I OW 222/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie NSA Marek Stojanowski (sprawozdawca) NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku powiatu o. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy powiatem o. a Miastem Stołecznym Warszawą w przedmiocie wskazania jednostki samorządu terytorialnego właściwej w sprawie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego umieszczonego w pieczy zastępczej postanawia: wskazać Miasto Stołeczne Warszawę jako właściwe w sprawie.

PISMEM Z 22 PAŹDZIERNIKA 2025 R. DYREKTOR POWIATOWEGO CENTRUM POMOCY RODZINIE W O., DZIAŁAJĄCY W IMIENIU POWIATU O. (DALEJ: WNIOSKODAWCA), WNIÓSŁ DO NACZELNEGO SĄDU ADMINISTRACYJNEGO O WSKAZANIE JEDNOSTKI SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO WŁAŚCIWEJ W SPRAWIE PONOSZENIA WYDATKÓW NA OPIEKĘ I WYCHOWANIE MAŁOLETNIEGO N.M. UMIESZCZONEGO W PIECZY ZASTĘPCZEJ. W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że właściwe w sprawie jest [...] na podstawie art. 191 ust. 1 u.p.z. z uwagi na zamieszkiwanie na jego terenie matki małoletniego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r., poz. 1691). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, albowiem oba podmioty uważają się za niewłaściwe w sprawie. Zgodnie z art. 191 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2025 r. poz. 49, dalej: "u.p.z."), wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej ponosi powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej (ust. 1 pkt 1-3). Jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały (ust. 2). Jeżeli nie można ustalić miejsca ostatniego zameldowania dziecka na pobyt stały, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej (ust. 3). W przypadku powrotu dziecka do rodziny i ponownego umieszczenia go w pieczy zastępczej, wydatki ponosi powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed ponownym umieszczeniem go w pieczy zastępczej (ust. 4). Stosownie do art. 191 ust. 16 u.p.z. w sprawach rozstrzygania sporów o właściwość powiatów oraz gmin obowiązanych do ponoszenia wydatków, o których mowa w ust. 1, stosuje się przepisy k.p.a. Powyższe oznacza, że sprawa niniejsza jest sprawą administracyjną, a zatem zaistniał spór o właściwość, który może podlegać rozpoznaniu przez Naczelny Sąd Administracyjny. Stosownie do art. 191 ust. 1 u.p.z. w pierwszej kolejności należy podjąć próbę ustalenia miejsca zamieszkania dzieci przed ich umieszczeniem w pieczy zastępczej. Przez umieszczenie w pieczy zastępczej należy rozumieć wydanie orzeczenia sądu w tym przedmiocie (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 grudnia 2022 r. sygn. akt I OW 100/22). W rozpoznawanej sprawie Sąd Rejonowy w O. postanowieniem z 28 marca 2025 r. zabezpieczył do czasu prawomocnego zakończenia postępowania dobro małoletniego N.M., poprzez umieszczenie go w instytucjonalnej pieczy zastępczej, przez podmiot wskazany przez [...] w O. Postanowieniem z 11 września 2025 r. Sąd Rejonowy dla Warszawy – Woli w Warszawie wszczął z urzędu postępowanie o pozbawienie ewentualnie o ograniczenie władzy rodzicielskiej nad ww. małoletnim i udzielił zabezpieczenia, w ten sposób, że na czas toczącego się postępowania ograniczył władzę rodzicielską M.K. i A.M. nad małoletnim poprzez umieszczenie go w pieczy zastępczej – Rodzinnym Domu Dziecka K.D. i B.D.w S. Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania". Dlatego też, wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, należy uwzględnić regulację zawartą w przepisach ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2025 r. poz. 1071 ze zm. dalej: "k.c."). Miejscem zamieszkania osoby fizycznej, zgodnie z art. 25 k.c. jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Na miejsce zamieszkania w rozumieniu art. 25 k.c. składają się zatem łącznie dwa elementy: przebywanie w sensie fizycznym w danej miejscowości (corpus) i wola pobytu (animus). Miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska, lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej (art. 26 § 1 k.c.). Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa, zaś jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy (art. 26 § 2 k.c.). Mając powyższe na uwadze zauważyć należy, że co prawda w aktach sprawy brak jest informacji, czy przed wydaniem postanowienia o ponownym umieszczeniu zainteresowanego w rodzinie zastępczej powrócił on do rodziny, nie mniej jednak z oświadczenia matki zainteresowanego wynika, że niezmiennie zamieszkuje i pracuje w W. Z kolei na podstawie dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy nie sposób ustalić miejsca zamieszkania ojca zainteresowanego w wyżej wskazanym okresie, a wobec powyższego i treści art. 26 § 2 k.c. uznać należało, że miejscem zamieszkania zainteresowanego było miejsce zamieszkania jego matki, tj. W. W tej sytuacji na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 4 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji.