I OW 203/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Joanna Skiba (spr.) po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta Radom o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Radom a Prezydentem Miasta Stołecznego Warszawa w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego A. S. umieszczonego w pieczy zastępczej postanawia: oddalić wniosek.

I OW 203/23 Uzasadnienie Wnioskiem z dnia 5 września 2023 r. (data wpływu do Sądu 12 września 2023 r.) Prezydent Miasta Radomia wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Miastem na prawach powiatu – Radom a Miastem Stołecznym Warszawa w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka A. S., umieszczonego w rodzinie zastępczej. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że małoletni A. S. urodził się 29 stycznia 2022 r. w Warszawie. W wyniku interwencji został w dniu 22 sierpnia 2022 r. umieszczony w rodzinie zastępczej zawodowej pełniącej funkcje pogotowia rodzinnego u W. i M. K., zamieszkujących w Radomiu. Z treści złożonego 3 stycznia 2023 roku przez P. S. (matkę dziecka) oświadczenia wynika, iż przed osadzeniem w Areszcie Śledczym Warszawa- Grochów zamieszkiwała w Warszawie. Matka dziecka na syna A. S. pobierała świadczenia rodzinne wypłacane przez Ośrodek Pomocy Społecznej Dzielnicy Wawer m.st. Warszawy, jednocześnie ubiegając się o świadczenie rodzinne. P. S. podawała, iż zamieszkuje w Warszawie przy ulicy [...]. Natomiast w [...] matka dziecka zamieszkiwała w hostelu przy ulicy [...]. Zdaniem organu właściwość do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej należy ustalić na podstawie kryterium "miejsca zamieszkania dziecka", zgodnie z art. 26 § 1 k.c. Przepis ten wskazuje, że miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej. W stanie faktycznym sprawy do czasu umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej wyłączną władzę rodzicielską sprawowała matka P. S., gdyż ojciec dziecka jest nieznany. Centrum życiowe matki dziecka, przed jego umieszczeniem po raz pierwszy w pieczy zastępczej, znajdowało się w Warszawie, a zatem jest to organ właściwy do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka A.S., umieszczonego w zawodowej rodzinie zastępczej pełniącej funkcję pogotowia rodzinnego w okresie od 22 sierpnia 2022 r. do 31 maja 2023 r. W odpowiedzi na powyższy wniosek Miasto Stołeczne Warszawa wniosło o wskazanie Miasta Radom jako właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.). Wskazać również należy, że zgodnie z art. 191 ust. 16 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2020 r., poz. 821 ze zm. dalej ustawa o pieczy zastępczej), w sprawach rozstrzygania sporów o właściwość powiatów oraz gmin obowiązanych do ponoszenia wydatków, na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej albo rodzinnym domu dziecka, stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego. W rozpoznawanej sprawie istotnym jest, że decyzją z dnia 2 listopada 2022 r. nr DPZ.5212.028073.2022 Prezydent Miasta Radomia wydał decyzję przyznającą świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka A. S. w rodzinie zastępczej za okres od 22 sierpnia 2022 r. do dnia faktycznego opuszczenia przez dziecko rodziny zastępczej. Decyzja ta została zmieniona decyzją tego samego organu z 12 czerwca 2023 r. nr DPZ.012294.2023 i odmówiono tego świadczenia od 1 czerwca 2023 r. Kolejną decyzją z dnia 30 czerwca 2023 r., nr DPZ.5202.013652.2023 Prezydent Miasta Radomia przyznał świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka A. S. w rodzinie zastępczej od 1 czerwca 2023 r. do dnia faktycznego opuszczenia przez dziecko rodziny zastępczej. Wydanie powyższych decyzji przesądziło o tym, że w dacie wnoszenia wniosku o rozstrzygnięcie sporu o właściwość, spór w tej sprawie już nie istniał. Przed ustaleniem bowiem powiatu, który faktycznie zobowiązany był do ponoszenia kosztów związanych z opieką i wychowaniem dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej, Prezydent Radomia – miasta na prawach powiatu poniósł już wydatki związane z opieką i wychowaniem dziecka, o których mowa w art. 191 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. W dacie wnoszenia przedmiotowego wniosku (12 września 2023 r.) sporną stała się zatem tylko okoliczność, czy Miasto Radom ma uzasadnione roszczenie do występowania w stosunku do Miasta Stołecznego Warszawy o zwrot wypłaconych już kwot, przyznanych na podstawie ww. decyzji z dnia 2 listopada 2011 r. i z 30 czerwca 2023r. Tego rodzaju roszczenie ma zaś charakter wyłącznie cywilny i nie jest rozpatrywane w trybie postępowania administracyjnego (zob. postanowienie NSA z dnia 27 sierpnia 2021 r., sygn. akt I OW 17/21 publik. CBOSA). Naczelny Sąd Administracyjny, orzekający w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, podziela pogląd wyrażony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że jeżeli jeden z będących w sporze organów rozpoznał sprawę merytorycznie i podjął rozstrzygnięcie, to tym samym uznał się za właściwy do załatwienia sprawy. Bez znaczenia pozostaje przy tym, czy uznanie swej właściwości przez organ było w tym przypadku prawidłowe (zob. postanowienia NSA z dnia: 24 czerwca 2021 r., sygn. akt I OW 330/20; 5 listopada 2019 r., sygn. akt I OW 125/19; 8 listopada 2016 r., sygn. akt I OW 162/16; 11 marca 2008 r., sygn. akt I OW 139/07 publik. CBOSA). Z powyższych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.