I OW 181/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Joanna Skiba (spr.) po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Starosty Bytowskiego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Starostą Bytowskim a Starostą Żarskim w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie A. O., F. O. i D. O. umieszczonych w pieczy zastępczej postanawia: wskazać Powiat Bytowski jako organ właściwy w sprawie.

Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Bytowie, działając z upoważnienia Starosty Bytowskiego, w piśmie z 8 sierpnia 2023 r. wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Starostą Bytowskim a Starostą Żarskim przez wskazanie Starosty Żarskiego jako organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dzieci: A.O. ur. [...] września 2013 r. w Żarach, F. O. ur. [...] października 2009 r. w Żarach i D. O. ur. [...] listopada 2008r. w Żarach, dzieci S. S. i M. O. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że małoletnie dzieci A. O., Fabian O. i D. O., zostały po raz pierwszy umieszczone w pieczy zastępczej w grudniu 2022 r. Małoletnie dzieci urodziły się w Żarach w latach 2008-2013 i tam wspólnie zamieszkiwały z rodzicami biologicznymi. Ostatni stałe miejsce zameldowania rodziców i dzieci była wieś [...], gmina [...], na terenie powiatu [...]. Matka biologiczna dzieci S. S. czasowo została skierowana do Domu Samotnej Matki w [...], które to miejsce opuściła w październiku 2022 r. W grudniu 2022 r. rodzice biologiczni pozostawili dzieci w domu dziecka w [...]. Zdaniem wnioskującego, powyższa forma sprawowania pieczy zastępczej nie w każdym wypadku wymaga uprzedniego orzeczenia sądu. Konieczność przeciwdziałania sytuacji kryzysowej dostatecznie usprawiedliwia odformalizowanie procedury umieszczenia dziecka w powyższej formie pieczy zastępczej. Nie zmienia to jednak konstatacji, że umieszczenie dziecka w placówce opiekuńczo - wychowawczej typu interwencyjnego w trybie regulacji art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1426 dalej ustawa o pieczy zastępczej) na wniosek rodziców, stanowi umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej. Zgodnie z powyższym należy uznać, iż miejsce zamieszkania dzieci przed umieszczeniem po raz pierwszy w pieczy zastępczej było doskonale znane i tym samym można ustalić powiat właściwy, co skutkuje brakiem konieczności stosowania zasady określonej w art.191 ust.2. Następnie na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Żarach z dnia [...] stycznia 2023r. w sprawie [...] bezpośrednią pieczę nad małoletnimi dziećmi: A. O., F. O. oraz D. O. powierzono babci K. S. zamieszkałej na terenie powiatu Bytowskiego, gmina [...], w [...]. Zatem jednostką właściwą w sprawie małoletnich dzieci jest Powiat Żarski, jako powiat w którym małoletnie dzieci zamieszkiwały przed ich umieszczeniem po raz pierwszy w pieczy zastępczej, a nie Powiat Bytowski, na terenie którego dzieci przebywały od 11 stycznia 2023 r. pod opieką babci. W odpowiedzi na powyższy wniosek Powiat Żarski wskazał, że z dokumentacji zgormadzonej w sprawie wynika, iż powiatem właściwym do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowani dzieci jest Powiat Bytowski. Zgodnie z przepisami ustawy o pieczy zastępczej właściwość jednostek organizacyjnych w przedmiocie ponoszenia powyższych wydatków określa art. 191 ustawy o pieczy zastępczej. Zgodnie z jego treścią, wydatki te ponosi powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po pierwszy w pieczy zastępczej. Małoletni zostali po raz pierwszy umieszczeni w pieczy zastępczej w dniu 24 marca 2023 r. W tym czasie dzieci przebywały pod sądownie ustaloną opieką u swojej babci K. S., zam. [...], [...], powiat Bytowski. Zgodnie z uregulowaniami zawartymi w art. 27 K.C. miejsce zamieszkania osób pozostających pod opieką jest miejsce zamieszkania opiekuna. Rodzice biologiczni małoletnich w chwili porzucania dzieci na terenie Powiatu Żarskiego nie byli jego mieszkańcami, a dzieci do czasu przejęcia nad nimi opieki przez babcię nie były umieszczone w pieczy instytucjonalnej, a jedynie czasowo tam przebywały bez zamiaru umieszczenia. Nie było to też umieszczenie interwencyjne, gdyż zgodnie z informacją podaną wcześniej na terenie tutejszego powiatu nie ma taki placówek. Wobec powyższego jednostką właściwą w sprawie małoletnich dzieci jest Powiat Bytowski jako powiat, w którym małoletni zamieszkiwali przed umieszczeniem ich po raz pierwszy w pieczy zastępczej, a miejsce urodzenia oraz wcześniejsze miejsca pobytu nie mają wpływu na decyzje w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023 r., poz. 1634, dalej "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie mamy do czynienia ze sporem o właściwość pomiędzy Powiatem Bytowskim a Powiatem Żarskim w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dzieci A. D. i F. O. umieszczonych w rodzinie zastępczej. Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 191 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, wydatki związane z umieszczeniem dziecka w pieczy zastępczej ponosi powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej. Zgodnie z ust. 2 tego przepisu, jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały. Jeżeli zaś nie można ustalić miejsca ostatniego zameldowania dziecka na pobyt stały, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej (art. 191 ust. 3 ustawy). Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania". Dlatego też, wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, uwzględnić należy regulację zawartą w przepisach Kodeksu cywilnego. Miejscem zamieszkania osoby fizycznej, zgodnie z brzmieniem art. 25 Kodeksu cywilnego, jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska, lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej (art. 26 § 1 K.c.). Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa (art. 26 § 2 K.c.). W rozpoznawanej sprawie oboje rodzice nie są pozbawieni wykonywania władzy rodzicielskiej, jednak w 22 grudnia 2022 r. rodzice biologiczni porzucili dzieci w siedzibie PCPR w Żarach. K. S. - babcia dzieci - z własnej inicjatywy zadeklarowała gotowość zaopiekowania się dziećmi i przejęcia nad nimi opieki do czasu powrotu rodziców i podjęcia przez nich prawidłowych funkcji rodzicielskich. Z uwagi na odległość miejsca zamieszkania i konieczność zorganizowania transportu poprosiła o kilka dni zwłoki celem uregulowania własnej sytuacji i przygotowania się na przyjęcie dzieci. Z tego powodu dzieci przebywały w domu dziecka, które zapewniało jedynie doraźną opiekę nad dzieckiem w czasie trwania sytuacji kryzysowej. Następnie zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w Żarach III Wydział Rodzinny i Nieletnich sygn. akt III Nsm 870/22 z dnia 11 stycznia 2023 r. małoletnie dzieci A. O., F. O. i D. O. zostały oddane pod bezpośrednią pieczę wraz z upoważnieniem do podejmowania decyzji w sprawach małoletnich dzieci babci K. S. Od tego czasu dzieci przebywały u swojej babci K. S. nie będąc już pod opieką żadnego z rodziców. Natomiast zgodnie z kolejnym postanowieniem Sądu Rejonowego w Żarach III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] marca 2023 r. Sygn. akt [...] małoletni zostali umieszczeni w niezawodowej rodzinie zastępczej u babci K. S. Tym samym zgodnie z uregulowaniem zawartym w art. 25 k.c. miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość w której osoba ta przebywa i koncentrują się jej czynności życiowe oraz zgodnie z art. 27 k.c. miejscem zamieszkania osób pozostających pod opieką jest miejsce zamieszkania opiekuna, w tym wypadku K.S., zam. [...], [...]- Powiat Bytowski. W okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy należało zatem przyjąć, że w rozumieniu art. 191 ust. 1 ustawy o pieczy zastępczej, miejscem zamieszkania małoletnich dzieci przed umieszczeniem ich w dniu 24 marca 2023 r. w instytucjonalnej pieczy zastępczej było miejsce zamieszkania ich babci w S. W konsekwencji powyższego, powiatem właściwym do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletnich dzieci jest Powiat Bytowski. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.