I OW 168/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Joanna Skiba (spr.) po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta Tychy o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Tychy a Starostą Białogardzki w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej M. L. umieszczonej w rodzinie zastępczej postanawia: oddalić wniosek.

Prezydent Miasta Tychy złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Miastem Tychy a Powiatem Białogardzkim w przedmiocie wskazania organu właściwego do wydania decyzji w sprawie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej M. L. umieszczonej w pieczy zastępczej. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że Sąd Rejonowy w Tychach powierzył pieczę nad małoletnią M. L. postanowieniem z dnia 23 grudnia 2022 roku A. i A. U. Osoba, której sąd powierzył pieczę nad małoletnią w dniu 26 stycznia 2023 roku oznajmiała, że nie chce sprawować funkcji rodziny zastępczej dla małoletniej. Tym samym, Miejski Ośrodek dowiedział się o zawiązaniu rodziny zastępczej najwcześniej w dniu 26 stycznia 2023 roku W następstwie powyższego, tutejszy Ośrodek pismem z dnia 2 lutego 2023 roku poinformował Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Białogardzie o zawiązaniu rodziny zastępczej, która to informacja została dalej przekazana Powiatowemu Centrum Pomocy Rodzinie w Białogardzie pismem z dnia 7 lutego 2023 roku. Powiat Białogardzki, powołując się na niedochowanie obowiązku wynikającego z treści art. 191 ust.13a ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1426 dalej ustawa o pieczy zastępczej), uznał się za niezobowiązany do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej i w konsekwencji odmówił podpisania przesłanego mu porozumienia, o którym mowa w art. 191 ust. 5 ww. ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. Następnie Powiat Białogardzki zakwestionował swoją właściwość miejscową. Zgodnie z postępowaniem wyjaśniającym prowadzonym przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Tychach, Miasto Tychy nie było miejscem zamieszkania K. U., tj. matki biologicznej małoletniej. Ponadto rodzina zastępcza podała, iż matka biologiczna przed umieszczeniem małoletniej w pieczy zastępczej przebywała w Białogardzie, gdzie matka biologiczna pobierała 500 plus oraz świadczenia rodzinne na dziecko z MOPS-u w Białogardzie. We wniosku podano, że z uwagi na treść art. 191 ust. 5b ww. ustawy, termin określony w art. 191 ust. 13a ww. ustawy należy traktować jedynie jako termin instrukcyjny. Zatem tutejszy Ośrodek niezwłocznie po otrzymaniu informacji o zawiązaniu się rodziny zastępczej i ustaleniu powiatu właściwego ze względu na miejsce zameldowania na pobyt stały małoletniej poinformował Powiat Białogardzki o tym fakcie. Natomiast z przyczyn niezależnych od tutejszego. Ośrodka, czternastodniowy termin, o którym mowa w art. 191 ust. 13a ww. ustawy nie mógł być obiektywnie zachowany. Zatem przyjmując, iż nie można jednoznacznie określić, gdzie K. U. zamieszkiwała, to w takiej sytuacji należy wziąć pod uwagę adres zameldowania dziecka na pobyt stały tj. miasto Białogard zgodnie z art. 191 ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. W odpowiedzi na ww. wniosek, Powiat Białogardzki uznał się za niewłaściwy do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej w spokrewnionej rodzinie zastępczej. W jego ocenie w przedmiotowej sprawie właściwe jest zastosowanie art. 191 ust. 13a ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o pieczy zastępczej, gdyż przepis ten mówi, iż powiat, na terenie którego umieszczono dziecko w pieczy zastępczej, jest obowiązany do poinformowania o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej gminy oraz powiatu obowiązanych do ponoszenia na to dziecko wydatków, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 2, w terminie 14 dni od dnia umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm. dalej jako k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.). Spór zainicjowany wnioskiem złożonym w niniejszej sprawie ma charakter negatywnego sporu o właściwość pomiędzy Miastem Tychy a Powiatem Białogardzkim, w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków za pobyt małoletniej M. L. w pieczy zastępczej. . Należy jednak wskazać, że spór o właściwość może powstać tylko w ramach konkretnej sprawy administracyjnej, która jest przedmiotem prowadzonego postępowania, albo co do której odmówiono nadania biegu postępowaniu, a więc która podlega władczemu rozstrzygnięciu organów administracji publicznej, w szczególności w drodze decyzji administracyjnej. Spór o właściwość nie może w ogóle powstać, jeżeli jeden z organów mających w tym sporze pozostawać załatwił już sprawę w sposób określony w art. 104 k.p.a., czyli co do zasady wydał decyzję administracyjną rozstrzygającą ją co do istoty. Wówczas spór przestaje już istnieć, a postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym jest bezprzedmiotowe. Jeżeli sprawę zakończono decyzją wówczas właściwość organu może być badana wyłącznie w ramach kontroli prawidłowości podjętego aktu administracyjnego, przeprowadzonego w stosownym trybie, czy to przez organ orzekający w kwestii odwołania lub wniosku o stwierdzenie nieważności, czy to przez sąd administracyjny rozpoznający skargę na ten akt (por. postanowienia NSA z: 14 lipca 2020 r., sygn. akt I OW 27/20; 6 grudnia 2019 r., sygn. akt i OW 176/19: 16 czerwca 2019 r., sygn. akt I OW 170/19 – te i pozostałe przywołane orzeczenia dostępne pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z akt sprawy wynika, że małoletnia M. L. została umieszczona w pieczy zastępczej postanowieniem Sądu Rejonowego w Tychach z dnia 23 grudnia 2022 r. sygn. akt III Nsm 1629/22. Piecza ta została powierzona kandydatom na rodzinę zastępczą A. U. i A. U. Powyższe orzeczenie zostało sprostowane postanowieniem tego Sąd z 20 stycznia 2023 r. Na skutek powyższego ww. A. i A. U. w dniu 31 stycznia 2023 r. złożyli wniosek do MOPS w Tychach o przyznanie świadczenia na utrzymanie małoletniej. Decyzją z dnia 23 lutego 2023 r., nr DPZ.8176/WP/144/23 Prezydent Miasta Tychy przyznał opiekunom małoletniej świadczenie na utrzymanie dziecka w wysokości 785 zł miesięcznie od 23 grudnia 2022 r. na czas trwania postępowania. Następnie ww. decyzja została zmieniona decyzją z 11 maja 2023 r. nr DPZ.8176/WP/423/2023 jedynie w zakresie zmiany kwoty przyznanego świadczenia i od dnia 1 czerwca 2023 r. kwota ta wynosi 899 zł miesięcznie. Oznacza to, że w dniu składania wniosku o rozstrzygnięcie sporu o właściwość, tj. 28 lipca 2023 r. (data wpływu wniosku do Sądu), w sprawie dotyczącej ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej w związku z wydaniem postanowienia Sądu Rejonowego w Tychach z dnia 23 grudnia 2022 r., sprawa została rozpatrzona poprzez wydanie powyższych decyzji administracyjnych. Tym samym spór o właściwość miejscową nie istniał. Mając zatem na względzie, że jeden z będących w sporze organów rozpoznał sprawę merytorycznie i podjął rozstrzygnięcie, to tym samym uznał się on za właściwy do załatwienia sprawy. Przy tym bez znaczenia jest, czy uznanie swej właściwości było prawidłowe (por. postanowienie NSA z 31 lipca 2014 r., sygn. akt I OW 130/14 oraz postanowienia NSA: z 24 czerwca 2021 r., sygn. akt I OW 330/20; z 5 listopada 2019 r., sygn. akt I OW 125/19 publik. CBOSA). W dacie wnoszenia przedmiotowego wniosku sporną kwestią stała się ta, czy Miasto Tychy ma uzasadnione roszczenie do występowania w stosunku do Powiatu Białogardzkiego z żądaniem zwrotu kwot poniesionych na powyżej opisany cel. Tego rodzaju roszczenie ma natomiast charakter wyłącznie cywilny i nie jest rozpatrywane w trybie postępowania administracyjnego (por. postanowienia NSA z: 27 sierpnia 2021., sygn. akt I OW 17/21, 10 listopada 2021, sygn. akt i OW 49/21, 22 czerwca 2022 r., sygn. akt I OW 4/22 publik. CBOSA). W konsekwencji stwierdzić należy, że spór o właściwość między organami nie występuje, a wniosek podlega oddaleniu. Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie 15 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.