I OW 185/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Joanna Skiba (spr.) po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Starosty Tomaszowskiego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Starostą Tomaszowskim a Prezydentem Miasta Częstochowa oraz Starostą Radomszczańskim w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dzieci, które przebywały w pieczy zastępczej postanawia: oddalić wniosek.

Starosta Tomaszowski złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Powiatem Tomaszowskim, Miastem Częstochowa oraz Powiatem Radomszczańskim w przedmiocie wskazania organu właściwego do wydania decyzji w sprawie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dzieci, które przebywały w rodzinie zastępczej pełniącej funkcję pogotowia rodzinnego na terenie Powiatu Tomaszowskiego. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że w dniu 8 lipca 2022 r. do Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Tomaszowie Mazowieckim (dalej Centrum) wpłynęło pismo rodziny zastępczej M. i B. W., pełniącej funkcję pogotowia rodzinnego, informujące o przywiezieniu przez patrol policji w dniu 7 lipca 2022 r. małoletnich C. S. i A. S. do ww. pogotowia rodzinnego. Ww. dzieci zostały interwencyjnie zabezpieczone przez Policję w czasie przebywania z matką na terenie powiatu tomaszowskiego. Ustalono także, że miejscem zameldowania dzieci na pobyt stały jest miejscowość [...] w Powiecie Radomszczańskim. A przed umieszczeniem w pogotowiu rodzinnym zamieszkiwały z matką w Domu Samotnej Matki i Dziecka w [...]. W następstwie powyższego, tutejszy Ośrodek poinformował Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w [...] oraz Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Częstochowie o umieszczeniu dzieci w rodzinie zastępczej na terenie powiatu tomaszowskiego. W związku z przyjęciem dzieci przez rodzinę zastępczą, działając na jej wniosek na podstawie art. 80 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tekst jedn.: Dz. U. z 2023r., poz. 1426 dalej ustawa o pieczy zastępczej), przyznano rodzinie zastępczej świadczenia pieniężne na pokrycie kosztów utrzymania dzieci ze skutkiem od dnia 7 lipca 2022 r. tj. od dnia przyjęcia dzieci do rodziny. W dniu 3 października 2022 r. do tutejszego Centrum wpłynęła informacja rodziny zastępczej, że w dniu 1 października 2022 r. dzieci opuściły rodzinę zastępczą i zostały odebrane przez matkę. W związku z powyższym decyzje o przyznaniu świadczeń zostały uchylone. W związku z objęciem pieczą zastępczą i poniesionymi z tego tytułu kosztami Centrum wystąpiło do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Częstochowie oraz do Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Radomsku o zwrot poniesionych wydatków. Do wniosków zostały dołączone noty księgowe oraz komplet dokumentów związanych z umieszczeniem dzieci w pieczy zastępczej na terenie powiatu tomaszowskiego. Obydwa Powiaty nie uznały się za właściwe do zwrotu poniesionych wydatków przez powiat tomaszowski. W odpowiedzi na ww. wniosek, Powiat Radomszczański podał, że organem właściwym do ponoszenia kosztów jest Gmina Miasto Częstochowa. W jego ocenie pobyt J. R. (matki dzieci) w Częstochowie nie miał charakteru tymczasowego, bo tutaj od wielu lat skupia się jej centrum życiowe. W odpowiedzi na ww. wniosek Prezydent Miasta Częstochowa wniósł o wskazanie Powiatu Radomszczańskiego jako organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie umieszczonych w pieczy zastępczej małoletnich A.S. i C. S. W jego ocenie sposób życia matki dzieci nie pozwala ustalić jej miejsca zamieszkania, a co za tym idzie miejsca zamieszkania jej dzieci. W związku z tym organem właściwym do ponoszenia odpłatności za pobyt małoletnich w pieczy zastępczej jest powiat ostatniego miejsca zameldowania małoletnich na pobyt stały tj. Powiat Radomszczański. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm. dalej jako k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.). Spór zainicjowany wnioskiem złożonym w niniejszej sprawie ma charakter negatywnego sporu o właściwość pomiędzy Powiatem Tomaszowskim, Miastem Częstochowa oraz Powiatem Radomszczańskim w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków za pobyt małoletnich C. S. i A. S. w pieczy zastępczej. Należy jednak wskazać, że spór o właściwość może powstać tylko w ramach konkretnej sprawy administracyjnej, która jest przedmiotem prowadzonego postępowania, albo co do której odmówiono nadania biegu postępowaniu, a więc która podlega władczemu rozstrzygnięciu organów administracji publicznej, w szczególności w drodze decyzji administracyjnej. Spór o właściwość nie może w ogóle powstać, jeżeli jeden z organów mających w tym sporze pozostawać załatwił już sprawę w sposób określony w art. 104 k.p.a., czyli co do zasady wydał decyzję administracyjną rozstrzygającą ją co do istoty. Wówczas spór przestaje już istnieć, a postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym jest bezprzedmiotowe. Jeżeli sprawę zakończono decyzją, wówczas właściwość organu może być badana wyłącznie w ramach kontroli prawidłowości podjętego aktu administracyjnego, przeprowadzonego w stosownym trybie, czy to przez organ orzekający w kwestii odwołania lub wniosku o stwierdzenie nieważności, czy to przez sąd administracyjny rozpoznający skargę na ten akt (por. postanowienia NSA z: 14 lipca 2020 r., sygn. akt I OW 27/20; 6 grudnia 2019 r., sygn. akt i OW 176/19: 16 czerwca 2019 r., sygn. akt I OW 170/19 – te i pozostałe przywołane orzeczenia dostępne pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z akt sprawy wynika, że małoletni C. S. i A. S. zostali umieszczeni w rodzinie zastępczej M. i B. W., pełniącej funkcję pogotowia rodzinnego, po przywiezieniu przez patrol Policji w dniu 7 lipca 2022 r. Na skutek powyższego ww. M. i B. W. decyzjami Starosty Tomaszowskiego z 9 września 2022 r. nr PCPR.I.4200.334.2022 i nr PCPR.I.4200.335.2022 przyznano świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania małoletnich A. S. i C. S. w wysokości po 1890 zł miesięcznie od 7 lipca 2022 r. do 6 listopada 2022 r. Następnie ww. decyzje zostały uchylone decyzjami z 25 października 2022 r. nr PCPR.I.4200.379.2022 i nr PCPR.I.4200.380.2022 z powodu oddania dzieci z pieczy zastępczej pod opiekę matki od 1 października 2022 r. Oznacza to, że w dniu składania wniosku o rozstrzygnięcie sporu o właściwość, tj. 22 sierpnia 2023 r. (data wpływu wniosku do Sądu), w sprawie dotyczącej ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletnich C. S. i A. S. sprawa została rozpatrzona poprzez wydanie powyższych decyzji administracyjnych. Tym samym spór o właściwość miejscową nie istniał. Mając zatem na względzie, że jeden z będących w sporze organów rozpoznał sprawę merytorycznie i podjął rozstrzygnięcie, to tym samym uznał się on za właściwy do załatwienia sprawy. Przy tym bez znaczenia jest, czy uznanie swej właściwości było prawidłowe (por. postanowienie NSA z 31 lipca 2014 r., sygn. akt I OW 130/14 oraz postanowienia NSA: z 24 czerwca 2021 r., sygn. akt I OW 330/20; z 5 listopada 2019r., sygn. akt I OW 125/19). W dacie wnoszenia przedmiotowego wniosku sporną kwestią sporna stała się ta, czy Powiat Tomaszowski ma uzasadnione roszczenie do występowania w stosunku do Powiatu Radomszczańskiego i Miasta Częstochowa z żądaniem zwrotu kwot poniesionych na powyżej opisany cel. Tego rodzaju roszczenie ma natomiast charakter wyłącznie cywilny i nie jest rozpatrywane w trybie postępowania administracyjnego (por. postanowienia NSA z: 27 sierpnia 2021., sygn. akt I OW 17/21, 10 listopada 2021, sygn. akt i OW 49/21, 22 czerwca 2022 r., sygn. akt I OW 4/22). W konsekwencji stwierdzić należy, że spór o właściwość między organami nie występuje, a wniosek podlega oddaleniu. Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie 15 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.