I OW 198/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Marian Wolanin (spr.) po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy Biskupiec o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy Biskupiec a Prezydentem Miasta Olsztyna w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku Z. K. o skierowanie do domu pomocy społecznej postanawia: wskazać Prezydenta Miasta Olsztyna jako organ właściwy w sprawie.

Pismem z 22 września 2025 r. Wójt Gminy Biskupiec (dalej: "wnioskodawca") złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość z Prezydentem Miasta Olsztyna w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku Z. K. (dalej także: "zainteresowany") o skierowanie do domu pomocy społecznej. Wnioskodawca wskazał, że ustalenie właściwości miejscowej powinno nastąpić na podstawie miejsca zamieszkania zainteresowanego, które znajduje się w Olsztynie. W odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta Olsztyna podniósł, że uznał iż zainteresowany jest osobą bezdomną, na podstawie jego oświadczenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. dalej: "ppsa"), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 ppsa. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, albowiem oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy. Zawisła sprawa administracyjna dotyczy świadczenia z pomocy społecznej w postaci umieszczenia w domu pomocy społecznej. Zgodnie z art. 59 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r., poz. 1283, dalej: "ups") decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. Właściwość miejscową organów administracji w sprawach dotyczących pomocy społecznej reguluje art. 101 ups. Zgodnie z powyższym przepisem co do zasady właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1). W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). W przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu (ust. 2a.). W przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców i osób, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 3). Nadto, dla mieszkańca domu pomocy społecznej lub osoby korzystającej z usług rodzinnego domu pomocy właściwa jest gmina, która skierowała mieszkańca lub osobę do tej jednostki (ust. 6). Z akt sprawy wynika, że zainteresowany od 13 maja 2024 r. zamieszkuje w domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej, co nie jest w sprawie kwestionowane (wniosek zainteresowanego z 13 czerwca 2024 r.). Brak informacji, aby zainteresowany opuścił wskazaną placówkę. Wobec powyższego zastosowanie w sprawie znajduje art. 101 ust. 2a ups, istotne dla ustalenia właściwości jest zatem miejsce zamieszkania zainteresowanego przed rozpoczęciem pobytu domu pomocy społecznej na zasadach komercyjnych. Zgodnie z art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2024 r. poz. 1061 ze zm., dalej: "kc") miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. We wniosku inicjującym postępowanie administracyjne w sprawie zainteresowany wskazał, że jest osoba bezdomną. Z akt sprawy wynika jednak, że do 22 maja 2024 r. pozostawał on współwłaścicielem lokalu mieszkalnego, położonego przy ul. [...] w Olsztynie (akt notarialny, repertorium A Nr [...]). Nadto z informacji z Z. Spółka z o.o. w O. wynika, że Z. K. wspólnie z D. K. 23 lutego 2022r. nabyli lokal mieszkalny pod powyższym adresem oraz w okresie od 23 lutego 2022 r. do 30 czerwca 2024 r. jako zamieszkujące we wskazanym lokalu zgłoszone były dwie osoby. W świetle powyższego brak podstaw aby kwestionować fakt zamieszkiwania zainteresowanego w powyższym lokalu w Olsztynie przed rozpoczęciem pobytu w domu pomocy społecznej, co jednocześnie oznacza, że jego miejsce zamieszkania w rozumieniu art. 25 kc znajdowało się w Olsztynie. Przypomnieć w tym miejscu należy, że w przypadku osoby przebywającej w domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej istotne jest wyłącznie miejsce zamieszkania zainteresowanego przed rozpoczęciem pobytu w tej placówce, stąd fakt, że już po umieszczeniu w niej zainteresowany zbył udział w nieruchomości pozostaje bez znaczenia dla wyniku sprawy. Skoro zaś zainteresowany rozpoczynając pobyt w placówce o której mowa w art. 101 ust. 2a ups był współwłaścicielem lokalu mieszkalnego, nie może zostać uznany za osobę bezdomną. Z tych względów na podstawie art. 101 ust. 2a ups w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa w zw. z art. 4 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji.