I OW 193/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.), Sędzia NSA Maciej Dybowski, Sędzia NSA del. Jerzy Stankowski, po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza Miasta K. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Miasta K. a Prezydentem Miasta P. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku H. P. o przyznanie zasiłku stałego postanawia: wskazać Prezydenta Miasta P. jako organ właściwy w sprawie.

Wnioskiem z dnia 3 sierpnia 2020 r. Burmistrz Miasta K. wystąpił o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy tym organem a Prezydentem Miasta P. w sprawie dotyczącej wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku H. P. o przyznanie zasiłku stałego. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że pismem z dnia 29.06.2020 r. MOPR w P. przekazał to tutejszego OPS wniosek H. P. o przyznanie pomocy pieniężnej w formie zasiłku stałego z tytułu wieku oraz ubezpieczenia zdrowotnego. W piśmie przekazującym podano, że zainteresowany jest osobą bezdomną, przebywa na terenie P., w miejscu, które nie stanowi lokalu mieszkalnego, stąd właściwym do rozpatrzenia wniosku jest gmina ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały tej osoby. Z powyższym stanowiskiem nie zgadza się wnioskujący organ, podnosząc, że z okoliczności faktycznych sprawy nie wynika, aby miejsce, w którym przebywa zainteresowany nie mogło zostać uznane za spełniające wymagania lokalu w rozumieniu ustawy o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy. Lokal, mieszczący się przy ulicy M., który obecnie zamieszkuje H. P. został przystosowany do zamieszkania przez w/w z własnych środków, a z informacji przekazanych przez sąsiadów wynika, że budynek spełnia wymogi lokalu mieszkalnego, zaś jedynym utrudnieniem jest czerpanie wody ze studni. Ponadto, z przedstawionych informacji, zarówno przez samą stronę postępowania, jak i sąsiadujące z nią osoby wynika, że zainteresowany od lat 80 ubiegłego wieku zamieszkuje w P. i tam też ulokował swoje centrum życiowe, zorganizował dom. Przez lata wynajmował mieszkanie w P., a pracując w cyrku i podróżując po terenie całej Polski miejscem, do którego zawsze wracał był właśnie P.. Także i sam zainteresowany wskazał, że z miastem K. nie łączy go nic od przeszło 30 lat i swoje cele życiowe oraz funkcjonowanie wiąże z P. Dopiero utrata pracy i pogorszenie się stanu zdrowia strony wpłynęło ujemnie na jego sytuację osobistą i majątkową, w tym spowodowało konieczność skorzystania z pomocy społecznej. Zainteresowany, poczynając od lat 80 ubiegłego wieku, kiedy to zamieszkał w P., powinien dopełnić formalności związanych z jego nowym miejscem zamieszkania i tam też dokonać zameldowania. Niemniej, uchybienie temu obowiązkowi, jako czynności czysto formalnej, nie może wpływać na stan faktyczny sprawy i podważać bezspornej okoliczności, że miejscem zamieszkania strony jest P. Gdyby bowiem strona dopełniła obowiązku meldunkowego zgodnie ze stanem faktycznym, to nawet uznanie, iż w chwili obecnej jest osobą bezdomną nie przeczyłoby ustaleniu, że właściwym w sprawie byłby Prezydent Miasta P. W odpowiedzi na wniosek Prezydent P. podniósł, że H. P. jest osobą bezdomną, bezrobotną, w wieku poprodukcyjnym przebywającą w pustostanie położonym przy ul. M. w P., ostatnio zameldowaną na pobyt stały w K., przy ul. W. Zainteresowany jest osobą schorowaną, cierpiącą na choroby onkologiczne, ma problemy z poruszaniem się i załatwianiem potrzeb fizjologicznych. Korzysta z pomocy sąsiadów. Miejsce, w którym przebywa nie spełnia przesłanek do uznania go za lokal mieszkalny. MOPR w P. pozyskał informacje, z których wynika, że budynek nie ma dostępu do energii elektrycznej, nie jest ogrzewany. H. P. czerpie wodę ze studni, a ciepłe posiłki przygotowuje przy użyciu butli gazowej z palnikiem lub na palenisku. Pustostan, w którym przebywa nie może być uznany za lokal mieszkalny, co oznacza, że zainteresowany jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej. Tym samym, dla ustalenia organu właściwego w sprawach świadczeń mu przyznawanych będzie, na podstawie art. 101 ust. 2 ww. ustawy, gmina ostatniego zameldowania na pobyt stały, tj. gmina K. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej jako: "P.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Spór zainicjowany wnioskiem złożonym w niniejszej sprawie ma charakter negatywnego sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Miasta K. a Prezydentem Miasta P. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku H. P. o przyznanie zasiłku stałego. Wniosek jest dopuszczalny, gdyż w/w organy nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia. Zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2019 r. poz. 1507 ze zm.; dalej jako: "u.p.s."), właściwość miejscową gminy do wydania decyzji w przedmiocie świadczeń z pomocy społecznej ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (art. 101 ust. 2 ustawy). W przypadkach natomiast szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (art. 101 ust. 3 ustawy). W związku z argumentami organów pozostających w sporze w rozpoznawanej sprawie w pierwszej kolejności należy ustalić, czy ubiegający się o świadczenia z pomocy społecznej jest osobą bezdomną. Pojęcie osoby bezdomnej na potrzeby ustawy o pomocy społecznej, definiuje art. 6 pkt 8 u.p.s. Zgodnie z tym przepisem osobą bezdomną jest osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowana na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Zgodnie z regulacją zawartą w art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 611 ze zm.), do której odsyła art. 6 pkt 8 u.p.s., pod pojęciem lokalu mieszkalnego należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki. Nie jest w rozumieniu ustawy takim lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych. Wszystkie pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, nawet te, które w ustawie nie zostały wprost wymienione, nie stanowią lokali mieszkalnych w rozumieniu powołanej ustawy. Z akt niniejszej sprawy wynika, że H. P. ostatnio zameldowany był na pobyt stały w K., ul. W. Po śmierci rodziców lokal ten został sprzedany przez jego siostrę. Zainteresowany od ponad 30 lat przebywa w P., gdzie podejmował prace bez zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego. W tym czasie zamieszkiwał w wynajmowanych pokojach. W chwili obecnej mieszka w pustostanie na terenie Miasta P.. Pomieszczenie to pozbawione jest dostępu do podstawowych mediów, w tym wody i prądu. Oczywiste jest zatem, że nie spełnia ono warunków do uznania je za lokal mieszkalny rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego. Z akt sprawy nie wynika, aby H. P. aktualnie gdziekolwiek był zameldowany na pobyt stały oraz by zamieszkiwał w pomieszczeniu, które można byłoby uznać za lokal mieszkalny w omówionym znaczeniu. Z tych też względów należy uznać go za osobę bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s. Powyższe wskazywałoby, że to przepis art. 101 ust. 2 u.p.s. winien wyznaczać organ gminy ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały wnioskodawcy, jako właściwy w niniejszej sprawie. Prowadziłoby to jednak do niedopuszczalnego zignorowania szczególnej sytuacji osobistej ubiegającego się o świadczenie, o której mowa w art. 101 ust. 3 u.p.s. W orzecznictwie przyjmuje się, że sytuacje, do których ma zastosowanie powyższa regulacja występują wówczas gdy wnioskodawca z obiektywnych przyczyn nie ma możliwości ubiegać się o przyznanie świadczenia w organie, którego właściwość wynikałaby z przepisu art. 101 ust. 1 lub ust. 2 u.p.s., choćby wskutek braku mieszkania, niepełnosprawności, niezdolność do pracy z powodu choroby, aktualnego stanu zdrowia, całkowitego uzależnienia egzystencji strony od bieżących świadczeń pomocy społecznej udzielanych w miejscu pobytu (vide: wyrok WSA w Lublinie z dnia 24 maja 2012r. sygn. akt II SA/Lu 311/12; postanowienie NSA z dnia 30 października 2014r. sygn. akt I OW 102/14, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). W realiach niniejszej sprawy należy dostrzec podeszły wiek zainteresowanego (70 lat). Fakt, iż od ponad 30 lat nie mieszka ani nie przebywa w miejscu swego poprzedniego zameldowania na pobyt stały, lecz na terenie Miasta P. Nadto, nie ulega wątpliwości, że sytuacja ekonomiczna wnioskującego o pomoc jest bardzo trudna, gdyż nie uzyskuje on żadnych dochodów - jest w wieku emerytalnym, bez prawa do świadczeń z ZUS. Zły jest także stan zdrowia zainteresowanego wynikający m.in. z podeszłego wieku, ubóstwa i bezdomności. H. P. ma [...]. Wymaga pilnej konsultacji lekarskiej i odpowiedniego leczenia. Nie bez znaczenia w tych okolicznościach jest także blisko 450km odległość pomiędzy miejscem jego ostatniego zameldowania i miejscem aktualnego pobytu. Bez ponoszenia dodatkowych kosztów, związanych przykładowo z korespondencyjnym prowadzeniem sprawy, nie mógłby on brać udziału w postępowaniu. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie, pomimo tego, że zainteresowany jest osobą bezdomną, zaistniały podstawy do ustalenia organu właściwego na podstawie art. 101 ust. 3 u.p.s. Organem właściwym do rozpatrzenia wniosku o przyznanie przedmiotowych świadczeń z pomocy społecznej jest Prezydent Miasta P., z uwagi na miejsce pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 4 w związku z art. 15 § 1 pkt 4 P.p.s.a.