I OW 192/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.), Sędzia NSA Maciej Dybowski, Sędzia NSA del. Jerzy Stankowski, po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy T. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy T. a Prezydentem W. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku W. G. o przyznanie zasiłku stałego wraz ze składką na ubezpieczenie zdrowotne postanawia: wskazać Prezydenta W. jako organ właściwy w sprawie.

Wnioskiem z dnia 29 lipca 2020 r. Wójt Gminy T. wystąpił o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy tym organem a Prezydentem W. w sprawie dotyczącej wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku W. G. o przyznanie zasiłku stałego wraz ze składką na ubezpieczenie zdrowotne. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że od około 20 lat życie W. G. koncentruje się w mieście W. Przez te lata zainteresowany podejmował różne prace dorywcze, korzystał z noclegowni i jadłodajni na terenie W., przez rok przebywał w schronisku dla bezdomnych, utrzymywał się również ze zbieractwa i sprzedaży artykułów wtórnych. Obecnie osiągnął wiek emerytalny i nie posiada udokumentowanych lat pracy oraz dochodu własnego. Dwa razy był na leczeniu odwykowym, obecnie stara się zachować abstynencję. Przebywał również w zakładzie karnym. Ma zdiagnozowaną [...], jednak w związku z brakiem ubezpieczenia zdrowotnego, nie może zgłosić się na operację. W. G. nie ma żadnych możliwości zamieszkania na terenie gminy T., ponieważ jest w konflikcie ze swoim bratem. Biorąc pod uwagę powyższe, w przekonaniu wnioskodawcy, organem administracji miejscowo właściwym do rozpatrzenia wniosku zainteresowanego o przyznanie zasiłku stałego wraz ze składką na ubezpieczenie zdrowotne będzie Prezydent W. W odpowiedzi na wniosek Prezydent W. podniósł, że zainteresowany ma ukończone 66 lat i w związku z brakiem udokumentowanych lat pracy nie przysługują mu świadczenia z ZUS. Od lat jest osobą bezdomną, w maju 2020 r., przebywał w ogrzewalni C. w W. przy ul. G. Placówka ta wspiera osoby bezdomne oferując jeden ciepły posiłek w ciągu dnia, dostęp do łaźni oraz ogólnodostępne dwa pomieszczenia, gdzie osoby bezdomne mogą przebywać. Ogrzewalnia nie posiada miejsc noclegowych. Zainteresowany nadal jest zameldowany w miejscowości T. przy ul. Z., gdzie - jak twierdził - nie może wrócić ze względu na wieloletni konflikt rodzinny. W/w nie posiadał informacji, czy rodzina nadal zamieszkuje pod powyższym adresem. W ocenie Prezydenta W., W. G. posiada status osoby bezdomnej i właściwość miejscowa organu powinna być ustalona w oparciu o przepis art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, a nie w oparciu o 101 ust. 1 ustawy, który mówi o miejscu zamieszkania, stąd organem właściwym do rozpoznania jego wniosku jest Burmistrz Gminy T.. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej jako: "P.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Spór zainicjowany wnioskiem złożonym w niniejszej sprawie ma charakter negatywnego sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy T. a Prezydentem W. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku W. G. o przyznanie zasiłku stałego wraz ze składką na ubezpieczenie zdrowotne. Wniosek jest dopuszczalny, gdyż w/w organy nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia. Zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2019 r. poz. 1507 ze zm.; dalej jako: "u.p.s."), właściwość miejscową gminy do wydania decyzji w przedmiocie świadczeń z pomocy społecznej ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (art. 101 ust. 2 ustawy). W przypadkach natomiast szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (art. 101 ust. 3 ustawy). Stosownie do art. 6 pkt 8 u.p.s. za osobę bezdomną należy rozumieć osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów ustawy o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Naczelny Sąd Administracyjny nie ma wątpliwości, że W. G. jest osobą bezdomną. Z treści wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 22 maja 2020 r. wynika, że zainteresowany zameldowany jest na pobyt stały w miejscowości T., przy ul. Z. Rodzinną miejscowość opuścił ok 18 lat temu i z uwagi na konflikty rodzinne nie ma możliwości powrotu do miejsca stałego zameldowania. Przez wiele lat korzystał z noclegowni na terenie W., okresowo także ze schroniska dla osób bezdomnych. Ubiegającego się o świadczenie uznać zatem należy za osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s. Powyższe wskazywałoby, że to przepis art. 101 ust. 2 u.p.s. winien wyznaczać organ gminy ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały wnioskodawcy, jako właściwy w niniejszej sprawie. Prowadziłoby to jednak do niedopuszczalnego zignorowania szczególnej sytuacji osobistej ubiegającego się o świadczenie, o której mowa w art. 101 ust. 3 u.p.s. W orzecznictwie przyjmuje się, że sytuacje, do których ma zastosowanie powyższa regulacja występują wówczas gdy wnioskodawca z obiektywnych przyczyn nie ma możliwości ubiegać się o przyznanie świadczenia w organie, którego właściwość wynikałaby z przepisu art. 101 ust. 1 lub ust. 2 u.p.s., choćby wskutek braku mieszkania, niepełnosprawności, niezdolność do pracy z powodu choroby, aktualnego stanu zdrowia, całkowitego uzależnienia egzystencji strony od bieżących świadczeń pomocy społecznej udzielanych w miejscu pobytu (vide: wyrok WSA w Lublinie z dnia 24 maja 2012r. sygn. akt II SA/Lu 311/12; postanowienie NSA z dnia 30 października 2014r. sygn. akt I OW 102/14, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). W realiach niniejszej sprawy należy dostrzec podeszły wiek zainteresowanego (66 lat). Fakt, iż od blisko 20 lat nie mieszka ani nie przebywa w miejscu swego poprzedniego zameldowania na pobyt stały, lecz na terenie Miasta W. Nadto, nie ulega wątpliwości, że sytuacja ekonomiczna wnioskującego o pomoc jest bardzo trudna, gdyż nie uzyskuje on żadnych dochodów - jest w wieku emerytalnym, bez prawa do świadczeń z ZUS. Zły jest także stan zdrowia zainteresowanego wynikający m.in. z długotrwałej bezdomności, uzależnienia od alkoholu, zdiagnozowanej [...], a przede wszystkim wypada mieć na uwadze całkowite uzależnienia jego aktualnej egzystencji od bieżącej pomocy w miejscu pobytu (udzielanej m.in. przez C. w W.). Nie bez znaczenia jest także blisko 300km odległość pomiędzy miejscem jego ostatniego zameldowania i miejscem aktualnego pobytu. Bez ponoszenia dodatkowych kosztów, związanych przykładowo z korespondencyjnym prowadzeniem sprawy, nie mógłby on brać udziału w postępowaniu. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie, pomimo tego, że zainteresowany jest osobą bezdomną, zaistniały podstawy do ustalenia organu właściwego na podstawie art. 101 ust. 3 u.p.s. Organem właściwym do rozpatrzenia wniosku o przyznanie przedmiotowych świadczeń z pomocy społecznej jest Prezydent W., z uwagi na miejsce pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 4 w związku z art. 15 § 1 pkt 4 P.p.s.a.