I OW 207/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie: Sędzia NSA Maciej Dybowski (spr.) Sędzia del. NSA Jerzy Stankowski po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta [...] z dnia 25 sierpnia 2020 r. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta [...] a Burmistrzem Miasta [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku J.P. w sprawie przyznania zasiłku stałego postanawia wskazać Burmistrza Miasta [...] jako organ właściwy w sprawie 1

Prezydent Miasta [...], wnioskiem z 25 sierpnia 2020 r. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość zaistniałego pomiędzy nim a Burmistrzem Miasta [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku J.P. w sprawie przyznania zasiłku stałego. Powyższy spór o właściwość zaistniał na tle następujących okoliczności. Dnia 3 lipca 2020 r. (dalej wniosek z 3 lipca 2020 r.) do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] wpłynął [wniosek H.K. -] kuratora osoby niepełnosprawnej o przyznanie zasiłku stałego z tytułu wieku J.P. (dalej zainteresowana bądź klientka). Zainteresowana przebywa w [...] Szpitalu [...], gdzie trafiła dnia [...] marca 2020 r. w trybie nagłym i jest hospitalizowana do dnia dzisiejszego. Zasiłek stały przysługuje: 1) pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej;... (art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1507 ze zm., dalej ups). Dnia 6 sierpnia 2020 r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] (dalej MOPS w [...]) przesłał Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w [...] (dalej MOPS w [...]) pismo o przekazaniu wniosku z 3 lipca 2020 r. według właściwości, powołując art. 101 ust. 3 ups. Zainteresowana z powodu ciężkiej choroby jest nieprzytomna, co uniemożliwia ustalenie adresu jej zamieszkania, jak i zamiaru stałego pobytu, ustalenia sytuacji materialno-bytowej (art. 25 kc). MOPS w [...] do wniosku dołączył pismo z 29 lipca 2020 r., w którym Urząd Miasta [...] wskazał, że ostatnim miejscem zameldowania [zainteresowanej] na pobyt stały jest [...], [...] do dnia 16 stycznia 1996 r. Z zaświadczeń z: 30 lipca 2020 r. i 16 lipca 2020 r. Powiatowego Urzędu Pracy w [...] (dalej PUP) wynika, że zainteresowana była zarejestrowana w ww. Urzędzie jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku od 25 lipca 2017 r. do 26 listopada 2018 r. i od 28 stycznia 2019 r. do 7 marca 2020 r. Dnia 8 marca 2020 r. klientka utraciła status osoby bezrobotnej z powodu osiągnięcia wieku emerytalnego. Zainteresowana nie wystąpiła z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia emerytalnego. Klientka nie jest zameldowana na terenie [...]; była zameldowana w [...] przed 41 laty - od [...] września 1979 r. do [...] listopada 1979 r. Ostatnim miejscem zameldowania było [...],[...], skąd została wymeldowana [...] stycznia 1996 r. Z Centralnego Wykazu Ubezpieczonych wynika, że zainteresowana podała jako miejsce zamieszkania [...], ul. [...] (pismo z 28 lipca 2020 r. [...] Oddziału Wojewódzkiego w [...] Narodowego Funduszu Zdrowia). Powiatowy Urząd Pracy w [...] podał, że zainteresowała potwierdzała gotowość do podjęcia pracy osobiście bądź telefonicznie; PUP dysponuje adresami zamieszkania i korespondencji tylko na terenie [...]. W ocenie MOPS w [...], to że zainteresowana często zmieniała miejsce zamieszkania, podróżowała po kraju, okresowo przebywała za granicą, nie przesądza o tym, że nie była związana z [...]. Za każdym razem powracała na teren [...] - świadczy o tym status osoby bezrobotnej w PUP w [...] i wynajmu pokoju w [...] w roku 2019 i 2020. Ostatnim miejscem zameldowania i zamieszkania zainteresowanej na pobyt stały było [...]. W trakcie udzielania świadczeń w trybie nagłym zainteresowana była osobą ubezpieczoną - zarejestrowaną w PUP w [...]. Należy z tego wysnuć wniosek, że była tym samym mieszkanką [...], tam podlegała ubezpieczeniu zdrowotnemu. Z tego względu właściwość organu należało ustalić według ostatniego miejsca zamieszkania zainteresowanej (art. 101 ust. 1 ups). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej ppsa) sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 kpa). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 ppsa). Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W niniejszej sprawie oba organy uważają się za niewłaściwe. Właściwość miejscową gminy obowiązanej do rozpoznania sprawy z pomocy społecznej, ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (art. 101 ust. 1 ups). Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym składzie w pełni podziela pogląd, że skoro ustawa o pomocy społecznej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania", to wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, uwzględnić należy regulację zawartą w przepisach Kodeksu cywilnego. Miejscem zamieszkania osoby fizycznej, zgodnie z art. 25 kc, jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Tym samym o miejscu zamieszkania w świetle omawianego przepisu decydują dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). Do przyjęcia, że dana osoba zamieszkuje w określonej miejscowości konieczne jest zajście dwu przesłanek: przebywania i zamiaru stałego pobytu w określonej miejscowości, przy czym przesłanki te muszą wystąpić kumulatywnie. O ile ustalenie pierwszej przesłanki nie nastręcza zwykle trudności, o tyle mogą one wystąpić przy ustalaniu zamiaru stałego pobytu. Przyjmuje się, że o zamiarze stałego pobytu można mówić wówczas, gdy występują okoliczności pozwalające przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosku, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej dorosłej osoby fizycznej (postanowienia NSA z: 10.2.2009 r. I OW 164/08; 27.6.2013 r. I OW 41/13; S. Dmowski aktualizacja R. Trzaskowski w: S. Dmowski, S. Rudnicki, R. Trzaskowski, Kodeks cywilny. Komentarz Część ogólna, LexisNexis 2014 s. 166 uw. 3). W orzecznictwie podkreśla się, że miejscem stałego pobytu osoby fizycznej mającej zdolność do czynności prawnych jest miejsce, w którym koncentrują się czynności życiowe danej osoby, i to bez względu na adres jej zameldowania (postanowienie NSA z 2.9.2009 r. I OW 85/09). Trafnie Prezydent Miasta [...] wskazuje, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest pogląd, że szpitala nie można uznać za lokal mieszkalny w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów; nie służy on bowiem celom mieszkalnym, a pobyt przebywających w nim osób związany jest z ich leczeniem i w sposób oczywisty ma charakter czasowy (postanowienie NSA z: 20.5.2021 r . I OW 224/20; 4.11.2009 r. I OW 103/09; 2.9.2009 r. I OW 79/09; 13.5.2008 r. I OW 22/08, cbosa). W orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności z [...] lipca 2020 r. Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...], zaliczył zainteresowaną do znacznego stopnia niepełnosprawności, wskazując że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 02 lipca 2020 r.; w rubryce "Adres zamieszkania" Zespół podał: "Bez stałego adresu zamieszkania". W postanowieniu z 23 października 2020 r. II GW 55/20 (dalej postanowienie II GW 55/20), Naczelny Sąd Administracyjny wskazał Burmistrza Miasta [...] jako organ właściwy do wydania decyzji w przedmiocie potwierdzenia prawa tej samej zainteresowanej do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. W uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, że nie ma podstaw do stwierdzenia, że miejscem zamieszkania zainteresowanej jest [...]. Okoliczności przyjęcia do szpitala i stan zdrowia zainteresowanej uniemożliwiający nawiązanie z nią kontaktu nie przemawiają za uznaniem, że jej zamiarem był stały pobyt w [...]. Zebrany w sprawie materiał pozwolił jedynie na ustalenie ostatniego miejsca zamieszkania, potwierdzonego zameldowaniem na pobyt stały, którym było [...]. Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym składzie pogląd zaprezentowany w postanowieniu II GW 55/20 podziela. Na skoncentrowanie spraw życiowych zainteresowanej w [...] wskazuje zarejestrowanie zainteresowanej jako osoby bezrobotnej, bez prawa do zasiłku od [...] lipca 2017 r. do [...] listopada 2018 r. i od [...] stycznia 2019 r. do [...] marca 2020 r. w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...], w którym potwierdzała gotowość do podjęcia pracy osobiście bądź telefonicznie. W [...] zainteresowana wynajmowała pokój w dniach: 25 i 26 lipca 2017 r.; 28 i 29 stycznia 2019 r. Na podstawie art. 4 w związku z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny, orzekł jak w sentencji postanowienia.