I OW 156/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Marian Wolanin (spr.) po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy Małdyty o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy Małdyty a Burmistrzem Gminy Dobre Miasto w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosków M. S. o przyznanie pomocy w postaci zasiłku okresowego, celowego oraz sfinansowanie odpłatności za pobyt córki A. S. w Ośrodku [...] w Z., przebywającej tam razem z matką postanawia: wskazać Wójta Gminy Małdyty jako organ właściwy w sprawie.

Wójt Gminy Małdyty wnioskiem z 5 sierpnia 2025 r. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość zaistniałego pomiędzy Wójtem Gminy Małdyty a Burmistrzem Gminy Dobre Miasto w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosków M. S., dalej – zainteresowana, o przyznanie pomocy w postaci zasiłku okresowego, celowego oraz sfinansowanie odpłatności za pobyt córki A. S. w Ośrodku [...] w Z. przebywającej tam razem z matką. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że w dniu 26 czerwca 2025 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Małdytach wpłynęło pismo z 23 czerwca 2025 r., zgodnie z którym Burmistrz Gminy Dobre Miasto uznał się za niewłaściwy do rozpatrzenia podań zainteresowanej z 4 czerwca 2025 r. o przyznanie pomocy w postaci zasiłku okresowego, celowego oraz sfinansowanie odpłatności za pobyt córki A. S. w Ośrodku [...] w Z., przebywającej tam wraz z matką - zainteresowaną i przekazał sprawę według właściwości do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Małdytach. Następnie pracownik socjalny GOPS w Małdytach udał się do miejsca ostatniego zameldowania zainteresowanej pod adresem D. [...], [...] M. i ustalił, że przebywała pod tym adresem od 12 grudnia 2020 roku do dnia 1 stycznia 2022 r., po czym wyjechała i została wymeldowana. Obecnie nie utrzymuje żadnego kontaktu z rodziną. Zainteresowana aktualnie przebywa w Ośrodku [...] w Z. Organ wnioskujący ustalił, że w ciągu ostatnich dwóch lat zainteresowana przebywała w Dobrym Mieście - mieszkała na ul. [...], a później na ul. [...], tam znajdowało się jej centrum życiowe. Od 1 marca 2025 r. przebywała w Ośrodku Interwencji Kryzysowej na ul. [...] w O. Natomiast od 23 maja 2025 r. do chwili obecnej przebywa w Ośrodku [...] w Z., gdzie ma zapewnioną całodobową opiekę. W ocenie organu wnioskującego, nie ulega wątpliwości, że zainteresowana mieszkała w Dobrym Mieście bezpośrednio przed rozpoczęciem swojego pobytu w Ośrodku Interwencji Kryzysowej, a później w Ośrodku [...] w Z. Z tych powodów Gminą właściwą do rozpoznania wniosków z 4 czerwca 2025 r. o przyznanie pomocy w postaci zasiłku okresowego, celowego oraz sfinansowanie odpłatności za pobyt córki A. S. w Ośrodku [...] w Z. jest Gmina Dobre Miasto. W odpowiedzi na wniosek Burmistrz Gminy Dobre Miasto podtrzymał stanowisko, iż nie jest właściwy do rozpatrzenia wniosków o przyznanie pomocy zainteresowanej. Organ wskazał, że w dniu 13 czerwca 2025 r. do MOPS w Dobrym Mieście wpłynęło podanie zainteresowanej, w którym zawnioskowała o sfinansowanie odpłatności za pobyt córki A. S., zasiłek celowy na leczenie zębów oraz zasiłek okresowy. Korespondencja nadana została ze Stowarzyszenia [...] w Z., gdzie bez konsultacji z MOPS w Dobrym Mieście udała się zainteresowana wraz z małoletnią córką A., opuszczając Ośrodek Interwencji Kryzysowej dla Kobiet i Ich Dzieci Ofiar Przemocy w Rodzinie Caritas w O. (pobyt od 28 lutego 2025 r. do 23 maja 2025 r.). Zainteresowana w okresie od lipca 2022 r. do 27 lutego 2025 r. zamieszkiwała w lokalach mieszkalnych na terenie miasta Dobre Miasto. W dniu 28 lutego 2025 r. została pozbawiona możliwości zamieszkania w lokalu mieszkalnym, pozostając osobą bezdomną, bez odpowiednich środków finansowych, które mogłaby przeznaczyć na wynajem mieszkania/pokoju dla siebie i córki. Nie posiada uprawnień do wnioskowania o przydział lokalu z zasobów gminnych w gminie Dobre Miasto. Ostatni wywiad przeprowadzony z zainteresowaną w Dobrym Mieście przy ul. [...] miał miejsce w dniu 14 lutego 2025 r. Z tego adresu wyprowadziła się bez możliwości powrotu. W gminie Dobre Miasto nie posiada krewnych, u których otrzymałaby wsparcie i mieszkanie. Z posiadanych przez organ informacji wynika, iż zainteresowana złożyła wniosek o przydział mieszkania z zasobów miasta O., a mieszkanie miała otrzymać w miesiącu wrześniu br. Organ zaznaczył, że nie kierował zainteresowanej do Ośrodka w Z., a od 28 lutego 2025 r. zainteresowana była mieszkanką miasta O. Od marca 2024 r. pobierała świadczenia rodzinne w O., co wskazuje na fakt, iż gminę Dobre Miasto traktowała jako tymczasowe miejsce do życia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej (§ 1). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), dalej – p.p.s.a., sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Wedle art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory, o których mowa w art. 4 p.p.s.a. (spory o właściwości oraz spory kompetencyjne). W myśl § 2 art. 15 p.p.s.a. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w przedmiocie rozstrzygnięcia sporów, o których mowa w art. 4 p.p.s.a., zapada na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, pozostaje w wyłącznej właściwości rzeczowej Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.). Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W niniejszej sprawie mamy do czynienia z negatywnym sporem o właściwość, gdyż oba organy uważają się za niewłaściwe. Zawisła sprawa administracyjna dotyczy świadczeń z pomocy społecznej w formie przyznania zasiłku okresowego, zasiłku celowego oraz sfinansowania odpłatności za pobyt córki A. S. w Ośrodku [...] w Z. przebywającej tam razem z matką. Właściwość miejscową gminy zobowiązanej do rozpatrzenia sprawy dotyczącej świadczeń z pomocy społecznej, stosownie do art. 101 ust. 1 u.p.s. ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie, w przypadku osoby bezdomnej właściwą jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). Pojęcie osoby bezdomnej na potrzeby u.p.s. zostało zdefiniowane w art. 6 pkt 8 tej ustawy, który stanowi, że osobą bezdomną jest osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy oraz niezameldowana na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osoba niezamieszkała w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Art. 6 pkt 8 u.p.s. przewiduje zatem dwa odrębne stany faktyczne pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania, drugi dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie. Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 725), dalej - ustawa o ochronie praw lokatorów, do której odsyła art. 6 pkt 8 u.p.s., pod pojęciem lokalu mieszkalnego należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki; nie jest w rozumieniu ustawy takim lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych. Wszystkie pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, nawet te, które w ustawie nie zostały wprost wymienione, nie stanowią lokali mieszkalnych w rozumieniu powołanej ustawy (por. postanowienia NSA z: 18 listopada 2010 r., sygn. akt I OW 142/10; 9 czerwca 2017 r., sygn. akt I OW 19/17). Z bezspornych okoliczności faktycznych rozpoznawanej sprawy wynika, iż zainteresowana była zameldowana na pobyt stały od 22 maja 2001 r. do 12 lutego 2020 r. pod adresem ul. [...] m. [...] w O., zaś od 12 lutego 2020 r. do 1 stycznia 2022 r. pod adresem [...] m. [...], gmina M. Z tego ostatniego adresu została wymeldowana. Wedle oświadczenia zainteresowanej w ostatnich dwóch latach przebywała w Dobrym Mieście pod adresem ul. [...] oraz ul. [...] oraz od marca 2025 r. w O. w Ośrodku Interwencji Kryzysowej przy ul. [...]. Natomiast z zaświadczenia wydanego przez Stowarzyszenie [...] w Z. z 23 lipca 2025 r. wynika, że zainteresowana przebywa na leczeniu w tej placówce od 23 maja 2025 r. do nadal. Nie może ulegać wątpliwości, że pomieszczenia Stowarzyszenia [...] w Z., nie służą zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych, a tym samym nie stanowią lokalu mieszkalnego w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie praw lokatorów. Skoro zatem zainteresowana nie posiada stałego zameldowania oraz przebywa w ośrodku pomocowym, który nie stanowi lokalu mieszkalnego we wskazanym wyżej znaczeniu, to należy uznać, że zainteresowana jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s. W przypadku osoby bezdomnej, z oczywistych względów, nie może być mowy o miejscu zamieszkania, w konsekwencji nie zachodzi potrzeba badania jej zamiaru co do pobytu stałego. Należy zatem ustalić gminę ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały. Bezspornie gminą ostatniego miejsca zameldowania zainteresowanej na pobyt stały była Gmina Małdyty. Zatem organem właściwym do rozpatrzenia wniosku zainteresowanej o przyznanie pomocy w postaci zasiłku okresowego, celowego oraz sfinansowanie odpłatności za pobyt córki A. S. w Ośrodku [...] w Z. przebywającej tam razem z matką jest Wójt Gminy Małdyty. Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 w związku z art. 4 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji postanowienia.