I OW 11/21

Dnia 20 maja 2021 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Iwona Bogucka Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza Miasta [...] o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Miasta [...] a Wójtem Gminy [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku A.K. o przyznanie zasiłku stałego i objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym postanawia: wskazać Burmistrza Miasta [...] jako organ właściwy w sprawie.

Burmistrz Miasta [...] wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość, powstałego pomiędzy organem wnioskującym a Wójtem Gminy [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku A. K. o przyznanie zasiłku stałego i objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym. W uzasadnieniu wniosku Burmistrz Miasta [...] wskazał, że w dniu 26.10.2020 r. do siedziby Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] wpłynęło pismo Wojewódzkiego Szpitala Neuropsychiatrycznego w [...] z dnia 20.10.2020 r. zawierające prośbę pacjenta – A. K. o przyznanie zasiłku stałego oraz objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym. Z nadesłanej dokumentacji wynikało, że ww. jest osobą bezdomną, ostatnio zameldowaną na pobyt stały w Gminie [...], która przed hospitalizacją przebywała w miejscowości [...], ul. [...]. Zdaniem jednak organu wnioskującego, z faktu, że wcześniej A.K. przebywał w miejscowości [...], gdzie był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...], wynikało, że zainteresowany całe swoje centrum życiowe skoncentrował w Powiecie [...]. Okoliczność przy tym, iż w powiecie tym nie posiadał zameldowania nie mogła stanowić o posiadaniu przez A.K. statusu osoby bezdomnej. W związku z tym, zdaniem Burmistrza Miasta [...] - ze względu na treść art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej - właściwym miejscowo do rozpatrzenia podania A.K. o przyznanie pomocy finansowej oraz objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym był Wójt Gminy [...]. W odpowiedzi na wniosek Wójt Gminy [...] wnosił o uznanie Burmistrza Miasta [...] jako organu właściwego w sprawie. W uzasadnieniu stanowiska uczestnik postępowania akcentował, że A.K.- ostatnio zameldowany na pobyt stały przy ul. [...] w [...], przebywający aktualnie w Wojewódzkim Szpitalu Neuropsychiatrycznym w [...] – sam w swoim podaniu wskazał, iż jest osobą bezdomną, mającą ostatnie miejsce stałego pobytu w [...] przy ul. [...] . Fakt ten, potwierdził również pracownik socjalny Wojewódzkiego Szpitala Neuropsychiatrycznego w [...], który przeprowadzał z zainteresowanym w dniu 19 października 2020 r. wywiad środowiskowy. Ponadto także w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności z dnia 1 października 2020 r., wydanym przez Powiatowy Zespół ds. orzekania o niepełnosprawności w [...] podano, iż A.K. nie ma stałego adresu zamieszkania a z ustaleń pracownika socjalnego Gminnego Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] wynikało, iż A.K. nie mieszkał (i nie mieszka obecnie) w [...] przy ul. [...]. Nie ma również możliwości, aby po zakończeniu hospitalizacji pod tym adresem zamieszkał a jego nowy adres nie jest znany. W związku z tym, zdaniem Wójta Gminy [...], A. K. był osobą bezdomną, co uzasadniało zastosowanie w sprawie art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej w skrócie "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie spór, jaki zaistniał pomiędzy Burmistrzem Miasta [...] a Wójtem Gminy [...] jest sporem negatywnym, gdyż żaden z tych organów nie uznaje się za właściwy w sprawie rozpoznania wniosku A.K. o przyznanie zasiłku stałego i objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym. Dla rozpoznania zaistniałego w niniejszej sprawie sporu o właściwość istotne znaczenie ma treść art. 101 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm., dalej jako "u.p.s."). Zgodnie z tym przepisem właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1), a w przypadku osoby bezdomnej właściwą jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). Pojęcie osoby bezdomnej na potrzeby ustawy o pomocy społecznej definiuje art. 6 pkt 8 tej ustawy. Przepis ten stanowi, że bezdomnym jest osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy oraz niezameldowana na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osoba niezamieszkała w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Art. 6 pkt 8 u.p.s. przewiduje zatem dwa odrębne stany faktyczne pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie. Zgodnie z regulacją art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2014 r., poz. 150 ze zm.), do której odsyła art. 6 pkt 8 u.p.s., pod pojęciem lokalu mieszkalnego rozumieć należy lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki; nie jest w rozumieniu ustawy takim lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych. Wszystkie pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, nawet te, które w ustawie nie zostały wprost wymienione, nie stanowią lokali mieszkalnych w rozumieniu powołanej ustawy. W niniejszej sprawie bezsporne jest, że A.K.ostatnio był zameldowany na pobyt stały w [...]przy ul. [...]. Obecnie nie jest nigdzie zameldowany i osobiście deklaruje, że jest osobą bezdomną, nie mającą miejsca zamieszkania. Również na podstawie akt sprawy nie jest możliwe ustalenie miejsca zamieszkania wnioskującego o świadczenie z pomocy społecznej. Miejscem pobytu A. K. jest natomiast aktualnie miasto [...], gdzie zainteresowany przebywa na leczeniu w Wojewódzkim Szpitalu Neuropsychiatrycznym. Mając zatem na uwadze, że A. K. nie posiada adresu zameldowania ani zamieszkania, należało ocenić, czy miejsce w którym aktualnie przebywa, tj. szpital, spełnia przesłanki do uznania go za lokal mieszkalny - w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy przepisów o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego. W ocenie składu orzekającego, nie ulega wątpliwości, że szpital nie służy zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych, nie jest wiec lokalem mieszkalnym. Skoro zatem A.K. nie jest nigdzie zameldowany na pobyt stały - w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym, służącym zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych, to należy przyjąć, że jest osobą bezdomną - w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s. W tej sytuacji, mając na uwadze, iż ostatnim miejscem zameldowania A. K. na pobyt stały była Gmina [...], zgodnie z art. 101 ust. 2 w zw. z art. 6 pkt 8 u.p.s., organem właściwym do rozpatrzenia jego wniosku o przyznanie świadczenia jest Burmistrz Miasta [...]. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.