I OW 104/24

Dnia 11 września 2024 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: sędzia NSA Jolanta Rudnicka sędzia NSA Marian Wolanin (spr.) po rozpoznaniu w dniu 11 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy S. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy S. a Wójtem Gminy W. w przedmiocie wskazania organu właściwego w sprawie skierowania E. K. wraz z małoletnim synem do domu dla matek z małoletnimi dziećmi postanawia: wskazać Wójta Gminy S. jako organ właściwy w sprawie.

Wnioskiem z 29 lutego 2024 r. Wójt Gminy S. (dalej również jako: "Wnioskodawca") wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim (przekazanym następnie do Naczelnego Sądu Administracyjnego) o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy S. a Wójtem Gminy W. w przedmiocie wskazania organu właściwego w sprawie skierowania E. K. wraz z małoletnim synem do domu dla matek z małoletnimi dziećmi. W uzasadnieniu podniesiono, że zainteresowana wspólnie z synem N. K. przebywa w Domu Matki z Dzieckiem w O. od 9 listopada 2023 r. Na terenie Gminy S. zainteresowana ostatni raz przebywała 10 lat temu. Od tamtej pory zainteresowana nie mieszkała, ani nawet czasowo nie przebywała na terenie tej gminy, natomiast z adresu S. ul. [...] została wymeldowana 24 czerwca 2019 r. Jak podniesiono dalej, zainteresowana otrzymała z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. – gdzie mieszkała od 20 stycznia 2023 r. - wsparcie finansowe w postaci: świadczenia rodzicielskiego, dodatku do zasiłku rodzinnego oraz zasiłek pielęgnacyjny, a zatem w ocenie Wnioskodawcy, to ten organ jest właściwy do rozpoznania wniosku zainteresowanej. W odpowiedzi na wniosek Dyrektor Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W., działający z upoważnienia Wójta Gminy W., podniósł, że zainteresowana przed umieszczeniem jej w Domu Matki z Dzieckiem w O. wynajmowała wspólnie z mężem M. K. mieszkanie w L. (Gmina W.). Z uwagi na rozpoczęcie przez M. K. wykonywania kary pozbawienia wolności oraz zaległości czynszowe, musiała wraz z synem opuścić wynajmowany lokal. W tej sytuacji zainteresowana spełnia przesłanki do uznania jej za osobę bezdomną, a zatem organem właściwym do rozpoznania wniosku powinna być gmina jej ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały, czyli Gmina S. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2024.935 t.j., dalej: "ppsa"), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Stosownie do art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej jako: "kpa"), spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny. Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 ppsa). Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W niniejszej sprawie oba organy uznają się za niewłaściwe. Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych ustawą z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U.2024.1283 t.j.; dalej: "ups") reguluje art. 101 tej ustawy. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Stosownie do art. 101 ust. 2 ups, w przypadku osoby bezdomnej o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce zameldowania tej osoby na pobyt stały. Dla rozstrzygnięcia sprawy kluczowe jest ustalenie, czy zainteresowana jest osobą bezdomną w rozumieniu ups. Definicja osoby bezdomnej została uregulowana w art. 6 pkt 8 ups. Przepis ten stanowi, że za osobę bezdomną należy uznać osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Tym samym przepis ten przewiduje dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 czerwca 2021 r., sygn. akt I OW 310/20). Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 725), pod pojęciem lokalu należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych. Jak wynika z akt administracyjnych zainteresowana wraz z synem przebywa w Domu Matki z Dzieckiem w O. od 9 listopada 2023 r. Niewątpliwie tego rodzaju miejsce nie stanowi lokalu mieszkalnego, jest bowiem przeznaczone do czasowego pobytu, a nie zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych. Bezpośrednio przed przyjęciem do ww. placówki zamieszkiwała w wynajmowanym lokalu na terenie Gminy W., który musiała opuścić. Tym samym zainteresowana jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 ups, zaś ustalenie właściwości miejscowej gminy następuje na podstawie art. 101 ust. 2 ups. Z akt sprawy wynika, że ostatnie miejsce zameldowania zainteresowanej na pobyt stały znajdowało się na terenie Gminy S. (ul. [...]) – do dnia 24 czerwca 2019 r. Tym samym skoro ostatnie miejsce zameldowania zainteresowanej na pobyt stały znajdowało się na terenie Gminy S., to zgodnie z art. 101 ust. 2 ups organem właściwym do rozpoznania złożonego wniosku jest Wójt Gminy S. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa orzekł jak w sentencji postanowienia.