I OSK 693/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Jolanta Górska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 października 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 560/23 w sprawie ze skargi Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z dnia [...] stycznia 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 27 października 2000 r. prawa użytkowania wieczystego 1. prostuje z urzędu oczywistą omyłkę w komparycji zaskarżonego wyroku w ten sposób, że w miejsce przedmiotu "odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego" wpisuje "odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 27 października 2000 r. prawa użytkowania wieczystego"; 2. oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 17 października 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 560/23, oddalił skargę Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z dnia [...] stycznia 2023 r. nr [...]. Decyzja tą Minister Rozwoju i Technologii utrzymał w mocy decyzję Wojewody Śląskiego z [...] listopada 2022 r. znak [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 27 października 2000 r. przez Polskie Koleje Państwowe w Warszawie prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w Katowicach, obręb [...], oznaczonego jako działka nr [...] o pow. 235 m2, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...]. Skarżąca wniosła skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zaskarżając go w całości i na podstawie art. 174 pkt 1-2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej jako p.p.s.a.) wskazała następujące podstawy kasacyjne: a. naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię, w postaci: 1) art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634) poprzez bezzasadne przyjęcie, iż Polskie Koleje Państwowe S.A. nie nabyły z dniem 27 października 2000 r. prawa użytkowania wieczystego nieruchomości, pomimo że w niniejszej sprawie realizowały się wszystkie podstawy do jej uwłaszczenia, b. naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci: 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez niezastosowanie oraz art. 151 p.p.s.a. poprzez błędne zastosowanie i oddalenie skargi, mimo że zachodziły podstawy do jej uwzględnienia i uchylenia zaskarżonej decyzji z uwagi na naruszenie przez organ art. 75 § 1 ab initio k.p.a. oraz art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na ograniczeniu w postępowaniu administracyjnym zasady równej mocy środków dowodowych, mimo że takie ograniczenie jest nieuzasadnione, nie wynika wprost z przepisu ustawy, przerzuca na stronę odpowiedzialność za ewentualne błędy organu administracji państwowej, a przez wprowadzenie takiego wymogu ex post - faktycznie pozbawia stronę rzeczywistej ochrony jej praw majątkowych, przy jednoczesnym przerzuceniu obowiązków dowodowych na stronę; gdyby Sąd I instancji dostrzegł powyższe uchybienie, zaskarżone rozstrzygnięcie mogłoby być inne, tj. skarga mogłaby zostać uwzględniona. Wskazując na te zarzuty, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania od organu na rzecz skarżącej, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Nadto, na postawie art. 176 § 2 p.p.s.a. wniosła o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej wyznaczonymi wskazanymi podstawami. Zgodnie zaś z treścią art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając wniesioną w niniejszej sprawie skargę kasacyjną, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zawarte w niej zarzuty nie pozwalają na skuteczne zakwestionowanie oceny i ustaleń dokonanych przez Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku. Przed przystąpieniem do ustosunkowania się do zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej przypomnieć należy istotę sprawy zawisłej przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Zaskarżoną decyzją Minister utrzymał w mocy decyzję Wojewody Śląskiego odmawiającą stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 27 października 2000 r. prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w Katowicach, obręb [...], stanowiącego działkę nr [...] o pow. 235 m2, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...]. Minister przywołał treść art. 34 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. z 2021 r., poz. 146 ze zm.), zgodnie z którym nieruchomości będące własnością Skarbu Państwa, znajdujące się 5 grudnia 1990 r. w posiadaniu PKP, co do których spółka nie legitymowała się dokumentami o przekazaniu tych gruntów w formie prawem przewidzianej i nie legitymuje się nimi do dnia wykreślenia z rejestru przedsiębiorstw państwowych, stają się z dniem wejścia w życie ustawy, tj. z dniem 27 października 2000 r., z mocy prawa, przedmiotem użytkowania wieczystego PKP. Natomiast, budynki, inne urządzenia i lokale znajdujące się na tych gruntach stają się z mocy prawa, nieodpłatnie, własnością PKP. Przy czym, jak podkreślił Minister, nabycie wyżej wskazanych praw nie może naruszać praw osób trzecich. Po rozpatrzeniu odwołania skarżącej oraz zbadaniu akt sprawy w kwestii własności przedmiotowego gruntu, Minister ustalił zaś, że z treści księgi wieczystej nr [...] wynika, że jako właściciela działki nr [...] ujawniono w dziale II Miasto Katowice na podstawie decyzji komunalizacyjnej Wojewody Śląskiego z 10 czerwca 2016 r. nr NWXVa.7532.664.2015. Mając zatem na uwadze powyższe, Minister stwierdził, że przedmiotowa działka nie stanowiła własności Skarbu Państwa, zarówno według stanu na dzień 5 grudnia 1990 r., jak i na dzień 27 października 2000 r. Powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. uznając, że w sprawie nie doszło do naruszenia przepisu art. 34 ustawy o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe". Organy prawidłowo bowiem oceniły stan sprawy, stwierdzając, że sporna nieruchomość na dzień 27 października 2000 r. nie stanowiła własności Skarbu Państwa. Brak zaś tytułu własności Skarbu Państwa na datę istotną w sprawie czynił niemożliwym uwłaszczenie na podstawie art. 34 ust. 1 tejże ustawy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi, mimo naruszenia przez organy obu instancji przepisów postępowania, tj.: art. 75 § 1 oraz art. 7, art. 77 §1 i art. 80 k.p.a. Wbrew bowiem twierdzeniom skarżącej, jak prawidłowo stwierdził Sąd I instancji, postępowanie w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone z zachowaniem zasad wynikających z art. 7, art. 77 § 1 k.p.a., a jednocześnie ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nastąpiła w granicach wyznaczonych przepisem art. 80 k.p.a. Brak jest także podstaw do uznania aby w sprawie doszło do naruszenia art. 75 § 1 k.p.a. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca stwierdziła, że wydane w sprawie rozstrzygnięcia oparto o ustalenia dokonane na podstawie niewystarczającej dokumentacji, gdyż w jej ocenie nie podjęto wszelkich koniecznych czynności niezbędnych do prawidłowego załatwienia sprawy. Tymczasem, stawiając zarzut naruszenia przepisów postępowania w skardze kasacyjnej należy wykazać, że następstwa zarzucanych uchybień były na tyle istotne, że miały wpływ na treść kwestionowanego orzeczenia, ponieważ gdyby do tych uchybień nie doszło, orzeczenie wojewódzkiego sądu administracyjnego mogłoby być inne. Nie wystarczy zawarcie w petitum skargi kasacyjnej formuły o naruszeniu przepisów postępowania mającym wpływ na wynik sprawy, lecz konieczne jest wykazanie, który przepis postępowania został naruszony, w jaki sposób, a także uzasadnienie wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy. Dopiero bowiem takie określenie podstawy skargi kasacyjnej umożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu dokonanie oceny zasadności zarzutu kasacyjnego opartego na tej podstawie zwłaszcza, że rozpoznanie skargi kasacyjnej następuje wyłącznie w jej granicach. Jednakże, ani z przedstawionych w skardze kasacyjnej zarzutów, ani z uzasadnienia skargi kasacyjnej nie wynika na czym miałoby polegać w kontekście dokonanych w sprawie ustaleń zarzucane naruszenie przepisów postępowania przez organy administracji a także określonych nimi wzorców kontroli zgodności z prawem, które miałyby zostać naruszone przez Sąd I instancji, co w konsekwencji nie mogło być uznane za wystarczające dla skutecznego podważania okoliczności stanu faktycznego. Jeżeli bowiem w relacji do treści tychże przepisów (każdego z nich osobna lub funkcjonalnych i systemowych ich związków), zakresu ich normowania oraz wynikających z nich konsekwencji strona nie wyjaśnia, na czym miałoby polegać ich naruszenie oraz na czym miałby polegać wpływ tego naruszenia na wynik sprawy, trzeba stwierdzić, że nie ma podstaw, aby podważać prawidłowość ustaleń faktycznych we wskazywanym przez stronę skarżącą zakresie. W niniejszej sprawie orzekające organy ustaliły zaś, że na podstawie ostatecznej i prawomocnej decyzji komunalizacyjnej Wojewody Śląskiego z [...] czerwca 2016 r. nr [...], jako właściciela działki nr [...] ujawniono w dziale II Miasto Katowice. W decyzji tej stwierdzono bowiem nabycie przez Gminę Katowice z dniem 27 maja 1990 r. prawa własności położonej w granicach administracyjnych Miasta Katowice w obrębie [...] działki nr [...]. Decyzja komunalizacyjna, została wydana na podstawie art. 18 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawy o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.), zgodnie z którym mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, staje się w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy z mocy prawa mieniem właściwych gmin. Na tej podstawie zaś ustalono, że działka nr [...] nie stanowiła własności Skarbu Państwa, zarówno według stanu na dzień 5 grudnia 1990 r., jak i na dzień 27 października 2000 r. Ustalenia te, jako zgodne ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, zaakceptował w całości Sąd I instancji. Naczelny Sąd Administracyjny uznał również za niezasadny zarzut dotyczący naruszenia art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe". W ustalonym w sprawie stanie faktycznym brak było podstaw do stwierdzenia, że doszło uwłaszczenia z mocy prawa z dniem 27 października 2000 r. Zgodnie bowiem z treścią art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe grunty będące własnością Skarbu Państwa, znajdujące się w dniu 5 grudnia 1990 r. w posiadaniu PKP, co do których PKP nie legitymowało się dokumentami o przekazaniu mu tych gruntów w formie prawem przewidzianej i nie legitymuje się nimi do dnia wykreślenia z rejestru przedsiębiorstw państwowych, stają się z dniem wejścia w życie ustawy, z mocy prawa, przedmiotem użytkowania wieczystego PKP. Przepis ten przewiduje zatem uwłaszczenie znajdujących się w posiadaniu PKP nieruchomości, stanowiących własność Skarbu Państwa w dniu 5 grudnia 1990 r., jak również w dniu 27 października 2000 r. Tymczasem, z mocy decyzji komunalizacyjnej przedmiotowa nieruchomość stała się własnością Gminy Katowice z dniem 27 maja 1990 r. i stan ten odzwierciedla treść księgi wieczystej prowadzonej dla tejże nieruchomości. To zaś wykluczało uwłaszczenie PKP na podstawie art. 34 ust. 1 ww. ustawy. Przepis ten nie został zatem naruszony przy wydawaniu decyzji przez orzekające w sprawie organy, co prawidłowo ocenił Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną jako niemającą usprawiedliwionych podstaw. Nadto, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 156 § 3 p.p.s.a., orzekł o sprostowaniu oczywistej omyłki w sentencji zaskarżonego wyroku Sądu I instancji w zakresie oznaczenia przedmiotu sprawy. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a., ponieważ skarżący zrzekł się rozprawy, a organ nie zażądał jej przeprowadzenia.