I OSK 135/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik (spr.) po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Polskich Kolei Państwowych S.A. z siedzibą w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 czerwca 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 1361/22 w sprawie ze skargi Polskich Kolei Państwowych S.A. z siedzibą w Warszawie na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 25 marca 2022 r. nr DO-II.7610.52.2022.AB w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego gruntu 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 25 stycznia 2022 r. nr NW/V/77200/13/3/08; 2. zasądza od Ministra Finansów i Gospodarki na rzecz Polskich Kolei Państwowych S.A. z siedzibą w Warszawie kwotę 794 (siedemset dziewięćdziesiąt cztery) złote tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 16 czerwca 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 1361/22 oddalił skargę Polskich Kolei Państwowych S.A. z siedzibą w Warszawie na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z 25 marca 2022 r. nr DO-II.7610.52.2022.AB w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego gruntu. Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: Minister Rozwoju i Technologii, po rozpatrzeniu odwołania Polskich Kolei Państwowych S.A. z siedzibą w Warszawie (powoływanych dalej również jako "PKP" lub "Spółka") decyzją z 25 marca 2022 r. nr DO-II.7610.52.2022.AB utrzymał w mocy decyzję Wojewody Śląskiego z 25 stycznia 2022 r. nr NW/V/77200/13/3/08 odmawiającą stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 27 października 2000 r. przez przedsiębiorstwo państwowe Polskie Koleje Państwowe w Warszawie, prawa użytkowania wieczystego gruntu, położonego w gminie X., oznaczonego na k. m. [...], obręb [...], obejmującego działkę nr [1] o pow. 2 ha 9933 m2, uregulowaną w księdze wieczystej nr [...]. Decyzja Wojewody Śląskiego została wydana na podstawie art. 34 i art. 35 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. z 2021 r. poz. 146 ze zm.), powoływanej dalej jako "ustawa o komercjalizacji", oraz § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 3 stycznia 2001 r. w sprawie sposobu potwierdzania posiadania przez przedsiębiorstwo państwowe "Polskie Koleje Państwowe" gruntów będących własnością Skarbu Państwa, w tym rodzajów dokumentów stanowiących dowody w tych sprawach (Dz. U. z 2001 r. Nr 4, poz. 29). Organ I instancji ustalił, że przedmiotowa nieruchomość w dniu 5 grudnia 1990 r. stanowiła własność Skarbu Państwa, prawo własności zostało ujawnione na podstawie art. 32 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130 ze zm.). Tym samym organ uznał, że spełniona została zatem jedna z podstawowych przesłanek wynikająca z art. 34 ust. 1 ustawy o komercjalizacji. PKP S.A. w celu wykazania posiadania przedmiotowego gruntu przedstawiła wyciąg z ewidencji środków trwałych sporządzony według stanu na dzień 5 grudnia 1990 r., potwierdzający że na przedmiotowej działce nr [1] znajdują się wiadukty żelbetowe, oświetlenie zewnętrzne, urządzenia srk stacyjne w okręgu nastawczym st. [...], sieć trakcyjna oraz tory główne zasadnicze i szlakowe linii nr [...] - co zgodnie z § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 stycznia 2001 r. potwierdza posiadanie przez przedsiębiorstwo państwowe Polskie Koleje Państwowe w dniu 5 grudnia 1990 r. działki nr [1]. Dodatkowo złożono do akt sprawy oświadczenie z 17 września 2014 r. dotyczące zajętości przedmiotowej działki infrastrukturą kolejową. Przy czym, jak ustalił organ I instancji, na podstawie pisma Powiatowego Zarządu Dróg Publicznych w Y. z 21 listopada 2019 r., działka nr [1] znajduje się i znajdowała w dniu 5 grudnia 1990 r. w pasie drogowym drogi publicznej, to jest drogi powiatowej nr [2] dojazd do stacji PKP [...] (ul. [A]) i częściowo drogi powiatowej nr [2] [...] [...] - [...] – [...] – [...] (ul. [B]). Powyższe ustalenia potwierdziło Starostwo Powiatowe w Y. w piśmie z 3 sierpnia 2021 r. Organ podkreślił, że w związku z tym w sprawie musi znaleźć zastosowanie art. 34 ust. 4 ustawy o komercjalizacji, zgodnie z którym nabycie przez PKP prawa użytkowania wieczystego oraz własności urządzeń znajdujących się na gruncie nie może naruszać praw osób trzecich. Organ uznał zatem, że skoro część działki nr [1] stanowiła w dniu 5 grudnia 1990 r. drogę wojewódzką, a więc drogę zaliczoną na podstawie ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. poz. 60 ze zm.) do jednej z kategorii tych dróg, z której może korzystać każdy, zgodnie z jej przeznaczeniem, z ograniczeniami i wyjątkami określonymi w tej ustawie lub innych przepisach szczególnych (art. 1 powołanej ustawy), to nie mogła ona pozostawać w wyłącznym posiadaniu PKP oraz nie mogła podlegać uwłaszczeniu jako grunt objęty prawem osób trzecich - zarządcy drogowego. Mając powyższe na uwadze, Wojewoda w piśmie z 13 sierpnia 2021 r. wezwał wnioskodawczynię do przedłożenia projektu podziału geodezyjnego działki nr [1], w celu zatwierdzenia podziału na podstawie art. 96 ust. 1b ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2021 r. poz. 1899 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.g.n.". Z uwagi na to, że PKP nie przedłożyła stosownych dokumentów świadczących o podziale przedmiotowej działki ani nie udzieliła odpowiedzi na wskazane pismo, Wojewoda Śląski stwierdził, że ze względu na brak udokumentowanego wyłącznego posiadania gruntu przez PKP oraz generalną klauzulę chroniącą prawa osób trzecich (w niniejszej sprawie prawa zarządcy drogi publicznej), działka nr [1] w aktualnym stanie formalnoprawnym nie podlega uwłaszczeniu. Minister Rozwoju i Technologii podzielił pogląd zaprezentowany przez organ I instancji. Minister stwierdził, że ustalenie przez organ I instancji, iż działka nr [1] w dniu 5 grudnia 1990 r. w części była zajęta pod pas drogi publicznej, uniemożliwia wydanie przez organ decyzji uwłaszczającej PKP taką działką w trybie art. 34 ustawy o komercjalizacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie opisanym na wstępie wyrokiem oddalił skargę PKP Jak wyjaśnił Sąd I instancji, w sprawie nie budzi wątpliwości, że właścicielem nieruchomości był Skarb Państwa. Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest jednak to, czy działka nr [1] w dacie 5 grudnia 1990 r. znajdowała się w posiadaniu PKP S.A. Zdaniem Sądu I instancji, organy obu instancji prawidłowo uznały, że zajęcie nieruchomości pod pas drogi publicznej uniemożliwia jej uwłaszczenie ponieważ drogi publiczne są wyłączone z obrotu prawnego na podstawie art. 2a ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła PKP S.A. zaskarżając wyrok w całości i zarzucając Sądowi I instancji, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.": 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię, to jest art. 34 ust. 1 ustawy o komercjalizacji, przez bezzasadne przyjęcie, że PKP S.A. nie nabyły z dniem 27 października 2000 r. prawa użytkowania wieczystego nieruchomości, pomimo że w sprawie zrealizowały się "wszystkie podstawy do jej uwłaszczenia w całości lub w części nieruchomości"; 2) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 145 §1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. przez niezastosowanie oraz 151 P.p.s.a. przez błędne zastosowanie i oddalenie skargi, pomimo że zachodziły podstawy do jej uwzględnienia i uchylenia zaskarżonej decyzji z uwagi na naruszenie przez organ art. 75 § 1 ab initio oraz art. 7 w związku z art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", wszystkie w związku z art. 96 ust. 2 i 3 w związku z art. 97 ust. 1 u.g.n., polegające na nieprzeprowadzeniu z urzędu przez organ dowodu w postaci mapy podziału nieruchomości, która stanowiłaby załącznik do decyzji uwłaszczeniowej i przerzucenie tego obowiązku na stronę postępowania, a w konsekwencji przerzucenie na stronę odpowiedzialności za błędy proceduralne organu administracji publicznej i pozbawienie strony rzeczywistej ochrony jej praw majątkowych. Z uwagi na powyższe, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Ponadto, wniesiono o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych oraz złożono oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy. Jak podkreślono w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, przesłanki uwłaszczenia wynikające z art. 34 ust. 1 ustawy o komercjalizacji zostały w sprawie spełnione, jednakże okolicznością która skutkowała brakiem uwzględnienia wniosku było to, że przez działkę przebiega droga publiczna. Organ wskazał, że zajęcie nieruchomości pod pas drogi publicznej uniemożliwia jej uwłaszczenie. W konsekwencji, organ wezwał Spółkę do przedłożenia projektu podziału geodezyjnego wskazanej działki w celu zatwierdzenia podziału, na podstawie art. 96 ust. 1b w związku z art. 95 pkt 3 u.g.n. Zdaniem Spółki, organ w nieuzasadniony sposób próbował przerzucić ciężar dowodowy, to jest przedłożenie projektu podziału geodezyjnego działki, na stronę, podczas gdy to organ powinien podjąć wszelkie niezbędne działania, które mają służyć prawidłowemu ustaleniu stanu faktycznego, w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć materiał dowodowy, w tym dopuścić dowody przyczyniające się do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego. Dopiero po wykonaniu wszystkich wskazanych wyżej czynności, organ powinien ustalić w sposób prawidłowy stan faktyczny. Ponadto, w ocenie Spółki, organ błędnie zinterpretował treść art. 96 ust. 1b u.g.n. i z przedłożeniem projektu podziału działki wiązał konieczność zatwierdzenia podziału w drodze odrębnej decyzji. Jak wskazano w doktrynie, w przypadku wydania decyzji o zatwierdzeniu podziału nieruchomości w celu wydzielenia z niej części, która stała się nową nieruchomością, organ orzekający byłby zobowiązany kierować się przy określaniu granic tej części dotychczasowej nieruchomości kryteriami stanowiącymi podstawę do nabycia praw do tej części nieruchomości. W konsekwencji, realnej oceny wielkości obszaru wyodrębnionego przez ustawodawcę w nową nieruchomości dokonywałby organ orzekający o zatwierdzeniu podziału nieruchomości a nie organ administracji, któremu ustawodawca przypisał uprawnienie do dokonywania oceny wielkości tego obszaru w postaci wydania decyzji potwierdzającej nabycie własności lub prawa użytkowania wieczystego z mocy samego prawa (tak M. Wolanin [w:] J. Jaworski, A. Prusaczyk, A. Tułodziecki, M. Wolanin, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz, wyd. 7, 2021, art. 96, Nb 3). Ponadto, wnosząca skargę kasacyjną wskazała, że zgodnie z art. 97 ust. 1 u.g.n., podziału dokonuje się na wniosek i koszt osoby, która ma w tym interes prawny. Jak wskazał NSA w wyroku z 15 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1061/20 "Przepisu tego nie należy interpretować rozszerzająco. Interes prawny w postępowaniu o zatwierdzenie podziału nieruchomości ma zatem podmiot, który wykaże prawa rzeczowe do gruntu, a więc właściciel, współwłaściciel czy użytkownik wieczysty. Nie są stronami o podział nieruchomości osoby, które nie mają żadnego tytułu prawnego do gruntu.". Skoro Spółka nie legitymuje się żadnym tytułem prawym do nieruchomości, to nie ma interesu prawnego do sporządzenia mapy podziału działki i nie mogła być podmiotem zobowiązanym do przedłożenia takiej mapy. Oznacza to, że organ powinien z urzędu przeprowadzić dowód z mapy podziału z wydzieleniem części, co do której prawidłowo stwierdził przesłanki do uwłaszczenia. Mapa ta stanowiłaby załącznik do decyzji uwłaszczeniowej. Dlatego też, w ocenie wnoszącej skargę kasacyjną, zarówno organ, jak i następnie Sąd I instancji błędnie uznali, że to na wnioskodawcy kolejowym ciąży obowiązek uregulowania stanu prawnego nieruchomości skarbowej. W takiej sytuacji wnioskodawca powinien w odpowiedni sposób sformułować żądanie wniosku, ograniczając zakres żądania do gruntu stanowiącego obszar kolejowy, który był w posiadaniu przedsiębiorstwa państwowego PKP, i którym to przedsiębiorstwo zarządzało. Wnosząca skargę kasacyjną podała, że w innej sprawie, odnoszącej się jednak do podobnego stanu faktycznego (w której przez działkę, co do której zostały spełnione przesłanki uwłaszczenia z art. 34 ust. 1 ustawy o komercjalizacji, przebiega droga publiczna) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wydał wyrok, w którym uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji, wskazując na wyżej zaprezentowaną argumentację (wyrok WSA w Warszawie z 24 listopada 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 1853/22). Z uwagi na powyższe, PKP S.A. podkreśliła, że rozstrzygnięcia wydane w niniejszej sprawie oparto o ustalenia dokonane na podstawie niewystarczającej dokumentacji. W toku postępowania nie podjęto bowiem wszystkich koniecznych czynności, niezbędnych do załatwienia sprawy i dokonania właściwej oceny. Nie wniesiono odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", ponieważ skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a druga strona, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.). Kontrolując zgodność z prawem zaskarżonego wyroku w granicach skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył zatem tę kontrolę do wskazanych w niej zarzutów. Rozpatrywana pod tym kątem skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy. Jeśli skarga kasacyjna oparta jest na obydwu podstawach kasacyjnych, co do zasady rozpatrzeniu w pierwszej kolejności podlegać powinny zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, ponieważ zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego mogą być oceniane przez Naczelny Sąd Administracyjny wówczas, gdy stan faktyczny sprawy i motywy rozstrzygnięcia nie budzą wątpliwości. Zasadniczym problemem w sprawie jest możliwość uwzględnienia wniosku o uwłaszczenie PKP na podstawie art. 34 ust. 1 ustawy o komercjalizacji, w sytuacji stwierdzenia umiejscowienia na części spornego gruntu drogi publicznej. W szczególności zaś sporne jest określenie podmiotu zobowiązanego do przedłożenia dokumentacji podziałowej, niezbędnej zdaniem organów, do ustalenia całokształtu stanu faktycznego i prawnego nieruchomości, a następnie rozpatrzenia żądania. Sąd I instancji wprawdzie nie odniósł się wprost do konieczności przedstawienia przez PKP dokumentacji podziałowej, ale zaaprobował stanowisko organów, że "nie przedłożenie dowodów potwierdzających posiadanie przez skarżącą w dniu 5 grudnia 1990 r. przedmiotowej nieruchomości bez określenia zakresu tego posiadania, przesądziło o braku kumulatywnego spełnienia przesłanek uwłaszczenia wskazanych w art. 34 ustawy.". Świadczy o tym również stwierdzenie zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że Wojewoda prawidłowo podjął dodatkowe działania zmierzające do wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego nieruchomości na datę 5 grudnia 1990 r. i wezwał skarżącą do przedłożenia dokumentów geodezyjnych o podziale działki w celu wykazania w jakim zakresie przedmiotowa działka została zajęta pod infrastrukturę kolejową, a pisma Wojewody pozostały bez odpowiedzi. Należało zatem przyjąć, że Sąd I instancji podzielił stanowisko organów, że to wnioskodawca uwłaszczenia w trybie art. 34 ustawy o komercjalizacji ma obowiązek przedstawić projekt podziału nieruchomości w sytuacji, gdy jej część nie spełnia przesłanek uwłaszczenia. Przede wszystkim należy zaznaczyć, że w podobnych sprawach do niniejszej Naczelny Sąd Administracyjny wydał wyroki: 9 kwietnia 2025 r. sygn. akt I OSK 1757/23, 15 kwietnia 2025 r. sygn. akt I OSK 1628/23, 8 maja 2025 r. sygn. akt I OSK 2289/23 i 30 lipca 2023 r. sygn. akt I OSK 1986/23 (publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl) i stanowisko tam wyrażone Sąd w składzie obecnym podziela. Wskazać należy, że dla uwłaszczenia nieruchomości - w trybie art. 34 ustawy o komercjalizacji - na obszarze której znajduje się zarówno pas drogi publicznej, jak i infrastruktura kolejowa (w posiadaniu PKP), konieczne jest dokonanie podziału takiego gruntu. W myśl art. 96 ust. 1b ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (u.g.n.), w przypadku wydzielenia nieruchomości, której własność lub użytkowanie wieczyste zostały nabyte z mocy prawa, albo w przypadku wydzielenia części nieruchomości na potrzeby zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie wydaje się decyzji, o której mowa w ust. 1. Ostateczna decyzja o nabyciu własności lub użytkowania wieczystego albo ostateczna decyzja o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości zatwierdza podział. Zatem w sytuacji, gdy część dotychczasowej nieruchomości z mocy prawa zostaje objęta prawem użytkowania wieczystego (art. 34 ustawy o komercjalizacji) w następstwie ewentualnego uwzględnienia wniosku PKP w ramach decyzji uwłaszczeniowej - wyłączony zostaje obowiązek uzyskania odrębnej decyzji zatwierdzającej podział takiego gruntu, na rzecz zatwierdzenia go przez organ uwłaszczeniowy w akcie stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego. Alternatywnie, gdyby przyjąć, że podział ma zatwierdzić odrębną decyzją wójt, burmistrz, prezydent miasta (art. 96 ust. 1 u.g.n.) - organ taki musiałby przesądzić o ewidencyjnych granicach powstałej wskutek podziału ("nowej") nieruchomości, pomimo przypisania tej kompetencji innemu organowi - właściwemu dla oceny nabycia praw do części nieruchomości z mocy prawa. Organ uwłaszczeniowy byłby w takim przypadku związany zakresem obszaru, wydzielonym przez organ orzekający o zatwierdzeniu podziału nieruchomości, gdy ustawodawca przypisał uprawnienie do dokonywania takiej oceny poprzez wydanie decyzji potwierdzającej nabycie prawa użytkowania wieczystego (por.: J. Jaworski, A. Prusarczyk, A. Tułodziejski, M. Wolanin, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz, Wyd. 8, Warszawa 2023, s. 466 - 467). Organ wezwał PKP do przedłożenia stosownego opracowania geodezyjno-kartograficznego. PKP zobowiązania nie wykonała. Ostatecznie zatem organ uznał brak podstaw do uwłaszczenia, co potwierdził także Sąd I instancji. Sporne jest zatem to, czy Wojewoda, jako organ uwłaszczeniowy i jednocześnie posiadający kompetencję dokonania podziału z art. 96 ust. 1b u.g.n., działał zgodnie z prawem, wystosowując do PKP wezwanie do przedłożenia projektu podziału nieruchomości, który podlegałby zatwierdzeniu w trybie wskazanego przepisu (pismo z 13 sierpnia 2021 r. znak NW/V/77200/13/08, nienumerowane akta administracyjne organu I instancji). Przepis art. 97 ust. 1 u.g.n. formułuje zasadę, że podziału nieruchomości dokonuje się na wniosek i koszt osoby, która ma w tym interes prawny. Wyjątki od tej zasady wskazano m.in. w art. 97 ust. 4 u.g.n. Zgodnie z tym przepisem w przypadkach, o których mowa w art. 95 pkt 3-5, podziału nieruchomości można dokonać z urzędu albo na wniosek odpowiednio starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, zarządu powiatu albo zarządu województwa. Podkreślić należy, że w art. 95 pkt 3 u.g.n. mowa jest o przypadku wydzielenia części nieruchomości, której własność lub użytkowanie wieczyste zostały nabyte z mocy prawa. Zauważyć również trzeba, że do wniosku o podział nieruchomości należy dołączyć dokumenty, o których mowa w art. 97 ust. 1a u.g.n., w tym wstępny projekt podziału. Organ prowadzący postępowanie podziałowe zatwierdza lub odmawia zatwierdzenia przedłożonego wstępnego projektu podziału. W przypadku podziałów, o których mowa w art. 95 u.g.n., to jest m.in. podziału dokonywanego ze względu na potrzebę wydzielenia części nieruchomości, której własność lub użytkowanie wieczyste zostały nabyte z mocy prawa, do wniosku o podział nieruchomości nie dołącza się wstępnego projektu podziału (art. 97 ust. 1a pkt 4 u.g.n.). Niewątpliwie powinnością wnioskodawcy jest wykazanie, w odniesieniu do jakiego obszaru gruntu wystąpił skutek w postaci nabycia własności lub użytkowania wieczystego z mocy prawa. Twierdzenia wnioskodawcy co do granic gruntu, którego własność lub użytkowanie wieczyste zostały nabyte z mocy prawa, muszą być zweryfikowane w toku postępowania uwłaszczeniowo-podziałowego. Zadaniem organu w tego rodzaju sprawach jest zatem ustalenie tych granic. Dopiero na podstawie ustaleń organu dotyczących tej kwestii możliwe jest sporządzenie podziału. Tak więc organ uwłaszczeniowy i jednocześnie posiadający kompetencję dokonania podziału z art. 96 ust. 1b u.g.n. przesądza o ewidencyjnych granicach powstałej wskutek podziału ("nowej") nieruchomości. Należy podkreślić, że w postępowaniu uwłaszczeniowo-podziałowym jest przede wszystkim rozstrzygana sprawa uwłaszczeniowa, natomiast uprawnienia organu uwłaszczeniowego w zakresie podziału nieruchomości są pochodną sprawy uwłaszczeniowej i aktualizują się dopiero w przypadku ustalenia, że wprawdzie użytkowanie wieczyste zostało nabyte z mocy prawa, ale stwierdzenie tego skutku wymaga dokonania podziału nieruchomości. Koszty przygotowania takiego podziału i ewentualne obciążenie nimi strony postępowania stanowią osobne zagadnienie, które nie może być rozstrzygnięte w ramach obecnej skargi kasacyjnej. Ponadto, przepis § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 stycznia 2001 r. w sprawie sposobu potwierdzania posiadania przez przedsiębiorstwo państwowe "Polskie Koleje Państwowe" gruntów będących własnością Skarbu Państwa, w tym rodzajów dokumentów stanowiących dowody w tych sprawach wynika, że potwierdzenia posiadania przez PKP gruntów będących własnością Skarbu Państwa, o których mowa w art. 34 ust. 1 ustawy o komercjalizacji, dokonuje się na podstawie co najmniej jednego z następujących dokumentów: 1) odpisu z księgi wieczystej, zaświadczenia z księgi wieczystej zamkniętej lub ze zbioru dokumentów dla nieruchomości, jeżeli treść takiego odpisu lub zaświadczenia świadczy o posiadaniu gruntów przez PKP, 2) wypisu z ewidencji gruntów i budynków (katastru nieruchomości), 3) wypisu z ewidencji środków trwałych, prowadzonej przez przedsiębiorstwo PKP, dotyczącego budynków, budowli lub innych urządzeń trwale związanych z gruntem, 4) umowy najmu, dzierżawy, użyczenia lub innej umowy, 5) decyzji lokalizacyjnej, 6) pozwolenia na budowę, 7) dokumentu poświadczającego fakt ponoszenia przez PKP opłat z tytułu użytkowania nieruchomości lub zarządu nieruchomością albo płacenia podatków od nieruchomości, 8) innych dokumentów potwierdzających realizację inwestycji na posiadanym gruncie i świadczących o poniesieniu przez PKP własnych środków finansowych na finansowanie budowy, odbudowy, rozbudowy, nadbudowy, przebudowy oraz modernizacji lub likwidacji budynków, innych urządzeń i lokali, w szczególności takich, jak: a) sprawozdania dotyczące finansowania inwestycji, b) decyzje o przekazaniu środków finansowych na inwestycje, c) umowy o współfinansowaniu kosztów inwestycji, d) orzeczenia i protokoły z badania bilansów. Jeżeli nie zachowały się dokumenty, o których mowa powyżej, stwierdzenia dotychczasowego posiadania gruntów PKP można dokonać zgodnie z brzmieniem art. 75 K.p.a. (§ 2 ust. 3 rozporządzenia). Oznacza to, że dopuszczalne jest wykazanie tej okoliczności każdym dowodem, także na podstawie przeprowadzenia procesu dowodzenia i wnioskowania na podstawie innych dowodów, które w powiązaniu ze sobą pozwalają na przyjęcie, że tego rodzaju teza została udowodniona dowodami pośrednimi. Z powyższego wynika, że dokumentacja geodezyjna wymagana dla dokonania podziału nieruchomości nie jest dowodem koniecznym dla potwierdzenia posiadania przez PKP gruntów będących własnością Skarbu Państwa, o których mowa w art. 34 ust. 1 ustawy o komercjalizacji. Decyzja wydawana na podstawie art. 34 ustawy o komercjalizacji ma charakter deklaratoryjny. Odnosi się do stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu 5 grudnia 1990 r. Należy podkreślić, że to organ administracji publicznej ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego. Winien to uczynić w taki sposób, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. Zasada prawdy obiektywnej wyrażona w art. 7 K.p.a. została skonkretyzowana w art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Biorąc pod uwagę treść tych przepisów, należy uznać, że w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności postępowania dowodowego. Okoliczność, w której strona również ma prawo inicjatywy dowodowej, nie zwalnia organu administracji publicznej z obowiązku podejmowania z urzędu czynności zmierzających do pełnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy (vide: H. Knysiak-Sudyka (red.), Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. III, WKP 2023, uwagi do art. 7). Skoro wstępny projekt podziału nie jest wymagany dla wykazania posiadania przez PKP gruntów będących własnością Skarbu Państwa, o których mowa w art. 34 ust. 1 ustawy o komercjalizacji, zaś taka konieczność wynika z dowodów zebranych w sprawie, to nie ma podstaw do odmowy stwierdzenia przez organ nabycia przez PKP użytkowania wieczystego gruntów w trybie art. 34 ustawy o komercjalizacji. Wykazanie przez organ spełnienia przesłanki posiadania przez PKP gruntów będących własnością Skarbu Państwa, wymaga poczynienia ustaleń co do granic owych gruntów. Nabycie użytkowania wieczystego następuje bowiem w określonych granicach. Konieczne jest więc wyodrębnienie i skonkretyzowanie zewnętrznych granic tego nabycia (por. wyrok NSA z 8 grudnia 2006 r. sygn. akt I OSK 124/06, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie można wykluczyć, że granice gruntu znajdującego się w posiadaniu PKP nie będą pokrywać się z granicami istniejących działek. Stwierdzenie tej okoliczności może mieć miejsce dopiero w toku postępowania. W takiej sytuacji nie prowadzi się odrębnego postępowania podziałowego kończącego się decyzją o zatwierdzeniu podziału nieruchomości, ale organ prowadzący postępowanie na podstawie art. 34 ustawy o komercjalizacji dokonuje ustaleń dotyczących posiadania nieruchomości przez PKP i podział jest zatwierdzany decyzją dotyczącą nabycia prawa użytkowania wieczystego. Jeżeli nie ma możliwości zebrania materiału źródłowego, w ewidencjach brakuje stosownych dokumentów potwierdzających stan faktyczny dla danego okresu, to wówczas organ kwestionując dowody przedłożone przez stronę powinien był powołać biegłego w celu określenia granic, w jakich PKP posiadało nieruchomość na dzień 5 grudnia 1990 r. Opinia biegłego wraz z mapą podziału nieruchomości będzie wówczas stanowić podstawę faktyczną rozstrzygnięcia organu. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, należy stwierdzić, że organ w ramach postępowania wyjaśniającego nie mógł wezwać wnioskodawcy do uzupełnienia materiału dowodowego o mapę z projektem podziału, ale powinien zlecić biegłemu geodecie sporządzenie mapy podziałowej przedmiotowej nieruchomości zgodnie z ustaleniami organu dotyczącymi granic władztwa PKP nad nieruchomością. Zarzut naruszenia art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 75 § 1 K.p.a., art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. jest zatem zasadny. W sytuacji, gdy niewątpliwie PKP wykazało, że przedmiotowa nieruchomość była w znacznej części w posiadaniu PKP na dzień 5 grudnia 1990 r. oraz gdy organ ustalił, w jakiej części ta nieruchomość była w wyłącznym posiadaniu PKP na powyższą datę, to nie istniały podstawy do wydania decyzji odmawiającej stwierdzającej nabycie z mocy prawa z dniem 27 października 2000 r. prawa użytkowania wieczystego gruntu w części pozostającej w posiadaniu PKP. Tak więc nie było podstaw do przyjęcia przez organ, że dowody zgromadzone w niniejszej sprawie były wystarczające do wydania decyzji o odmowie stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 27 października 2000 r. prawa użytkowania wieczystego gruntu. W kwestii podnoszonego naruszenia art. 96 ust. 2 i ust. 3 u.g.n., Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że nie miały one zastosowania w sprawie - art. 96 ust. 2 u.g.n. dotyczy sytuacji, gdy o podziale nieruchomości orzeka sąd powszechny (co nie miało miejsca w analizowanej sprawie). Przepis art. 96 ust. 3 tej ustawy konstytuuje zasadę, że podział nieruchomości polegający na wydzieleniu wchodzących w jej skład działek gruntu, odrębnie oznaczonych w katastrze nieruchomości, nie wymaga wydania decyzji zatwierdzającej podział – nie stoi więc w sprzeczności ze stanem sprawy. Wyjaśnienia jeszcze wymaga, że Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił, w ramach dopuszczalnej rekonstrukcji zarzutu naruszenia prawa materialnego (por. uchwała NSA w pełnym składzie z 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09) okoliczność wskazania przez skarżącą kasacyjnie Spółkę w uzasadnieniu skargi kasacyjnej również przepisów art. 96 ust. 1b w związku z art. 95 pkt 3 u.g.n. jako naruszonych w niniejszej sprawie. Powyższe nieprawidłowe pominięcie tych przepisów w petitum skargi kasacyjnej nie stanowiło przeszkody w ich ocenie przez Naczelny Sąd Administracyjny przy uznaniu, że autor skargi kasacyjnej szeroko przedstawił stanowisko co do błędnego zinterpretowania przez organy administracyjne tych przepisów polegającego na przyjęciu, że konieczne jest przedłożenie projektu podziału działki. Mając to wszystko na uwadze, na podstawie art. 188 w związku z art. 193, art. 145 § 1 pkt 1 lit a i lit. c oraz art. 135 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono jak pkt 2 wyroku, na podstawie art. 203 pkt 1 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U z 2023 r. poz. 1935 ze zm.).