I OSK 481/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maciej Dybowski Sędziowie: Sędzia NSA Elżbieta Kremer (spr.) Sędzia del. WSA Dariusz Chaciński po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 7 listopada 2023 r. sygn. akt II SA/Op 253/23 w sprawie ze skargi M. P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 16 maja 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia wglądu do akt sprawy 1) uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Prezydenta Kędzierzyna-Koźla z dnia 13 grudnia 2022 r. nr [...]; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu na rzecz M. P. kwotę 1.054 (jeden tysiąc pięćdziesiąt cztery) złote tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wyrokiem z dnia 7 listopada 2023 r. sygn. akt II SA/Op 253/23 oddalił skargę M. P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 16 maja 2023 r. nr [...] utrzymujące w mocy w postanowienie Prezydenta Kędzierzyna-Koźla z dnia 13 grudnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia wglądu do akt sprawy. Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym: Strona, wnioskiem z dnia 28 listopada 2022 r., zwróciła się do organu I instancji o umożliwienie jej wglądu do akt sprawy postępowania dotyczącego gospodarstwa rolnego jej rodziców, przeniesionego na rzecz Skarbu Państwa, decyzją Prezydenta Kędzierzyna-Koźla z dnia 19 kwietnia 1979 r. Wniosek o wgląd do akt sprawy z 1979 r. uzasadniła jego "niezbędnością" dla sprawy o nieodpłatne przeniesienie, na jej rzecz, własności działki oznaczonej ewidencyjnie jako dz. nr [...], obręb [...], wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego przekazanego przez jej rodziców, w której to obecnie prowadzonej sprawie Kolegium wydało decyzję z dnia 10 czerwca 2022 r. Organ I instancji postanowieniem z dnia 13 grudnia 2022 r. odmówił udostępnienia stronie akt postępowania. W jego podstawie powołał art. 74 § 2 w zw. z art. 73 § 1 k.p.a. Wyjaśnił, że strona nie posiadała i nie posiada przymiotu strony w postępowaniu prowadzonym w 1979 r. jako dotyczącym przekazania własności gospodarstwa rolnego jej rodziców za uprawnienia emerytalne. W wyniku rozpatrzenia zażalenia Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu, utrzymało w mocy postanowienie organu I instancji. Kolegium przywołało i omówiło treść art. 73 § 1 i art. 74 § 2 k.p.a. wskazując m.in., że zakres jawności akt sprawy w postępowaniu administracyjnym jest ograniczony podmiotowo do stron postępowania i jego uczestników na prawach stron. W ocenie Kolegium w sprawie, w której strona żądała wglądu do akt, nie miała takiego statusu. Wyjaśniło, że wniosek strony dotyczył wglądu do akt postępowania zakończonego decyzją Prezydenta Kędzierzyna-Koźla z dnia 19 kwietnia 1979 r. przenoszącą gospodarstwo rolne rodziców skarżącej na rzecz Skarbu Państwa. Charakter tej sprawy dotyczył uprawnień osobistych rodziców strony, tj. przyznania im, w zamian za przekazanie gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa, uprawnień emerytalnych. W przypadku śmierci rodzica w toku takiego postępowaniu jego następca prawny nie byłby uprawniony do wstąpienia do postępowania w miejsce zmarłego. Okoliczność, że przekazanie gospodarstwa nastąpiło bez zabudowań (zabudowania pozostały własnością rodziców skarżącej), a strona zabudowania te od śmierci rodziców użytkuje nie oznacza, że posiada ona, wywodzony z przepisów prawa materialnego, interes prawny w postępowaniu zakończonym w 1979 r. W skardze pełnomocnik strony zarzucił postanowieniu rażące naruszenie przepisu art. 73 k.p.a. w zw. z art. 30 § 4 k.p.a., gdyż interpretacja uniemożliwia stronie postępowania - prowadzonego w sprawie o sygnaturze [...], które to postępowanie dotyczy w istocie przedmiotu postępowania objętego aktem o sygnaturze [...] - merytoryczne odniesienie się do przedmiotu i trybu tego postępowania. Wskazał, że strona skarżąca jest córką i spadkobierca zmarłej dnia 19 kwietnia 1979 r. W. R. Zmarłej dotyczyło postępowanie w którym zapadła decyzja Prezydenta Kędzierzyna-Koźla z dnia 19 kwietnia 1979 r., a których to akt sprawy wnioskodawczyni się domaga. Z zestawienia daty wydania decyzji z datą śmierci matki wyprowadził wniosek, że doręczenie decyzji w dniu śmierci matki było nieprawdopodobne, wręcz niemożliwe, co zamierza zweryfikować i co jest zatajane przez organ. Do skargi dołączył wydane przez Sąd Rejonowy w Kędzierzynie-Koźlu Wydział Cywilny postanowienie z dnia 7 czerwca 2023 r. sygn. akt I NS 413/21, stwierdzające nabycie spadku po W. R. (zmarłej dnia 19 kwietnia 1979 r.) i J. R. (zmarłym 7 października 1989 r.) przez córki: T. H. (następnie zmarłą) i M. P. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zaskarżonym wyrokiem oddalił skargę wyjaśniając, że kontroli w niniejszym postępowaniu poddana jest ocena legalności postanowienia Kolegium w przedmiocie odmowy udostępnienia akt sprawy zakończonego ostateczną decyzją Prezydenta Kędzierzyna-Koźla z dnia 19 kwietnia 1979 r. Odmowę Kolegium uzasadniło tym, że skarżąca stroną postępowania zakończonego decyzją ostateczną z dnia 19 kwietnia 1979 r. nie była (bo jego stroną byli wówczas rodzice skarżącej) i nie jest (bo nie może wywieść interesu prawnego w sprawie o wgląd do akt z uprawnienia do użytkowania zabudowań pozostałych odrębną własnością jej rodziców). Przeciwnego zdania jest skarżąca wywodząc swój interes prawny z faktu bycia ustawowym spadkobiercą rodziców. W ocenie Sądu stanowisko Kolegium jest prawidłowe. Zgodnie z art. 73 k.p.a. strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowania (§ 1). Strona może żądać uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to uzasadnione ważnym interesem strony (§ 2). W doktrynie podkreśla się, że udostępnianie akt sprawy w postępowaniu administracyjnym, jest przejawem jawności względnej (wewnętrznej). Przepis art. 73 k.p.a. gwarantuje stronie prawo wglądu w akta sprawy oraz sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów w każdym stadium postępowania, również po jego zakończeniu. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w wyroku NSA z dnia 30 kwietnia 2020 r. sygn. akt II OSK 1297/19 trafnie wskazano, że postępowanie w sprawie udostępnienia akt ma charakter postępowania incydentalnego i zależnego od postępowania "głównego". To w postępowaniu "głównym" organ administracji rozstrzyga sprawę administracyjną. Skoro postępowanie w sprawie udostępnienia akt w toku postępowania administracyjnego ma charakter wpadkowy, incydentalny i zależny od postępowania "głównego", to także i krąg stron na potrzeby postępowania wpadkowego nie ustala się odrębnie niż ten, który organ ustalił na potrzeby postępowania "głównego". Sąd I instancji odwołał się również do uzasadnieniu wyroku NSA z dnia 30 grudnia 2016 r. sygn. akt I OSK 2306/16, w którym wyjaśniono, że z uprawnień określonych w art. 73 § 2 k.p.a. może skorzystać tylko ten podmiot, który jako strona brał udział w postępowaniu, którego akt sprawy dotyczy wniosek zgłoszony w trybie tego przepisu. W postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 73 § 2 k.p.a. organ nie może dokonywać oceny prawidłowości postępowania podziałowego zakończonego ostateczną decyzją, która nie została wzruszona w trybie środków nadzwyczajnych. Ustalenie, czy skarżąca kasacyjnie posiadała interes prawny do bycia stroną postępowania podziałowego zakończonego ostateczną decyzją wymaga wnikliwego zbadania oraz rozstrzygnięcia istotnych kwestii prawnych. Tego rodzaju ustalenia niewątpliwie wykraczają poza przedmiot postępowania regulowanego art. 73 § 2 k.p.a. Zdaniem NSA dokonywanie takich ocen, w toku rozpatrywania wniosku o udostępnienie dokumentów z akt postępowania, byłoby nieuprawnionym wkraczaniem w zakres tego postępowania. Sąd I instancji podzielił pogląd, że z uprawnień przewidzianych w art. 73 k.p.a. może korzystać tylko podmiot uznany za stronę w postępowaniu "głównym", a przepis art. 73 k.p.a. nie stanowi podstawy do weryfikowania kręgu stron ustalonego w tym postępowaniu. Incydentalny charakter postępowania o udostępnienia akt sprawy, wyklucza możliwość weryfikacji przez organ podmiotowego ukształtowania głównego postępowania administracyjnego, jakiego organ dokonał po jego wszczęciu. Wgląd do akt sprawy mają tylko podmioty uznane przez organ za stronę postępowania, a nie podmioty, które uważają, że im także status strony przysługuje. Mają one możliwość ochrony swoich praw przez wniesienie środków zaskarżenia decyzji odpowiednio: w trybie zwyczajnym - odwołania lub w trybie nadzwyczajnym - wniosku o wznowienie, o stwierdzenie nieważności, o zmianę lub jej uchylenie. W tej sytuacji organ bądź rozpoznaje środek zaskarżenia merytorycznie (uznając, że wnoszący go jest jednak stroną postępowania), bądź umarza postępowanie (uznając, że wnoszący go nie jest jednak stroną postępowania). Orzeczenia te podlegają kontroli sądowej. Dopiero w decyzji wydanej na podstawie art. 104 k.p.a. rozstrzygającej sprawę co do jej istoty lub w inny sposób kończącej sprawę organ rozstrzyga o prawach lub obowiązkach strony, czyli podmiotu legitymującego się interesem prawnym w rozumieniu art. 28 k.p.a. Tak więc podmiot, który uznaje się za stronę określonego postępowania administracyjnego, może żądać oceny swojego statusu jako strony postępowania poprzez wniesienie stosownego środka zaskarżenia. W przedmiotowej sprawie skarżąca nie skorzystała jednak z tego typu możliwości. Nie składała żadnych środków zaskarżenia żądając jedynie udostępnienia akt sprawy. Dla ustalenia przymiotu strony skarżącej znaczenie miał zatem przede wszystkim, ustalony decyzją Prezydenta Kędzierzyna-Koźla z dnia 19 kwietnia 1979 r., krąg stron tego postępowania wynikający z materialnoprawnej podstawy wydanego wówczas rozstrzygnięcia, tj. ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. z 1977 r. Nr 32 poz. 140, z późn. zm.). Jak wynika z art. 1 i art. 2 ust. 1 pkt tej ustawy regulowała ona kwestie zaopatrzenia emerytalnego rolników przewidując - jako jeden z warunków nabycia uprawnień emerytalnych - przekazanie następcy lub Państwu gospodarstwo rolnego. Z przepisów art. 45 i art. 51 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin wynika, że gospodarstwo rolne na wniosek rolnika przejmowało Państwo w drodze decyzji naczelnika gminy. Z gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu rolnik mógł wyłączyć budynki lub niektóre z nich oraz inwentarz żywy i martwy. Budynki wyłączone przez rolnika stanowiły odrębny przedmiot własności. Z odrębną własnością tych budynków związana była służebność gruntowa w zakresie niezbędnym do korzystania z budynków. Budynki mogły być na wniosek rolnika przejęte na własność Państwa w zamian za dodatek do emerytury lub renty. Decyzję o przejęciu podejmował naczelnik gminy. W razie sprzedaży budynków Państwu przysługiwało prawo pierwokupu. Stronami postępowania zasadniczego zakończonego decyzją Prezydenta Kędzierzyna-Koźla z dnia 19 kwietnia 1979 r. byli zatem wnioskujący o jej wydanie: W. R. i J. R. oraz Skarb Państwa. Sprawa ta dotyczyła, jak trafnie zauważyło Kolegium, przekazania ich gospodarstwa rolnego na własność Państwa w zamian za przyznane im uprawnienia emerytalne. W toku postępowania głównego prowadzonego w 1979 r. organ określił zatem krąg stron postępowania. W świetle powyższego stwierdzić należy, że w warunkach postępowania incydentalnego o udostępnienie akt na podstawie art. 73 § 1 k.p.a., Kolegium było związane ustaleniem dokonanym w postępowaniu głównym zakończonym decyzją z dnia 19 kwietnia 1979 r. co do kręgu stron tego postępowania. Skarżąca jego stroną nie była. Brak po stronie skarżącej przymiotu strony w postępowaniu głównym prowadzonym uniemożliwiało udostępnienie żądanych akt sprawy w omawianym trybie. Skoro wniosek o udostępnienie akt pochodził od osoby, która nie legitymowała się przymiotem strony w postępowaniu głównym, to uzasadniało to odmowę wglądu do tych akt. Zdaniem Sądu I instancji rację ma też Kolegium, że okoliczność, iż przekazanie gospodarstwa rolnego nastąpiło bez zabudowań (zabudowania pozostały własnością rodziców), a skarżąca niespornie zabudowania te po śmierci rodziców użytkuje nie oznacza, że obecnie posiada ona interes prawny w postępowaniu zakończonym decyzją z dnia 19 kwietnia 1979 r., wywiedziony z przepisów prawa materialnego. Kolegium prawidłowo uznało, że kwestie związane z uprawnieniami skarżącej, a wynikające z niespornego faktu władania nieruchomościami budynkowymi wchodzącymi uprzednio w skład gospodarstwa rolnego jej rodziców, zmierzające do nieodpłatnego nadania skarżącej własności gruntu pod tymi zabudowaniami, mają znaczenie prawne ale w odrębnym postępowaniu (por. art. 118 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2022 r., poz. 933) i art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz. U. Nr 10, poz. 53 z późn. zm.)), co skarżącej jest dobrze znane, bo było przedmiotem odrębnego rozstrzygnięcia decyzją Kolegium z dnia 10 czerwca 2022 r. Jednak czym innym jest wynikające z ww. przepisów uprawnienie (i wywodzony z niego interes prawny) do uzyskania nieodpłatnie własności działki, a czym innym uprawnienie do świadczenia emerytalnego w zamian za przekazanie gospodarstwa rolnego z ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin. Nie są one tożsame. Oznacza to, że "przedmiot postępowania" w sprawie uzyskania nieodpłatnie własności działki, wbrew twierdzeniom skarżącej, jest różny od przedmiotu postępowania zakończonego w 1979 r. Innymi słowy posiadanie przez skarżącą interesu prawnego w sprawie o uzyskanie nieodpłatnie własności gruntu pod zabudowaniami gospodarstwa rolnego jej rodziców, nie oznacza posiadania interesu w sprawie o przyznania jej rodzicom świadczenia emerytalnego w zamian za przekazane gospodarstwo rolne. Zdaniem Sądu I instancji uprawnień do przeglądania akt sprawy skarżąca nie mogła skutecznie wywodzić z przedłożonego do wniosku postanowienia Sądu Rejonowego w Kędzierzynie-Koźlu Wydział Cywilny z dnia 7 czerwca 2023 r. stwierdzającego nabycie spadku po zmarłych rodzicach. Podnoszona przez skarżącą okoliczność, że jej matka zmarła w dniu wydania decyzji z dnia 19 kwietnia 1979 r. nie ma w sprawie znaczenia prawnego. Uprawnienie emerytalne zmarłego rodzica, jako osobiste, nie wchodziło w skład masy spadkowej. Skarżąca nie była uprawniona do dziedziczenia przyznanego decyzją z dnia 19 kwietnia 1979 r. uprawnienia emerytalnego jako spadkobierca, co ewentualnie uzasadniałoby jej wstąpienie do postępowania zakończonego w 1979 r., w charakterze strony, na mocy art. 30 § 4 k.p.a. Z akt sprawy głównej nie wynika też aby do takiego wstąpienia faktycznie kiedykolwiek doszło. Stąd Sąd nie uwzględnił wniosku dowodowego z orzeczenia Sądu Rejonowego w Kędzierzynie-Koźlu Wydział Cywilny z dnia 7 czerwca 2023 r. stwierdzającego nabycie spadku po zmarłych rodzicach, na okoliczność ustalenia kręgu spadkobierców ustawowych, bo nie była ona niezbędna do wyjaśnienia istotnych wątpliwości (art. 106 § 3 i § 5 p.p.s.a.). Z powyższych powodów, w ocenie Sądu, wbrew zarzutom skargi, nie doszło zatem do naruszenia art. 73 k.p.a. w zw. z art. 30 § 4 k.p.a., art. 51 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i wyrażonych w k.p.a. zasad: jawności, czynnego udziału strony, prawdy obiektywnej i pogłębiania zaufania. Skargę kasacyjną wniosła M. P., w skardze kasacyjnej zarzucono: a) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 73 § 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie w niniejszej sprawie i uniemożliwienie skarżącej wglądu do akt postępowania o sygnaturze [...] Prezydenta Miasta Kędzierzyna-Koźla; b) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi mimo rażącego naruszenia przez organ przepisów art. 73 k.p.a. w zw. z art. 30 § 4 k.p.a. gdyż interpretacja art. 73 § 1 k.p.a. powinna gwarantować nie tylko realizację podstawowych zasad postępowania administracyjnego, ale również wyrażonego w art. 51 ust. 3 Konstytucji RP prawa dostępu każdego do dotyczących go urzędowo dokumentów i zbiorów danych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 z późn. zm.), dalej "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Skarga kasacyjna jest zasadna. Istota sporu w niniejszej sprawie dotyczy wykładni art. 73 § 1 k.p.a., a w konsekwencji odpowiedzi na pytanie, czy w okolicznościach faktycznych i prawnych rozpoznawanej sprawy przepis ten może być zastosowany. Zgodnie z art. 73 § 1 k.p.a., Strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowania. Na wstępie zaznaczyć należy, że trafne są ogólne uwagi dotyczące wykładni art. 73 § 1 k.p.a. poczynione przez organy, zaakceptowane i dodatkowo uzasadnione przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, zgodnie z którymi postępowanie w sprawie udostępnienia akt ma charakter postępowania incydentalnego i zależnego od postępowania głównego, a to w postępowaniu głównym organ administracji rozstrzyga sprawę administracyjną. Skoro postępowanie w sprawie udostępnienia akt w toku postępowania administracyjnego ma charakter wpadkowy, incydentalny i zależny od postępowania głównego, to także i krąg stron na potrzeby postępowania wpadkowego nie ustala się odrębnie niż ten, który organ ustalił na potrzeby postępowania głównego. Jednak uwagi te powinny być uzupełnione o rozważenie takiej sytuację prawnej, w której strona postępowania głównego zmarła, a spadkobiercy strony występują z wnioskiem o umożliwienie wglądu w akta sprawy. Jak wynika z art. 73 § 1 zdanie drugie k.p.a., prawo do wglądu w akta sprawy przysługuje również po zakończeniu postępowania, a więc wniosek spadkobierców strony może również zostać złożony po zakończeniu postępowania głównego. Taka sytuacja prawna, w której z wnioskiem o udostępnienie akt występuje spadkobierca strony, a więc podmiot, który na podstawie sukcesji uniwersalnej jaką jest spadkobranie wstępuje w ogół praw i obowiązków zmarłej strony (który legitymuje się na ta okoliczność stosownym dokumentem: postanowieniem sądu o stwierdzeniu nabycia praw do spadku, lub notarialnym aktem poświadczenia dziedziczenia) nie prowadzi do naruszenia zasady zgodnie z którą krąg stron na potrzeby postępowania wpadkowego nie ustala się odrębnie niż ten który organ ustalił w postępowaniu głównym. Powyższe uwagi dotyczące spadkobiercy strony jako podmiotu posiadającego prawo do wglądu w akta sprawy po zakończeniu postępowania głównego należy oczywiście uzupełnić mając na uwadze co było przedmiotem postępowania głównego, a więc czy były to prawa, które wchodziły w skład spadku. Jak podkreśla Sąd I instancji stronami postępowania głównego zakończonego decyzją Prezydenta Kędzierzyna-Koźla z dnia 19 kwietnia 1979 r. byli wnioskujący o jej wydanie rodzice skarżącej: W. R. i J. R. oraz Skarb Państwa. Sprawa ta dotyczyła, przekazania ich gospodarstwa rolnego na własność Państwa w zamian za przyznane im uprawnienia emerytalne. W toku postępowania głównego prowadzonego w 1979 r. organ określił zatem krąg stron postępowania, a skarżąca jego stroną nie była. Dalej Sąd I instancji podkreślił, że uprawnień do przeglądania akt sprawy skarżąca nie mogła skutecznie wywodzić z przedłożonego do wniosku postanowienia Sądu Rejonowego w Kędzierzynie-Koźlu Wydział Cywilny z dnia 7 czerwca 2023 r. stwierdzającego nabycie spadku po zmarłych rodzicach. Podnoszona przez skarżącą okoliczność, że jej matka zmarła w dniu wydania decyzji z dnia 19 kwietnia 1979 r. nie ma w sprawie znaczenia prawnego. Uprawnienie emerytalne zmarłego rodzica, jako osobiste, nie wchodziło w skład masy spadkowej. Skarżąca nie była uprawniona do dziedziczenia przyznanego decyzją z dnia 19 kwietnia 1979 r. uprawnienia emerytalnego jako spadkobierca, co ewentualnie uzasadniałoby jej wstąpienie do postępowania zakończonego w 1979 r., w charakterze strony, na mocy art. 30 § 4 k.p.a. Z powyższym stanowiskiem Sądu I instancji nie można się zgodzić, albowiem nie zostało ono oparte o pełną ocenę prawną przedmiotu postępowania głównego. Oczywiście okolicznością bezsporną jest, że uprawnienia emerytalne zmarłego rodzica nie wchodzą w skład spadku. Należy jednak zwrócić uwagę, że przedmiotem postępowania głównego zakończonego decyzją Prezydenta Kędzierzyna-Koźle z dnia 19 kwietnia 1979 r. było przejęcie na rzecz Skarbu Państwa na wniosek właścicieli gospodarstwa rolnego w związku z staraniem się o nabycie świadczeń emerytalnych. Zgodnie bowiem z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin, emerytura przysługiwała rolnikowi który spełniał przesłanki określone w pkt 1 do pkt 4. Przesłanka z pkt 4 to przekazanie następcy lub Państwu gospodarstwa rolnego, którego wartość nie uległa obniżeniu w okresie ostatnich 5 lat prowadzenia gospodarstwa przed jego przekazaniem, chyba że obniżenie wartości gospodarstwa nastąpiło z przyczyn niezawinionych przez rolnika. Pierwszeństwo miało przekazanie gospodarstwa rolnego następcy. Zgodnie bowiem z art. 45 ustawy, w razie braku następców lub gdy następca nie spełnia warunków do przejęcia gospodarstwa rolnego albo odmówił jego przejęcia, gospodarstwo rolne na wniosek rolnika przejmuje Państwo. Jak stanowił art. 51 ust. 1 ustawy, Z gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu rolnik może wyłączyć budynki lub niektóre z nich oraz inwentarz żywy i martwy. Ust. 2. Budynki wyłączone przez rolnika stanowią odrębny przedmiot własności. Z odrębną własnością tych budynków związana jest służebność gruntowa w zakresie niezbędnym do korzystania z budynków. Natomiast art. 52 ustawy określał formę prawną w jakiej następowało przekazanie gospodarstwa rolnego, zgodnie z ust. 1 Przekazanie gospodarstwa rolnego następcy następowało w drodze umowy pisemnej sporządzonej przez naczelnika gminy. Naczelnik gminy odmawia w formie decyzji sporządzenia umowy, jeżeli nie zostały zachowane warunki ustawy. Zgodnie zaś z ust. 2 Przekazanie gospodarstwa rolnego Państwu następowało w drodze decyzji naczelnika gminy. Z kolei zgodnie z art. 75 ust. 1 pkt 5 ustawy przez naczelnika gminy - rozumie się również inne terenowe organy administracji państwowej stopnia podstawowego. Tym samym przedmiotowa decyzja Prezydenta Kędzierzyna-Koźla z dnia 19 kwietnia 1979 r. nie przyznawała wnioskodawcom świadczenia emerytalnego, tylko stanowiła spełnienie przesłanki przekazania gospodarstwa rolnego wymaganej do nabycia prawa do emerytury, zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy. Natomiast prawo do świadczenia emerytalnego ustalał i świadczenia wypłacał Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Mianowicie na podstawie art. 32 ustawy z dnia 27 października 1977 r. ust. 1. Prawo do świadczeń pieniężnych określonych ustawą ustala i świadczenia te wypłaca Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Ust. 2. Świadczenia, o których mowa w ust. 1, przyznaje się na wniosek zainteresowanego. Zgodnie z art. 33, Odwołania od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawach: 1) świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego - rozstrzygają organy właściwe do rozpatrywania odwołań w sprawach świadczeń z powszechnego zaopatrzenia emerytalnego pracowników i ich rodzin. Tym samym błędne było stanowisko Sądu I instancji, który z decyzji Prezydenta Kędzierzyna-Koźla z dnia 19 kwietnia 1979 r. wywiódł, że przedmiotem tego postępowania było przyznanie świadczenia emerytalnego, a które jako świadczenie osobiste nie wchodzi w skład spadku. Jak wynika z akt sprawy wnioskująca o przejęcie gospodarstwa rolnego współwłaścicielka W. R. zmarła w dniu 19 kwietnia 1979 r., tym samym przysługujące jej prawo własności gospodarstwa rolnego weszło w skład spadku. Równocześnie w dniu 19 kwietnia 1979 r. została wydana decyzja o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego na wniosek W. R. i J. R., data ostateczności tej decyzji nie została ustalona, niewątpliwie była późniejsza niż data wydania decyzji. Powyższe okoliczności mają istotne znaczenie, albowiem w dacie uzyskania przymiotu ostateczności decyzji z dnia 19 kwietnia 1979 r. o przejęciu gospodarstwa rolnego, gospodarstwo było przedmiotem współwłasności J. R. i spadkobierców W. R. (w tym skarżącej M. P.), a nie J. R. i W. R. Sytuacja prawna byłaby odmienna gdyby W. R. zmarła po uzyskaniu ostateczności przez decyzję z dnia 19 kwietnia 1979 r. o przekazaniu gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa, wówczas w skład spadku już nie wchodziłoby gospodarstwo rolne. Mając na uwadze przedmiot decyzji z dnia 19 kwietnia 1979 r. oraz fakt śmierci W. R. w dniu 19 kwietnia 1979 r. przedłożony dowód z postanowienia Sądu Rejonowego w Kędzierzynie-Koźlu o stwierdzeniu nabycia spadku po W. R. między innymi przez skarżącą M. P. ma istotne znaczenie w sprawie. W konkluzji należy stwierdzić, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy doszło do naruszenia art. 73 § 1. k.p.a., zgodnie z którym, strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowania. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zarzuty skargi kasacyjnej są zasadne i na podstawie art. 188 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w pkt 1 wyroku uchylił zaskarżony wyrok, zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu I instancji, w pkt 2 wyroku orzeczono o kosztach postępowania sądowego na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 200 p.p.s.a. Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie bowiem z art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy.