I OSK 354/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie: sędzia NSA Elżbieta Kremer sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 października 2024 r. sygn. akt I SA/Wa 1193/24 w sprawie ze skargi R. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 25 marca 2024 r., nr KOA/1380/Sr/24 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 30 października 2024 r. sygn. akt I SA/Wa 1193/24 oddalił skargę R. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 25 marca 2024 r. nr KOA/1380/Sr/24 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Skargę kasacyjną od wyroku wniosła R. C. zarzucając Sądowi pierwszej instancji naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 – dalej również jako: "u.ś.r.") w brzmieniu do dnia 31 grudnia 2023 r. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą oraz w sprawie nie występuje związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Żądaniem skargi kasacyjnej objęto uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz przyznanie skarżącej zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym według norm przepisanych. Wniesiono o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Przepis art. 193 zdanie drugie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. 2026, poz. 143 – dalej jako: "p.p.s.a." wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 p.p.s.a. Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu pierwszej instancji w ramach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał te zarzuty za niezasadne. Skargę kasacyjną oparto wyłącznie na podstawie wskazanej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. Zarzucono więc naruszenie prawa materialnego, to jest art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390 – dalej również jako: "u.ś.r."), w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Nie podniesiono natomiast zarzutów znajdujących oparcie w przepisie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., które pozwalałyby kwestionować prawidłowość ustaleń faktycznych przyjętych przez Sąd pierwszej instancji albo ocenę zebranego materiału. Oznacza to, że kontrola kasacyjna musiała zostać przeprowadzona w oparciu o stan faktyczny przyjęty przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Nie mogły pożądanego efektu przynieść zatem zarzuty usiłujące sferę ustaleń faktycznych zwalczać poprzez zarzuty naruszenia prawa materialnego. Zasadność naruszenia prawa materialnego nie może zostać skutecznie wykazana na podstawie stanu faktycznego, który sama strona skarżąca uznaje za prawidłowy. Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., wskazać należy, że nie jest on usprawiedliwiony. Przepis ten wiąże prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tym, że osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, nie podejmuje albo rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Już z samego brzmienia tej normy wynika konieczność istnienia związku pomiędzy opieką a rezygnacją z aktywności zawodowej albo jej niepodejmowaniem. Służy ono zrekompensowaniu utraty rzeczywistego albo potencjalnego dochodu wtedy, gdy utrata ta pozostaje bezpośrednim następstwem konieczności sprawowania opieki. Nie jest natomiast świadczeniem należnym za sam fakt sprawowania opieki nad osobą bliską ani zastępczym źródłem dochodu, oderwanym od relacji między sprawowaną opieką a niepodejmowaniem zatrudnienia. Podkreślić trzeba, że Sąd pierwszej instancji nie abstrahował od wartości konstytucyjnych. Przeciwnie, wyraźnie przyjął, że w sprawie nie mogła stanowić podstawy odmowy przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r. odnosząca się do momentu powstania niepełnosprawności. Uczynił to z odwołaniem do skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13. Tym samym zastosował wykładnię zgodną z Konstytucją RP. Sąd pierwszej instancji przyjął, że istotą opieki jest zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby wymagającej wsparcia. Trafnie też wyjaśnił, że opieka stała lub długotrwała nie musi oznaczać wykonywania czynności przez 24 godziny na dobę. Ocena Sądu pierwszej instancji koncentrowała się na tym, czy w realiach tej sprawy to właśnie potrzeba sprawowania opieki nad mężem spowodowała po stronie skarżącej niepodejmowanie zatrudnienia. Skarżąca wskazała, że wykonuje wobec męża liczne czynności, takie jak przygotowywanie i podawanie leków, mierzenie ciśnienia, organizowanie wizyt lekarskich, pomoc przy ubieraniu, posiłkach, higienie, praniu, sprzątaniu i przygotowaniu do snu. Sąd pierwszej instancji w sposób bardzo konkretny i jednoznaczny odniósł się do kwestii braku związku przyczynowego pomiędzy sprawowaną opieką o niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą. W ocenie Sądu pierwszej instancji, wyniki postępowania wyjaśniającego przeczą twierdzeniom skarżącej jakoby opiekowała się niepełnosprawnym mężem w sposób, jaki wynika z dyspozycji art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, prawidłowo organ uznał, że w realiach niniejszej sprawy nie ma bezpośredniego związku między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) przez skarżącą, a przedmiotową opieką. Dokonana przez Kolegium i zaaprobowana przez Sąd pierwszej instancji ocena materiału dowodowego w tym zakresie, ani jego kompletność nie zostały objęte zarzutami skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku akcentowano, że skarżąca nie przedstawiła w tym zakresie żadnych dowodów i wyjaśnień, pozwalających organowi czy Sądowi pierwszej instancji ustalić odmienny stan faktyczny w tym zakresie. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku podkreślono również, że rezygnacja z zatrudnienia musi pozostawać w bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, a wbrew temu, co twierdzi skarżąca, zakończenie dotychczasowego zatrudnienia (niepodejmowanie nowego) nie było związane z koniecznością sprawowania opieki przez skarżącą nad chorym mężem. Akcentowano, że w niniejszej sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy między niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a koniecznością opieki nad niepełnosprawnym mężem. Ustalenia te pozostają niekwestionowane. W tej sytuacji, zważywszy na związanie zarzutami skargi kasacyjnej, przedstawiona w jej uzasadnieniu argumentacja nie mogła przynieść pożądanego skutku. Oczekiwanego rezultatu przynieść nie mógł również argument, że pobieranie przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego przesądza o wadliwej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w niniejszej sprawie. Jakkolwiek, skarżąca eksponowała tę okoliczność w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, to nie można pominąć, że orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności jej męża zostało wydane na okres do 30 kwietnia 2024 r. Zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie została wydana 25 marca 2024 r., a na etapie postępowania kasacyjnego skarżąca argumentowała, że specjalny zasiłek opiekuńczy nadal pobiera. Oznacza to, że przez cały okres, którego dotyczy niniejsza sprawa, korzystała ona z konkurencyjnego świadczenia. Skoro świadczenie to zostało już skonsumowane, a okres na jaki wydano orzeczenie o stopniu niepełnosprawności upłynął jeszcze przed rozpoznaniem sprawy przez Sąd, okoliczność ta nie mogła otworzyć skarżącej drogi do ponownego postępowania za ten sam okres. Z tych przyczyn, na podstawie art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną.