I OSK 2148/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski (sprawozdawca) Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Polskich Kolei Państwowych spółki akcyjnej z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 lipca 2024 r., sygn. akt I SA/Wa 617/24 w sprawie ze skargi Polskich Kolei Państwowych spółki akcyjnej z siedzibą w W. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia 31 stycznia 2024 r., nr KKU-120/23 w przedmiocie stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. prawa własności nieruchomości oddala skargę kasacyjną.

Zaskarżonym wyrokiem z 11 lipca 2024 r., sygn. akt I SA/Wa 617/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, oddalił skargę Polskich Kolei Państwowych spółki akcyjnej z siedzibą w W. (dalej również: "PKP", "przedsiębiorstwo", "spółka", "skarżąca", "skarżąca kasacyjnie") na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej (dalej również: "organ odwoławczy", "organ II instancji", "KKU") z 31 stycznia 2024 r., nr KKU-120/23 (dalej również: "zaskarżona decyzji/akt", "decyzja/akt z 31 stycznia 2024 r."), uchylającą akt Wojewody L. (dalej również: "Wojewoda", "organ I instancji") z 11 kwietnia 2023 r., nr GN-IV.7532.139.2021.AGP i stwierdzającą nabycie z mocy prawa z 27 maja 1990 r. przez Gminę Miasto L. (dalej również: "Gmina"), prawa własności nieruchomości Skarbu Państwa, położonej w L. na szlaku kolejowym [...]-[...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr: [...] o pow. 4291 m2, obręb [...], uregulowanej w księdze wieczystej KW nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla L. w L., [...] Wydział Ksiąg Wieczystych. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła spółka, kwestionując go w całości i na podstawie art. 174 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: "ppsa"), zarzucając: 1. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, w rozumieniu art. 174 pkt 1 ppsa, tj.: a) art. 5 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 11 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy prowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. z 1990 r., nr 32, poz. 191 ze zm., dalej: "ustawa przepisy wprowadzające...", "ustawa komunalizacyjna", "ustawa z 10 maja 1990 r."), przez cyt.: "(...) nieprawidłową wykładnię polegającą na przyjęciu, że z powyższych przepisów wynika, że do wydania decyzji komunalizacyjnej wystarczające jest ustalenie, że dana nieruchomość nie była objęta prawem zarządu państwowej jednostki organizacyjnej (podczas gdy w rzeczywistości przepis ten warunkuje wydanie decyzji komunalizacyjnej ustaleniem, że dana nieruchomość należała do rad narodowych lub terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego), a w konsekwencji bezpodstawne zastosowanie tego przepisu, pomimo, iż przepis ten nie powinien w niniejszej sprawie znaleźć zastosowania"; b) art. 6 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 w z. z art. 16 ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym PKP (Dz.U. z 1989 r., Nr 26, poz. 138 ze zm., dalej: "uPKP", "ustawa z 27 kwietnia 1989 r.") w zw. z art. 38 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz.U. z 1981 r., Nr 24, poz. 122 ze zm., dalej: "upp", "ustawa z 25 września 1981 r."), przez cyt.: "(...) jego nieprawidłową wykładnię polegającą na nieuwzględnieniu, że przepisy prawa przewidywały wyposażanie przedsiębiorstwa państwowego przez organ założycielski w środki niezbędne do prowadzenia działalności określonej w akcie prawnym o jego utworzeniu, a przedsiębiorstwo gospodarując wydzielonym mu i nabytym mieniem, zapewniało jego ochronę, oraz że z przepisów prawa wynika, że przedsiębiorstwo państwowe PKP gospodarowało wydzielonym mu mieniem Skarbu Państwa, jak również że mienie PKP stanowi wydzieloną część mienia ogólnonarodowego, w skład którego wchodzą środki będące w dyspozycji PKP w dniu wejścia w życie ustawy o przedsiębiorstwie państwowym PKP oraz środki nabyte przez przedsiębiorstwo państwowe PKP w toku jego dalszej działalności"; c) art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z 10 maja 1990 r. w zw. z art. 34 oraz 34a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz.U. z 2021 r., poz. 146 ze zm., dalej: "ustawa o komercjalizacji", "ustawa z 8 września 2000 r."), cyt.: "(...) przez nieuwzględnienie, że grunty będące własnością Skarbu Państwa, znajdujące się w dniu 5 grudnia 1990 r. w posiadaniu PKP, co do których PKP nie legitymowało się dokumentami o przekazaniu mu tych gruntów w formie prawem przewidzianej i nie legitymuje się nimi do dnia wykreślenia z rejestru przedsiębiorstw państwowych, stają się z dniem wejścia w życie tej ustawy, z mocy prawa, przedmiotem użytkowania wieczystego PKP, oraz że grunty takie są wyłączone spod komunalizacji"; d) cyt.: "w art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 40 ze zm...." dalej: "ustawa z 8 marca 1990 r.", "usg"), cyt.: "(...) poprzez jego niezastosowanie, pomimo, iż przepis ten w niniejszej sprawie winien znaleźć zastosowanie"; e) art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. 1997, Nr 78, poz. 483 ze zm., dalej: "Konstytucja", "Konstytucja RP"), cyt.: "(...) poprzez jego niezastosowanie, pomimo, iż przepis ten w niniejszej sprawie winien znaleźć zastosowanie"; f) art. 18 ust. 1 i 3 ustawy o komercjalizacji, cyt.: "(...) poprzez uznanie, że gmina może nabyć nieruchomość stanowiącą mienie wchodzące w skład linii kolejowej o państwowym znaczeniu, podczas gdy tereny te są całkowicie wyłączone z obrotu (res extra commercium), co wyłącza możliwość komunalizacji." 2. naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, w rozumieniu art. 174 pkt 2 ppsa, tj.: a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 28 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 735, dalej: "kpa"), cyt.: "(...) poprzez niezastosowanie w/w przepisów i oddalenie skargi pomimo, iż zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 28 k.p.a.; b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 61a § 1 kpa, cyt.: "(...) poprzez niezastosowanie w/w przepisów i oddalenie skargi pomimo, iż zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 61a § 1 k.p.a."; c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 105 § 1 kpa, cyt.: "(...) poprzez niezastosowanie w/w przepisów i oddalenie skargi pomimo, iż zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 105 § 1 k.p.a."; d) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 7 oraz art. 77 § 1 kpa, cyt.: "(...) poprzez niezastosowanie w/w przepisów i oddalenie skargi pomimo, iż zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem w/w przepisów postępowania administracyjnego"; e) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 6 oraz art. 77 § 1 kpa, cyt.: "(...) poprzez niezastosowanie w/w przepisów i oddalenie skargi pomimo, iż zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem w/w przepisów postępowania administracyjnego." Podnosząc powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz o zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W środku zaskarżenia wyroku zawarto również oświadczenie o zrzeczeniu się przeprowadzenia rozprawy. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację na poparcie ww. zarzutów. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 ppsa, ponieważ skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony postępowania, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia odpisu środka zaskarżenia, nie zażądały jej przeprowadzenia. Stosownie do art. 183 § 1 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W analizowanej sprawie przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego, wyliczone enumeratywnie w art. 183 § 2 ppsa, nie występują. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, przy rozpoznaniu sprawy związany jest granicami środka zaskarżenia, wyznaczonymi wskazanymi w nim podstawami, tj.: naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 ppsa); naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 ppsa). Oznacza to, że podniesione w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej kwestionowanego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który nie bada ponownie całokształtu sprawy, a ogranicza się do weryfikacji zasadności zarzutów zawartych w środku zaskarżenia. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzutom skargi kasacyjnej brak jest waloru zasadności. PKP powołało się na obie podstawy z art. 174 pkt 1 i 2 ppsa, jednakże istoty sprawy dotyczą zarzuty naruszenia prawa materialnego, sprowadzające się w zasadzie do próby podważenia konieczności udokumentowania stanu (faktycznego) władania przez spółkę objętym zaskarżonym aktem KKU gruntem. Skuteczność zarzutów procesowych w tej sprawie pozostaje w bezpośrednim związku z oceną wad na gruncie art. 174 pkt 1 ppsa, wobec czego Naczelny Sąd Administracyjny postanowił rozpoznać je łącznie. Materialnoprawną podstawą weryfikowanej przez Sąd I instancji decyzji KKU był art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. W myśl tego przepisu, cyt.: "(...) jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej, mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do: 1) rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, 2) przedsiębiorstw państwowych, dla których organy określone w pkt 1 pełnią funkcję organu założycielskiego, 3) zakładów i innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych organom określonym w pkt 1 - staje się w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy z mocy prawa mieniem właściwych gmin." Wymienione w cytowanym przepisie przesłanki komunalizacji mienia należy oceniać na datę wejścia w życie ustawy (27 maja 1990 r.). Przytoczona powyżej regulacja kreuje po stronie gminy uprawnienie żądania potwierdzenia przez właściwy organ - w drodze decyzji o charakterze deklaratoryjnym -wypełnienia, określonych w art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r., warunków nabycia z mocy prawa danej nieruchomości. Taka sytuacja ma miejsce w tej sprawie. Gmina, pismem z 30 maja 2021 r., wystąpiła z wnioskiem do Wojewody o stwierdzenie nabycia z mocy prawa, nieodpłatnie własności opisanej na wstępie działki. W tym miejscu Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnia skarżącej, że stronami postępowania komunalizacyjnego są - co do zasady - gmina (właściwa ze względu na miejsce położenia nieruchomości) oraz Skarb Państwa (jako właściciel gruntu). Do udziału w sprawie mogą również predysponować podmioty, które w sposób określony prawem, wykażą prawnorzeczowy tytuł do danej nieruchomości. Powyższe jasno wskazuje, że w tej sprawie nie zachodziła podstawa do zastosowania art. 61a § 1 kpa. Postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego, może zostać wydane, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 kpa, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte. W skardze kasacyjnej PKP powołuje się zaś na wystąpienie stanu bezprzedmiotowości postępowania komunalizacyjnego, wskazując na cyt.: "(...) bezprawność przedmiotowego wniosku o komunalizację...". Ww. argumentacja autorki skargi kasacyjnej jest z gruntu błędna. Właściwy podmiot (Gmina Miasto L.) wniosła do właściwego organu (Wojewody L.) żądanie o wydanie na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy komunalizacyjnej aktu administracyjnego wobec skonkretyzowanej nieruchomości (ww. działki nr: [...]). W tej zaś sytuacji organ nie był uprawniony do odmowy wszczęcia postępowania. Postulowana przez skarżącą kasacyjnie "bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego" w tej sprawie nie występuje. Nie może ona przy tym polegać jedynie na arbitralnym postawieniu tezy, że wniosek Gminy był "bezprawny". Ocena objęcia konkretnej nieruchomości komunalizacją jest zagadnieniem stricte merytorycznym, co już z samej tej przyczyny wyłącza zastosowanie formalnoprawnego rozstrzygnięcia z art. 61a § 1 kpa. Weryfikacja przesłanek z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy przepisy wprowadzające, obliguje organ do wydania stosownego aktu (decyzji). Wyrażone przez PKP, jedynie subiektywne stanowisko w zakresie braku wypełnienia w tej sprawie warunków z ww. regulacji - odmienne od przyjętego przez KKU i WSA - nie stanowi w żadnym razie argumentacji świadczącej o zaistnieniu stanu "bezprzedmiotowości postępowania", czy "bezprawności" wniosku. Podobnie, skoro właściwe treściowo i oparte o stosowny przepis prawa żądanie złożyła uprawniona Gmina, brak było podstaw do umorzenia postępowania na podstawie art. 105 kpa. Jak wskazano już wyżej - stroną postępowania komunalizacyjnego jest m.in. gmina, właściwa ze względu na miejsce położenia danej nieruchomości, która w tej sytuacji spełnia wymóg z art. 28 kpa, a więc - wbrew twierdzeniom PKP - Gmina Miasto L. posiada interes prawny w żądaniu potwierdzenia podlegania komunalizacji danego, leżącego na jej terenie, gruntu. W konsekwencji powyższe twierdzenia autorki środka zaskarżenia wyroku, uznać należy za nieskuteczną i pozbawioną zasadności polemikę z przyjętym przez organ odwoławczy i Sąd I instancji kierunkiem rozstrzygnięcia. W kwestii naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnia, że przepis ten ma charakter wynikowy (blankietowy) - określa więc jedynie kierunek, przyjętego przez wojewódzki sąd administracyjny, rozstrzygnięcia. W przypadku oddalenia skargi przez Sąd I instancji (jak w tej sprawie), właściwym przepisem będzie art. 151 ppsa, odzwierciedlający uznanie przez sąd administracyjny zgodność z prawem ocenianego aktu. Powyższe następczo implikuje nieskuteczność zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w sytuacji, gdy przepisu tego - oddalając skargę - WSA nie stosował. Podobnie bezzasadne będą, podnoszone przez PKP, zarzuty naruszenia art. 6 kpa - konstytuującego zasadę praworządności (organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa); art. 7 kpa - zasada prawdy obiektywnej i uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (obligująca organy do podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli); i art. 77 § 1 kpa - określającego sposób prowadzenia postępowania dowodowego, w tym zebranie w sposób wyczerpujący i rozpatrzenie całego materiału dowodowego - poprzez cyt.: "(...) niezastosowanie w/w przepisów i oddalenie skargi, pomimo, iż zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem w/w przepisów postępowania administracyjnego." Argumentacja powyższa jest z gruntu błędna, gdyż po pierwsze: Sąd administracyjny nie stosuje przepisów kpa, a jedynie ocenia sposób procedowania przez organ. Po drugie: KKU ww. przepisy bez wątpienia zastosowało - wzięło pod uwagę całokształt materiału dowodowego zebranego w sprawie i dokonało jego oceny (art. 80 kpa). Organ II instancji nie kwestionował w szczególności: umiejscowienia na terenie spornej nieruchomości linii kolejowej oraz koniecznej dla jej prawidłowego funkcjonowania infrastruktury, ani też nie podważał - jak wskazuje w swej argumentacji autorka skargi kasacyjnej - cyt.: "(...) regulacji prawnych w zakresie statusu prawnego terenów kolejowych, następstwa prawnego w zakresie kolei i sposobu przechodzenia praw i obowiązków "na kolei", a także zupełne pominięcie aspektu statusu prawnego terenu zamkniętego oraz kwestii do kogo może "należeć" "infrastruktura kolejowa", "teren kolejowy" i "obszar kolejowy" w ocenie strony skarżącej naruszało art. 6 w zw. z art. 77 § 1..." kpa - co zaakceptował następnie Sąd wojewódzki. Autorka środka zaskarżenia zdaje się nie zauważać, że KKU i WSA dokonały jedynie, odmiennej od stanowiska PKP, oceny istotności ww. faktów w aspekcie warunków komunalizacji. Powyższe zaś w żaden sposób nie przesądza o nieprawidłowości przeprowadzonego postępowania. Dodatkowo Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że ww. kwestia cyt.: "(...) całkowitego pominięcia przez organ regulacji prawnych w zakresie statusu prawnego terenów kolejowych" - jest zarzutem o nieprawidłowej konstrukcji, wyłączonym już z tej przyczyny z oceny przez Sąd kasacyjny. Autorka skargi kasacyjnej po pierwsze: podnosi zarzut naruszenia przepisu prawa, poprzez jego "pominięcie" - co stanowi formę nieprzewidzianą w ustawie (ppsa); po drugie: nie konkretyzuje "pominiętych" jej zdaniem "regulacji"; i po trzecie: wadliwie przypisuje ww. twierdzenia do podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 ppsa, gdy zastosowanie przepisu prawa (nie zaś, jak również nieprawidłowo wskazuje strona jego: "niezastosowanie") stanowi zagadnienie właściwe dla wadliwości na gruncie materialnoprawnym (art. 174 pkt 1 ppsa). Odnosząc się do prawidłowości wykładni art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z 10 maja 1990 r., przeprowadzonej przez WSA w tej sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny przypomina skarżącej kasacyjnie treść jednobrzmiących tez uchwał NSA z 27 lutego 2017 r., I OPS 2/16 i z 26 lutego 2018 r., I OPS 5/17, wiążących tak WSA, jak i skład orzekający w tej sprawie (art. 269 § 1 ppsa), cyt.: "Pozostawanie nieruchomości we władaniu przedsiębiorstwa PKP bez udokumentowanego prawa w sposób określony w art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 99 ze zm.) oznacza, że nieruchomość ta należała w dniu 27 maja 1990 r. do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191, ze zm.)." Ww. teza znajduje pełne odzwierciedlenie na gruncie tej sprawy, co w zasadzie potwierdza sama skarżąca kasacyjnie - na str. 8 złożonego środka zaskarżenia wyroku, że cyt.: "(...) orzeczenie wpisuje się niejako w linię orzeczniczą zapoczątkowaną przez Naczelny Sąd Administracyjny w dwóch kolejnych uchwałach podjętych w składzie siedmiu sędziów...", kwestionując jednak zasadność wyroku. Sąd kasacyjny wyjaśnia, że w konsekwencji ww. uchwał, brak udokumentowania przez spółkę - w sposób określony w art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1985 r., Nr 22, poz. 99 ze zm., dalej: "uggwn") - tytułu prawnego do danej nieruchomości prowadzi do wniosku, że nieruchomość ta na 27 maja 1990 r. należała do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r., co implikuje jej komunalizację (art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy przepisy wprowadzające...). Tak też przedstawia się prawidłowa wykładnia ww. przepisu - nieruchomości pozostające we władaniu PKP nie będą nieruchomościami "należącymi do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego" jedynie w przypadku, gdy prawo do nich zostanie przez spółkę udokumentowane w zgodzie z ww. regulacją uggwn. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że w myśl art. 38 ust. 2 uggwn, w brzmieniu na datę istotną dla komunalizacji (27 maja 1990 r.), państwowe jednostki organizacyjne mogły uzyskać grunty państwowe w zarząd na podstawie decyzji terenowego organu administracji państwowej albo na podstawie zawartej, za zezwoleniem tego organu, umowy o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi bądź umowy o nabyciu nieruchomości. W konsekwencji, PKP, dążąc do wyłączenia danej nieruchomości spod skutków art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej, zobowiązane było przedłożyć odpowiedni do ww. wymogów dokument (decyzję o oddaniu nieruchomości w zarząd lub umowę: o przekazaniu tego gruntu pomiędzy państwowymi jednostkami organizacyjnymi, czy potwierdzający nabycie nieruchomości protokół zdawczo – odbiorczy na podstawie art. 3 ust. 2 dekretu Rady Ministrów z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych - Dz.U. z 1949 r., nr 27, poz. 197 ze zm. i przepisów wykonawczych: rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 sierpnia 1949 r. w sprawie przekazywania nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych - Dz. U. z 1949 r., Nr 47, poz. 354). W tej sprawie spółka powyższego jednak - co nie jest kwestią sporną - nie dokonała. Jak już wielokrotnie wskazywał PKP Naczelny Sąd Administracyjny - i co znajduje pełne potwierdzenie w treści ww. uchwał oraz aktualnym orzecznictwie sądów administracyjnych - powstanie prawa zarządu, w rozumieniu przepisów prawno-administracyjnych, wymaga istnienia podstawy tego prawa przez cały okres trwania zarządu. Powyższe należy odnieść m.in. do argumentacji strony na gruncie przepisów ogólnych, regulujących status przedsiębiorstwa państwowego PKP, w których spółka upatruje umocowania dla powstania prawa do danego gruntu. W tej sprawie powstanie prawa zarządu, PKP wywodzi z art. 6 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 (określającego przedmiot działalności przedsiębiorstwa) w zw. z art. 16 uPKP ("PKP, gospodarując wydzielonym mu i nabytym mieniem, zapewnia jego ochronę"), co w nawiązaniu do powyższej tezy uchwał i zagadnienia wykazania - w sposób skonkretyzowany w art. 38 uwwgn - prawa do nieruchomości, pozostaje argumentacją nieskuteczną. Skarżąca kasacyjnie odnosi się również w ww. aspekcie do art. 38 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz.U. z 1981 r., Nr 24, poz. 122, dalej: "upp"), nie dostrzegając, że na datę istotną dla komunalizacji (27 maja 1990 r.) przepis ten dotyczył powołania dyrektora przedsiębiorstwa, a zatem pozostawał w oderwaniu od – uzasadniającej zdaniem autorki skargi kasacyjnej zarzut 1 b) – argumentacji w zakresie wyposażenia PKP w środki niezbędne dla jej funkcjonowania. Wbrew twierdzeniem spółki, wykazania oddania danej nieruchomości w zarząd, na 27 maja 1990 r., nie wypełniają twierdzenia w zakresie faktycznego władania, czy gospodarowania danym, wydzielonym z mienia ogólnonarodowego gruntem, ani też konieczność wyposażenia przedsiębiorstwa - na mocy uPKP - w środki niezbędne do prowadzenia określonej ustawą działalności. Bez znaczenia w tej sprawie jest też wskazywanie na zajęcie danego terenu linią kolejową wraz ze stosowną infrastrukturą. Stanowisko sądów administracyjnych w tym zakresie jest jasne i ugruntowane - wyłącza ono domniemywanie istnienia zarządu, czy wywodzenie go z ogólnych aktów prawa. Powyższe znajduje pełne odzwierciedlenie w ww. uchwałach NSA oraz w aktualnym orzecznictwie sądów administracyjnych (vide np. wyroki NSA: z 2 lutego 2006 r., I OSK 1295/05; z 23 lutego 2021 r., I OSK 2299/20; z 12 kwietnia 2023 r., I OSK 416/22; z 16 maja 2024 r., I OSK 2466/22 i I OSK 2467/22; z 20 listopada 2024 r., I OSK 2058/21; czy z 10 października 2025 r., I OSK 1965/22). Szczegółowe powielanie argumentacji w tym zakresie skład orzekający w tej sprawie uznaje za zbędne. W kwestii naruszenia art. 5 ust. 1 w zw. z art. 11 ust. 1 pkt 2 ustawy z 10 maja 1990 r., w myśl którego cyt.: "Składniki mienia ogólnonarodowego (państwowego), o których mowa w art. 5 ust. 1-3, nie stają się mieniem komunalnym, jeżeli: należą do przedsiębiorstw państwowych lub jednostek organizacyjnych wykonujących zadania o charakterze ogólnokrajowym lub ponad wojewódzkim" – Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że jest on pozbawiony podstaw. Art. 11 ust. 1 pkt 2 ustawy Przepisy wprowadzające...należy odczytywać w odniesieniu do zawartego w art. 11 ust. 2 upoważnienia dla Rady Ministrów, do określenia wykazu przedsiębiorstw i jednostek, o których mowa w cytowanej powyżej regulacji. Dyspozycję tę zrealizowano, poprzez wydanie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 lipca 1990 r. w sprawie ustalenia wykazu przedsiębiorstw państwowych i jednostek organizacyjnych, których mienie nie podlega komunalizacji (Dz. U. z 1990 r., nr 51, poz. 301, dalej: "rozporządzenie z 9 lipca 1990 r."). PKP nie zostało uwzględnione w tym wykazie, a zatem do przedsiębiorstw objętych dyspozycją ww. regulacji nie należy. Ponadto, zastosowanie art. 11 ust. 1 pkt 2 ustawy z 10 maja 1990 r. prowadziłoby do odmiennego niż postuluje spółka odczytania określenia "należące do przedsiębiorstw państwowych" - jako przynależność danego mienia (nieruchomości) do przedsiębiorstw wymienionych w wykazie, w sensie prawnym, nie zaś jedynie faktycznym. Dodatkowo zauważenia wymaga, że autorka skargi kasacyjnej w treści zarzutu 1 a) sama podnosi, że cyt.: "(...) przepis ten nie powinien w niniejszej sprawie znaleźć zastosowania". Podobnie nietrafny jest zarzut 1 c), oparty na "nieuwzględnieniu", że cyt.: "(...) że grunty będące własnością Skarbu Państwa, znajdujące się w dniu 5 grudnia 1990 r. w posiadaniu PKP, co do których PKP nie legitymowało się dokumentami o przekazaniu mu tych gruntów w formie prawem przewidzianej i nie legitymuje się nimi do dnia wykreślenia z rejestru przedsiębiorstw państwowych, stają się z dniem wejścia w życie tej ustawy, z mocy prawa, przedmiotem użytkowania wieczystego PKP, oraz że grunty takie są wyłączone spod komunalizacji". Ppsa nie przewiduje formułowania zarzutu kasacyjnego w ramach podstawy z art. 174 pkt 1 (i pkt 2) ppsa cyt.: "przez nieuwzględnienie...", z uzasadnienia zarzutu 1 c) nie wynika również czy autorka środka zaskarżenia podnosi wadliwość o charakterze błędu wykładni, czy też subsumpcji – wobec czego Naczelny Sąd Administracyjny zwolniony jest od oceny tak skonstruowanego naruszenia. Wadliwie skonstruowano także zarzuty: 1 d), e) i 1 f). W dwóch pierwszych zarzutach wskazując, że przepisy w nich określone zostały cyt.: "niezastosowane, pomimo, iż przepis ten w niniejszej sprawie winien znaleźć zastosowanie" - co stanowi właściwie jedyne uzasadnienie ww. naruszeń. Na marginesie jedynie Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (jak wskazuje PKP: "Dz. U. z 2023 r., poz. 40 ze zm.") określa zadania własne gminy i pozostaje poza kwestiami istotnymi dla komunalizacji danej nieruchomości. Podobnie, objęte pkt 1 e) naruszenie art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z 1997 r., Nr 78, poz. 483 ze zm., dalej: "Konstytucja", "Konstytucja RP"), ustanawiającego zasadę praworządności (organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa) – jest jedynie zasadą ogólną, która nie może stanowić samodzielnego zarzutu kasacyjnego, a uzasadnienie takiego naruszenia we wskazany wyżej sposób – nie tworzy po stronie Naczelnego Sądu Administracyjnego obowiązku jego oceny. Strona skarżąca kasacyjnie powołując się na zarzut naruszenia ww. normy prawa zobowiązana jest bezpośrednio powiązać omawiany zarzut z zarzutem naruszenia konkretnych przepisów, które w rzeczywistości były podstawą prawną działania WSA, a którym - jej zdaniem - Sąd I instancji uchybił w toku rozpoznania sprawy. Powyższego autorka środka zaskarżenia wyroku Sądu wojewódzkiego nie dokonała. Również forma wyartykułowania zarzutu 1 f), cyt.: "przez uznanie..." nie mieści się w ramach kontroli, określonych przez art. 174 pkt 1 ppsa. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że art. 18 ust.1 i 3 ustawy o komercjalizacji najogólniej dotyczy kwestii: zgody [...] S.A. jako warunek dopuszczalności sprzedaży lub obciążenia hipoteką nieruchomości będącej linią kolejową; wymogu uzyskania zgody ministra na dokonanie określonej czynności prawnej przez PKP S.A. i inne tworzone spółki - w związku z czym pozostaje bez merytorycznego związku ze sprawą w przedmiocie komunalizacji w trybie art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. Związanie Sądu kasacyjnego granicami skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 ppsa) oznacza, że Sąd ten nie jest uprawniony, ani zobowiązany do zastępowania skarżącego kasacyjnie w formułowaniu podstaw kasacyjnych w sposób spełniający wymogi z art. 174 ppsa. To skarżący (reprezentowany przecież przez profesjonalnego pełnomocnika) ma za zadanie prawidłowo określić te podstawy, co wynika z art. 176 § 1 pkt 2 ppsa. Powyższe stanowi jedną z normatywnych przyczyn wprowadzenia przez ustawodawcę art. 175 ppsa konstytuującego cenzus sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika, tj. adwokata lub radcę prawnego, bądź przez inne osoby wymienione w ww. regulacji. Celem tego przepisu jest zapewnienie właściwego i - przede wszystkim - prawidłowego określenia tak podstaw kasacyjnych, jak i ich uzasadnienia, spełniającego wymagania określone ppsa. Ww. zarzuty kasacyjne warunków takich nie spełniają, przez co nie poddają się kontroli instancyjnej. Konstatując Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zaprezentowane w skardze kasacyjnej twierdzenia PKP sprowadzają się do wadliwego wywodzenia wyłączenia spornej nieruchomości spod działania ustawy komunalizacyjnej w związku z jedynie faktycznym dysponowaniem przez spółkę sporną nieruchomością (położoną w L. na szlaku kolejowym [...]-[...], oznaczoną w ewidencji gruntów jako działka nr: [...]). Skoro zaś PKP nie wykazała (poprzez przedłożenie stosownej decyzji o oddaniu w zarząd; zawartej za zezwoleniem państwowej jednostki organizacyjnej umowy o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi; bądź umowy o nabyciu nieruchomości – art. 32 ust. 2 uggwn), przysługującego jej do tego gruntu prawa - skarga kasacyjna nie mogła zostać uwzględniona. Na marginesie jedynie Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że przez dziesiątki lat spółka nie uregulowała stosunków prawnych dotyczących gruntów, na których posadowiono linie kolejowe. Spór w tej sprawie jest jedynie skutkiem braku takich działań, nie zaś wadliwej - jak twierdzi PKP - wykładni przepisów ustawy z 10 maja 1990 r. Powyższe zauważył również Trybunał Konstytucyjny, który w uzasadnieniu postanowienia z 26 stycznia 2015 r., sygn. Ts 116/14, stwierdził, że skoro PKP, jako posiadacz gruntu państwowego na 1 sierpnia 1988 r. nie legitymowała się dokumentami o przekazaniu tego gruntu w formie przewidzianej prawem, miała możliwość wystąpienia z wnioskiem o uregulowanie stanu prawnego (art. 87 ust. 2 uggwn - w brzmieniu zmienionym przez ustawę z dnia 13 lipca 1988 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości - Dz.U. z 1988 r., Nr 24, poz. 170, tj. od 20 lipca 1988 r.: "Decyzje ostateczne o oddaniu gruntu w użytkowanie wieczyste lub o ustaleniu kandydata na nabywcę działki budowlanej na obszarze wsi, podjęte przed dniem wejścia w życie ustawy, stanowią podstawę do zawarcia odpowiednio umowy o użytkowanie wieczyste lub umowy sprzedaży działki budowlanej."). Powyższych działań spółka jednak nie podjęła, narażając się na skutek w postaci objęcia nieruchomości pozostających w jej posiadaniu komunalizacją z mocy prawa. Kwestie związane z udokumentowaniem praw spółki do danej nieruchomości w sposób umożliwiający wyłączenie takiego gruntu spod komunalizacji, zostały szczegółowo wyjaśnione w ww. uchwałach, wiążących tak sądy wojewódzkie jak i Naczelny Sąd Administracyjny. Zagadnienie to było już wielokrotnie omawiane przez Sąd kasacyjny, wobec konsekwentnego kwestionowania wyroków sądów wojewódzkich przez PKP, przy - zdaje się bezrefleksyjnym - powielaniu ww., nietrafnej argumentacji. Na podstawie powyższych rozważań Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w sprawie brak było przeszkód do komunalizacji spornej nieruchomości, gdyż PKP nie miała tytułu prawnego do gruntu będącego jej przedmiotem. W tej zaś sytuacji uznać należało, że zarówno decyzja KKU, jak i zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, są zgodne z prawem, a skarga kasacyjna jest bezzasadna. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art.184 ppsa, oddalił skargę kasacyjną. Uzasadnienie sporządzono stosownie do art. 193 zdanie drugie ppsa.