I GZ 187/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Henryk Wach po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Stowarzyszenia I. [...] w L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 29 stycznia 2026 r., sygn. akt I SA/Lu 436/24 w przedmiocie odrzucenia zażalenia w sprawie ze skargi J. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z dnia 29 kwietnia 2024 r. znak 0601-IEE.7192.80.2024.2 w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z 29 stycznia 2026 r., I SA/Lu 436/24 odrzucił zażalenie Stowarzyszenia I. [...] – dalej: stowarzyszenie, uczestnik postępowania - na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 17 lipca 2025 r., I SA/Lu 436/24 sprawy ze skargi J. B. – dalej: skarżący - na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z 29 kwietnia 2024 r. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Sąd I instancji postanowieniem z 17 lipca 2025 r. odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Na powyższe postanowienie z 17 lipca 2025 r. uczestnik postępowania wniósł zażalenie. Przewodnicząca Wydziału I Zarządzeniem z 14 sierpnia 2025 r. wezwała stowarzyszenie do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia. W odpowiedzi uczestnik postępowania złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Starszy referendarz sądowy postanowieniem z 16 października 2025 r., I SPP/Lu 70/25 odmówił przyznania prawa pomocy, a Sąd I instancji postanowieniem z 20 listopada 20025 r., I SPP/Lu 70/25 utrzymał je w mocy. W związku z prawomocnym postanowieniem Sądu I instancji z 20 listopada 2025 r. uczestnik postępowania został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia. Odpis wezwania do uiszczenia wpisu doręczono uczestnikowi postępowania 5 stycznia 2026 r., co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru. Wpis od zażalenia nie został uiszczony w zakreślonym terminie. Uzasadniając odrzucenie zażalenia stowarzyszenia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie podkreślił, że stosownie do treści art. 220 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, ze zm.) - dalej: "p.p.s.a.", sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W tym przypadku, z zastrzeżeniem § 2 i 3, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. Stosownie natomiast do art. 220 § 3 p.p.s.a. skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd. Stowarzyszenie wywiodło zażalenie na powyższe postanowienie domagając się jego uchylenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jako pozbawione usprawiedliwionych podstaw podlegało oddaleniu. Niewątpliwie skierowane do uczestnika postępowania wezwanie do wykonania prawomocnego zarządzenia wzywającego do uiszczenia opłaty (wpisu sądowego) w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania pod rygorem odrzucenia zażalenia (art. 220 § 1 w związku z art. 220 § 3 p.p.s.a.), po prawomocnym oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, nie może być ubezskuteczniane przez składanie nowych wniosków, nawet jeśli zostaną podniesione nowe okoliczności lub zmiany poprzednio wskazanych okoliczności, albowiem strona nie może czynić przedmiotem odniesienia – dla wskazywanego stanu faktycznego w zakresie jej możliwości ponoszenia kosztów postępowania sądowego – sytuacji procesowej, która już zaistniała i została prawomocnie rozstrzygnięta, a skierowane do niej nowe wezwanie ma jedynie charakter kontynuacyjny względem pierwotnego zarządzenia wzywającego w przeszłości do uiszczenia kosztów sądowych oraz wykonawczy względem prawomocnego rozstrzygnięcia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi. Takie podejście procesowe nie zamyka stronie możliwości złożenia nowego wniosku w odniesieniu do nowych obowiązków procesowo-fiskalnych (np. nowych opłat lub zaliczek), jakie pojawią się na danym etapie postępowania. Wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zatem bezpośrednio związany z zasadą etapowości (fazowości) postępowania sądowego, co oznacza, że prawomocne rozstrzygnięcie w przedmiocie tego rodzaju wniosku na danym etapie postępowania i w związku z obowiązkiem uiszczenia powiązanych z tym etapem kosztów sądowych stanowi przeszkodę do jego ponawiania na tożsamym lub dalszym etapie postępowania, o ile dotyczy on tożsamych kosztów, co do których dokonano już prawomocnej oceny prawnej. Nie mają w tym zakresie znaczenia ewentualne, późniejsze zmiany w sytuacji majątkowej lub finansowej strony. Prawidłowe jest zatem wyrażane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym stanowisko, które akcentuje, że prawomocne rozstrzygnięcie o braku podstaw do przyznania prawa pomocy odnosi skutek względem określonego stanu faktycznego, związanego zarówno z sytuacją majątkową strony, jak i zakresem koniecznych do poniesienia kosztów, związanych z określonym etapem postępowania. Ocena możliwości ponoszenia przez stronę kosztów postępowania jest bowiem odnoszona do kosztów, jakie dany etap sprawy generuje, a kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie może dotyczyć etapu, w stosunku do którego prawomocnie orzeczono o braku podstaw do przyznania takiej pomocy i wywoływać skutków z mocą wsteczną (zob. np. postanowienie NSA z dnia 22 marca 2017 r., I OZ 634/17; postanowienie NSA z dnia 10 grudnia 2019 r., I OZ 1244/19; postanowienie NSA z dnia 30 września 2021 r., III OZ 646/21). W tym stanie rzeczy należało uznać, że po prawomocnej odmowie przyznania prawa pomocy postanowieniem z 20 listopada 2022 r. wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w związku z wezwaniem do uiszczenia wpisu od zażalenia, nie przerwał się bieg terminu do uiszczenia wpisu od zażalenia (art. 220 § 1 w związku z art. 220 § 3 p.p.s.a.), a – wobec jego bezskutecznego upływu – obowiązkiem Sądu I instancji było odrzucenie zażalenia na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a. Mając na względzie całość podniesionej argumentacji, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. o oddaleniu zażalenia.