I GZ 186/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Henryk Wach po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 17 lipca 2025 r., sygn. akt I SA/Lu 436/24 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi J. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z dnia 29 kwietnia 2024 r. znak 0601-IEE.7192.80.2024.2 w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z 17 lipca 2025 r., I SA/Lu 436/24 odmówił J. B. - dalej: skarżącemu lub stronie - przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku tego Sądu z 4 grudnia 2024 r., oddalającego skargę strony na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z 29 kwietnia 2024 r. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 4 grudnia 2024 r., został doręczony skarżącemu wraz z uzasadnieniem 5 lutego 2025 r. Skarżący pismem z 11 marca 2025 r. zwrócił się o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Prawo pomocy w żądanym zakresie zostało przyznane postanowieniem z 17 kwietnia 2025 r. (I SPP/Lu 24/25). Ustanowiona w ramach prawa pomocy pełnomocnik 27 czerwca 2025 r. wniosła skargę kasacyjną wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Jak wskazywała pełnomocnik skarżącego kasacyjnie, była przekonana, że termin do wniesienia skargi kasacyjnej rozpoczął bieg w dniu doręczenia jej zawiadomienia o wyznaczeniu jako pełnomocnika, tj. w dniu 28 maja 2025 r. Dopiero po zapoznaniu się z aktami sprawy w dniu 23 czerwca 2025 r. stwierdziła, że skarżący kasacyjnie wniosek o ustanowienie pełnomocnika złożył po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Uchybienie terminu nastąpiło bez winy skarżącego, który 30 stycznia 2025 r. uległ poważnemu wypadkowi, co uniemożliwiło mu podjęcie odpowiednich czynności procesowych w stosownym czasie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uzasadniając odmowę przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej podkreślił, że jako przeszkoda w dochowaniu terminu wskazany został wypadek, któremu ulec miał skarżący w dniu 30 stycznia 2025 r. We wniosku nie sprecyzowano charakteru owego wypadku (za wyjątkiem określenia go jako poważny), nie wskazano, jakie są jego konsekwencje, w jaki sposób i w jakim czasie uniemożliwiały one wystąpienie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Składając wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu skarżący podał, że jest po urazie i nie może poruszać się samodzielnie. O braku winy w uchybieniu terminu świadczy nie samo wystąpienie jakiejkolwiek przeszkody, ale sytuacja, w której strona obiektywnie nie mogła owej przeszkody przezwyciężyć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. W przypadku choroby uznaje się w szczególności, że nawet taka choroba, która wymaga leżenia, nie uzasadnia przywrócenia terminu, jeżeli strona mogła skorzystać z pomocy osób trzecich. Sąd I instancji podkreślił, że we wniosku nie znalazła się argumentacja zmierzająca do wykazania, że skarżący nie mógł skorzystać z niczyjej pomocy, w szczególności w dopełnieniu czynności procesowej w terminie nie mogła pomóc mu zamieszkująca wraz z nim małżonka, która odbierała korespondencję kierowaną do niego. Jako przedstawiciel uczestnika postępowania podejmowała ona działania na rzecz skarżącego. Ponadto mimo powołania się na doznany uraz i niemożliwość poruszania skarżący był w stanie złożyć pismo z dnia 11 marca 2025 r. co świadczy o tym, że mógł posłużyć się pomocą osób trzecich – i można założyć, że nadania pisma podjęła się właśnie jego małżonka. Skoro taka pomoc była możliwa w dniu 11 marca 2025 r. nie ma podstaw do uznania, że skarżący nie mógł skorzystać z niej wcześniej, tak by wniosek o ustanowienie pełnomocnika został złożony przed upływem terminu do wniesienia środka zaskarżenia. Wobec tego nie sposób uznać, że okoliczności świadczące o braku winy zostały uprawdopodobnione. Skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika wywiódł zażalenie na powyższe postanowienie domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 87 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: "p.p.s.a.") poprzez błędną ocenę okoliczności wskazujących na brak winy skarżącego w uchybieniu terminowi oraz nieuwzględnienie rzeczywistego stanu zdrowia skarżącego, który uniemożliwił mu dokonanie czynności procesowej w ustawowym terminie. Argumentację na poparcie powyższego zarzutu zawarto w uzasadnieniu zażalenia. W uzupełnieniu zażalenia pełnomocnik skarżącego złożył orzeczenie o stopniu niepełnosprawności strony. Stowarzyszenie I. [...] w L. (uczestnik postępowania) wywiodło własne zażalenie na postanowienie Sądu I instancji z 17 lipca 2025 r., wnosząc o jego uchylenie w całości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 zdanie 1 p.p.s.a. - jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. W myśl zaś art. 87 § 1 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Natomiast spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd, zgodnie z art. 88 p.p.s.a., odrzuca na posiedzeniu niejawnym Możliwość skorzystania z nadzwyczajnej instytucji w postaci przywrócenia terminu aktualizuje się w sytuacji kumulatywnego wypełnienia czterech przesłanek określonych przez art. 86 i 87 p.p.s.a.: (i) uprawdopodobnieniu braku winy, (ii) wystąpieniu negatywnych konsekwencji dla strony, (iii) złożeniu odpowiedniego wniosku do właściwego sądu oraz (iv) równoczesnego z wnioskiem dokonania czynności, dla której zasadne było przywracanie terminu. Nie uzasadniają przywrócenia uchybionego terminu okoliczności takie, jak dopuszczenie się choćby lekkiego niedbalstwa przez stronę, czy też niedostateczna staranność w prowadzeniu własnych spraw, bądź nieznajomość prawa. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżący nie uprawdopodobnił w sposób wystarczający okoliczności, które wskazywałaby na brak winy w uchybieniu terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi. Należy zauważyć, że uwarunkowania przemawiające za wypełnieniem analizowanej przesłanki pozostają aktualne w sytuacji, gdy mają charakter obiektywny. Samo przekonanie skarżącej o niemożliwości terminowego nadania pisma ma charakter subiektywnych odczuć i nie jest wystarczające dla skutecznego jego uwzględnienia w zakresie braku winy strony. Do przeszkód uniemożliwiających terminowe dokonanie czynności w orzecznictwie zalicza się m.in. przerwę w komunikacji, nagłą chorobę strony lub pełnomocnika, która nie pozwala na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar i inne zjawiska niemożliwe do przewidzenia. Chodzi zatem o okoliczności od strony całkowicie niezależne i nieprzewidywalne (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 lutego 2024 r., sygn. akt III OZ 83/24). Podniesione przez skarżącego przyczyny uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej wykazały, aby w tym czasie w sposób nagły oraz niespodziewany jego stan zdrowia pogorszył się na tyle, by uniemożliwić dokonanie tej czynności procesowej w wymaganym przepisami prawa terminie. Jak słusznie zauważył Sąd I instancji, wskazana we wniosku okoliczność nie została uprawdopodobniona w znaczeniu braku możliwości złożenia środka zaskarżenia w terminie, gdy dla uwzględnienia tej przesłanki wymagane jest zaistnienie przeszkody niedającej się przezwyciężyć. We wniosku nie znalazła się argumentacja zmierzająca do wykazania, że skarżący nie mógł skorzystać z niczyjej pomocy, w szczególności że w dopełnieniu czynności procesowej w terminie nie mogła pomóc mu zamieszkująca wraz z nim małżonka, która odbierała korespondencję kierowaną do niego. Jako przedstawiciel uczestnika postępowania podejmowała ona działania na rzecz skarżącego. Ponadto mimo powołania się na doznany uraz i niemożliwość poruszania się skarżący był w stanie złożyć pismo z 11 marca 2025 r. co świadczy o tym, że mógł posłużyć się pomocą osób trzecich – i można założyć, że nadania pisma podjęła się właśnie jego małżonka. Skoro taka pomoc była możliwa w dniu 11 marca 2025 r. nie ma podstaw do uznania, że skarżący nie mógł skorzystać z niej wcześniej, tak by wniosek o ustanowienie pełnomocnika został złożony przed upływem terminu do wniesienia środka zaskarżenia. Słusznie zatem Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił przywrócenia terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a. uznając, że zachowanie skarżącego nie wypełniało obiektywnej przesłanki uprawdopodobnienia braku winy. Powyższej oceny nie zmieniają argumenty zawarte w zażaleniu. Stanowią one bowiem jedynie polemikę ze stanowiskiem Sądu I instancji wyrażonym w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wobec powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji