I GZ 180/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Grzelak po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 25 lutego 2026 r. sygn. akt III SPP/Po 77/25 w zakresie odrzucenia zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 13 stycznia 2026 r. utrzymujące w mocy zarządzenie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 1 grudnia 2025 r. w sprawie ze skargi J. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 maja 2023 r. nr 33/25 w przedmiocie wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z 25 lutego 2026 r., sygn. akt III SPP/Po 77/25, na podstawie art. 197 § 2 w związku z art. 178 oraz art. 16 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2026 r. poz. 143; dalej: p.p.s.a.), w sprawie ze skargi J. G. (dalej: skarżąca) na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 16 maja 2025 r. w przedmiocie wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne odrzucił zażalenie skarżącej na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 13 stycznia 2026 r. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że postanowieniem z 13 stycznia 2026 r., sygn. akt. III SPP/Po 77/25, utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 1 grudnia 2025 r. Sąd wyjaśnił, że na postanowienie sądu wydane na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., czyli utrzymujące w mocy zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy, zażalenie ani żaden inny środek zaskarżenia nie przysługuje, więc wniesienie takiego zażalenia jest niedopuszczalne i skutkowało jego odrzuceniem. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie. Podkreślić należy, że nie wszystkie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego podlegają zaskarżeniu do Naczelnego Sądu Administracyjnego przez złożenie środka odwoławczego (skargi kasacyjnej lub zażalenia). Zgodnie z art. 194 § 1 p.p.s.a. zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego przysługuje na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego w przypadkach przewidzianych w ustawie, a ponadto na postanowienia wymienione w art. 194 § 1 pkt 1-10 p.p.s.a. Zażalenie przysługuje zatem wyłącznie wtedy, gdy przewiduje to przepis ustawowy. Żaden przepis prawa nie przewiduje jednak możliwości złożenia zażalenia na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego, wydane na podstawie art. 260 p.p.s.a., utrzymujące w mocy postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy. Z art. 260 § 1 p.p.s.a. wynika, że rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy wojewódzki sąd administracyjny wydaje postanowienie, w którym zmienia albo utrzymuje w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego. W art. 260 § 2 zdanie drugie p.p.s.a. ustawodawca określił, że w takim postępowaniu wojewódzki sąd administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sformułowanie, że sąd orzeka jako "sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu" oznacza, że, po pierwsze, postępowanie w tej sprawie jest dwuinstancyjne, a, po drugie, że na postanowienia wydane w tej sytuacji przez wojewódzki sąd administracyjny nie przysługuje zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W sprawie ze skargi na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 16 maja 2025 r. skarżąca złożyła 14 lipca 2025 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy. Zarządzeniem z 25 sierpnia 2025 r., sygn. akt III SPP/Po 62/25, które doręczono skarżącej 15 września 2025 r., referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu pozostawił wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata bez rozpoznania. Wniosek skarżącej o zwolnienie w całości z wszystkich kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, zawarty w piśmie procesowym z 22 września 2025 r., zarejestrowany został pod sygnaturą III SPP/Po 77/25. Na mocy zarządzenia z 24 października 2025 r. wezwano skarżącą do przedłożenia dodatkowej dokumentacji. Powyższe wezwanie, doręczone w trybie zastępczym, po dwukrotnym awizowaniu, 14 listopada 2025 r., pozostało bez odpowiedzi. Postanowieniem z 1 grudnia 2025 r., sygn. akt III SPP/Po 77/25, umorzono postępowanie w sprawie przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata. Skarżąca nie zgodziła się z tym zarządzeniem i złożyła od niego sprzeciw. Sprzeciw ten został następnie rozpoznany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, który wydając postanowienie z 13 stycznia 2026 r., sygn. akt III SPP/Po 77/25, orzekał jako sąd drugiej instancji i stosował odpowiednio przepisy o zażaleniu. Tym samym, wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał dwukrotnemu merytorycznemu rozpoznaniu. Ustawodawca nie przewidział w takiej sytuacji uprawnienia do złożenia zażalenia do Naczelnego Sądu Administracyjnego, więc Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu prawidłowo uznał, że zażalenie skarżącej było niedopuszczalne i z tego powodu, na podstawie art. 178 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., podlegało odrzuceniu. Z powyżej wskazanych przepisów wynika bowiem, że wojewódzki sąd administracyjny ma obowiązek odrzucenia na posiedzeniu niejawnym zażalenia wniesionego po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalnego, jak również zażalenia, którego braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie.