I GZ 138/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. O. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 grudnia 2023 r., sygn. akt V SA/Wa 1801/23 w zakresie odrzucenia skargi i zwrotu wpisu sądowego od skargi w sprawie ze skargi M. O. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 17 czerwca 2023 r., nr 531/2023 w przedmiocie wyrażenia zgody na zmianę założeń biznesplanu postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 6 grudnia 2023 r., sygn. akt V SA/Wa 1801/23, odrzucił skargę M. O. (dalej zwanej "Skarżącą") na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej zwanego "Prezesem ARiMR") z 17 czerwca 2023 r. nr 531/2023 w przedmiocie odmowy wyrażenia zgody na zmianę założeń biznesplanu. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że pismem z 5 września 2023 r., stanowiącym wykonanie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z 31 sierpnia 2023 r., Skarżąca została wezwana do usunięcia braków formalnych skargi poprzez nadesłanie numeru PESEL, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. WSA stwierdził, że przesyłka zawierająca wezwanie do uzupełnienia wskazanego wyżej braku formalnego skargi była dwukrotnie awizowana: 11 września 2023 r. oraz 19 września 2023 r., a następnie 26 września 2023 r. zwrócono ją do WSA. Pismem z 30 października 2023 r., będącym wykonaniem zarządzenia z 18 października 2023 r., Sąd zwrócił się do Poczty Polskiej o wszczęcie postępowania reklamacyjnego ze względu na to, że na potwierdzeniu odbioru brak było zakreślenia, gdzie pozostawiono przesyłkę, zaś w miejscu przewidzianym na nazwę placówki pocztowej lub urzędu gminy widnieje nieczytelny podpis. W piśmie z 14 listopada 2023 r. Poczta Polska wyjaśniła, że przesyłka po bezskutecznej próbie doręczenia 11 września 2023 r. została przez pracownika awizowana w Urzędzie Pocztowym M., a zawiadomienie zostało umieszczone w skrzynce oddawczej adresata. Wskazała, że pracownik nieczytelnie wpisał nazwę ww. placówki pocztowej i omyłkowo nie zaznaczył odpowiedniej rubryki, gdzie pozostawił przedmiotową przesyłkę. Zgodnie z zarządzeniem z 22 listopada 2023 r. doręczenie przesyłki uznano za dokonane w trybie doręczenia zastępczego 25 września 2023 r., stosownie do art. 73 § 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej zwanej "p.p.s.a."). Zatem termin do uzupełnienia braku formalnego skargi upłynął 2 października 2023 r. W przewidzianym terminie Skarżąca nie uzupełniła braku formalnego skargi. W związku z powyższym Sąd I instancji powołując się w uzasadnieniu na art. 58 § 1 pkt 3 i § 3 p.p.s.a. odrzucił skargę. Pismem z 9 stycznia 2024 r. Skarżąca wniosła zażalenie na powyższe postanowienie, zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na uznaniu, że wezwanie do uzupełnienia braków formalnych poprzez uzupełnienie numeru PESEL w skardze z 10 lipca 2023 r. zostało doręczone Skarżącej 25 września 2023 r., podczas gdy wezwanie nie zostało w ogóle doręczone, wobec czego nie miała ona możliwości uzupełnienia braków. Skarżąca wskazała, że listonosz nie zostawił w skrzynce podawczej ani pierwszego ani drugiego awizo. Jako dowód załączyła oświadczenia osób zamieszkałych pod adresem wskazanym do korespondencji (k. 35 i 36 akt sądowych). Poinformowała także, że skrzynka pocztowa znajdująca się przy wejściu do posesji została uszkodzona przez osoby trzecie, w związku czym nie posiadała szczelnego zamknięcia, co powodowało, że dostęp do skrzynki miały również osoby nieuprawnione (dowód: zdjęcia skrzynki pocztowej k. 38 – 41). Z uwagi na powyższe, a także po konfrontacji z listonoszem obsługującym teren miejscowości K., Skarżąca pismem z 4 stycznia 2024 r. złożyła reklamację do Urzędu Pocztowego nr 1 w M., której kopię załączyła do zażalenia (k. 34). W reklamacji wskazała, że nie otrzymała przedmiotowej przesyłki, a także zaznaczyła, że gdyby w skrzynce podawczej pozostawione było awizo, to z pewnością przesyłkę by odebrała. Zdaniem Skarżącej, uznanie iż doszło do zastępczego doręczenia 25 września 2023 r. było przedwczesne. Skarżąca zarzuciła także w zażaleniu, że niezasadne było przyjęcie przez WSA, iż skarga była obarczona brakiem formalnym w postaci braku nr PESEL, a to z uwagi na to, że w aktach administracyjnych sprawy – we wniosku o przyznanie pomocy finansowej skierowanym do Lubuskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Zielonej Górze – znajdował się numer PESEL Skarżącej. Skarżąca zaznaczyła, że brak wskazania numeru PESEL we wniosku o dofinansowanie skutkowałby nieprzyznaniem pomocy finansowej, która co nie jest kwestionowane, została Skarżącej przyznana. Jako dowód załączyła wyciąg z wniosku o przyznanie pomocy finansowej na rozpoczęcie działalności pozarolniczej (k. 37). W dniu 16 stycznia 2024 r. Skarżąca przesłała uzupełnienie zażalenia, z którego wynika, że wszczęte z inicjatywy Skarżącej postępowanie reklamacyjne, zostało rozpatrzone – pismo Poczty Polskiej S.A. z 12 stycznia 2024 r. znak: BWK.RDOK-PO.0500.1027.2024.MG. Skarżąca podkreśliła, że z powyższego pisma wynika, iż operator pocztowy dopuszcza możliwość nieprawidłowego doręczenia zawiadomienia oraz powtórnego zawiadomienia o możliwości odebrania przesyłki. W odpowiedzi na zażalenie Prezes ARiMR, zauważył iż okoliczności przywołane przez stronę skarżącą dotyczące braku możliwości doręczenia jej korespondencji nie zostały przedstawione w sposób wiarygodny, gdyż strona skarżąca przedstawia oświadczenia i twierdzenia dotyczące z jednej strony braku awiza w skrzynce przesyłki zawierającej wezwanie sądu, a z drugiej wskazuje, że skrzynka była uszkodzona. Podkreślił przy tym, że to strona skarżąca jest odpowiedzialna za posiadanie sprawnej skrzynki pocztowej umożlwiającej skuteczne awizowanie przesyłek. Zaznaczył także, że z pisma Poczty Polskiej S. A. z 12 stycznia 2024 r. wynika, iż sporna przesyłka nie była awizowana w sposób nieprawidłowy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. sąd skargę odrzuca gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi. Zgodnie natomiast z treścią art. 46 § 2 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. pismo strony, poza wymogami określonymi w § 1 pkt 1 – 5, gdy jest pierwszym pismem w sprawie powinno ponadto zawierać numer PESEL strony wnoszącej takie pismo, będącej osobą fizyczną, oraz numer PESEL jej przedstawiciela ustawowego, jeżeli są obowiązani do jego posiadania albo posiadają go, nie mając takiego obowiązku. W pierwszej kolejności za nieskuteczny uznać należy zarzut Skarżącej dotyczący niezasadności wezwania do uzupełnienia braku formalnego, w sytuacji gdy w aktach administracyjnych sprawy znajdował się numer PESEL Skarżącej. Naczelny Sąd Administracyjny podziela w tym zakresie stanowisko organu, który powołał się na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 lipca 2023 r, II GPS 3/22 dotyczącą skutków niepodania przez skarżącego w skardze do wojewódzkiego sądu administracyjnego numeru PESEL. NSA jednoznacznie orzekł, że niezachowanie, określonego w art. 46 § 2 pkt 1 lit. b p.p.s.a., wymogu podania w skardze, będącej pierwszym pismem w sprawie, numeru PESEL, jest brakiem formalnym, który powinien być uzupełniony w trybie art. 49 § 1 w związku z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., bez względu na to czy ten numer znajduje się w aktach administracyjnych, którymi dysponuje sąd. Ponadto stwierdzono, że ustawodawca nie przewidział żadnych wyjątków od obowiązku strony określonego w art. 46 § 2 pkt 1 lit. b p.p.s.a. W szczególności nie zastrzegł, że podanie numeru PESEL w pierwszym piśmie jest wymagane, tylko wtedy, gdy tego numeru nie można ustalić na podstawie akt administracyjnych. Podobnie, słusznie wskazał organ w odpowiedzi na zażalenie, że okoliczność uszkodzenia skrzynki pocztowej przez osoby trzecie nie może być podstawą do uznania, iż wezwanie nie zostało skutecznie doręczone. Na stronie skarżącej spoczywa bowiem odpowiedzialność za posiadanie sprawnej skrzynki pocztowej umożlwiającej skuteczne awizowanie przesyłek. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zasadne jest natomiast stanowisko Skarżącej, w którym podnosi, że ustalone w sprawie okoliczności nie były wystarczające do przyjęcia skuteczności doręczenia wezwania do usunięcia braku formalnego w trybie art. 73 p.p.s.a. Zdaniem Skarżącej, Sąd wadliwie przyjął, że przesyłka zawierająca wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi została skutecznie doręczona, a to z uwagi na to, że operator pocztowy nie pozostawił pierwszego ani drugiego powiadomienia (awizo) w skrzynce pocztowej adresata o możliwości odbioru przesyłki z placówki pocztowej, a od daty tej awizacji liczony był termin, o którym mowa w art. 73 § 4 w zw. z § 1 p.p.s.a. Na podstawie art. 73 § 1 p.p.s.a. w razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w art. 65 – 69, art. 69 § 1 oraz art. 70 – 72 p.p.s.a. pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy, dokonując jednocześnie zawiadomienia określonego w § 2. Zawiadomienie to, w myśl art. 73 § 2 p.p.s.a., wraz z informacją o możliwości odbioru pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy w terminie siedmiu dni od dnia pozostawienia zawiadomienia, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe. Przepis art. 73 § 3 p.p.s.a. określa obowiązek dokonania powtórnego awizowania, natomiast art. 73 § 4 p.p.s.a. precyzuje moment, w którym uznaje się takie awizowane podwójnie pismo za doręczone. Z powyższej regulacji wynika wyraźnie, że dla stwierdzenia skutku doręczenia konieczne jest, po pierwsze, złożenie pisma na okres czternastu dni np. w placówce pocztowej, a po drugie, zawiadomienie o tym adresata. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego brzmienie przepisu nie budzi wątpliwości co do tego, które wymogi – zarówno przechowywania przesyłki, jak i zawiadomienia o niej adresata – są z punktu widzenia art. 73 p.p.s.a. istotne. W orzecznictwie sądów administracyjnych, zwrotne potwierdzenie odbioru przesyłek, a także adnotacje znajdujące się na zwróconych do nadawcy przesyłkach wypełnione przez pracowników poczty, korzystają z domniemania prawdziwości, jako dokumentu urzędowego. Obalenie fikcji doręczenia (domniemanie faktyczne) może natomiast nastąpić, gdy adresat pisma wykaże, że dane wynikające z dowodu doręczenia są niezgodne z rzeczywistością. Jedną z możliwości służących obaleniu tego domniemania jest przeprowadzenie procedury reklamacyjnej. Podjęte przez Skarżącą czynności niewątpliwie wskazują, zdaniem składu orzekającego, iż Skarżąca podjęła próbę obalenia domniemania fikcji doręczenia w trybie art. 73 p.p.s.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, okoliczności wskazane przez Skarżącą poddają w wątpliwość skuteczność doręczenia wezwania do uzupełnienia braku formalnego skargi. Należy bowiem zauważyć, że Skarżąca niezwłocznie, w ciągu trzech dni od otrzymania postanowienie Sądu I instancji o odrzuceniu skargi, tj. 5 stycznia 2024 r., udała się na pocztę i złożyła skargę na operatora pocztowego. Z nadesłanej wraz z zażaleniem reklamacji wynika, że Skarżąca domaga się od operatora pocztowego wyjaśnienia dlaczego nie otrzymała przesyłki. Skarżąca przedłożyła pismo od Poczty Polskiej S. A. z 12 stycznia 2024 r. będące odpowiedzią na reklamację z 4 stycznia 2024 r. (k. 47 akt sądowych), w którym Poczta Polska S. A. przywołała art. 37 ustawy z 23 listopada 2012 r. Prawo pocztowe (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1640), w związku z którym podniosła, że "czynności związane z podjęciem próby doręczenia przesyłek przez operatora oraz ich awizowanie nie wymagają uwierzytelnienia ich wykonania. W związku z powyższym, jednoznaczne odniesienie się do wskazanych zastrzeżeń jest utrudnione". Ponadto przeproszono Skarżącą za wszelkie niedogodności związane ze zgłoszoną sprawą i wyrażono nadzieję, że dalsze korzystanie z usług świadczonych przez Spółkę odbywać się będzie zgodnie z oczekiwaniami Skarżącej. Zdaniem NSA, postanowienie Sądu I instancji o odrzuceniu skargi należy uznać za przedwczesne w świetle wyników postępowania reklamacyjnego. W ocenie NSA, powyższa korespondencja pochodząca od Poczty Polskiej S. A. dotycząca przedmiotowej przesyłki podważa jednoznaczność twierdzeń i oświadczeń tego operatora zawartych w piśmie Poczty Polskiej z 14 listopada 2023 r. skierowanym do WSA i dotyczącym tej samej przesyłki, a na podstawie którego Sąd I instancji uznał doręczenie przesyłki z wezwaniem do uzupełnienia braku formalnego skargi kasacyjnej za skuteczne. W istocie odpowiedź operatora pocztowego na reklamację jest różna w zależności od tego, kto domaga się wyjaśnień odnośnie do prawidłowości doręczenia przesyłki. W takiej sytuacji pismo Poczty Polskiej S. A. z 14 listopada 2023 r. nie może być podstawą oceny, że proces doręczenia przesyłki z odpisem zarządzenia wzywającego do uzupełnienia braku formalnego przebiegł zgodnie z prawem. Oznacza to, że kwestia ta nie została jak dotąd wyczerpująco wyjaśniona i wymaga podjęcia w tym zakresie dodatkowych czynności przez Sąd I instancji. Z tych względów zaskarżone postanowienie WSA podlegało uchyleniu. Ponownie rozpoznając sprawę WSA weźmie pod uwagę wszystkie okoliczności, które wystąpiły w sprawie w tym te, które podważają zgodność z prawem przebiegu procesu doręczenia przesyłki z odpisem zarządzenia wzywającego do uzupełnienia braku formalnego skargi, tj.: popełnione przez pracownika Poczty Polskiej błędy w doręczeniu przesyłki w trybie awizowania, na które wskazywał Sąd I instancji i które potwierdził operator w odpowiedzi na reklamację WSA oraz rozbieżności w wyjaśnieniach Poczty Polskiej zawartych w odpowiedziach tego operatora na reklamacje Sądu I instancji oraz Skarżącej (dotyczących przesyłki poleconej nr (00)359007734946835823) poddające w wątpliwość skuteczność doręczenia przedmiotowej korespondencji w trybie art. 73 p.p.s.a. Sąd I instancji zważy również, że w interesie Skarżącej leżało uzupełnienie braku formalnego skargi, a zatem nie występuje prawdopodobieństwo działania Skarżącej na własną szkodę. Nadto Skarżąca w swych pozostałych działaniach, związanych z toczącym się przed WSA w przedmiotowej sprawie postępowaniu, wykazywała należytą staranność, działała bez zbędnej zwłoki a także wykazywała inicjatywę dowodową. Uwzględnienie powyższych okoliczności jest konieczne. W innym wypadku strona zostałaby pozbawiona możliwości dochodzenia swych praw przed sądem. W tym stanie rzeczy konieczne jest zatem uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.