I FZ 323/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Niezgódka - Medek, , , po rozpoznaniu w dniu 30 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. O. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 lipca 2014 r. sygn. akt III SA/Wa 1232/14 przyznające prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych ponad kwotę 1.000 zł w sprawie ze skargi M. O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 28 lutego 2014 r. nr ... w przedmiocie podatku od towarów i usług za lipiec, wrzesień, październik, listopad i grudzień 2009 r., od stycznia do grudnia 2010 r. oraz od stycznia do maja 2011 r. postanawia oddalić zażalenie.

Zażalenie M. O. dotyczy postanowienia z dnia 14 lipca 2014 r., sygn. akt III SA/Wa 1232/14, w którym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "Ppsa", przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych ponad kwotę 1.000 zł. Z przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji stanu sprawy wynikało, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką i bratem, z którymi zamieszkuje w domu matki o powierzchni 300 m². Matka Skarżącego jest ponadto właścicielką nieruchomości rolnej o powierzchni około 2 ha. Skarżący nie posiada natomiast ani majątku, ani nieruchomości. Prowadzi działalność gospodarczą, ale od dłuższego czasu nie osiąga z niej żadnego dochodu. Matka Skarżącego uzyskuje dochód ze stosunku pracy w wysokości 5.348,08 zł brutto miesięcznie, a brat skarżącego w wysokości 9.500 zł brutto miesięcznie. Koszty utrzymania za skarżącego ponosi matka. Średnie miesięczne koszty utrzymania gospodarstwa domowego skarżącego wynoszą: spłata kredytu konsumenckiego 550 zł, opłata za wodę i ścieki około 600 zł, opłata za gaz około 200 zł, wyżywienie 1.200 zł, telefon i internet około 110 zł, lekarstwa 300 zł, podatek od nieruchomości 56 zł, wywóz nieczystości stałych 35 zł. Oświadczył, że wszystkie te wydatki pokrywa jego matka, zaś on sam opłaca jedynie rachunek za telefon komórkowy w wysokości 29 zł oraz spłaca zadłużenie z kart kredytowych w wysokości 1.750 zł. Skarżący wyjaśnił także, iż jego brat mieszka z nim i matką od niedawna i w związku z tym nie można przyjąć, że w rzeczywistości prowadzi z nimi wspólne gospodarstwo domowe. Skarżący dołączył zeznania podatkowe swoje oraz członków rodziny za 2013 r., kopie rozliczeń płac matki, kopie zwolnień lekarskich matki, zestawienie wynagrodzenia brata, kopie z podatkowej księgi przychodów i rozchodów, deklaracje VAT-7, wyciągi ze swoich rachunków bankowych. Wskazując na motywy zwolnienia skarżącego od ponoszenia kosztów sądowych ponad kwotę 1.000 zł Sąd wskazał, że skarżący nie posiada majątku ruchomego, w tym oszczędności, ani nieruchomości. Pozostaje na utrzymaniu matki, z którą zamieszkuje. Skarżący nie uzyskuje obecnie dochodów, a jego działalność gospodarcza przyniosła za ostatni rok stratę w wysokości 122.168,59 zł. Matka skarżącego uzyskuje miesięczny dochód w wysokości 5.348,08 zł brutto i ponosi wydatki na poziomie około 3.300 zł, na które składają się koszty utrzymania jej i skarżącego. Zestawiając dochody i oszczędności oraz wydatki skarżącego, a w konsekwencji wolną kwotę środków pieniężnych, jakimi może dysponować, z wymaganymi na tym etapie postępowania kosztami sądowymi w kwocie 5.536 zł (wpis od skargi), Sąd stwierdził, że Skarżący wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny i należało przyznać mu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych ponad 1.000 zł. W ocenie Sądu, jak wynika z całokształtu przedstawionych okoliczności, kwotę powyższą, nawet przy obecnej złej sytuacji majątkowej, skarżący może wygospodarować w ramach wspólnego gospodarstwa domowego lub w ostateczności pożyczyć akonto przyszłych zysków z działalności gospodarczej. Na powyższe orzeczenie skarżący złożył zażalenie, w którym wniósł o całkowite zwolnienie od kosztów sądowych. Zażalenie oparł na naruszeniu art. 246 § 1 Ppsa, które wynikało z nieprzyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący podniósł, że z wniosku i załączonych dokumentów wynika, że nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych w wysokości 1.000 zł. Powodem takiego stanu rzeczy jest brak dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej, która w 2013 r. przyniosła stratę w wysokości 122.168,59 zł. Skarżący jest utrzymywany przez matkę, która nie ma żadnych wolnych środków, które mogłaby przekazać czy też pożyczyć synowi w celu uiszczenia kosztów sądowych. Matka skarżącego jest ponadto obecnie na zwolnieniu lekarskim, co powoduje, że ma ograniczoną możliwość wsparcia syna. Skarżący podał również, że jego brat pomieszkuje wraz z nim i matką, nie prowadzi wraz z nimi wspólnego gospodarstwa domowego oraz nie partycypuje w kosztach utrzymania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie jest niezasadne i w związku z tym musi podlegać oddaleniu. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 Ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, iż znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych. Ocena złożonego wniosku, zawarta w zaskarżonym postanowieniu nie może zatem budzić większych wątpliwości. Skarżący ma bowiem możliwość uzyskać pomoc od osób najbliższych, których miesięczne dochody przekraczają wielokrotnie wysokość kosztów sądowych, które po częściowym uwzględnieniu jego wniosku jest obowiązany ponieść w niniejszym postępowaniu. W takim wypadku za bezpodstawne należało uznać przerzucanie kosztów procesu na Skarb Państwa, a zatem na ogół pozostałych podatników. Dokonanej oceny nie zmienia również wykazana przez skarżącego strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, bowiem powstaje ona wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Zatem, powstanie straty, nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. Innymi słowy, wykazanie jedynie straty w bilansie nie przesądza automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Skarżący nie przedstawił zatem żadnych powodów obiektywnie uzasadniających zwolnienie go od poniesienia kosztów sądowych w wysokości 1.000 zł. W szczególności nie przekonuje stwierdzenie, że brat skarżącego, który mieszka wraz ze skarżącym i chorą matką, mimo stałych dochodów w wysokości 9.500 zł brutto miesięcznie, nie partycypuje w kosztach utrzymania prowadzonego de facto wspólnie gospodarstwa domowego. Ponadto skarżący, którego dochody wynoszą, jak twierdzi, 0 zł spłaca jednak zadłużenie kart kredytowych oraz rachunki za telefon komórkowy. Nie sposób również przyjąć, że fakt, iż brat skarżącego mieszka z rodziną od kilku miesięcy, a wcześniej dwa lata mieszkał gdzie indziej, miałby świadczyć o tym, że nie ponosi on jakichkolwiek wydatków związanych z eksploatacją domu, w którym mieszka wraz z chorą matką i skarżącym, który rzekomo nie ma żadnych środków finansowych i nie jest w stanie samodzielnie się utrzymać. Wyjaśnienia skarżącego budzą zatem uzasadnione wątpliwości, w świetle których tut. Sąd nie widzi podstaw by uchylić orzeczenie zmniejszające w sposób znaczny obciążenia finansowe skarżącego, stanowiące koszty niniejszego postępowania sądowego. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 Ppsa orzekł jak w sentencji