I FZ 223/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Danuta Oleś, , , po rozpoznaniu w dniu 17 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia V. sp. z o.o. z siedzibą w P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 maja 2018 r. sygn. akt III SA/Wa 1804/17 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi V. sp. z o.o. z siedzibą w P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 2 czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2008 r. postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

Zaskarżonym postanowieniem z 22 maja 2018 r., sygn. akt III SA/Wa 1804/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił V. sp. z o.o. z siedzibą w P. przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że z analizy dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, że spółka pozostaje w dobrej kondycji finansowej, o czym świadczy znaczący, bo przekraczający 155.000 zł, przychód za 2017 r. oraz fakt, że o wykazaniu straty z prowadzonej działalności gospodarczej w 2017 r. między innymi decydował odpis amortyzacyjny – stanowiący koszt podatkowy - w kwocie 192.915,62 zł. Oznacza to, że strata nie musi wiązać się z faktycznym wydatkowaniem jakichkolwiek środków. Ponadto na koszty działalności operacyjnej za 2017 r. składa się również pozycja "usługi obce" (27.499,03 zł) co pozwala na wniosek, że skarżąca miała środki finansowe na ich zakup. Ze wskazanych wyżej danych nie wynika, aby spółka nie była w stanie uiścić kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Dalej Sąd stwierdził, że rzeczą spółki było zabezpieczenie środków finansowych na prowadzenie postępowań sądowych, a fakt prowadzenia wobec spółki postępowań egzekucyjnych nie przesądza również o zasadności udzielenia pomocy prawnej w postaci zwolnienia z powinności uiszczenia kosztów postępowania. W zażaleniu na powyższe postanowienie spółka, zarzucając naruszenie art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369, dalej: "P.p.s.a.") poprzez błędne niezastosowanie w sytuacji gdy spółka nie posiada środków na pokrycie kosztów sądowych, wniosła o jego uchylenie i zwolnienie jej z kosztów sądowych, ewentualnie o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazano, że Sąd pierwszej instancji nie odniósł się do wyjaśnień skarżącej dotyczących okoliczności, że konto bankowe spółki zostało zajęte przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego i wszystkie środki zostały przelane, a następnie bank wypowiedział spółce umowę rachunku bankowego. Zatem w chwili obecnej spółka nie ma możliwości zapłaty kosztów sądowych, a działalność spółki została sparaliżowana przez organy egzekucyjne. Od września 2017 r. spółka nie dokonała żadnej sprzedaż, zatem nie posiada żadnych środków, a Sąd pierwszej instancji wskazał, że nadal prowadzi działalność. Spółka nie zgodziła się także z twierdzeniem, że skoro reprezentuje ją profesjonalny pełnomocnik to stać ją także na opłacenie wpisu sądowego. Pełnomocnik poinformował Sąd, że jego wynagrodzenie wypłacane było ratami w latach 2013-2016. Spółka posiadała na rachunku bankowym środki, z których mogłaby uiścić wpis sądowy, lecz środki te zostały zajęte przez organ egzekucyjny i przelane do organu egzekucyjnego. Blokada przez organ rachunku bankowego spółki uniemożliwiła spółce zarówno dokonywanie zakupów, jak również sprzedaż. Twierdzenie zatem przez Sąd, że spółka miała możliwość uiszczenia wpisu sądowego jest bezzasadne. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Należy przede wszystkim zaznaczyć, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie musi być jednak postrzegane jako wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania (art. 199 P.p.s.a.), co należy mieć na uwadze przy rozstrzyganiu o zastosowaniu tej instytucji. W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W przedmiotowej sprawie spółka ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którym osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Analiza uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wskazuje, że Sąd pierwszej instancji nie odniósł się, lub odniósł w sposób bardzo lakoniczny, do okoliczności przedstawionych przez stronę. Wydając zaskarżone postanowienie Sąd nie uwzględnił okoliczności zajęcia rachunku bankowego spółki, przelania znajdujących się tam środków do organu egzekucyjnego oraz faktu, że spółka nie prowadzi działalności. Powyższe wskazuje, że Wojewódzki Sąd Administracyjny wydając objęte zażaleniem postanowienie naruszył art. 141 § 4 w związku z art. 166 P.p.s.a. W myśl tego przepisu, uzasadnienie zażalenia powinno zawierać między innymi zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. W sytuacji, gdy Sąd nie odnosi się do przedstawionych przez Stronę okoliczności mających znaczenie dla rozstrzygnięcia, a takimi były niewątpliwie wskazane powyżej, uniemożliwia to sądowi kasacyjnemu przeprowadzenie kontroli instancyjnej w zakresie prawidłowości wydanego w rozpoznawanej sprawie zażalenia. Stanowi to wadę objętego zażaleniem postanowienia skutkującą uchyleniem tego orzeczenia oraz przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznawania przez Sąd pierwszej instancji z zaleceniem dokładnego i wyczerpującego rozważenia przedstawionych przez spółkę okoliczności. Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny nie przychyla się do zaprezentowanej w zaskarżonym postanowieniu argumentacji Sądu pierwszej instancji w zakresie konieczności zabezpieczenia przez spółkę środków na prowadzenie przyszłych postępowań sądowych. Pogląd taki wyrażony został przez Sąd pierwszej instancji w oderwaniu od okoliczności faktycznych sprawy, a przede wszystkim tego, że zajęcie rachunku bankowego spółki, a następnie wypowiedzenie umowy jego prowadzenia, w istocie uniemożliwia jej podjęcie działalności gospodarczej. Trudno też w takiej sytuacji podzielić argument Sądu, że spółka powinna była zabezpieczyć środki finansowe na koszty postępowania – nie ulega wątpliwości, że przy zajęciu rachunków bankowych jakiekolwiek fundusze odłożone na ewentualne postępowania sądowe związane z działalnością gospodarczą również podlegałyby egzekucji i spółka nie miałaby do nich dostępu. Z tego samego powodu bez znaczenia jest wielkość osiągniętego przychodu/straty. Wskazując na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.