I FZ 93/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Sylwester Marciniak, po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia V. Sp. z o.o. w P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 lutego 2018 r. sygn. akt III SA/Wa 1804/17 w zakresie utrzymania w mocy postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi V. Sp. z o.o. w P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 2 czerwca 2014 r., nr [...], w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2008 r. postanawia uchylić zaskarżone postanowienie w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

I FZ 93/18 UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z dnia 6 lutego 2018 r., sygn. akt III SA/Wa 1804/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: sąd pierwszej instancji), po rozpoznaniu sprzeciwu V. Sp. z o.o. w P. (dalej: skarżąca lub spółka), utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego z dnia 27 grudnia 2017 r. odmawiające spółce przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi spółki na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 2 czerwca 2014 r. w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2008 r. W uzasadnieniu postanowienia sąd pierwszej instancji, odwołując się do art. 259 § 1, art. 260 § 1 i 3, art. 246 § 2 i art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: p.p.s.a.), stwierdził, że referendarz sądowy dokonał prawidłowej oceny wniosku spółki i zasadnie uznał, że jest ona zdolna do poniesienia kosztów sądowych w sprawie. Zdaniem sądu o dobrej kondycji finansowej spółki świadczy znaczący przychód za 2017 r. oraz to, że o wykazaniu straty za ten rok decydował m.in. stanowiący koszt podatkowy odpis amortyzacyjny w kwocie 192 915,62 zł. Ponadto na koszty działalności operacyjnej za 2017 r. składa się również pozycja "usługi obce" (27 499,03 zł), co pozwala na wniosek, że skarżąca miała środki na ich zakup. Sąd nie podzielił też argumentacji przedstawionej w sprzeciwie, zgadzając się z poglądem referendarza sądowego i stwierdzając, że rzeczą skarżącej było zabezpieczenie środków finansowych na prowadzenie postępowań sądowych. W ocenie sądu zasadnie referendarz sądowy stwierdził, że spółka nie wykazała, by jej sytuacja majątkowa i zdolności płatnicze były na tyle złe, że nie ma ona możliwości partycypowania w kosztach postępowania sądowego. W tej sytuacji sąd pierwszej instancji uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. W zażaleniu na to postanowienie skarżąca wniosła o jego uchylenie i zwolnienie spółki z kosztów sądowych, ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, zarzucając naruszenie art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. przez jego błędne niezastosowanie, podczas gdy skarżąca nie posiada środków na pokrycie kosztów postępowania. W uzasadnieniu zażalenia jego autor zwrócił uwagę na to, że w sprawie znajdował zastosowanie art. 260 p.p.s.a. w brzmieniu sprzed nowelizacji, która weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r., co oznacza, że postanowienie referendarza sądowego, przeciwko któremu został wniesiony sprzeciw, straciło moc, a na postanowienie wydane przez sąd przysługiwało zażalenie na zasadach ogólnych. Zdaniem spółki oznacza to, że sąd nie miał podstaw prawnych do orzeczenia o utrzymaniu w mocy postanowienia referendarza sądowego. Spółka wskazała ponadto, że organ egzekucyjny dokonał zajęcia jej rachunku bankowego i pobrał wszystkie środki na tym rachunku się znajdujące, oczywiste jest więc, że skarżąca nie posiada środków na opłacenie skargi kasacyjnej i posiadać ich nie będzie, dopóki organ egzekucyjny będzie prowadził czynności egzekucyjne. Spółka zwróciła też uwagę, że poniosła stratę za 2016 r., a od września 2017 r. nie dokonała żadnej sprzedaży towarów i usług, a zatem nie posiada środków na opłacenie wpisu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. W dniu 15 sierpnia 2015 r. weszła w życie nowelizacja ustawy procesowej, wprowadzona ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658, dalej: "ustawa nowelizująca"), mocą której został zmieniony m.in. art. 260 p.p.s.a. Na podstawie art. 1 pkt 73 ustawy nowelizującej, art. 260 p.p.s.a. otrzymał w § 1 następujące brzmienie: "Rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy". W § 2 przyjęto natomiast, że "W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu" a w § 3, że "Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym". W art. 2 ustawy nowelizującej przyjęto zaś regułę prawa międzyczasowego, zgodnie z którą przepisy p.p.s.a., w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 ustawy nowelizującej należało stosować również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. W zdaniu drugim postanowiono, że "W pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym". Stosownie do art. 3 ustawy nowelizującej, zmiany weszły w życie z dniem 15 sierpnia 2015 r. Ponieważ art. 1 pkt 73 ustawy nowelizującej nadający nowe brzmienie art. 260 p.p.s.a. nie został wymieniony w zdaniu pierwszym art. 2 ustawy nowelizującej, zgodnie z przyjętą w zdaniu drugim zasadą działania dawnego prawa do postępowań wszczętych przed dniem wejścia w życie ustawy należało stosować przepis art. 260 p.p.s.a. "w brzmieniu dotychczasowym", tj. obowiązującym przed dniem 15 sierpnia 2015 r. Oznacza to, że jeżeli postępowanie wszczęto przed dniem 15 sierpnia 2015 r., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie referendarza sądowego, przeciwko któremu został on wniesiony, traciło moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlegała rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie wydane przez sąd przysługiwało zażalenie na zasadach ogólnych do Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 260 w związku z art. 194 § 1 p.p.s.a.). Na powyższe kwestie zasadnie zwrócił uwagę autor rozpatrywanego zażalenia, analiza akt nie pozostawia bowiem wątpliwości co do tego, że postępowanie sądowoadministracyjne w niniejszej sprawie zostało wszczęte przed dniem 15 sierpnia 2015 r. Dla oceny tej przesłanki relewantna jest data złożenia przez spółkę skargi, które nastąpiło w dniu 15 lipca 2014 r. W okolicznościach sprawy zastosowanie powinien zatem znaleźć art. 260 p.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym przed jego nowelizacją. Tymczasem sąd pierwszej instancji zastosował ten przepis w brzmieniu znowelizowanym, a więc niezgodnie z przepisami intertemporalnymi. Zgodnie z brzmieniem art. 260 p.p.s.a., które powinno być zastosowane w sprawie, sąd nie mógł natomiast badać trafności stanowiska referendarza sądowego, lecz powinien samodzielnie ocenić wniosek o przyznanie prawa pomocy. Do dokonania takiej oceny sąd będzie zobowiązany przy ponownym rozpoznaniu sprawy. W świetle powyższego przedwczesne byłoby odnoszenie się do argumentów zażalenia dotyczących sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych spółki, kwestia ta będzie bowiem podlegać ponownej ocenie sądu pierwszej instancji. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.