I FZ 257/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Danuta Oleś, , , po rozpoznaniu w dniu 17 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K.P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 12 lipca 2018 r. sygn. akt I SA/Ol 28/18 odrzucające zażalenie w sprawie ze skargi K.P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w O. z dnia 9 listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od października 2012 r. do lutego 2013 r. postanawia oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem z 12 lipca 2018 r., sygn. akt I SA/Ol 28/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, działając na podstawie art. 178 w zw. z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, dalej: "P.p.s.a."), odrzucił zażalenie K.P. (dalej: "skarżący") na postanowienie tego Sądu z 30 maja 2018 r. utrzymujące w mocy postanowienie referendarza sądowego z 6 kwietnia 2018 r. w przedmiocie przyznania prawa pomocy. Pismem z 13 grudnia 2017 r. skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w O. z 9 listopada 2017 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od października 2012 r. do lutego 2013 r., wnosząc jednocześnie o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Po rozpatrzeniu przedmiotowego wniosku referendarz sądowy postanowieniem z 6 kwietnia 2018 r. odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 30 maja 2018 r. r., wydanym w wyniku rozpatrzenia wniesionego sprzeciwu. Następnie pismem z 22 czerwca 2018 r. skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie Sądu pierwszej instancji, które to zażalenie zostało przez ten Sąd odrzucone postanowieniem z 12 lipca 2018 r. z uwagi na jego niedopuszczalność. Jak bowiem zauważył Sąd pierwszej instancji, ustawodawca nie przewidział możliwości wniesienia zażalenia (ani jakiegokolwiek innego środka zaskarżenia) na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego w przedmiocie prawa pomocy wydane na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a. o utrzymaniu w mocy postanowienia (zarządzenia) referendarza sądowego. Zarówno art. 194 § 1 P.p.s.a., jak i żaden inny przepis cytowanej ustawy nie przyznaje stronie możliwości wniesienia zażalenia na postanowienie sądu w opisanym przedmiocie, gdyż w tym zakresie jest to sąd orzekający w drugiej instancji. Następnie skarżący zażaleniem z 31 lipca 2018 r. zaskarżył postanowienie o odrzuceniu wcześniejszego zażalenia, zarzucając w nim naruszenie art. 45 ust. 1 Konstytucji RP poprzez pozbawienie skarżącego prawa do merytorycznego rozpoznania jego sprawy przez bezstronny, niezależny i niezawisły sąd administracyjny. Wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 P.p.s.a. sąd rozpoznając sprzeciw od zarządzenia lub postanowień referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy, wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie zmienia lub utrzymuje w mocy. W tych sprawach Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Treść powyższych, znowelizowanych z dniem 15 sierpnia 2015 r., regulacji była wynikiem prac ustawodawcy zmierzających do rozszerzenia uprawnień referendarzy oraz jednoczesnego usprawnienia przebiegu postępowania przez odciążenie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Ustawodawca wzorował się w tym zakresie na treści art. 39823 K.p.c. i doprowadził do powstania specyficznego poziomego mechanizmu zaskarżalności, w zamierzeniu odciążającego NSA od rozpatrywania zażaleń na postanowienia w przedmiocie prawa pomocy. W zamyśle ustawodawcy postanowienie referendarza sądowego wydane w przedmiocie prawa pomocy winno być traktowane jako orzeczenie wydane w pierwszej instancji. Jednocześnie przyjęto, że sprzeciw wniesiony od postanowienia referendarza sądowego jest środkiem odwoławczym. Z kolei, wojewódzki sąd administracyjny, który rozpoznaje sprzeciw z zakresu prawa pomocy działa jako sąd drugiej instancji. Oznacza to, że postanowienie tego sądu o utrzymaniu w mocy zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego jest ostateczne i nie przysługuje od niego zażalenie. W związku z tym zaskarżenie postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego utrzymującego w mocy postanowienie referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy w całości lub w części będzie skutkowało odrzuceniem wniesionego zażalenia z uwagi na niedopuszczalność tego środka zaskarżenia. Sąd pierwszej instancji, stosując odpowiednio art. 178 P.p.s.a., który stanowi, że "Wojewódzki sąd administracyjny odrzuci na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną wniesioną po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również skargę kasacyjną, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie", działając jako sąd drugiej instancji, zobligowany był zatem do odrzucenia zażalenia wniesionego na postanowienie WSA utrzymujące w mocy postanowienie referendarza sądowego wydane w zakresie prawa pomocy. Z wymienionych wyżej względów, Naczelny Sąd Administracyjny uznał zaskarżone postanowienie sądu pierwszej instancji za prawidłowe i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. oddalił zażalenie.