I FZ 156/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Hieronim Sęk po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia S. sp. z o.o. sp.k. z siedzibą w G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 20 marca 2023 r., sygn. akt I SA/Gd 861/22, o odmowie przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 30 listopada 2022 r., sygn. akt I SA/Gd 861/22 w sprawie ze skargi S. sp. z o.o. sp.k. z siedzibą w G. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w G. z dnia 6 czerwca 2022 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wstrzymania wykonania decyzji dotyczącej podatku od towarów i usług za marzec 2020 r. postanawia: oddalić zażalenie.

1. Postanowienie Sądu pierwszej instancji Postanowieniem z dnia 20 marca 2023 r., sygn. akt I SA/Gd 861/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, po rozpoznaniu wniosku S. sp. z o.o. sp.k. z siedzibą w G. (dalej: Spółka lub Skarżąca), odmówił przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej od własnego wyroku z dnia 30 listopada 2022 r., sygn. akt I SA/Gd 861/22, wydanego w sprawie ze skargi Spółki na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w G. z dnia 6 czerwca 2022 r. w przedmiocie odmowy wstrzymania wykonania decyzji dotyczącej podatku od towarów i usług za marzec 2020 r. 2. Relacja ze stanu sprawy przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji 2.1. Zarządzeniem Zastępcy Przewodniczącego Wydziału I z dnia 21 lutego 2023 r. pełnomocnik Spółki został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej swojego mocodawcy w kwocie 100 zł, na rachunek bankowy Sądu pierwszej instancji, w terminie 7 dni od dnia doręczenia odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu, pod rygorem odrzucenia skargi kasacyjnej. 2.2. Wezwanie zostało doręczone pełnomocnikowi Skarżącej w dniu 27 lutego 2023 r. W tej sytuacji siedmiodniowy termin do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej upływał z dniem 6 marca 2023 r. 2.3. W odpowiedzi na ww. wezwanie przy piśmie z dnia 28 lutego 2023 r. przesłano Sądowi "dowód dokonania wpisu" w kwocie 100 złotych na rachunek bankowy. Rachunek ten nie odpowiadał jednak numerowi wskazanemu w treści zarządzenia. 2.4. Pismem z dnia 8 marca 2023 r. (nadanym tego samego dnia drogą pocztową) Skarżąca złożyła wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej, dopełniając tej czynności procesowej (w dniu 8 marca 2023 r. wpłacono kwotę 100 złotych na właściwy rachunek bankowy Sądu pierwszej instancji). We wniosku Spółka podała, że: - w związku z otrzymanym w dniu 6 marca 2023 r. pismem Prezydenta Miasta G. wzywającym do złożenia wyjaśnień dotyczących wpływu w dniu 28 lutego 2023 r. kwoty 100 zł na rachunek bankowy opłaty skarbowej Urzędu Miejskiego w G. powzięła informację, że wpłaty wpisu od skargi kasacyjnej dokonała na rachunek bankowy wspomnianego Urzędu zamiast Sądu pierwszej instancji; - dokonanie wpłaty oraz przekazanie Sądowi informacji o realizacji przelewu już w dniu 28 lutego 2023 r. świadczyły o jej działaniu niezwłocznym, nakierowanym na wykonanie wezwania sądowego; - błąd w podaniu numeru rachunku bankowego nie został wychwycony przez system, co pozwoliło jej uznać, że numer jest właściwy a wpis zostanie skutecznie dokonany; - wymienione okoliczności wskazują na brak jej winy w uchybieniu terminu, zaś pozyskana informacja o błędzie stanowiła początek terminu, w którym ustała przyczyna jego uchybienia. 3. Uzasadnienie postanowienia Sądu pierwszej instancji 3.1. Sąd uznał, że wniosek spełniał wymogi formalne wynikające z art. 87 § 1 i § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259; dalej: P.p.s.a.), tj. został złożony w terminie, a czynność nim objęta została dokonana (uiszczono wpis). 3.2. Zdaniem Sądu pierwszej instancji nie została jednak spełniona przesłanka uprawdopodobnienia braku winy Spółki w uchybieniu terminu, ponieważ: - okoliczność związana z dokonaniem przelewu na błędny numer rachunku bankowego oraz brakiem wychwycenia wskazanej niespójności przez komputerowy system bankowy, nie mogło być uznana za przyczynę usprawiedliwiającą uchybienie terminu, gdyż nie miało charakteru przeszkody niedającej się przezwyciężyć; - brak sprawdzenia prawidłowości numeru rachunku bankowego, na który kierowany był przelew, stanowił o zawinionym braku staranności przy dokonywaniu tej czynności (formie zawinienia nazywanej niedbalstwem); - pełnomocnik Skarżącej nie wykazał, ani nie uprawdopodobnił, innych okoliczności, które uniemożliwiłyby mu dochowanie terminu do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej, pomimo konieczności dołożenia szczególnej staranności w prowadzeniu spraw swojego mocodawcy; - podniesione we wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu okoliczności nie świadczyły o braku winy pełnomocnika Skarżącej w uchybieniu terminu do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej. 4. Zażalenie W zażaleniu Spółka zaskarżyła postanowienie Sądu pierwszej instancji w całości. Zarzuciła Sądowi naruszenie art. 87 § 2 P.p.s.a. przez uznanie, że pełnomocnik Skarżącej nie dochował należytej staranności i w związku z tym, z jego winy, opłacony wpis sądowy dokonany w dniu 28 marca 2023 r. skutecznie nie zasilił rachunku bankowego Sądu pierwszej instancji. Podkreśliła, że istotne znaczenie dla tej sprawy miała okoliczność przystąpienia przez Spółkę do wykonania wezwania sądowego następnego dnia po jego otrzymaniu, co zostało pominięte przy rozpoznawaniu wniosku. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 5.1. Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie. 5.2. Z art. 85 P.p.s.a. wynika, że czynności w postępowaniu sądowym podjęte przez stronę po upływie terminu są bezskuteczne. Aby uniknąć negatywnych następstw uchybienia terminowi strona może skorzystać z przewidzianej w art. 86 P.p.s.a. instytucji przywrócenia terminu. W myśl § 1 tego przepisu, jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Ponadto - zgodnie z przepisami art. 87 P.p.s.a. - pismo z takim wnioskiem należy wnieść w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (§ 1), a w nim uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (§ 2); równocześnie z takim wnioskiem należy dokonać czynności sądowej, której nie dokonano w terminie (§ 4). 5.3. W niniejszej sprawie wpadkowej Sąd pierwszej instancji prawidłowo stwierdził spełnienie przez Skarżącą przesłanek formalnych z art. 87 § 1 i § 4 P.p.s.a. Wpis bowiem od skargi kasacyjnej został uiszczony a wniosek o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności złożony - dwa dni po zakończenia biegu terminu na uzupełnienie braku fiskalnego skargi kasacyjnej, a więc z całą pewnością przed upływem "7 dni od ustania przyczyny uchybienia", o którym to uchybieniu nie może być mowy zanim termin objęty wnioskiem nie upłynie. 5.4. Oceniając problematykę zawinienia/braku winy w uchybieniu terminu nakreślonego wezwaniem sądowym należało najpierw przeanalizować podejmowane przez Spółkę czynności z perspektywy biegu rzeczonego terminu na usunięcie braku fiskalnego skargi kasacyjnej. 5.4.1. Otóż, Skarżąca otrzymała wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w dniu 27 lutego 2023 r. (okoliczność niesporna, przyznana przez Spółkę i wynikająca z "Potwierdzenia odbioru" przesyłki sądowej). Oznaczało to, że Skarżąca była obowiązana do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej najpóźniej w dniu 6 marca 2023 r. (poniedziałek, tzw. dzień roboczy). 5.4.2. Z przedkładanych do akt pism i potwierdzeń transakcji bankowych wynika, że Spółka w dniu 28 lutego 2023 r. realizując wpłatę kwoty 100 zł (w zamiarze wykonania wezwania sądowego odebranego dzień wcześniej) wskazała niewłaściwy numer rachunku bankowego. Wynikający bowiem z dokumentu potwierdzenia transakcji numer rachunku bankowego odbiorcy przypisany był Urzędowi Miejskiemu w G. (jako rachunek właściwy dla opłaty skarbowej), a nie Sądowi pierwszej instancji. 5.4.3. Podkreślić należało, że Spółka pozyskała informację o takim stanie rzeczy (tj. błędzie w zakresie wskazania numeru rachunku odbiorcy płatności) - jak wyjaśniła we wniosku o przywrócenie terminu - w dniu 6 marca 2023 r. Miało to związek z otrzymaniem tego dnia pisma Prezydenta Miasta G. z dnia 1 marca 2023 r., którym wezwano do złożenia wyjaśnień w przedmiocie dokonanej wpłaty na konto Urzędu Miejskiego w G. Dzień 6 marca 2023 r. był przy tym ostatnim dniem, w którym Spółka powinna była wykonać wezwanie sądowe wzywające do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej. W tym dniu biegł bowiem jeszcze termin właściwy do uiszczenia tegoż wpisu. 5.5. Z kolei oceniając zachowanie się Spółki z punktu widzenia przyczyny uchybienia terminu i powiązanej z nią kwestią braku winy/zawinienia w tym uchybieniu, konieczne stało się odnotowanie, że: po pierwsze, aby dana przyczyna mogła zostać uznana za przyczynę wywołującą uchybienie terminu musi ona albo dopiero powstać w czasie biegu terminu na dokonanie danej czynności procesowej albo może powstać przed rozpoczęciem tego biegu, ale musi jeszcze trwać w dacie, gdy ów termin rozpoczyna już swój bieg; po drugie, tak powstała przyczyna, aby nie utracić cech właściwych dla przyczyny, która powoduje uchybienie terminu, musi istnieć (trwać) co najmniej do upływu ostatniego dnia terminu właściwego dla dokonania danej czynności w postępowaniu sądowym. Innymi słowy, jeśli określona przyczyna odpadnie zanim upłynie termin procesowy do wykonania danej czynności, to tym samym owa przyczyna jako taka przestaje być przyczyną, która może spowodować uchybienie terminu. Skoro bowiem przyczyna nie istnieje w dacie upływu terminu, to nie rzutuje ona na możliwość jego dotrzymania. Reasumując, przyczyną uchybienia terminu w rozumieniu art. 87 § 1 P.p.s.a. jest tylko taka przyczyna, która trwa (pozostaje aktualna) w dacie upływu terminu na dokonanie czynności w postępowaniu sądowym, nie zaś taka, która wprawdzie wystąpiła w czasie biegu tego terminu, ale ustała zanim on upłynął. Z kolei ocena wymaganego art. 87 § 2 P.p.s.a. uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu, w odniesieniu do przyczyny, która ustała przed upływem terminu na dokonanie czynności w postępowaniu sądowym, jest bezprzedmiotowa, gdyż nie jest to przyczyna uchybienia terminu w rozumieniu art. 87 § 1 P.p.s.a. 5.5.1. Spółka we wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej przyczynę uchybienia temu terminowi identyfikowała jako błąd w podanym do transakcji płatniczej numerze rachunku bankowego właściwego do uiszczenia tego wpisu, "który nie został wychwycony przez system". Ustanie tak wskazanej przyczyny uchybienia Skarżąca wiązała zaś z momentem pozyskania informacji o popełnionym błędzie, czyli datą otrzymania pisma Prezydenta Miasta G., tj. 6 marca 2023 r., z którego dowiedziała się o wpłacie na rachunek innego podmiotu niż Sąd pierwszej instancji. W nakreślonym powyżej stanie faktycznym wspomniana przyczyna nie mogła więc zostać uznana za przyczynę uchybienia terminu, o której mowa jest w art. 87 § 1 P.p.s.a. Odpadła ona bowiem zanim upłynął termin do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej. Rozważanie więc na tle tej przyczyny i wiązanie z nią problematyki zawinienia/braku winy w kontekście okoliczności mających świadczyć o nieuchylaniu się od dokonania wpisu (próba jego niezwłocznego wykonania) stało się bezprzedmiotowe. Ustalenie winy Spółki albo jej braku w związku z uiszczeniem wpisu na niewłaściwy numer rachunku bankowego, obiektywnie pozostawało bez znaczenia dla rozstrzygnięcia. 5.5.2. Dla zupełności oceny należało jednak jeszcze odnotować, że Spółka w ostatnim dniu terminu do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej wiedziała już, że kwota którą wpłaciła nie trafiła do Sądu, lecz do innego odbiorcy (na rachunek bankowy przypisany Urzędowi Miejskiemu w G.). Powinna była zatem być świadoma i tego, że zgodnie z pouczeniem zawartym w wezwaniu sądowym, przy uwzględnieniu daty jego otrzymania, znajdowała się w sytuacji, w której z końcem tego dnia (6 marca 2023 r.) upłynie termin do wykonania wezwania. Mimo to we wniosku o przywrócenie terminu Skarżąca nie przywołała żadnej okoliczności/przyczyny istniejącej w dniu 6 marca 2023 r., która stałaby na przeszkodzie do uiszczenia wpisu jeszcze w tym samym dniu, a więc z zachowaniem terminu dokonania tej czynności. Z powodów sobie tylko wiadomych Spółka opłaciła skargę kasacyjną na prawidłowy numer rachunku bankowego Sądu pierwszej instancji dopiero 2 dni później, bo w dniu 8 marca 2023 r. Można jedynie przypuszczać, że Skarżąca wyszła z założenia, że równocześnie z wnioskiem o przywrócenie terminu powinna dokonać czynności opłacenia skargi kasacyjnej. Założenie takie byłoby jednak właściwe tylko wtedy, gdyby faktycznie wystąpiła "przyczyna uchybienia terminu", czyli przyczyna istniejąca w czasie upływu terminu procesowego, uniemożliwiająca dokonanie czynności w postępowaniu sądowym. Odpadnięcie takiej przyczyny ma bowiem miejsce już po upływie terminu, a więc dla takiego przypadku adresowana jest instytucja przywrócenia terminu i reguły z tym związane, czyli także art. 87 § 4 P.p.s.a. Nie wskazanie przez Spółkę tego rodzaju przyczyny uchybienia terminu, której identyfikacja dokonywana jest poprzez przepisy art. 87 § 1 w związku z § 2 i art. 86 § 1 P.p.s.a., czyli przyczyny uniemożliwiającej uiszczenie w terminie wpisu od skargi kasacyjnej, trwającej co najmniej w dniu upływu terminu przewidzianego do dokonania tej czynności, stało na przeszkodzie do przyjęcia, że brak dokonania wpisu przez Spółkę w tym ostatnim dniu mógł być niezawiniony. Nie sposób przecież w ogóle uznać ziszczenia się przesłanki uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu, bez przywołania przeszkody tego rodzaju, która uniemożliwiła terminowe wykonanie czynności. 5.6. W świetle przedstawionych w poprzednich punktach wywodów zaskarżone postanowienie, mimo częściowo błędnego uzasadnienia, w zakresie rozstrzygnięcia o odmowie przywrócenia terminu do uiszczania wpisu od skargi kasacyjnej prawu odpowiadało, a zarzuty zażalenia nie zasługiwały na uwzględnienie. 5.9. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.