I FZ 155/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Hieronim Sęk po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia S. sp. z o.o. sp.k. z siedzibą w G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 20 marca 2023 r., sygn. akt I SA/Gd 861/22, o odrzuceniu skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 30 listopada 2022 r., sygn. akt I SA/Gd 861/22 w sprawie ze skargi S. sp. z o.o. sp.k. z siedzibą w G. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w G. z dnia 6 czerwca 2022 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wstrzymania wykonania decyzji dotyczącej podatku od towarów i usług za marzec 2020 r. postanawia: oddalić zażalenie.

1. Postanowienie Sądu pierwszej instancji Postanowieniem z dnia 20 marca 2023 r., sygn. akt I SA/Gd 861/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odrzucił skargę kasacyjną S. sp. z o.o. sp.k. z siedzibą w G. (dalej: Spółka lub Skarżąca) od własnego wyroku z dnia 30 listopada 2022 r., sygn. akt I SA/Gd 861/22, wydanego w sprawie ze skargi Spółki na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w G. z dnia 6 czerwca 2022 r. w przedmiocie odmowy wstrzymania wykonania decyzji dotyczącej podatku od towarów i usług za marzec 2020 r. 2. Relacja ze stanu sprawy przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji 2.1. Zarządzeniem Zastępcy Przewodniczącego Wydziału I z dnia 21 lutego 2023 r. pełnomocnik Spółki został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej swojego mocodawcy w kwocie 100 zł, na rachunek bankowy Sądu pierwszej instancji, w terminie 7 dni od dnia doręczenia odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu, pod rygorem odrzucenia skargi kasacyjnej. Wezwanie to zostało doręczone pełnomocnikowi Skarżącej w dniu 27 lutego 2023 r. 2.2. W odpowiedzi na ww. wezwanie przy piśmie z dnia 28 lutego 2023 r. przesłano Sądowi "dowód dokonania wpisu" w kwocie 100 zł na rachunek bankowy. Rachunek ten nie odpowiadał jednak numerowi wskazanemu w treści zarządzenia. 2.3. Pismem z dnia 8 marca 2023 r. (nadanym tego samego dnia drogą pocztową) Skarżąca złożyła wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej, dopełniając tej czynności procesowej (w dniu 8 marca 2023 r. wpłacono kwotę 100 zł na właściwy rachunek bankowy Sądu pierwszej instancji). 2.4. Postanowieniem z dnia 20 marca 2023 r., sygn. akt I SA/Gd 861/22, Sąd odmówił przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej. 3. Uzasadnienie postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej 3.1. Sąd drugim z kolei postanowieniem z dnia 20 marca 2023 r., sygn. akt I SA/Gd 861/22, odrzucił skargę kasacyjną na podstawie art. 220 § 3 i art. 178 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259; dalej: P.p.s.a.). 3.2. W motywach tego rozstrzygnięcia Sąd ustalił i przyjął że: - pełnomocnik Spółki został skutecznie wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w terminie 7 dni od dnia doręczenia odpisu zarządzenia w tym przedmiocie; - z uwagi na doręczenie odpisu zarządzenia w dniu 27 lutego 2023 r., termin do uiszczenia wpisu upływał z dniem 6 marca 2023 r.; - wpis (100 zł) od skargi kasacyjnej został uiszczony na rachunek bankowy Sądu w dniu 8 marca 2023 r., czyli 2 dni po upływie zakreślonego terminu; - natomiast postanowieniem z dnia 20 marca 2023 r. Sąd odmówił przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej. 4. Zażalenie 4.1. W zażaleniu Spółka zaskarżyła postanowienie Sądu pierwszej instancji w całości. Zarzuciła Sądowi naruszenie: 1) art. 220 § 3 P.p.s.a. przez twierdzenie, że w sprawie uchybiono terminowi do wniesienia wpisu od skargi kasacyjnej; 2) art. 178 P.p.s.a. przez uznanie, że w sprawie wystąpiła okoliczność stanowiąca o niedopuszczalności rozpoznania skargi kasacyjnej z uwagi na odmowę przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej. Uzasadniając zażalenie Spółka w pierwszej kolejności stwierdziła, że nie zgadza się z zapatrywaniami Sądu, które legły u podstaw wydania postanowienia o odmowie przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej. Z tego powodu odrębnie je zaskarżyła. W tej sytuacji procesowej konsekwentnie uznała za zasadne złożenie również zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej, traktując to postanowienie jako wydane przedwcześnie. 4.2. Skarżąca na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 5.1. Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie. 5.2. Z art. 220 § 3 P.p.s.a. wynika, że skarga kasacyjna, od której pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlega odrzuceniu przez sąd. Natomiast art. 178 P.p.s.a. przewiduje, że wojewódzki sąd administracyjny odrzuci na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie. Z kolei w przypadku, gdy wniesiono podlegające opłacie (wpisowi) pismo wszczynające postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji, a takim jest między innymi skarga kasacyjna (zob. art. 230 § 2 w związku z § 1 P.p.s.a.), i owej opłaty nie uiszczono, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem odrzucenia skargi kasacyjnej uiścił należny wpis w terminie 7 dni (gdy chodzi o osobę mający siedzibę w kraju) od dnia doręczenia wezwania, o czym stanowi art. 220 § 1 zdanie drugie w związku z § 2 i § 3 P.p.s.a. 5.3. Przechodząc zatem do oceny zarzutów zażalenia stwierdzić należało, że pierwszy z nich, oparty na kwestionowaniu prawidłowości ustalenia, że doszło do uchybienia terminu opłacenia skargi kasacyjnej, stanowił oczywiste nieporozumienie. 5.3.1. Przywołany wyżej art. 220 § 2 P.p.s.a. nie reguluje problematyki obliczania terminów w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Tym samym nie jest on miarodajny do oceny dochowania albo uchybienia danego terminu. 5.3.2. Obliczanie takich terminów, zgodnie z art. 83 § 1 P.p.s.a., odbywa się według przepisów prawa cywilnego, z zastrzeżeniem, że jeżeli ostatni dzień terminu przypada na sobotę lub dzień ustawowo wolny od pracy, za ostatni dzień terminu uważa się następny dzień po dniu lub dniach wolnych od pracy, co wynika z § 2 tego artykułu. W art. 111 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego przewidziano, że termin oznaczony w dniach kończy się z upływem ostatniego dnia; jeżeli początkiem terminu oznaczonego w dniach jest pewne zdarzenie, nie uwzględnia się przy obliczaniu terminu dnia, w którym to zdarzenie nastąpiło. 5.3.3. Zarządzeniem Zastępcy Przewodniczącego Wydziału I z dnia 21 lutego 2023 r. wezwano właściwego adresata do uiszczania na rachunek bankowy Sądu bądź w kasie Sądu wpisu od skargi kasacyjnej - po rygorem jej odrzucenia - w prawidłowo określonym terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. Skoro więc pełnomocnik Spółki otrzymał odpis zarządzenia w dniu 27 lutego 2023 r. (okoliczność niesporna), to nakreślony w nim termin do opłacenia skargi kasacyjnej upływał z dniem 6 marca 2023 r. (poniedziałek, tzw. dzień roboczy, przy uwzględnieniu, że początek biegu terminu 7 dni liczony był od dnia 28 lutego 2023 r.). Do dnia 6 marca 2023 r. (włącznie z tym dniem) należny wpis nie został uiszczony, ani na rachunek bankowy Sądu, ani w kasie Sądu. Doszło zatem do uchybienia terminu uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej. O tym, że termin ten nie został dotrzymany świadczył również wprost wniosek Spółki z dnia 8 marca 2023 r. Domagano się nim przecież przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej, powołując się na niezawinione jego niedotrzymanie, dopełniając jednocześnie czynności wniesienia należnej opłaty w tym samym dniu na rachunek bankowy Sądu. Podsumowując, Sąd pierwszej instancji prawidłowo ustalił, że skarga kasacyjna nie została opłacona w terminie do tego właściwym. 5.4. Wobec powyższego pozostały już tylko do rozważenia kwestia zależności niniejszej sprawy od sprawy obejmującej odmowę przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej oraz związane z tym podniesione w zażaleniu zagadnienie przedwczesnego odrzucenia skargi kasacyjnej, a to w kontekście zaskarżenia przez Spółkę postanowienia o odmowie przywrócenia wspomnianego terminu. 5.4.1. Na tym polu wskazać należało, że zgodnie z art. 85 P.p.s.a. czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Oznacza to, że okoliczność uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej ale w warunkach przekroczonego już terminu nakreślonego w wezwaniu do dokonania tej czynności, nie może spowodować właściwych dla niej skutków procesowych. W sensie prawnym stan taki jest równoważny stanowi nieuiszczenia wpisu w ogóle, chyba, że sąd na wniosek strony postanowi przywrócenie terminu na podstawie art. 86 § 1 P.p.s.a. Przywrócenie bowiem terminu sprawia, że dokonana czynność staje się skuteczna, tzn. uznawana jest za terminowo dokonaną. 5.4.2. Ocena co do czasowego plasowania podejmowanych rozstrzygnięć w sprawie przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej oraz o odrzuceniu skargi kasacyjnej, wymagała zwrócenia uwagi na jeszcze jedną regulację prawną. Mianowicie zgodnie z art. 89 P.p.s.a. zgłoszenie wniosku o przywrócenie terminu nie wstrzymuje postępowania w sprawie ani wykonania orzeczenia; sąd może jednak, stosownie do okoliczności, wstrzymać postępowanie lub wykonanie orzeczenia; postanowienie w tym przedmiocie może być wydane na posiedzeniu niejawnym; w razie uwzględnienia wniosku sąd może natychmiast przystąpić do rozpoznania sprawy. Z powyższych przepisów wynika zatem, że sama przez się okoliczność wniesienia do sądu, w którym czynność miała być dokonana, pisma z wnioskiem o przywrócenie terminu (zob. art. 87 § 1 P.p.s.a.) nie oddziaływuje negatywnie na możliwość kontynuowania postępowania w sprawie na tle której ową czynność zrealizowano z uchybieniem terminu. Innymi słowy, prawnie dopuszczalne jest podejmowanie normalnych, kolejnych czynności procesowych, właściwych dla danego etapu cały czas kontynuowanego postępowania w sprawie zasadniczej, bez oczekiwania na załatwienie owego wniosku, czyli tak jakby go w ogóle nie było. Z tej perspektywy wniosek o przywrócenie terminu nie pociąga więc za sobą automatycznie żadnych ograniczeń w prowadzeniu postępowania. Oczywiście Sąd może z urzędu lub z inicjatywy strony, wydać postanowienie o wstrzymaniu postępowania, a tym samym czasowo zawiesić możliwość podejmowanie innych w nim czynności aż wniosek o przywrócenie terminu zostanie rozpoznany. Czyni tak jednak "stosowanie do okoliczności" danego przypadku. Przykładowo względy ekonomiki postępowania sądowego mogą skłaniać do podjęcia takiego postanowienia. Jednakże w sytuacji, gdy z takiej możliwości sąd nie skorzysta, wówczas możliwe jest np. odrzucenie środka zaskarżenia z przyczyn powiązanych z niedochowaniem terminu, mimo zgłoszenie wniosku o przywrócenie tego terminu. Wniosek taki, po odrzuceniu skargi kasacyjnej, i tak wymaga bowiem rozpoznania, a jego uwzględnienie (jeśli uchybienie terminu było niezawinione) przywróci skuteczność uprzednio odrzuconego środka zaskarżenia. 5.4.3. Uwzględniając wywody zawarte w dwóch poprzednich punktach Naczelny Sąd Administracyjny za chybiony uznał zarzut naruszenia art. 178 P.p.s.a., oraz powiązany z tym zarzutem motyw zażalenia na temat przedwczesnego odrzucenia skargi kasacyjnej. Po pierwsze, w sprawie głównej, w której wniesiona została skarga kasacyjna i nie doszło do jej opłacenia w terminie należnym wpisem mimo właściwego wezwania, po wpłynięciu wniosku o przywrócenie terminu Sąd pierwszej instancji będący jego adresatem nie wstrzymał postępowania. Spółka o to nie wnioskowała, a Sąd z urzędu na tego rodzaju rozstrzygnięcie formalne się nie zdecydował. Mógł zatem bez przeszkód prawnych kontynuować postępowanie w sprawie z tej skargi kasacyjnej i podejmować z nią związane czynności procesowe, w tym ją odrzucić, bez czekania na załatwienie wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od tej skargi kasacyjnej. Po drugie, odnotować należało, że wprawdzie tego samego dnia, ale czasowo przed wydaniem postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej (jak wynika z treści jego uzasadnienia - str. 1 i 2) Sąd pierwszej instancji zdecydował się jednak na uprzednie rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu. W następstwie tego wydał postanowienie z dnia 20 marca 2023 r. o odmowie przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej, na którą to okoliczność powołano się również w motywach uzasadniających odrzucenie skargi kasacyjnej. Po trzecie, wydanie tego samego dnia obu postanowień, ale w kolejności wcześniej opisanej, czyli najpierw postanowienia w sprawie przywrócenia terminu, a dopiero bezpośrednio po nim postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej, wpisywało się w tym przypadku w realizację ekonomiki procesowej. Uwzględnienie bowiem wniosku o przywrócenie terminu umożliwiałoby Sądowi natychmiastowe przystąpienie do rozpoznania sprawy ze skargi kasacyjnej Spółki w zakresie właściwym temu Sądowi, a to po myśli art. 89 zdanie czwarte w związku z art. 179a P.p.s.a. albo niezwłoczne przedstawienie skargi kasacyjnej wraz z aktami sprawy Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, zgodnie z art. 179 P.p.s.a. Tym samym wykluczałoby to konieczność odrzucenia skargi kasacyjnej jako nieopłaconej w terminie. Po czwarte, wydanie postanowienia o odmowie przywrócenia terminu, mimo, że było ono jeszcze nieprawomocne, nie stało na przeszkodzie - wobec braku wstrzymania postępowania na podstawie art. 89 P.p.s.a. - do procesowego załatwienia skargi kasacyjnej, tj. wydania postanowienia o jej odrzuceniu. Oczywiście losy tego odrzucenia zależały w tym przypadku od wyniku kontroli instancyjnej sprawy z zażalenia na postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej. Po piąte, zażalenie wniesione przez Spółkę na postanowienie z dnia 20 marca 2023 r. o odmowie przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej zostało oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 16 czerwca 2023 r., sygn. akt I FZ 156/23 z powodów podanych w jego uzasadnieniu. W tej sytuacji czynność uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej, mimo że faktycznie nastąpiła, w sensie prawnym pozostała bezskuteczna. 5.5. Przedstawione ustalenia i oceny prawne prowadzić musiały do konkluzji, że skarga kasacyjna była obarczona brakiem fiskalnym w zakresie wpisu, którego Spółka - mimo stosownego wezwania - nie uiściła w wyznaczonym terminie. Jako taka skarga ta podlegała zatem odrzuceniu (bez możliwości merytorycznego rozpoznania), o czym prawidłowo orzekł Sąd pierwszej instancji powołując się na przepisy art. 178 i art. 220 § 3 P.p.s.a. 5.6. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.