RWR-9/2004

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA WE WROC Ł AWIU 50-413 Wroc ł aw, ul. Walo ń ska 3-5 tel.(071)344 65 87, (071)34 05 920, fax (071)34 05 922 e-mail: wroclaw@uokik.gov.pl RWR 61-3/04/AW/ Wroc ł aw, 23.02.2004r. DECYZJA RWR 9/2004 Na podstawie art. 23c ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (j.t. Dz. U. z 2003r. Nr 86 poz. 804 ze zm.) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18 poz. 172 ze zm.) – dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów , wskazan ą w art. 23a ust. 1 powo ł anej na wst ę pie ustawy, dzia ł anie Centrum Turystyki Holiday Sp. z o.o., u l. Ko ś cierzy ń ska 7, 51-416 Wroc ł aw, polegaj ą ce na naruszeniu art. 2 ustawy z dnia 2 marca 2000r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialno ś ci za szkod ę wyrz ą dzon ą przez produkt niebezpieczny (Dz.U. Nr 22, poz. 271 ze zm.), poprzez zamieszczenie we wzorcu Umowy kupna-sprzeda ż y udzia ł u próbnego CTH, który Spó ł ka stosuje przy zawieraniu umów z konsumentami, naruszaj ą cego te przepisy punktu nr 8 i nakazuje si ę zaniechanie jej stosowania . UZASADNIENIE 1. Do Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura we Wroc ł awiu, dnia 04.09.2003r. wp ł yn ęł a skarga konsumencka, w której Konsument stwierdzi ł , ż e zosta ł oszukany i wprowadzony w b łą d przez Centrum Turystyki Holiday Sp. z o.o. ul. Ko ś cierzy ń ska 7, 51-416 Wroc ł aw (dalej: CTH, Spó ł ka), wskutek czego zawar ł niekorzystn ą dla siebie umow ę . Konsument za łą czy ł wzór podpisanej umowy. dowód: akta sprawy RWR 0360-86/03/AW - do łą czone do akt post ę powania 2. Po przeanalizowaniu postanowie ń nades ł anej przez Konsumenta umowy, w celu zbadania, czy w opisanej sprawie nast ą pi ł o naruszenie przepisów ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (dalej: ustawa o ochronie …), Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: Prezes Urz ę du) dnia 19.09.2003r. postanowi ł wszcz ąć post ę powanie wyja ś niaj ą ce. dowód: akta sprawy RWR 61-W-18/03/AW - do łą czone do akt post ę powania 2 3. Wskutek otrzymanych w toku post ę powania wyja ś niaj ą cego informacji, Prezes Urz ę du dnia 29.12.2003r. wszcz ął post ę powanie w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, w zwi ą zku z podejrzeniem naruszenia przez CTH art. 2 ustawy z dnia 2 marca 2000r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialno ś ci za szkod ę wyrz ą dzon ą przez produkt niebezpieczny (Dz. U. Nr 22, poz. 271 ze zm.), poprzez zamieszczenie we wzorcu Umowy kupna-sprzeda ż y udzia ł u próbnego CTH, który Spó ł ka stosuje przy zawieraniu umów z konsumentami, naruszaj ą cego te przepisy punktu nr 8, co tym samym mog ł o stanowi ć naruszenie art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie … . To postanowienie umowne pozwala ł o CTH pobiera ć od konsumentów tzw. koszty zawarcia umowy, co jest zakazane przez ww. art. 2 ustawy z dnia 2 marca 2000r. dowód: karta 1-2. 4. Ustosunkowuj ą c si ę do postawionego zarzutu, CTH w pi ś mie z dnia 12.01.2004r. stwierdzi ł a, ż e od pocz ą tku dzia ł alno ś ci nie zawar ł a ż adnej umowy timesharingowej, o której jest mowa w ustawie z dnia 13 lipca 2000r. o ochronie nabywców prawa korzystania z budynku lub pomieszczenia mieszkalnego w oznaczonym czasie w ka ż dym roku (…). Poda ł a te ż , ż e nigdy nie zawiera ł a umów poza lokalem przedsi ę biorstwa, gdy ż zgodnie z ustaw ą z dnia 2 marca 2000r. o ochronie niektórych praw konsumentów(…) , lokal by ł zawsze wynaj ę ty i odpowiednio oznaczony. Odnosz ą c si ę do kwestii pobierania odst ę pnego, CTH poda ł a, ż e w umowach zawarty jest wy łą cznie obowi ą zek zap ł acenia przez stron ę zrywaj ą c ą umow ę kosztów jej zawarcia, co jest zgodne z ww. ustaw ą z dnia 2 marca 2000r. Poinformowa ł a ponadto, i ż od wrze ś nia 2003r. prowadzi dzia ł alno ść wy łą cznie na terenie swojej siedziby g ł ównej, tj. we Wroc ł awiu, przy ul. Ko ś cierzy ń skiej 7. dowód: karta 6. II. Prezes Urz ę du ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny: 1. Centrum Turystyki Holiday Sp. z o.o. jest wpisana do rejestru przedsi ę biorców pod nr KRS 0000053887, prowadzonego przez S ą d Rejonowy dla Wroc ł awia-Fabrycznej we Wroc ł awiu, VI Wydzia ł Gospodarczy Krajowego Rejestru S ą dowego. W rubryce „Przedmiot dzia ł alno ś ci przedsi ę biorcy” wpisano: „dzia ł alno ść biur podró ż y”. dowód: karta 14 akt o sygn. RWR 61-W-18/03/AW. 2. Podczas kontroli, przeprowadzonej w toku post ę powania wyja ś niaj ą cego oraz w pi ś mie z dnia 12.01.2004r., CTH o ś wiadczy ł a, ż e umowy przez ni ą zawierane nie s ą umowami timesharingu w rozumieniu ustawy z dnia 13 lipca 2000r. o ochronie nabywców prawa korzystania z budynku lub pomieszczenia mieszkalnego w oznaczonym czasie w ka ż dym roku (…) Wyja ś ni ł a, ż e sprzedaje tylko tzw. tygodnie próbne. W ramach tzw. tygodni próbnych klient wyje ż d ż a za granic ę i dopiero tam mo ż e (z przedsi ę biorc ą zagranicznym) zawrze ć umow ę timesharingu. CTH wysy ł a klientów za granic ę do o ś rodków dzia ł aj ą cych w systemie timesharing, tym samym niejako po ś redniczy w zawieraniu takich umów. dowód: karta 6 oraz karta 4 i 25 akt o sygn. RWR 61-W-18/03/AW. 3. Przy zawieraniu umów z konsumentami, CTH stosuje formularz (maj ą cy charakter wzorca umownego) pod nazw ą : „ Umowa kupna - sprzeda ż y udzia ł u próbnego CTH ”, którego punkt 8 ma nast ę puj ą c ą tre ść : 3 „ W przypadku odst ą pienia Klienta od Umowy, zap ł aci on Sprzedawcy, koszty zawarcia umowy, wyliczone jako 10 % Ceny Udzia ł u. W przypadku odst ą pienia Sprzedawcy od umowy zwróci on ca łą wp ł acon ą przez Klienta kwot ę , plus rekompensat ę w wysoko ś ci ww. kosztów zawarcia Umowy”. W punkcie 1 umowy wskazano, ż e cena umowna za 5 -letni Udzia ł Próbny CTH wynosi: - równowarto ść 2200 euro brutto (za sezon RCI czerwony) - równowarto ść 2000 euro brutto (za sezon RCI bia ł y) - równowarto ść 1800 euro brutto (za sezon RCI niebieski) Maj ą c powy ż sze na uwadze, koszty udzia ł u, które w my ś l umowy Klient w razie odst ą pienia jest zobowi ą zany zap ł aci ć CTH, wynosz ą 10 % Ceny Udzia ł u czyli odpowiednio do podanych warto ś ci: - równowarto ść 220 euro brutto (za udzia ł o warto ś ci 2200) - równowarto ść 200 euro brutto (za udzia ł o warto ś ci 2000) - równowarto ść 180 euro brutto (za udzia ł o warto ś ci 1800). dowód: karta 5 akt o sygn. RWR 61-W-18/03/AW. 4. W skardze, któr ą wp ł yn ęł a do Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura we Wroc ł awiu Konsument poda ł , ż e podpisanie umowy „nast ą pi ł o pod wp ł ywem stworzonej w czasie spotkania informacyjnego atmosfery akceptacji przedstawianych zasad wspó ł pracy i presji psychicznej”. W umowie, któr ą Konsument podpisa ł , jako miejsce jej zawarcia wpisano Liche ń , natomiast Konsument ma miejsce zamieszkania w Koninie. dowód: karta 1-2 akt o sygn. RWR 0360-86/03/AW III. Maj ą c na uwadze zebrany materia ł dowodowy, Prezes Urz ę du zwa ż y ł : Art. 23a ust. 1 zd. 1 ustawy o ochronie …wskazuje, ż e „przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy”. Do stwierdzenia praktyki z art. 23a ustawy o ochronie … konieczne jest wykazanie, ż e spe ł nione zosta ł y łą cznie nast ę puj ą ce przes ł anki: 1) bezprawno ść dzia ł a ń przedsi ę biorcy, 2) godzenie tymi dzia ł aniami w interes konsumentów, 3) naruszenia tymi dzia ł aniami zbiorowego interesu konsumentów. Ad 1. Zbiorowe interesy konsumentów podlegaj ą ochronie przed dzia ł aniami przedsi ę biorców, które s ą sprzeczne z prawem, tj. przepisami okre ś lonych aktów prawnych oraz zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego i dobrymi obyczajami. Aktem prawnym, który ma zastosowanie do oceny sprawy jest ustawa z dnia 2 marca 2000r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialno ś ci za szkod ę wyrz ą dzon ą przez produkt niebezpieczny (Dz.U. Nr 22, poz. 271 ze zm.), dalej „ustawa”. Ustawa ta reguluje m.in. prawa i obowi ą zki przedsi ę biorców, gdy zawieraj ą z konsumentami umowy poza lokalem przedsi ę biorstwa lub na odleg ł o ść . W art. 2 ust. 1 ustawa wskazuje, ż e konsumentowi przys ł uguje prawo odst ą pienia od umowy zawartej poza lokalem przedsi ę biorstwa, w terminie 10 dni od zawarcia umowy, przy czym ust. 2 tego przepisu mówi wyra ź nie, ż e nie jest dopuszczalne zastrze ż enie, ż e konsumentowi wolno odst ą pi ć od umowy za zap ł at ą oznaczonej sumy (odst ę pne). Nast ę pnie, art. 2 ust. 3 ustawy przewiduje, ż e w razie skorzystania przez konsumenta z prawa odst ą pienia od umowy, jest on zwolniony z 4 wszelkich zobowi ą za ń . Ponad to, je ż eli dokona ł jakichkolwiek przedp ł at nale żą si ę od nich odsetki ustawowe od daty dokonania przedp ł aty. Maj ą c na uwadze powy ż szy przepis nale ż y stwierdzi ć , ż e postanowienie w punkcie 8 Umowy kupna - sprzeda ż y udzia ł u próbnego CTH , jest sprzeczne z bezwzgl ę dnym zakazem żą dania od konsumenta zap ł aty oznaczonej sumy (odst ę pnego), poniewa ż wskazane w tym punkcie 10% Ceny Udzia ł u wyst ę puj ą ce pod nazw ą „koszty zawarcia umowy” stanowi ą nic innego jak odst ę pne, gdy ż obowi ą zek ich uiszczenia powstaje w razie odst ą pienia konsumenta od umowy. Skoro CTH zawiera umowy poza lokalem przedsi ę biorstwa, to nie mo ż e nak ł ada ć na konsumenta obowi ą zku zap ł aty odst ę pnego, wskazanego w zakwestionowanym punkcie 8 Umowy kupna-sprzeda ż y udzia ł u próbnego CTH jako koszty zawarcia umowy. Zakaz pobierania odst ę pnego od konsumentów dotyczy przedsi ę biorców, którzy zawieraj ą umowy z konsumentami poza lokalem przedsi ę biorstwa. Przez lokal przedsi ę biorstwa rozumie si ę - zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy - miejsce przeznaczone do obs ł ugiwania publiczno ś ci i oznaczone zgodnie z przepisami o dzia ł alno ś ci gospodarczej. Ustawa wskazuje tak ż e, ż e przepisy dotycz ą ce zawierania umów poza lokalem przedsi ę biorstwa stosuje si ę tak ż e do umowy zawartej w wyniku zorganizowanego poza lokalem przedsi ę biorstwa zbierania ofert konsumentów w czasie odwiedzin przedsi ę biorcy lub osoby dzia ł aj ą cej w jego imieniu w miejscu pracy konsumenta, w jego mieszkaniu albo w innym miejscu jego prywatnego pobytu (art. 1 ust. 3 ustawy). Z akt sprawy wynika wyra ź nie, ż e CTH zawiera umowy poza lokalem przedsi ę biorstwa, mimo ż e Spó ł ka temu zaprzecza. CTH ma siedzib ę we Wroc ł awiu, Konsument którego skarga znajduje si ę w aktach sprawy ma miejsce zamieszkania w Koninie, natomiast umowa zosta ł a zawarta w Licheniu podczas spotkania informacyjnego w warunkach - jak podaje konsument - „presji psychicznej”. W literaturze podkre ś la si ę , ż e miejsce zawarcia umowy stanowi zagro ż enie dla konsumenta, a tak ą technik ę zawierania umów uznano wspó ł cze ś nie za zagra ż aj ą c ą prywatno ś ci i interesom ekonomicznym konsumenta. „Agresywno ść ofert uwidacznia si ę na skutek wyst ę powania z ni ą w miejscach, gdzie konsument nie liczy si ę z jej pojawieniem, nietypowych dla prowadzenia dzia ł alno ś ci gospodarczej: spotkania promocyjne, objazdy, publiczne prezentacje (…). W warunkach polskich okaza ł o si ę , ż e okazj ą do zawierania takich umów mog ą by ć specjalnie organizowane pielgrzymki do miejsc kultu religijnego” (E. Łę towska, Prawo umów konsumenckich , Warszawa 2002, str. 261). Ponad to, z odpisu w Krajowym Rejestrze S ą dowym wynika, ż e CTH nie posiada oddzia ł ów, natomiast Spó ł ka stwierdzi ł a, ż e „od wrze ś nia 2003r. firma prowadzi dzia ł alno ść wy łą cznie na terenie swojej siedziby g ł ównej, tj. we Wroc ł awiu przy ul. Ko ś cierzy ń skiej 7”. Tymczasem odpis z KRS podaje, ż e CTH zosta ł a zarejestrowana dnia 17.10.2001r., z tego wi ę c wynika, ż e przez prawie dwa lata CTH nie prowadzi ł a dzia ł alno ś ci w siedzibie we Wroc ł awiu. Konsument, którego skarga zosta ł a do łą czona do akt sprawy, zawar ł umow ę w marcu 2003r. Z powy ż szego wynika wi ę c wyra ź nie, ż e CTH, zawieraj ą c z konsumentami umowy poza lokalem przedsi ę biorstwa, stosuje w tych umowach zabroniony przez art. 2 ust. 2 ustawy warunek odno ś nie obowi ą zku zap ł aty odst ę pnego przez konsumenta. Skoro CTH swoim dzia ł aniem narusza przepis art. 2 ust. 2 ustawy nale ż y uzna ć , ż e zosta ł a spe ł niona pierwsza z trzech ww. przes ł anek, tj. bezprawno ść dzia ł a ń przedsi ę biorcy. Ad 2. Przechodz ą c do analizowania kolejnej przes ł anki nale ż y wyja ś ni ć , w jaki sposób bezprawne dzia ł anie CTH godzi w interes konsumentów. 5 Sformu ł owany przez CTH punkt 8 Umowy kupna-sprzeda ż y udzia ł u próbnego CTH, który nak ł ada na konsumentów obowi ą zek zap ł aty oznaczonej sumy, godzi w ich prawa, poniewa ż wymaga od nich ponoszenia kosztów, z których w my ś l ustawy s ą zwolnieni, a koszty te s ą znaczne (vide: punkt 3 str. 2 decyzji). Zatem żą danie od konsumentów uiszczenia ww. op ł at, których pobierania ustawa tak wyra ź nie zakazuje, jest dzia ł aniem Spó ł ki bezsprzecznie naruszaj ą cym prawa ekonomiczne konsumentów, które to prawa pozostaj ą pod ochron ą art. 76 Konstytucji, który stanowi, ż e „w ł adze publiczne chroni ą konsumentów, u ż ytkowników i najemców przed dzia ł aniami zagra ż aj ą cymi ich zdrowiu, prywatno ś ci i bezpiecze ń stwu oraz przed nieuczciwymi praktykami rynkowymi”. To z kolei powoduje, ż e zosta ł a spe ł niona druga z trzech ww. przes ł anek - godzenie w interesy konsumentów. Ad 3. Ustawa o ochronie … nie podaje definicji „zbiorowego interesu konsumentów”, wskazuj ą c jednak w art. 23a ust. 1 zd. 2, ż e nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. O tym, czy naruszony zosta ł interes zbiorowy, nie zawsze przes ą dza kryterium ilo ś ciowe, poniewa ż niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta mo ż e by ć przejawem cz ę sto lub nawet powszechnie stosowanej praktyki naruszaj ą cej interes zbiorowy. W niniejszej sprawie bez w ą tpienia mamy do czynienia z naruszeniem praw bli ż ej nieokre ś lonej liczby konsumentów, zarówno tych, którzy ju ż zawarli umow ę z CTH, jak i potencjalnych klientów. Widoczne jest wi ę c, ż e bezprawne zachowanie CTH nie dotyczy interesów poszczególnych osób, których sprawy maj ą charakter jednostkowy, indywidualny i nie daj ą cy si ę porówna ć z innymi, lecz mamy do czynienia z naruszonymi uprawnieniami okre ś lonego kr ę gu kupuj ą cych, których sytuacja jest identyczna i wspólna dla ca ł ej grupy kontrahentów CTH. To zdaniem Prezesa Urz ę du powoduje, ż e zosta ł naruszony zbiorowy interes konsumentów, a jednocze ś nie zosta ł a spe ł niona trzecia z trzech ww. przes ł anek. Wobec jednoczesnego spe ł nienia wszystkich trzech przes ł anek nale ż a ł o zachowanie CTH uzna ć za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, wskazan ą w art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie…, i nakaza ć zaniechanie jej stosowania, czyli usuni ę cie sprzecznego z prawem warunku w punkcie 8 Umowy kupna-sprzeda ż y udzia ł u próbnego CTH . Podstaw ą do rozstrzygania danej sprawy w oparciu o przepisy ustawy o ochronie… jest uprzednie zbadanie przez Prezesa Urz ę du, czy w danej sprawie zagro ż ony zosta ł interes publicznoprawny. Stwierdzenie, ż e to nast ą pi ł o pozwala na realizacj ę celu tej ustawy, wskazanego w art. 1 ust. 1, którym jest: okre ś lenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasad podejmowanej w interesie publicznoprawnym ochrony interesów przedsi ę biorców i konsumentów. Interes publicznoprawny przejawia si ę tak ż e w postaci zbiorowego interesu konsumentów. Innymi s ł owy - naruszenie zbiorowego interesu konsumentów jest jednocze ś nie naruszeniem interesu publicznoprawnego. Zatem uzasadnione by ł o w niniejszej sprawie podj ę cie przez Prezesa Urz ę du przewidzianych w ustawie dzia ł a ń w celu jego ochrony. Maj ą c powy ż sze na uwadze, nale ż a ł o orzec jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust 1 ustawy o ochronie … w zwi ą zku z art. 479 28 k.p.c., od niniejszej decyzji przys ł uguje stronie odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, 6 za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów we Wroc ł awiu. Z up. Prezesa UOKiK Dyrektor Delegatury UOKiK we Wroc ł awiu Zbigniew Jurczyk Otrzymuje: Centrum Turystyki Holiday Sp. z o.o. ul. Ko ś cierzy ń ska 7 51-416 Wroc ł aw