RKT-7/2004

1 DELEGATURA UOKiK W KATOWICACH Katowice, dnia 06.02.2004r. RKT-61-s-84/03/SB Decyzja Nr RKT- 07/2004 Na podstawie art. 78 ust. 4 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz.U. z 2003r. Nr 86, poz. 804 z zm. Dz. U. z 2003r. Nr 60, poz. 535 i Dz.U. z 2003r. Nr 170, poz. 1652) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. z 2002r. Nr 18, poz. 172; ze zm. Dz.U. z 2003r. Nr 6, poz. 68), po rozpatrzeniu odwo ł ania Lukas Bank S.A., ul. pl. Orl ą t Lwowskich 1, 53-605 Wroc ł aw od decyzji Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 19.12.2003r. nr RKT-63/2003, –w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: zmienia si ę w/w decyzj ę nr RKT-63/2003 w nast ę puj ą cym zakresie: 1. pkt II decyzji w ten sposób, ż e nadaje si ę mu brzmienie – „II. Na podstawie art. 23 c ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz.U. z 2003r. Nr 86, poz. 804 z zm. Dz. U. z 2003r. Nr 60, poz. 535 i Dz.U. z 2003r. Nr 170, poz. 1652) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. z 2002r. Nr 18, poz. 172; ze zm. Dz.U. z 2003r. Nr 6, poz. 68) po przeprowadzeniu z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, – dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: okre ś la si ę Lukas Bank S.A. ul. pl. Orl ą t Lwowskich 1, 53-605 Wroc ł aw , ś rodki usuni ę cia trwaj ą cych skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów w celu wykonania nakazu okre ś lonego w pkt I sentencji decyzji nr RKT-63/2003, polegaj ą ce na umieszczeniu w tre ś ci umów o po ż yczk ę informacji, o których mowa w art. 4 ust. 2 pkt 10 oraz 12 ustawy z dnia 20 lipca 2001r. o kredycie konsumenckim (Dz.U. z 2001r. Nr 100, poz. 1081 z pó ź n.zm.). W/w informacje zamie ś ci ć nale ż y: 1. w nowych umowach zawieranych po dacie otrzymania nin. decyzji nr RKT- 07/2004 – niezw ł ocznie, 2. w umowach zawartych od dnia wej ś cia w ż ycie ustawy o kredycie konsumenckim, tj. 19.09.2002r., a nie wykonanych w dacie otrzymania decyzji nr RKT- 07/2004, w terminie 30 dni od daty otrzymania tej decyzji. 2. pkt III w ten sposób, i ż uchyla si ę pkt III sentencji decyzji Nr RKT-63/2003 w ca ł o ś ci. Uzasadnienie W celu zbadania, czy Lukas Bank S.A. Oddzia ł , ul. Ko ś ciuszki 15 w Katowicach zawieraj ą c umowy z konsumentami przestrzega ustaw ę z dnia 20 lipca 2001r. o kredycie konsumenckim (Dz.U. z 2001r. Nr 100, poz. 1081 z pó ź n. zm.), Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – zwany dalej organem antymonopolowym przeprowadzi ł post ę powanie wyja ś niaj ą ce. 2 W wyniku analizy zebranego w trakcie powy ż szego post ę powania materia ł u dowodowego, organ antymonopolowy w dniu 08.08.2003r. wszcz ął z urz ę du przeciwko Lukas Bank S.A. ul. pl. Orl ą t Lwowskich 1, 53-605 Wroc ł aw (zwany dalej Lukas Bank) post ę powanie w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów w zwi ą zku z podejrzeniem podejmowania przez w/w przedsi ę biorc ę bezprawnych dzia ł a ń nosz ą cych znamiona praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 23a ust. 1 ustawy antymonopolowej, poprzez zawieranie umów po ż yczki gotówkowej (zwanej dalej umow ą po ż yczki) w sposób mog ą cy narusza ć art. 4 ust. 2 pkt 3, 10 i 12 ustawy z dnia 20 lipca 2001r. o kredycie konsumenckim (Dz.U. z 2001r. Nr 100, poz. 1081 z pó ź n. zm.). Zako ń czy ł o si ę ono w dniu 19.12.2003r. decyzj ą nr RKT- 63/2003, w której organ antymonopolowy w pkt I sentencji uzna ł za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów dzia ł anie Lukas Bank S.A. Wroc ł aw, polegaj ą ce na stosowaniu w umowach dotycz ą cych umów po ż yczki gotówkowej, postanowie ń naruszaj ą cych przepisy art. 4 ust. 2 pkt 10 i 12 ustawy z dnia 20 lipca 2001r. o kredycie konsumenckim. W pkt II sentencji zosta ł y okre ś lone ś rodki usuni ę cia trwaj ą cych skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, natomiast w pkt III sentencji nadano decyzji w zakresie punktów I i II sentencji rygor natychmiastowej wykonalno ś ci. Równocze ś nie stwierdzono, i ż tre ś ci badanej umowy po ż yczki nie narusza ł y zbiorowych interesów konsumentów poprzez nie naruszenie art. 4 ust. 2 pkt 3 ustawy o kredycie konsumenckim. Od decyzji Nr RKT-63/2003 z dnia 19.12.2003r. w cz ęś ci obejmuj ą cej punkt II sentencji, Lukas Bank odwo ł a ł si ę w zakresie nakazu usuni ę cia skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów w odniesieniu do umów po ż yczek gotówkowych, które nie zosta ł y wykonane w dacie otrzymania decyzji, i wniós ł o zmian ę decyzji w zaskar ż onym zakresie i orzeczenie, i ż nakaz usuni ę cia narusze ń dotyczy tylko umów zawieranych po dacie otrzymania przez Lukas Bank decyzji. Lukas Bank S.A. w uzasadnieniu swojego odwo ł ania podniós ł ż e na potrzeby obs ł ugi po ż yczek gotówkowych otwiera rachunek na sp ł at ę rat, za którego prowadzenie Bank pobiera miesi ę czn ą op ł at ę w wysoko ś ci obliczanej procentowo od kwoty po ż yczki. Zgodnie z tre ś ci ą stosowanego przez Bank wzorca umowy po ż yczki gotówkowej rachunek na sp ł at ę rat ulega zamkni ę ciu z chwil ą ca ł kowitego rozliczenia po ż yczki. Bior ą c pod uwag ę wynikaj ą cy z art. 8 ust. 4 ustawy o kredycie konsumenckim obowi ą zek rozliczenia si ę przez kredytodawc ę z konsumentem w terminie 14 dni od dnia dokonania sp ł aty kredytu, organ antymonopolowy w decyzji uzna ł , i ż mo ż e zaistnie ć sytuacja naliczenia op ł aty z tytu ł u prowadzenia rachunku po sp ł acie, a przed rozliczeniem kredytu. Jak wynika z wyja ś nie ń w praktyce Banku op ł ata za prowadzenie rachunku nie jest pobierana po dacie sp ł aty kredytu, co oznacza, ż e w przypadku, gdy 14 dni od dnia sp ł aty przez konsumenta po ż yczki rozpocznie si ę kolejny, miesi ę czny okres trwania umowy rachunku, konsument nie jest obci ąż any op ł at ą za ten okres. Bior ą c powy ż sze pod uwag ę , na ł o ż enie przez organ antymonopolowy obowi ą zku zmiany wzorca umownego, doprecyzuje praktyk ę stosowan ą w tym zakresie przez Bank. W zakresie naruszenia art. 4 ust. 2 pkt 12 ustawy o kredycie konsumenckim organ antymonopolowy uzna ł za niewystarczaj ą c ą informacj ę zawart ą w umowie po ż yczki gotówkowej, odnosz ą c ą si ę do skutków uchybienia postanowieniom dotycz ą cym zasady i terminu sp ł aty kredytu o tre ś ci: „w przypadku braku wp ł aty w terminie (...), bank podejmie dzia ł ania upominawczo-windykacyjne. Bank ma prawo wypowiedzie ć umow ę w przypadku zaistnienia zaleg ł o ś ci w wysoko ś ci dwóch rat z zachowaniem 30 dniowego terminu wypowiedzenia.” Bank w odwo ł aniu stwierdzi ł , i ż stosowana przez Bank w tym zakresie praktyka w istocie odpowiada trybowi upominawczemu opisanemu w art. 14 ustawy. Bank bowiem ka ż dorazowo w przypadku powstania okre ś lonej przez ustaw ę minimalnej zaleg ł o ś ci w sp ł acie po ż yczki wzywa konsumenta w formie pisemnej – co najmniej jednokrotnie – do uregulowania zaleg ł o ś ci z wyznaczeniem 7 dniowego terminu do uiszczenia zaleg ł ych rat. Bior ą c powy ż sze pod uwag ę uznano, i ż równie ż w tym zakresie realizacja przez Bank nakazu organu antymonopolowego usankcjonuje stosowane faktycznie przez Bank dzia ł ania upominawcze. 3 LUKAS Bank nie kwestionowa ł w odwo ł aniu na ł o ż onego przez organ antymonopolowy nakazu zmiany stosowanego przez Bank wzorca umownego, którego realizacja – co podkre ś lono – uzupe ł ni tre ść stosowanych przez Bank umów, dostosowuj ą c j ą do obecnej praktyki. W odwo ł aniu stwierdzono, i ż poniewa ż Bank nie obci ąż a konsumentów op ł at ą za prowadzenie rachunku na sp ł at ę rat po dokonaniu sp ł aty po ż yczki, jak równie ż faktycznie stosuje opisany w ustawie o kredycie konsumenckim tryb upominawczy, orzeczony przez organ antymonopolowy ś rodek usuni ę cia trwaj ą cych skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, w odniesieniu do umów, które nie zosta ł y wykonane w dacie otrzymania decyzji, wydaje si ę by ć zbyt dotkliwy dla Banku i niewspó ł mierny do stwierdzonych narusze ń . W opinii Banku, realizacja nakazu polegaj ą ca na umieszczeniu w tre ś ci „czynnych” umów o po ż yczk ę informacji, o których mowa w art. 4 ust. 2 pkt 10 i 12 ustawy o kredycie wi ą za ł aby si ę z konieczno ś ci ą skierowania do konsumentów korespondencji zawieraj ą cej jednostronne o ś wiadczenie woli Banku, stanowi ą ce uzupe ł nienie tre ś ci umowy w zakresie obowi ą zku informacyjnego wynikaj ą cego z ustawy o kredycie konsumenckim. Bior ą c pod uwag ę orientacyjn ą ilo ść (…) „czynnych” umów po ż yczek gotówkowych, realizacja decyzji w tym zakresie wi ą za ł aby si ę niew ą tpliwie z du ż ym nak ł adem pracy, co w powi ą zaniu z konieczno ś ci ą realizacji decyzji w odniesieniu do umów nowych (zmiany w programie informatycznym obs ł uguj ą cym wydruk umów), spowodowa ł aby dla Banku du ż e obci ąż enie organizacyjne i w znaczny sposób zak ł óci ł o bie żą c ą obs ł ug ę klientów. W odwo ł aniu podkre ś lono, i ż sytuacja konsumentów, którzy zawarli z Bankiem umow ę po ż yczki gotówkowej, a którzy jeszcze nie dokonali jej sp ł aty, faktycznie nie ulegnie zmianie w zakresie stosowanej przez Bank praktyki odnosz ą cej si ę do obci ąż ania konsumentów op ł at ą za prowadzenie rachunku na sp ł at ę rat, jak równie ż do stosowania trybu upominawczego przed wypowiedzeniem umowy po ż yczki. Lukas Bank zgodzi ł si ę w odwo ł aniu, i ż niew ą tpliwie zmiana wzorca umownego w odniesieniu do umów nowych pozwoli na lepsz ą realizacj ę obowi ą zku udzielenia konsumentom pe ł nej informacji zwi ą zanej z udzielonym kredytem konsumenckim. Po ponownym przeanalizowaniu materia ł u dowodowego zgromadzonego w sprawie i zarzutów odwo ł ania Lukas Bank, organ antymonopolowy ustali ł i zwa ż y ł co nast ę puje. W pkt II sentencji decyzji Nr RKT-63/2003, organ antymonopolowy okre ś li ł ś rodki usuni ę cia trwaj ą cych skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów okre ś lonych w pkt I sentencji decyzji poprzez umieszczenie w tre ś ci umów o po ż yczk ę , informacji, o których mowa w art. 4 ust. 2 pkt 10 oraz 12 ustawy z dnia 20 lipca 2001r. o kredycie konsumenckim. Nakaz usuni ę cia trwaj ą cych skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, dotyczy ł zarówno w/w umów które nie zosta ł y wykonane w dacie otrzymania decyzji, a tak ż e w nowych umowach zawieranych po tej dacie. Organ antymonopolowy uwzgl ę dniaj ą c zarzuty odwo ł ania od decyzji Nr RKT-63/2003, dokona ł ponownej analizy zgromadzonych w trakcie post ę powania dokumentów i informacji, pod k ą tem okre ś lenia ś rodków usuni ę cia trwaj ą cych skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów w taki sposób, aby przy równoczesnym zapewnieniu ochrony interesów konsumentów nie by ł y one nazbyt uci ąż liwe dla Lukas Banku. Art. 23c ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów umo ż liwia organowi antymonopolowemu okre ś lenie ś rodków usuni ę cia trwaj ą cych skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów w celu zapewnienia wykonania nakazu. Zapis ten mówi, i ż organ antymonopolowy mo ż e okre ś li ć sposoby zachowania przedsi ę biorcy, które b ę d ą w jego opinii gwarantowa ł y usuni ę cie skutków narusze ń . Naruszeniem zbiorowych interesów konsumentów w badanym przypadku by ł o nieudzielenie Konsumentom wszystkich informacji, jakie ma obowi ą zek przekaza ć Bank za po ś rednictwem umowy o uprawnieniu i skutkach przedterminowej sp ł aty kredytu przez konsumenta a tak ż e o skutkach uchybienia 4 postanowieniom dotycz ą cym zasad i terminu sp ł aty kredytu. Nie podanie tych informacji konsumentowi mog ł o spowodowa ć , i ż podj ął on decyzj ę inn ą , od tej jak ą podj ął by gdyby posiada ł wszystkie informacje, o których mowa w ustawie o kredycie konsumenckim przy zawarciu umowy po ż yczki z Lukas Bank. Nie podanie wszystkich informacji za po ś rednictwem umowy, ma równie ż konsekwencje przy realizacji umowy. Mo ż e to powodowa ć inne zachowania konsumenta co do wcze ś niejszej sp ł aty po ż yczki, czy te ż godzenie si ę na ewentualne windykacyjne dzia ł ania Banku, który nie przeprowadzi ł trybu upominawczego zgodnie z art. 14 ustawy o kredycie, od zachowa ń mo ż liwych, gdyby mia ł on ca ł o ś ciow ą wiedz ę o przys ł uguj ą cych mu uprawnieniach. Tak wi ę c bezprawne dzia ł anie polegaj ą ce na naruszeniu ustawy o kredycie konsumenckim poprzez brak informacji, o których mowa w art. 4 ust. 2 pkt 10 i 12 ustawy o kredycie konsumenckim w umowach zawieranych z konsumentami wywo ł uje negatywne skutki dla konsumenta zarówno przy podj ę ciu decyzji o zawarciu umowy, jak i przy wi ą zywaniu si ę z obowi ą zków. Mo ż liwym skutkiem bezprawnych dzia ł a ń Lukas Banku jest podejmowanie, ale tak ż e zaniechanie podejmowania przez konsumenta dzia ł a ń , które nara ż aj ą go na konieczno ść poniesienia dodatkowych kosztów finansowych np. egzekucji, kosztów zwi ą zanych z prowadzeniem rachunku na sp ł aty rat. A wi ę c skutkiem bezprawnych dzia ł a ń s ą koszty, jakie musi ponie ść na rzecz Lukas Banku konsument, których, jednak nie musia ł by ponosi ć , gdyby dysponowa ł pe ł nymi informacjami. Celem okre ś lenia przez organ antymonopolowy na podstawie art. 23c) ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, ś rodków usuni ę cia trwaj ą cych skutków narusze ń , jest doprowadzenie do stanu, w którym konsument otrzyma wszystkie informacje, które s ą mu niezb ę dne na danym etapie realizacji umowy, do wype ł niania swoich obowi ą zków i korzystania z uprawnie ń w sposób, który nie narazi go na dodatkowe koszty wynikaj ą ce z bezprawnego dzia ł ania Banku. Zgodnie z art. 78 ust. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, je ż eli organ antymonopolowy uzna odwo ł anie za s ł uszne, mo ż e – nie przesy ł aj ą c akt s ą dowi – uchyli ć albo zmieni ć swoj ą decyzj ę w ca ł o ś ci lub w cz ęś ci, o czym bezzw ł ocznie powiadamia stron ę , przesy ł aj ą c jej now ą decyzj ę , od której stronie przys ł uguje odwo ł anie. Intencj ą powo ł anego wy ż ej przepisu jest mo ż liwo ść dokonania przez organ antymonopolowy samokontroli swej poprzednio wydanej decyzji, bez anga ż owania s ą du. O takiej intencji ustawodawcy ś wiadczy w szczególno ś ci wyra ź ny zapis powo ł anego wy ż ej przepisu, w ś wietle którego organ antymonopolowy nie przekazuje akt s ą dowi, je ż eli uznaj ą c odwo ł ane za s ł uszne, uchyla albo zmienia swoj ą decyzj ę w ca ł o ś ci lub w cz ęś ci. Stanowisko takie podziela S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów (postanowienie z dnia 17.01.2000r. sygn. akt XVII Ama 99/99 wydane na gruncie art. 479 29 §2 k.p.c. (w brzmieniu sprzed nowelizacji dokonanej w art. 107 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów), które pozostaje aktualne w odniesieniu do art. 78 ust. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów). Organ antymonopolowy po przeprowadzeniu ponownej analizy zgromadzonych dokumentów i informacji w sprawie, przy uwzgl ę dnieniu zarzutów przedstawionych w odwo ł aniu Lukas Bank S.A. od decyzji nr RKT-63/2003 uzna ł za uzasadnione dokonanie zmiany pkt II i III sentencji decyzji. Stosowanie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cych na podejmowaniu bezprawnych dzia ł a ń poprzez niepodawanie w tre ś ci umowy wszystkich informacji, o których mowa w ustawie o kredycie konsumenckim, mo ż e powodowa ć niekorzystne dysponowanie w ł asnymi ś rodkami pieni ęż nymi przez konsumenta. Poniewa ż zarówno przy podejmowaniu przez konsumenta decyzji o zawarciu umowy po ż yczki z bankiem, jak i w trakcie realizacji umowy, du ż e znaczenie dla stron umowy maj ą informacje, o których mowa w art. 4 ust. 2 pkt 10 i 12 ustawy o kredycie konsumenckim, niezb ę dne jest w opinii organu antymonopolowego wprowadzenie tych informacji nie tylko do wzorców umownych na podstawie, których zawierane s ą nowe umowy, ale równie ż do umów, które zosta ł y zawarte od dnia wej ś cia w ż ycie ustawy o kredycie konsumenckim, tj. 5 19.09.2002r., a niewykonanych w dacie otrzymania nin. decyzji. Jednak ż e bior ą c pod uwag ę wyja ś nienia przedstawione przez Lukas Bank w odwo ł aniu od decyzji, i ż realizacja decyzji w zakresie nakazu odnosz ą cego si ę do umów zawartych, a nie zrealizowanych wi ą za ł aby si ę z du ż ym nak ł adem pracy co spowodowa ł oby du ż e obci ąż enie organizacyjne i w znaczny sposób zak ł óci ł o bie żą c ą obs ł ug ę klientów, organ antymonopolowy uzna ł za uzasadnione dokonanie zmiany tre ś ci umowy w taki sposób, i ż zmiana tre ś ci wzorca umownego na podstawie, którego zawierane s ą nowe umowy, ma by ć dokonana niezw ł ocznie od dnia otrzymania niniejszej decyzji, natomiast w sprawie usuni ę cia skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, którzy zawarli umowy od dnia wej ś cia w ż ycie ustawy o kredycie konsumenckim tj. 19.09.2002r. a nie zrealizowali ich w dacie otrzymania nin. decyzji zmiany maj ą by ć wprowadzone w terminie 30 dni od daty otrzymania nin. decyzji. Maj ą c na uwadze interes ekonomiczny konsumentów organ antymonopolowy w pkt III sentencji decyzji, nada ł decyzji w zakresie pkt I i II rygor natychmiastowej wykonalno ś ci. Jednak z powy ż ej opisanych powodów, a tak ż e z uwagi na fakt, i ż Lukas Bank w tre ś ci odwo ł ania zgodzi ł si ę z organem antymonopolowym co do faktu, i ż brak informacji, o których mowa w art. 4 ust. 2 pkt 10 i 12 ustawy o kredycie konsumenckim naruszy ł o zbiorowy interes konsumentów i zapewni ł , i ż dokona zmian w nowo zawieranych umowach, a jako przeszkod ę do wprowadzenia zmian w umowach zawartych wcze ś niej, a niewykonanych okre ś li ł k ł opoty organizacyjne, a nie przes ł anki merytoryczne, organ antymonopolowy, uzna ł za zasadne uchyli ć decyzj ę Nr RKT-63/2003 w pkt III, tj. uchyli ć rygor natychmiastowej wykonalno ś ci decyzji nr RKT-63/2003r. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. Dyrektor Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach Alicja Kral