RWR-55/2005

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA WE WROC Ł AWIU 50-413 Wroc ł aw, ul. Walo ń ska 3-5 tel.(071)344 65 87, (071)34 05 920, fax (071)34 05 922 e-mail: wroclaw@uokik.gov.pl RWR-61-35/05/AW/ Wroc ł aw, 22.08.2005r. DECYZJA nr RWR 55/2005 Na podstawie art. 23c ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (j.t. Dz. U. z 2003 r. Nr 86 poz. 804 ze zm.) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18 poz. 172 ze zm.), po przeprowadzeniu wszcz ę tego na wniosek Powiatowego Rzecznika Konsumentów w Tychach post ę powania w sprawie praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów – w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów , wskazan ą w art. 23a ust. 1 ww. ustawy, dzia ł anie Romana Lipca, prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą P.H.U. „ROM-BUD” z siedzib ą w Solnikach Wielkich 12, 56-420 Bierutów, polegaj ą ce na naruszeniu przepisów ustawy z dnia 2 marca 2000r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialno ś ci za szkod ę wyrz ą dzon ą przez produkt niebezpieczny (Dz.U. Nr 22, poz. 271 ze zm.), to jest: a) art. 2 ust. 2, poprzez zamieszczenie we wzorze umowy zawieranej z konsumentami postanowienia o tre ś ci: „W przypadku rezygnacji lub ograniczenia zlecenia, które jest traktowane jako odst ę pstwo od umowy zgodnie z art. 394 KC Zobowi ą za ń , kwota gwarancyjna, (zaliczka) nie jest zwracana (25% warto ś ci robót przepada na rzecz wykonawcy)”, b) art. 3 ust. 1, poprzez naruszenie obowi ą zku poinformowania konsumentów na pi ś mie o prawie odst ą pienia od umowy w terminie, o którym mowa w art. 2 ust. 1 oraz wr ę czenia konsumentom wzoru o ś wiadczenia o odst ą pieniu od umowy, z oznaczeniem swojego nazwiska (nazwy) oraz adresem zamieszkania (siedziby) - - w sytuacjach, gdy zawiera z konsumentami umowy poza lokalem przedsi ę biorstwa i nakazuje si ę zaniechanie jej stosowania. UZASADNIENIE 1. Do Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura we Wroc ł awiu wp ł yn ął wniosek Miejskiego Rzecznika Konsumentów w Tychach (dalej: Rzecznik), o uznanie dzia ł a ń stosowanych przez Romana Lipca, prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą P.H.U. „ROM-BUD” z siedzib ą w Solnikach Wielkich 12, 56-420 Bierutów (dalej: Przedsi ę biorca), za czyny godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów. W uzasadnieniu wniosku Rzecznik poinformowa ł , ż e Przedsi ę biorca w ramach prowadzonej dzia ł alno ś ci gospodarczej, poza lokalem przedsi ę biorstwa dokonuje sprzeda ż y drzwi wraz z ich monta ż em. Rzecznik wskaza ł na szereg obowi ą zków ci ążą cych na przedsi ę biorcy zawieraj ą cym umow ę poza lokalem przedsi ę biorstwa, wynikaj ą cych z przepisów ww. ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialno ś ci za szkod ę wyrz ą dzon ą przez produkt niebezpieczny (dalej: ustawa). Nale ż y do nich m.in. obowi ą zek poinformowania konsumenta o prawie odst ą pienia od umowy bez podania przyczyn, wr ę czenia wzoru o ś wiadczenia o odst ą pieniu oraz zakaz pobierania odst ę pnego. Na podstawie oceny wzorca umowy stosowanego przez Przedsi ę biorc ę przy zawieraniu umów z konsumentami, Rzecznik stwierdzi ł , ż e Przedsi ę biorca nie respektuje obowi ą zków wynikaj ą cych z ustawy. Dowód: karta 1-3. 2. Maj ą c na uwadze informacje zawarte we wniosku Rzecznika, Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: Prezes Urz ę du), postanowieniem nr 188/2005 z dnia 25.05.2005r. wszcz ął na wniosek Miejskiego Rzecznika Konsumentów w Tychach post ę powanie w sprawie praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, w zwi ą zku z podejrzeniem naruszenia przez Romana Lipca, prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą P.H.U. „ROM-BUD” z siedzib ą w Solnikach Wielkich 12, 56-420 Bierutów, przepisów ustawy z dnia 2 marca 2000r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialno ś ci za szkod ę wyrz ą dzon ą przez produkt niebezpieczny (Dz.U. Nr 22, poz. 271 ze zm.), to jest: a) art. 2 ust. 2, poprzez zamieszczenie we wzorze umowy zawieranej z konsumentami postanowienia o tre ś ci: „W przypadku rezygnacji lub ograniczenia zlecenia, które jest traktowane jako odst ę pstwo od umowy zgodnie z art. 394 KC Zobowi ą za ń , kwota gwarancyjna, (zaliczka) nie jest zwracana (25% warto ś ci robót przepada na rzecz wykonawcy)”, b) art. 3 ust. 1, poprzez naruszenie obowi ą zku poinformowania konsumentów na pi ś mie o prawie odst ą pienia od umowy w terminie, o którym mowa w art. 2 ust. 1 oraz wr ę czenia konsumentom wzoru o ś wiadczenia o odst ą pieniu od umowy, z oznaczeniem swojego nazwiska (nazwy) oraz adresem zamieszkania (siedziby) - - w sytuacjach, gdy zawiera z konsumentami umowy poza lokalem przedsi ę biorstwa, co mo ż e stanowi ć praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, okre ś lon ą w art. 23a ust. 1 ww. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (dalej: ustawa o ochronie …). Dowód: karta 6. 3. W odpowiedzi na zawiadomienie o wszcz ę ciu post ę powania i zarzuty Rzecznika wskazane we wniosku o wszcz ę cie post ę powania, Przedsi ę biorca w pi ś mie z 02.06.2005r. stwierdzi ł , ż e ka ż dy konsument jest na pi ś mie informowany o mo ż liwo ś ci odst ą pienia od umowy w ci ą gu 10 dni oraz otrzymuje o ś wiadczenie o odst ą pieniu od umowy. Dalej przyzna ł , ż e nie zdawa ł sobie sprawy, ż e zaliczka i zadatek to dwa ró ż ne poj ę cia; stwierdzi ł te ż , ż e ponosi wysokie koszty zwi ą zane z dojazdem do klienta, dlatego zmuszony jest pobiera ć zadatek. Przedsi ę biorca poda ł , ż e umowy z konsumentami zawierane s ą poza sklepem, najcz ęś ciej w domu konsumenta i ż e w okresie od 01.01.2004r do 25.05.2005r. zawar ł ok. 5 tys. umów. Dowód: karta 11. 2 4. Do swojego pisma z 02.06.2005r, Przedsi ę biorca do łą czy ł wzór o ś wiadczenia o odst ą pieniu od umowy kredytowej, wzór o ś wiadczenia o odst ą pieniu od umowy zlecenia oraz wzór o ś wiadczenia, podpisywanego przez konsumenta, w którym stwierdza m.in., ż e zosta ł poinformowany o prawie odst ą pienia od umowy zlecenia i umowy kredytowej oraz, ż e otrzyma ł wzór o ś wiadczenia o odst ą pieniu od zawartych umów. Dowód: karta 12-14. Prezes Urz ę du ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny: 1. Wnioskodawca – Powiatowy Rzecznik Konsumentów w Tychach, wykonuje zadania samorz ą du terytorialnego w zakresie ochrony praw konsumentów (art. 34 ust. 1 ustawy o ochronie …) i jest podmiotem uprawnionym do wyst ą pienia z wnioskiem o wszcz ę cie post ę powania w sprawie praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów (art. 100a ust. 1 pkt 3 ustawy o ochronie …). 2. Uczestnik post ę powania - Roman Lipiec, jest przedsi ę biorc ą prowadz ą cym dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą P.H.U. „ROM-BUD” z siedzib ą w Solnikach Wielkich 12, 56-420 Bierutów, na podstawie wpisu do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej, prowadzonej przez Burmistrza Ole ś nicy pod numerem 6817/2003. Przedmiotem dzia ł alno ś ci Przedsi ę biorcy jest m.in.: 1) zak ł adanie stolarki ogólnobudowlanej; 2) sprzeda ż detaliczna poza sieci ą sklepow ą . Dowód: karta 15. 3. Przy zawieraniu umów z konsumentami, Przedsi ę biorca stosuje wzór umowy o nazwie „Zlecenie - Umowa”, gdzie znajduje si ę nast ę puj ą ce postanowienie: „W przypadku rezygnacji lub ograniczenia zlecenia, które jest traktowane jako odst ę pstwo od umowy zgodnie z art. 394 KC Zobowi ą za ń , kwota gwarancyjna, (zaliczka) nie jest zwracana (25% warto ś ci robót przepada na rzecz wykonawcy)”. We wzorze umowy brak jest informacji o prawie konsumenta do odst ą pienia od umowy w terminie, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy oraz nie jest wymieniony jako za łą cznik wzór o ś wiadczenia o odst ą pieniu od umowy, z oznaczeniem nazwiska (nazwy) oraz adresem zamieszkania (siedziby) Przedsi ę biorcy. Dowód: karta 5. 4. Przedsi ę biorca zawiera umowy z konsumentami poza lokalem przedsi ę biorstwa, najcz ęś ciej w domu konsumenta. W okresie od 01.01.2004r. do 25.05.2005r. zawar ł ok. 5 tys. umów. Dowód: karta 11. Maj ą c na uwadze zebrany materia ł dowodowy, Prezes Urz ę du zwa ż y ł : Art. 23a ust. 1 zd. 1 ustawy o ochronie (…) wskazuje, ż e „przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy”. 3 Do stwierdzenia praktyki z art. 23a ustawy o ochronie (…) konieczne jest wykazanie, ż e spe ł nione zosta ł y łą cznie nast ę puj ą ce przes ł anki: 1) bezprawno ść dzia ł a ń przedsi ę biorcy, 2) godzenie tymi dzia ł aniami w interes konsumentów, 3) naruszenia tymi dzia ł aniami zbiorowego interesu konsumentów. Ad 1. Zbiorowe interesy konsumentów podlegaj ą ochronie przed dzia ł aniami przedsi ę biorców, które s ą sprzeczne z prawem, tj. przepisami okre ś lonych aktów prawnych oraz zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego i dobrymi obyczajami. Aktem prawnym, który ma zastosowanie do oceny sprawy jest ustawa o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialno ś ci za szkod ę wyrz ą dzon ą przez produkt niebezpieczny . Ustawa reguluje m.in. prawa i obowi ą zki przedsi ę biorców, którzy zawieraj ą z konsumentami umowy poza lokalem przedsi ę biorstwa. Przez lokal przedsi ę biorstwa rozumie si ę - zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy - miejsce przeznaczone do obs ł ugiwania publiczno ś ci i oznaczone zgodnie z przepisami o dzia ł alno ś ci gospodarczej. W stanie faktycznym sprawy, Przedsi ę biorca sam poda ł , ż e zawiera umowy poza lokalem przedsi ę biorstwa, najcz ęś ciej w mieszkaniu konsumenta. W art. 2 ust. 1 ustawa wskazuje, ż e konsumentowi przys ł uguje prawo odst ą pienia od umowy zawartej poza lokalem przedsi ę biorstwa, w terminie 10 dni od dnia jej zawarcia, przy czym ust. 2 tego przepisu stanowi wyra ź nie, ż e nie jest dopuszczalne zastrze ż enie, ż e konsumentowi wolno odst ą pi ć od umowy za zap ł at ą oznaczonej sumy (odst ę pne). Nast ę pnie, art. 2 ust. 3 ustawy przewiduje, ż e w razie skorzystania przez konsumenta z prawa odst ą pienia od umowy, jest on zwolniony z wszelkich zobowi ą za ń . Ponad to, je ż eli dokona ł jakichkolwiek przedp ł at nale żą si ę od nich odsetki ustawowe od daty dokonania przedp ł aty. Maj ą c na uwadze powy ż szy przepis nale ż y stwierdzi ć , ż e postanowienie w „Zleceniu - Umowie” o tre ś ci: „W przypadku rezygnacji lub ograniczenia zlecenia, które jest traktowane jako odst ę pstwo od umowy zgodnie z art. 394 KC Zobowi ą za ń , kwota gwarancyjna, (zaliczka) nie jest zwracana (25% warto ś ci robót przepada na rzecz wykonawcy)”, stanowi nic innego jak zastrze ż enie odst ę pnego. Wed ł ug tego postanowienia „Zlecenia - Umowy”, Przedsi ę biorca ma prawo zatrzyma ć zaliczk ę w razie odst ą pienia konsumenta od umowy. Nie wdaj ą c si ę w rozwa ż ania cywilnoprawnego charakteru zaliczki i zadatku oraz ró ż nic mi ę dzy nimi niew ą tpliwe jest, ż e tego rodzaju postanowienie umowne narusza art. 2 ust. 2 ustawy. W sytuacjach, gdy przedsi ę biorca zawiera z konsumentem umowy poza lokalem przedsi ę biorstwa, ma obowi ą zek poinformowania konsumenta na pi ś mie o prawie odst ą pienia od umowy w terminie dziesi ę ciu dni od zawarcia umowy; ma te ż obowi ą zek wr ę czenia konsumentowi wzoru o ś wiadczenia o odst ą pieniu od umowy, z oznaczeniem swojego nazwiska (nazwy) oraz adresem zamieszkania (siedziby). Taki obowi ą zek - ci ążą cy na przedsi ę biorcy - wynika wprost z art. 3 ust. 1 ustawy. Informacja o prawie odst ą pienia powinna by ć wskazana wprost w umowie zawieranej z konsumentem. Przedsi ę biorca stwierdzi ł , ż e informacje o prawie odst ą pienia od umowy oraz wzór o ś wiadczenia o odst ą pieniu od umowy wr ę cza konsumentom, jednak dokumenty, które nades ł a ł Urz ę dowi (vide karta 12-14) w ż aden sposób nie dowodz ą prawdziwo ś ci tego o ś wiadczenia. Na ż adnym z nich nie ma daty, ani wskazania, jakiej umowy dotycz ą , ponad to na wzorze o ś wiadczenia o odst ą pieniu od umowy nie podano nazwy ani siedziby Przedsi ę biorcy, co wskazuje na jego niezgodno ść z brzmieniem przepisu art. 3 ust. 1 ustawy. Wzór o ś wiadczenia konsumenta o poinformowaniu go o prawie odst ą pienia od umowy oraz wzór o ś wiadczenia o odst ą pieniu od umowy nie s ą wymienione jako za łą czniki do „Zlecenia - Umowy”. W tym stanie rzeczy nie mo ż na uzna ć za udowodnionych twierdze ń Przedsi ę biorcy, ż e wype ł nia obowi ą zki wskazane w art. 3 ust. 1 umowy. 4 Skoro Przedsi ę biorca swoim dzia ł aniem narusza przepis art. 2 ust. 2 oraz art. 3 ust. 1 ustawy nale ż y uzna ć , ż e zosta ł a spe ł niona pierwsza z trzech ww. przes ł anek, tj. bezprawno ść dzia ł a ń przedsi ę biorcy. Ad 2. Przechodz ą c do analizowania kolejnej przes ł anki nale ż y wyja ś ni ć , w jaki sposób opisane wy ż ej, bezprawne dzia ł anie Przedsi ę biorcy godzi w interes konsumentów. Otó ż naruszenie interesu konsumentów wyst ę puje wtedy, gdy przedsi ę biorca dzia ł a sprzecznie z przepisem prawa, reguluj ą cym prawa konsumentów, a tak ż e, gdy nie otrzymuj ą oni od przedsi ę biorcy pe ł nej informacji o swoich prawach i obowi ą zkach. W stanie faktycznym sprawy dzia ł anie Przedsi ę biorcy bezpo ś rednio godzi ł o w interesy konsumentów w chwili, gdy konsument chcia ł odst ą pi ć od umowy. Postanowienie „Zlecenia - Umowy”, przyznaj ą ce Przedsi ę biorcy prawo zatrzymania zaliczki w razie odst ą pienia przez konsumenta od umowy godzi w jego prawa, poniewa ż wymaga od niego ponoszenia kosztów, z których - w my ś l ustawy - jest zwolniony. Zatrzymywanie wp ł aconej przez konsumentów zaliczki, czego ustawa w art. 2 ust. 2 wyra ź nie zakazuje, jest dzia ł aniem Przedsi ę biorcy bezsprzecznie naruszaj ą cym prawa ekonomiczne konsumentów. Z kolei niepoinformowanie konsumenta na pi ś mie o prawie odst ą pienia od umowy w terminie, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy oraz brak wr ę czenia wzoru o ś wiadczenia o odst ą pieniu od umowy z danymi Przedsi ę biorcy, utrudnia lub uniemo ż liwia konsumentom skorzystanie z przys ł uguj ą cych im uprawnie ń , czyli odst ą pienia od umowy bez ż adnych konsekwencji, zw ł aszcza finansowych. Istotne jest te ż to, ż e Przedsi ę biorca na podstawie zakwestionowanego przez Rzecznika postanowienia „Zlecenia - Umowy”, narzucaj ą c na kupuj ą cych okre ś lone obowi ą zki, przerzuci ł tym samym ryzyko prowadzonej przez siebie dzia ł alno ś ci gospodarczej. Zreszt ą Przedsi ę biorca sam przyzna ł , ż e zawieraj ą c umowy poza lokalem przedsi ę biorstwa, ponosi koszty zwi ą zane z dojazdem do klienta, dlatego jest zmuszony pobiera ć zaliczk ę . Otrzymuj ą c ukszta ł towan ą przez Przedsi ę biorc ę tre ść „Zlecenia - Umowy”, konsument uzyskiwa ł tym samym informacj ę , ż e w razie odst ą pienia od umowy nie zostanie mu zwrócona zaliczka, któr ą zap ł aci ł . Dodatkowo, brak informacji o prawie odst ą pienia od umowy oraz niewr ę czenie wzoru o ś wiadczenia o odst ą pieniu od umowy równie ż godzi w prawa konsumenta, poniewa ż przysparza mu wiedzy, ż e ma takie uprawnienia na podstawie omawianej tu ustawy. Ograniczanie konsumentowi praw, które na mocy przepisów ustawy mu przys ł uguj ą ju ż samo w sobie jest godzeniem w interes konsumenta, a to z kolei powoduje, ż e zosta ł a spe ł niona druga z trzech ww. przes ł anek - godzenie w interesy konsumentów. Ad 3. Ustawa o ochronie (…) nie podaje definicji „zbiorowego interesu konsumentów”, wskazuj ą c jednak w art. 23a ust. 1 zd. 2, ż e nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. O tym, czy naruszony zosta ł interes zbiorowy, nie zawsze przes ą dza kryterium ilo ś ciowe, poniewa ż niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta mo ż e by ć przejawem cz ę sto lub nawet powszechnie stosowanej praktyki naruszaj ą cej interes zbiorowy. W niniejszej sprawie bez w ą tpienia mamy do czynienia z naruszeniem praw bli ż ej nieokre ś lonej liczby konsumentów, zarówno tych, którzy ju ż zawarli umow ę z Przedsi ę biorc ą , jak i jego potencjalnych klientów. Widoczne jest wi ę c, ż e bezprawne zachowanie Przedsi ę biorcy nie dotyczy interesów poszczególnych osób, których sprawy maj ą charakter jednostkowy, indywidualny i nie daj ą cy si ę porówna ć z innymi, lecz mamy do czynienia z naruszonymi uprawnieniami okre ś lonego kr ę gu kupuj ą cych, których sytuacja jest 5 identyczna i wspólna dla ca ł ej grupy kontrahentów Przedsi ę biorcy. O naruszeniu zbiorowego interesu konsumentów w przedmiotowej sprawie ś wiadczy tak ż e kryterium ilo ś ciowe – ilo ść umów zawartych przez Przedsi ę biorc ę . Jak on sam poda ł , w okresie od 01.01.2004r do 25.05.2005r. zawar ł ok. 5 tys. umów. To zdaniem Prezesa Urz ę du powoduje, ż e zosta ł naruszony zbiorowy interes konsumentów, a jednocze ś nie zosta ł a spe ł niona trzecia z trzech ww. przes ł anek. Wobec jednoczesnego spe ł nienia wszystkich trzech przes ł anek nale ż a ł o zachowanie Przedsi ę biorcy uzna ć za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, wskazan ą w art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie (…). Podstaw ą do rozstrzygania danej sprawy w oparciu o przepisy ustawy o ochronie… jest uprzednie zbadanie przez Prezesa Urz ę du, czy w danej sprawie zagro ż ony zosta ł interes publicznoprawny. Stwierdzenie, ż e to nast ą pi ł o pozwala na realizacj ę celu tej ustawy, wskazanego w art. 1 ust. 1, którym jest: okre ś lenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasad podejmowanej w interesie publicznoprawnym ochrony interesów przedsi ę biorców i konsumentów. Interes publicznoprawny przejawia si ę tak ż e w postaci zbiorowego interesu konsumentów. Innymi s ł owy - naruszenie zbiorowego interesu konsumentów jest jednocze ś nie naruszeniem interesu publicznoprawnego. Zatem uzasadnione by ł o w niniejszej sprawie podj ę cie przez Prezesa Urz ę du dzia ł a ń przewidzianych w ustawie o ochronie (…). Maj ą c powy ż sze na uwadze, nale ż a ł o orzec jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust 1 ustawy o ochronie … w zwi ą zku z art. 479 28 k.p.c., od niniejszej decyzji przys ł uguje stronie odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów we Wroc ł awiu. Z up. Prezesa UOKiK Dyrektor Delegatury UOKiK we Wroc ł awiu Zbigniew Jurczyk Otrzymuj ą : 6