RWR-40/2004

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA WE WROC Ł AWIU 50-413 Wroc ł aw, ul. Walo ń ska 3-5 tel.(071)344 65 87, (071)34 05 920, fax (071)34 05 922 e-mail: wroclaw@uokik.gov.pl Wroc ł aw, 20 grudnia 2004 r. RWR 61-17/04/DR DECYZJA Nr 40/2004 Na podstawie art. 23e ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t.j. Dz. U. z 2003 r. Nr 86, poz. 804 ze zm.) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18, poz. 172 ze zm.), po przeprowadzeniu post ę powania wszcz ę tego na wniosek Powiatowego Rzecznika Konsumentów z Mi ę dzyrzecza przeciwko LUBUSKIEMU CENTRUM FINANSOWEMU Sebastian Konowalik z siedzib ą przy ul. Bohaterów Westerplatte 16, 65-001 w Zielonej Górze, w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów , okre ś lon ą w art. 23a powo ł anej ustawy, dzia ł ania LUBUSKIEGO CENTRUM FINANSOWEGO Sebastian Konowalik z siedzib ą w Zielonej Górze, polegaj ą ce na: - zamieszczaniu w lokalnym tytule prasowym „Gazecie Lubuskiej“, wprowadzaj ą cej w b łą d reklamy o tre ś ci: „KREDYTY – ju ż przy dochodach 500 z ł , - bez por ę czycieli i zgody wspó ł ma łż onka, - decyzja kredytowa w godzin ę . Kredyty, hipoteczne, mieszkaniowe, na sp ł at ę innych kredytów. Emeryci, renci ś ci do 94 roku ż ycia”, tj. sugeruj ą cej, ż e reklamuj ą ca si ę Firma udziela kredytów zainteresowanym, gdy w rzeczywisto ś ci po ś redniczy w uzyskaniu kredytu, i stwierdza si ę zaniechanie jej stosowania z dniem 25 listopada 2004 r. UZASADNIENIE Do Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura we Wroc ł awiu, wp ł yn ął wniosek Powiatowego Rzecznika Konsumentów z Mi ę dzyrzecza (zw. dalej: Rzecznikiem, Wnioskodawc ą ) o wszcz ę cie post ę powania w sprawie praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów i nakazanie jej zaniechania, przeciwko Sebastianowi Konowalik, prowadz ą cemu dzia ł alno ść pod nazw ą LUBUSKIE CENTRUM FINANSOWE Sebastian Konowalik z siedzib ą przy ul. Bohaterów Westerplatte 16, 65-001 w Zielonej Górze (zw. dalej: Uczestnikiem, LUBUSKIE CENTRUM FINANSOWE). W uzasadnieniu wniosku Rzecznik wskaza ł , i ż dzia ł alno ść LUBUSKIEGO CENTRUM FINANSOWEGO polegaj ą ca m.in. na po ś rednictwie finansowym, odbywa si ę z naruszeniem przepisów ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t.j. Dz. U. z 2003 r. Nr 86, poz. 804 ze zm.), zw. dalej: ustaw ą o ochronie ( ...) , a w szczególno ś ci mo ż e stanowi ć praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, okre ś lon ą w art. 23a powo ł anej ustawy, polegaj ą c ą na wprowadzaniu konsumentów w b łą d poprzez stosowanie reklamy mylnie informuj ą cej o zakresie ś wiadczonych us ł ug. Zarzuty Powiatowego Rzecznika Konsumentów z Mi ę dzyrzecza dotyczy ł y zamieszczania w prasie og ł osze ń o tre ś ci wskazuj ą cej na to, ż e Uczestnik udziela kredytów konsumentom, gdy w rzeczywisto ś ci po ś redniczy w uzyskaniu kredytu. Dowód: wniosek Rzecznika, k. 1 - 2. 2. Reaguj ą c na powy ż szy wniosek, Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, postanowieniem nr 156/2004 z dnia 26 pa ź dziernika 2004 r., wszcz ął post ę powanie w sprawie mo ż liwo ś ci naruszenia przez LUBUSKIE CENTRUM FINANSOWE Sebastian Konowalik zbiorowych interesów konsumentów, o których mowa w art. 23a powo ł anej wy ż ej ustawy, polegaj ą cych na wprowadzaniu konsumentów w b łą d, poprzez: - zamieszczanie w lokalnym tytule prasowym „Gazecie Lubuskiej“, wprowadzaj ą cej w b łą d reklamy o tre ś ci: „KREDYTY – ju ż przy dochodach 500 z ł , - bez por ę czycieli i zgody wspó ł ma łż onka, - decyzja kredytowa w godzin ę . Kredyty, hipoteczne, mieszkaniowe, na sp ł at ę innych kredytów. Emeryci, renci ś ci do 94 roku ż ycia”, tj. sugeruj ą cej, ż e reklamuj ą ca si ę Firma udziela kredytów zainteresowanym, gdy w rzeczywisto ś ci po ś redniczy w uzyskaniu kredytu, Dowód: postanowienie, k. 12 - 13. 3. W odpowiedzi na postawione zarzuty, Uczestnik w pi ś mie z dnia 12 listopada 2004 r. przyzna ł , i ż rzeczywi ś cie po ś redniczy pomi ę dzy bankiem a klientem w uzyskaniu kredytu przez konsumenta i jednocze ś nie stwierdzi ł , ż e w zwi ą zku z wszcz ę tym przeciwko niemu post ę powaniem w sprawie zbiorowego naruszenia interesów konsumentów zmieni swoj ą reklam ę w taki sposób, aby informowa ł a zainteresowanych, ż e s ą to typowe kredyty bankowe. W zwi ą zku z powy ż szym, w za łą czeniu do pisma z dnia 25 listopada 2004 r., Uczestnik przes ł a ł zmienion ą reklam ę , zamieszczon ą w „Gazecie Lubuskiej” w dniu 25 listopada 2004 r. o tre ś ci: „KREDYTY – wysokie kwoty bez zgody wspó ł ma łż onka i por ę czycieli, - szybka decyzja kredytowa, - bez op ł at wst ę pnych, - kredyty bankowe. Kredyty, hipoteczne, mieszkaniowe, na sp ł at ę innych kredytów. Emeryci, renci ś ci do 94. roku ż ycia”. 2 Dowód: pisma Uczestnika, k. 18 – 19; k. 24 – 25. II. W toku post ę powania dowodowego Prezes Urz ę du ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny: 1. Rzecznik konsumentów, który wykonuje zadania samorz ą du terytorialnego w zakresie ochrony praw konsumentów (art. 34 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji... ) jest podmiotem uprawnionym do wyst ą pienia z wnioskiem o wszcz ę cie post ę powania w sprawie praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów (art. 100a ust. 1 pkt 3 powo ł anej ustawy). 2. Uczestnik prowadzi dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą LUBUSKIE CENTRUM FINANSOWE Sebastian Konowalik z siedzib ą w Zielonej Górze. Przedmiotem jego dzia ł alno ś ci jest po ś rednictwo finansowe pomi ę dzy bankiem a konsumentem, prowadzone na terenie by ł ego województwa zielonogórskiego. Dowód: kserokopia za ś wiadczenia o wpisie do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej, k. 20; pismo wyja ś niaj ą ce Uczestnika, k. 18 - 19. 3. Uczestnik zamieszcza ł w „Gazecie Lubuskiej” reklam ę swojej dzia ł alno ś ci o tre ś ci: - „KREDYTY – ju ż przy dochodach 500 z ł , - bez por ę czycieli i zgody wspó ł ma łż onka, - decyzja kredytowa w godzin ę . Kredyty, hipoteczne, mieszkaniowe, na sp ł at ę innych kredytów. Emeryci, renci ś ci do 94. roku ż ycia”. Dowód: kserokopia og ł osze ń z „Gazety Lubuskiej”, k. 3 – 9. 4. W trakcie post ę powania w sprawie zbiorowego naruszenia interesów konsumentów, Uczestnik poinformowa ł , i ż zaprzesta ł stosowania reklamy, która by ł a podstaw ą wszcz ę cia przeciwko niemu post ę powania i zamie ś ci ł w „Gazecie Lubuskiej” w dniu 25 listopada 2004 r. reklam ę o niniejszej tre ś ci: - „KREDYTY, - wysokie kwoty bez zgody wspó ł ma łż onka i por ę czycieli, - szybka decyzja kredytowa, - bez op ł at wst ę pnych, - kredyty bankowe. Kredyty, hipoteczne, mieszkaniowe, na sp ł at ę innych kredytów. Emeryci, renci ś ci do 94. roku ż ycia”. Dowód: pismo Uczestnika, k. 24; nowa tre ść reklamy, k. 25. III. Maj ą c na uwadze zebrany materia ł dowodowy, Prezes Urz ę du zwa ż y ł , co nast ę puje: Ustawa o ochronie ... okre ś la warunki rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasady podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przedsi ę biorców i konsumentów (art. 1 ust. 1). Rozpatrywana sprawa ma charakter publiczno – prawny, albowiem wi ąż e si ę z ochron ą interesu nieograniczonej liczby konsumentów, zawieraj ą cych za po ś rednictwem LUBUSKIEGO CENTRUM FINANSOWEGO umowy kredytowe. Zgodnie z art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie ...: „Przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów”. Zgodnie za ś z art. 23a ust. 2 powo ł anej ustawy „Za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci (...) nieuczciw ą lub wprowadzaj ą c ą w b łą d reklam ę (...)”. 3 Zbiorowe interesy konsumentów podlegaj ą zatem ochronie prawnej przed godz ą cymi w nie naruszeniami, polegaj ą cymi na sprzecznych z prawem (zakazanych przez przepisy innych ustaw) oraz zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego i dobrymi obyczajami, dzia ł aniach przedsi ę biorców. Tworz ą c katalog dzia ł a ń , które b ę d ą uznawane za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów ustawodawca pos ł u ż y ł si ę zwrotem „w szczególno ś ci”. Oznacza to, ż e wskazany katalog ma charakter przyk ł adowy. Do stwierdzenia w niniejszej sprawie praktyki z art. 23a powo ł anej ustawy o ochronie (…) konieczne jest wykazanie, ż e spe ł nione zosta ł y łą cznie nast ę puj ą ce przes ł anki: 1. bezprawno ść dzia ł a ń przedsi ę biorcy, polegaj ą ca na stosowaniu wprowadzaj ą cej w b łą d reklamy, 2. godzenie tymi dzia ł aniami w interes konsumentów 3. naruszenie tymi dzia ł aniami zbiorowego interesu konsumentów. Ad. 1) Zarzuty Wnioskodawcy, obj ę te niniejszym post ę powaniem dotycz ą zamieszczania w lokalnym tytule prasowym „Gazecie Lubuskiej”, wprowadzaj ą cej w b łą d reklamy o tre ś ci: „KREDYTY – ju ż przy dochodach 500 z ł , - bez por ę czycieli i zgody wspó ł ma łż onka, - decyzja kredytowa w godzin ę . Kredyty, hipoteczne, mieszkaniowe, na sp ł at ę innych kredytów. Emeryci, renci ś ci do 94 roku ż ycia”, sugeruj ą cej, ż e reklamuj ą ca si ę Firma bezpo ś rednio udziela kredytów zainteresowanym. Tymczasem przeprowadzone post ę powanie dowodowe wykaza ł o, ż e Uczestnik post ę powania wy łą cznie po ś redniczy w uzyskaniu przez konsumenta kredytu bankowego, za ś og ł oszenie prasowe takiej informacji nie zawiera ł o. Dowód: wypis z ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej, k. 11; pismo Uczestnika, k. 18 – 19. Aktem prawnym, do którego nale ż y odwo ł a ć si ę w niniejszej sprawie jest ustawa z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (t.j. Dz. U. 2003 r. Nr 153, poz. 1503 ze zm.), zw. dalej: ustaw ą o zwalczaniu ... . Ustawa ta reguluje zapobieganie i zwalczanie nieuczciwej konkurencji, okre ś laj ą c m.in. prawa i obowi ą zki przedsi ę biorców, którzy prowadz ą c dzia ł alno ść gospodarcz ą zobowi ą zani s ą do uczciwego informowania o zakresie ś wiadczonych przez siebie us ł ug i nie wprowadzania w b łą d konsumentów poprzez stosowanie reklamy zawieraj ą cej nierzetelne informacje (co ma miejsce w niniejszym przypadku). Wed ł ug art. 16 ust. 1 pkt 2 powo ł anej ustawy, czynem nieuczciwej konkurencji w zakresie reklamy jest bowiem reklama wprowadzaj ą ca klienta w b łą d i mog ą ca przez to wp ł yn ąć na jego decyzj ę co do nabycia towaru lub us ł ugi. Uczestnik stosowa ł reklam ę powoduj ą c ą u konsumenta po jej przeczytaniu wyobra ż enia o mo ż liwo ś ci szybkiego uzyskania kredytu w postaci otrzymania do dyspozycji ś rodków finansowych na okre ś lone cele, bezpo ś rednio od og ł aszaj ą cej si ę Firmy. W okoliczno ś ciach tej sprawy taka reklama koliduje z dobrymi obyczajami, narusza dobre obyczaje kupieckie. Reklama ma nie tylko funkcj ę informacyjn ą , ale równie ż zach ę ca do skorzystania z danej us ł ugi b ą d ź zakupu towaru. W zwi ą zku z tym przy ocenie reklamy wprowadzaj ą cej w b łą d, zgodnie z art. 16 ust. 2 ustawy o zwalczaniu nale ż y uwzgl ę dni ć m.in. jej wp ł yw na zachowanie konsumenta i podejmowane przez niego decyzje co do wyboru przedmiotu transakcji i kontrahenta. Jest oczywiste, ż e decyzje podj ę te przez konsumenta w oparciu o informacje nierzetelne, niepe ł ne lub zafa ł szowane mog ą by ć dla niego niekorzystne i konsument móg ł by ich w ogóle nie podj ąć , gdyby og ł oszenie wskazywa ł o wyra ź nie, i ż Uczestnik nie udziela kredytów, lecz prowadzi po ś rednictwo finansowe, wspó ł pracuj ą c z bankiem. 4 „ Reklama niepe ł na uwa ż ana jest w doktrynie za informacj ę reklamow ą wprowadzaj ą c ą w b łą d” (por. Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Komentarz , pod red. J. Szwaji, wyd. C.H. Beck, Warszawa 2000, s. 460). Jak wspomniano, przy ocenie reklamy wprowadzaj ą cej w b łą d nale ż y uwzgl ę dni ć wszystkie jej elementy dotycz ą ce nie tylko reklamowanych us ł ug, ale tak ż e zachowania si ę klienta. W tym znaczeniu nale ż y niew ą tpliwie ocenia ć informacje o mo ż liwo ś ci uzyskania kredytu przez konsumentów o niskich dochodach, na warunkach bardziej korzystnych ni ż tych, które oferowane s ą przez banki. Informacja ta, w przypadku wielu klientów, mog ł a mie ć decyduj ą ce znaczenie dla podj ę cia decyzji w kwestii skorzystania z oferty LUBUSKIEGO CENTRUM FINANSOWEGO. Bior ą c powy ż sze pod uwag ę , Prezes UOKiK uzna ł , i ż zamieszczanie w prasie powy ż ej opisanego og ł oszenia, stanowi ł o bezprawne dzia ł anie polegaj ą ce na stosowaniu wprowadzaj ą cej w b łą d reklamy i jednocze ś nie wype ł nia pierwsz ą z przes ł anek praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, wymienionych w art. 23a ust. 2 ustawy o ochronie ... , zgodnie z którym za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci (...) nieuczciw ą lub wprowadzaj ą c ą w b łą d reklam ę . Ad 2) Dokonuj ą c analizy drugiej przes ł anki zastosowania w rozpatrywanej sprawie art. 23a ustawy o ochronie(...) nale ż y stwierdzi ć , i ż opisane dzia ł ania LUBUSKIEGO CENTRUM FINANSOWEGO niew ą tpliwie godzi ł y w interes konsumenta, albowiem prawo konsumenta do rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji jest jednym z jego zasadniczych praw. W ocenie Prezesa UOKiK, stosuj ą c zakwestionowane og ł oszenie prasowe, LUBUSKIE CENTRUM FINANSOWE naruszy ł o powy ż szy obowi ą zek, poniewa ż tworzy ł o mylne wyobra ż enia u adresata reklamy, polegaj ą ce na pomini ę ciu istotnych dla niego informacji, co mog ł o sk ł ania ć konsumentów do podpisywania z nim umów. Og ł oszenie to, poprzez zawarte w nim nierzetelne i niepe ł ne informacje, a tym samym wprowadzaj ą c ą w b łą d reklam ę , uniemo ż liwia ł o podj ę cie ś wiadomej decyzji przez konsumenta, swobod ę oceny i wyboru, ograniczaj ą c wolno ść jego decyzji rynkowych. Dowód: pismo Rzecznika, k. 1 – 2. Jak zatem wynika z powy ż szego, zakwestionowane przez Prezesa UOKiK dzia ł anie Uczestnika by ł o dzia ł aniem polegaj ą cym na stosowaniu wprowadzaj ą cej w b łą d reklamy, a tym samym godz ą cym w ich interesy. To z kolei powoduje, ż e zosta ł a spe ł niona druga z trzech ww. przes ł anek – godzenie w interesy konsumentów. Ad 3) Wymienione wy ż ej dzia ł ania Uczestnika dotyczy ł y niew ą tpliwie zbiorowego interesu konsumentów. Zgodnie z art. 23a ust. 1 zd. 2 ustawy o ochronie ... , zbiorowym interesem konsumentów nie jest suma indywidualnych interesów konsumentów. O tym, czy naruszony zosta ł interes zbiorowy, nie zawsze przes ą dza kryterium ilo ś ciowe, poniewa ż niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta mo ż e by ć przejawem powszechnie stosowanej praktyki naruszaj ą cej interes zbiorowy. W niniejszym przypadku, umow ę z Uczestnikiem móg ł zawrze ć ka ż dy, kto z og ł osze ń prasowych, dowiedzia ł si ę o dzia ł alno ś ci Uczestnika i rodzaju ś wiadczonych przez niego us ł ug. Reklama zamieszczana w prasie by ł a dost ę pna dla ka ż dego konsumenta, który potencjalnie móg ł by si ę z ni ą zetkn ąć . „O znacza to, ż e [reklama] by ł a skierowana do nieokre ś lonej zbiorowo ś ci, której interes naruszano przez publikacj ę reklamy” (wyrok S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 23 czerwca 2004 r., Sygn. akt XVII Ama 66/03). 5 W tej sytuacji, dzia ł anie LUBUSKIEGO CENTRUM FINANSOWEGO, naruszy ł o interesy nieoznaczonej liczby konsumentów korzystaj ą cych z us ł ug po ś rednictwa finansowego. To zdaniem Prezesa UOKiK powoduje, ż e zosta ł naruszony zbiorowy interes konsumentów, a jednocze ś nie zosta ł a spe ł niona trzecia z trzech ww. przes ł anek. Maj ą c powy ż sze na wzgl ę dzie, Prezes UOKiK stwierdzi ł , ż e zosta ł y spe ł nione łą cznie wszystkie przes ł anki dla zakwalifikowania opisanych dzia ł a ń LUBUSKIEGO CENTRUM FINANSOWEGO jako praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, okre ś lonej w art. 23a ustawy o ochronie (...) . Jednak ż e zgodnie z art. 23 e ust. 1 ustawy o ochronie ( … ) nie wydaje si ę decyzji o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i nakazuj ą cej zaniechanie jej stosowania, je ż eli przedsi ę biorca zaprzesta ł stosowania praktyki, o której mowa w art. 23 a. W takim przypadku Prezes UOKiK wydaje decyzj ę o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdza zaniechanie jej stosowania. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie. Prezes Urz ę du stwierdzi ł , i ż powy ż sza praktyka mia ł a charakter czasowy, a jej stosowanie zosta ł o zaniechane z dniem 25 listopada 2004 r. Od tego dnia bowiem Lubuskie Centrum Finansowe zamieszcza w Gazecie Lubuskiej inne og ł oszenie, tj. takie w którym dodano informacj ę , ż e Uczestnik udziela kredytów bankowych. Dowód: pismo Uczestnika, k. 24, reklama w Gazecie Lubuskiej, k. 25. Jednak ż e Prezes Urz ę du sugeruje, aby w tre ś ci og ł oszenia znalaz ł si ę zapis mówi ą cy wprost o po ś rednictwie mi ę dzy Klientem a Bankiem, co b ę dzie stanowi ł o pe ł n ą i rzeteln ą informacj ę o ś wiadczonych przez Lubuskie Centrum Finansowe us ł ugach. Wobec powy ż szego, nale ż a ł o orzec jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie... w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c., od niniejszej decyzji przys ł uguje stronie odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura we Wroc ł awiu. Z up. Prezesa UOKiK Dyrektor Delegatury UOKiK we Wroc ł awiu Zbigniew Jurczyk Otrzymuj ą : 1 .LUBUSKIE CENTRUM FINANSOWE Sebastian Konowalik ul. Bohaterów Westerplatte 16 65-001 Zielona Góra 2. Powiatowy Rzecznik Konsumentów ul. Przemys ł owa 2 66-300 Mi ę dzyrzecz 6