RWR-26/2008

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA WE WROC Ł AWIU 50-413 Wroc ł aw, ul. Walo ń ska 3-5 tel.(071)344 65 87, (071)34 05 920, fax (071)34 05 922 e-mail: wroclaw@uokik.gov.pl RWR 61-6/08/JM Wroc ł aw, 30.06.2008 r. DECYZJA RWR 26/2008 I. Na podstawie art. 26 ust.1 zwi ą zku z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1) ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r., nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. z 2007 r., nr 134 poz. 939), po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, wszcz ę tego z urz ę du przeciwko Andrzejowi Ż ywirskiemu, prowadz ą cemu Prywatne Policealne Studium Zawodowe Ratownictwa Medycznego we Wroc ł awiu, - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów stosowanie przez ww. przedsi ę biorc ę postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego , poprzez zamieszczenie we wzorcu umownym pn . „Umowa ” nast ę puj ą cych zapisów: a) § 3 ust 4 „Od op ł at nie wniesionych w terminie s ą pobierane odsetki umowne w wysoko ś ci 1,00 z ł za ka ż dy dzie ń zw ł oki.”, b)§ 4 ust. 2 ”W przypadku rezygnacji z nauki s ł uchacza z nauki w STUDIUM z w ł asnej winy wpisowe nie podlega zwrotowi”, c) § 6 „W przypadku nie zaliczenia semestru przez s ł uchacza lub skre ś lenia z listy decyzj ą Rady Pedagogicznej dotychczas wniesione op ł aty nie podlegaj ą zwrotowi.”, i nakazuje si ę zaniechanie jej stosowania. II. Na podstawie art. 106 ust.1 pkt 4) ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów , - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, nak ł ada si ę na Andrzeja Ż ywirskiego prowadz ą cego Prywatne Policealne Studium Zawodowe Ratownictwa Medycznego we Wroc ł awiu, kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci 3.761 z ł (s ł ownie: trzy tysi ą ce siedemset sze ść dziesi ą t jeden z ł otych), p ł atn ą do bud ż etu pa ń stwa. UZASADNIENIE 1. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, (dalej: Prezes Urz ę du), po przeprowadzeniu post ę powania wyja ś niaj ą cego (sygn. RWR 403-9/07/KS) wst ę pnie ustali ł , i ż Andrzej Ż ywirski prowadz ą cy Prywatne Policealne Studium Zawodowe Ratownictwa Medycznego we Wroc ł awiu, (dalej: Studium Medyczne), stosuje w § 3 ust. 4, § 4 ust. 2 i § 6 wzorca umownego pn. „Umowa” klauzule wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks post ę powania cywilnego. 2. Wobec powy ż szego, Postanowieniem nr 29 /2008 z dnia 29.01.2008 r., Prezes Urz ę du wszcz ął z urz ę du post ę powanie w sprawie podejrzenia stosowania przez Andrzeja Ż ywirskiego prowadz ą cego Prywatne Policealne Studium Zawodowe Ratownictwa Medycznego we Wroc ł awiu, praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, polegaj ą cych na zamieszczeniu we wzorcu umownym pn . „Umowa ” nast ę puj ą cych zapisów: a) § 3 ust 4 „Od op ł at nie wniesionych w terminie s ą pobierane odsetki umowne w wysoko ś ci 1,00 z ł za ka ż dy dzie ń zw ł oki.”, b)§ 4 ust. 2 ”W przypadku rezygnacji z nauki s ł uchacza z nauki w STUDIUM z w ł asnej winy wpisowe nie podlega zwrotowi”, c) § 6 „W przypadku nie zaliczenia semestru przez s ł uchacza lub skre ś lenia z listy decyzj ą Rady Pedagogicznej dotychczas wniesione op ł aty nie podlegaj ą zwrotowi.”, które mog ą by ć to ż same z postanowieniami umownymi wpisanymi na podstawie art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod pozycjami:1247, 1016, 838, 932, 1283 i 972, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 24 ust. 2 pkt 1) ww. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów [dalej: ustawa o ochronie (…)]. Jednocze ś nie, ww. Postanowieniem nr 29 /2008 z dnia 29.01.2008 r. Prezes Urz ę du zaliczy ł w poczet dowodów informacje uzyskane w post ę powaniu wyja ś niaj ą cym, sygn. akt RWR 403-9/07/KS. (dowód: karta 1-43) 4. Ustosunkowuj ą c si ę do postawionego zarzutu, pe ł nomocnik Studium Medycznego w pi ś mie z dnia 18.02.2008 r. poda ł , i ż Szko ł a przygotowuje do wykonywania zawodu ratownika medycznego. W zwi ą zku z tym musi mie ć wyposa ż one pracownie w specjalistyczny, bardzo drogi sprz ę t. Koszty jej utrzymania s ą bardzo wysokie. Za ś samo Studium Medyczne utrzymuje si ę wy łą cznie z wnoszonych przez uczniów op ł at czesnego oraz dotacji udzielanych przez Urz ą d Miejski we Wroc ł awiu. Dotacje s ą niskie i wynosz ą ok. 200 z ł na jednego ucznia. Za ś sami s ł uchacze Studium Medycznego wp ł acaj ą czesne z du ż ym opó ź nieniem, co powoduje brak p ł ynno ś ci finansowej szko ł y. W zwi ą zku z tym wprowadzone zosta ł y umowne odsetki za zw ł ok ę (§ 3 ust. 4 umowy). Natomiast postanowienia § 4 ust. 2 i § 6 zosta ł y wpisane do ww. umowy ze wzgl ę du na to, i ż po dodatkowej rekrutacji na wy ż sze uczelnie cz ęść osób zaprzestaje ucz ę szczania do Studium Medycznego, nie sk ł adaj ą c nawet oficjalnej rezygnacji. Bardzo cz ę sto s ł uchacze ucz ę szczaj ą do Studium przez ca ł y semestr, a pó ź niej rezygnuj ą , op ł acaj ą c jedynie jeden lub dwa miesi ą ce nauki. Osoby zapisuj ą ce si ę do Studium Medycznego zapoznaj ą si ę ze statutem oraz umow ą , której nie musz ą od razu podpisywa ć . Ponadto, kandydat mo ż e negocjowa ć warunki umowy z osoba prowadz ą c ą szko łę . Cz ę sto, ze wzgl ę du na trudn ą sytuacj ę finansow ą s ł uchacza, odst ę puje si ę od pobrania odsetek za nieterminow ą wp ł at ę . Natomiast w pi ś mie z dnia 11.04.2008 r. (data wp ł ywu) podano, i ż § 6 wzorca umownego dotyczy sytuacji, kiedy s ł uchacz studium zostaje skre ś lony z listy s ł uchaczy na podstawie 2 uchwa ł y Rady Pedagogicznej. S ł uchacze wnosz ą op ł aty za nauk ę w okresach miesi ę cznych i zapis ten odnosi si ę tylko do op ł at wniesionych za okres, kiedy s ł uchacz ucz ę szcza ł do Studium Medycznego. Natomiast § 4 ust. 2 umowy odnosi si ę do sytuacji, gdy s ł uchacz zrezygnowa ł z nauki nie powiadamiaj ą c o tym fakcie szko ł y, a na kierowane przez Studium Medyczne zawiadomienie nie odpowiada ł . Je ż eli za ś chodzi o tre ść postanowienia § 3 ust. 4 umowy, to wysoko ść ustalonych w nim odsetek umownych, przy wp ł acie 330 z ł miesi ę cznie, by ł a ni ż sza od obowi ą zuj ą cych odsetek ustawowych, które w latach 2006-2007 wynosi ł y ok. 11,5% w stosunku rocznym. (dowód: karta nr 44-45, 52) Prezes Urz ę du ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny: 1. Andrzej Ż ywirski prowadzi Prywatne Medyczne Studium Zawodowe Ratownictwa Medycznego przy ul. S ł ubickiej 29/33 we Wroc ł awiu, na podstawie za ś wiadczenia nr 86/2001 z dnia 28.09.2001 r. o wpisie do ewidencji szkó ł i placówek niepublicznych, wydanego przez Dyrektora Wydzia ł u Urz ę du Miejskiego Wroc ł awia. W zwi ą zku z prowadzon ą dzia ł alno ś ci ą w wy ż ej wymienionym zakresie stosuje on w obrocie z konsumentami wzorzec umowy pn . „Umowa ”, zawieraj ą cy nast ę puj ą ce zapisy: a) § 3 ust 4 „Od op ł at nie wniesionych w terminie s ą pobierane odsetki umowne w wysoko ś ci 1,00 z ł za ka ż dy dzie ń zw ł oki.”, b)§ 4 ust. 2 ”W przypadku rezygnacji z nauki s ł uchacza z nauki w STUDIUM z w ł asnej winy wpisowe nie podlega zwrotowi”, c) § 6 „W przypadku nie zaliczenia semestru przez s ł uchacza lub skre ś lenia z listy decyzj ą Rady Pedagogicznej dotychczas wniesione op ł aty nie podlegaj ą zwrotowi.”, Nale ż y ponadto wskaza ć , i ż ww. ustawa o ochronie (...) obejmuje poj ę ciem „przedsi ę biorcy” tak ż e podmioty, których dzia ł alno ść nie kojarzy si ę z typow ą dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą . Takimi podmiotami s ą niew ą tpliwie prywatne szko ł y policealne. Organizowanie i prowadzenie policealnej szko ł y niepublicznej z odpowiednim programem nauczania stanowi ś wiadczenie us ł ug o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, podmiot organizuj ą cy i prowadz ą cy takie nauczanie mo ż e by ć uznany za przedsi ę biorc ę w rozumieniu art. 4 pkt 1 ppkt a) ustawy o ochronie (…). Tym samym podmiot ten (w niniejszej sprawie Andrzej Ż ywirski prowadz ą cy Prywatne Medyczne Studium Zawodowe Ratownictwa Medycznego) posiada legitymacj ę biern ą w post ę powaniu o uznaniu za niedozwolone postanowie ń w stosowanym przez niego wzorcu umów edukacyjnych. Za ś osoby (s ł uchacze), które korzystaj ą z us ł ug tej szko ł y odp ł atnie, stosownie do zawieranych w tym zakresie umów, s ą konsumentami w rozumieniu art. 4 pkt 12 ustawy o ochronie (…). Powy ż sze stanowisko Prezesa Urz ę du znajduje swoje potwierdzenie w orzecznictwie s ą dowym. I tak w wyroku z dnia 9 marca 2006 r. S ą d Najwy ż szy (sygn. akt I CSK 135/05) uzna ł prowadz ą cego szko łę policealn ą za przedsi ę biorc ę . Równie ż S ą d Najwy ż szy w uchwale z dnia 3 lipca 2003 r. (sygn. akt III CZP 38/03, wyrok z dnia z dnia 7 kwietnia 2004 r., sygn. akt III SK 22/2004) stwierdzi ł , i ż niepa ń stwowe szko ł y wy ż sze posiadaj ą na gruncie prawa cywilnego status przedsi ę biorcy. (dowód: karta 6-9, 12) 2. W Rejestrze postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone zamieszczono klauzule o tre ś ci: - 1247 - " Na ł o ż enie kary za zw ł ok ę w dokonywaniu op ł at nast ę puje w sytuacji przekraczania okre ś lonych w par. 4 p. 2 terminach; wysoko ść naliczonych odsetek odpowiada wysoko ś ci 1,00 PLN za ka ż dy dzie ń zw ł oki" (wyrok SOKiK z dnia 4 sierpnia 2004 r, sygn. akt XVII AmC 46/03); 3 -1016 – „W przypadku nie wywi ą zania si ę s ł uchacza z warunków okre ś lonych w § 4 pkt pkt 1 dot. terminu p ł atno ś ci Szko ł a mo ż e obci ąż y ć s ł uchacza op ł at ą w wysoko ś ci 1 PLN za ka ż dy dzie ń zw ł oki do momentu dokonania zaleg ł ej wp ł aty” (wyrok SOKiK z dnia 21 listopada 2006 r, sygn. akt XVII AmC 135/05); -838 -„ 50 z ł – wpisowe p ł atne w sekretariacie przy zapisie do grupy j ę zykowej, jest to kwota bezzwrotna” (wyrok SOKiK z dnia 22 czerwca 2006 r, sygn. akt XVII AmC 50/05); - 932- „W przypadku uniewa ż nienia cz ł onkostwa w Klubie, wpisowe oraz op ł ata abonamentowa nie podlega zwrotowi” (wyrok SOKiK z dnia 17 listopada 2005 r, sygn. akt XVII AmC 53/05); - 1283 "W sytuacji rezygnacji ze studiów w WSDG lub nie podj ę cia nauki albo skre ś lenia z listy studentów zwrot op ł at nie przys ł uguje." ( wyrok SOKiK z dnia 05 wrze ś nia 2006 r. sygn. akt XVII Amc 120/05 ), - 972 „W przypadku dobrowolnej rezygnacji z kursu lub dyscyplinarnego skre ś lenia (…) z listy s ł uchaczy na zasadach wymienionych w punkcie 6 Ogólnych Warunków Uczestnictwa zwrot op ł at wniesionych za kurs nie przys ł uguje” ( wyrok SOKiK z dnia 06 marca 2006 r. sygn. akt XVII AmC 21/05 ), (strona internetowa: www.uokik.gov.pl/pl/ochrona_konsumentow/niedozwolone_klauzule/rejestr_klauzul_niedoz wolonych/). Maj ą c na uwadze zebrany materia ł dowodowy, Prezes Urz ę du zwa ż y ł : Podstaw ą do rozstrzygania sprawy w oparciu o przepisy ustawy o ochronie (…) jest uprzednie zbadanie przez Prezesa Urz ę du, czy w danej sprawie zagro ż ony zosta ł interes publicznoprawny. Stwierdzenie, ż e to nast ą pi ł o pozwala na realizacj ę celu tej ustawy, wskazanego w art. 1 ust. 1, którym jest okre ś lenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasady podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przedsi ę biorców i konsumentów. Zdaniem Prezesa Urz ę du rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wi ąż e si ę z ochron ą interesu wszystkich konsumentów, którzy s ą lub b ę d ą klientami Studium Medycznego. Interes publicznoprawny przejawia si ę tak ż e w postaci zbiorowego interesu konsumentów. Innymi s ł owy - naruszenie zbiorowego interesu konsumentów jest jednocze ś nie naruszeniem interesu publicznoprawnego. Zatem uzasadnione by ł o w niniejszej sprawie podj ę cie przez Prezesa Urz ę du dzia ł a ń przewidzianych w ustawie o ochronie (…). Art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie (…) stanowi, i ż „Zakazane jest stosowanie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. ”, natomiast art. 24 ust. 2 okre ś la, i ż „Przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy, w szczególno ś ci: 1) stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks post ę powania cywilnego. (…).” Do stwierdzenia praktyki, o której mowa w art. 24 ust. 2 pkt 1) ustawy o ochronie (…) konieczne jest wykazanie, i ż przedsi ę biorca stosuje we wzorcu umownym postanowienia, które zosta ł y wpisane do prowadzonego przez Prezesa Urz ę du Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego. 4 Podkre ś li ć nale ż y, i ż zbiorowe interesy konsumentów podlegaj ą ochronie przed dzia ł aniami przedsi ę biorców, które s ą sprzeczne z prawem, tj. przepisami okre ś lonych aktów prawnych oraz zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego i dobrymi obyczajami. Wskaza ć przy tym nale ż y, i ż wzorce umowne wykorzystywane przy zawieraniu umów z konsumentami mog ą by ć poddane kontroli abstrakcyjnej. Kontroli abstrakcyjnej wzorca jako takiego (art. 479 36 – 479 45 k.p.c. ) dokonuje si ę niezale ż nie od tego, czy postanowienia wzorca by ł y, czy te ż nie by ł y zastosowane przy konkretnej umowie. Kontrola taka obejmuje klauzule pojedyncze lub zbiorowe (ca ł y wzorzec lub jego fragment). Oceny postanowie ń w wypadku kontroli abstrakcyjnej dokonuje S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wy łą cznie do kompetencji tego S ą du nale ż y uznanie postanowie ń wzorców umownych za niedozwolone. Art. 479 43 k.p.c. rozszerza prawomocno ść wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocno ś ci rozszerzonej nast ę puje od chwili wpisania wzorca umowy do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, prowadzonego przez Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. Konsekwencj ą umieszczenia postanowienia umownego w w/w rejestrze jest to, ż e pos ł u ż enie si ę nim b ę dzie mia ł o skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzgl ę dnie przez prawo zakazanego . Wpis do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych oznacza, ż e od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. Powy ż sze stanowisko Prezesa Urz ę du zgodne jest z orzecznictwem S ą du Najwy ż szego, który w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06) stwierdzi ł , i ż „(…) stosowanie postanowie ń wzorców umów o tre ś ci to ż samej z tre ś ci ą postanowie ń uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., mo ż e by ć uznane w stosunku do innego przedsi ę biorcy za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów (…)”. W uzasadnieniu do powy ż szej uchwa ł y S ą d uzna ł m.in., ż e „ (…) praktyka naruszaj ą ca zbiorowe interesy konsumentów art. 23a u.ok.ik. [obecnie art. 24] obejmuje równie ż przypadki wprowadzania jedynie zmian kosmetycznych polegaj ą cych na przestawieniu wyrazów lub zast ą pieniu jednych wyrazów innymi, je ż eli tylko wyk ł adnia postanowienia pozwoli stwierdzi ć , ż e jego tre ść mie ś ci si ę w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbli ż onej tre ś ci do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecie ż tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co wpisana do rejestru (…). Przyj ę ta powy ż ej rozszerzaj ą ca wyk ł adnia art. 23a u.ok.ik. znajduje równie ż uzasadnienie w dyrektywach 93/13 oraz 98/27 a tak ż e orzecznictwie ETS dotycz ą cym zasady efektywno ś ci (…)”. Nie jest zatem konieczna dok ł adna, literalna identyczno ść klauzuli wpisanej do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone i klauzuli z ni ą porównywanej i st ą d niedozwolone b ę d ą tak ż e takie postanowienia umów, które mieszcz ą si ę w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru, której tre ść zostanie ustalona w oparciu o dokonan ą jej wyk ł adni ę . Przedmiotem niniejszego post ę powania jest wykazanie, ż e zakwestionowane przez Prezesa Urz ę du zapisy wzorca umownego pn. „Umowa”, stosowanego przez Studium Medyczne, s ą to ż same z tre ś ci ą postanowie ń uznanych za niedozwolone prawomocnymi wyrokami S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, tj. czy: a) § 3 ust 4 „Od op ł at nie wniesionych w terminie s ą pobierane odsetki umowne w wysoko ś ci 1,00 z ł za ka ż dy dzie ń zw ł oki.” mie ś ci si ę w hipotezie klauzuli wpisanej do Rejestru pod poz.1247 i 1016 , 5 b)§ 4 ust. 2 ”W przypadku rezygnacji z nauki s ł uchacza z nauki w STUDIUM z w ł asnej winy wpisowe nie podlega zwrotowi” mie ś ci si ę w hipotezie klauzuli wpisanej do Rejestru pod poz. 838 i 932 , c) § 6 „W przypadku nie zaliczenia semestru przez s ł uchacza lub skre ś lenia z listy decyzj ą Rady Pedagogicznej dotychczas wniesione op ł aty nie podlegaj ą zwrotowi.” mie ś ci si ę w hipotezie klauzuli wpisanej do Rejestru pod poz. 1283 i 972. W wyroku z dnia 4 sierpnia 2004 r. (sygn. akt XVII AmC 46/03) S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej : SOKiK), uzna ł za niedozwolone postanowienie umowne, które nast ę pnie zosta ł o wpisane pod poz. 1247 do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone o tre ś ci: "Na ł o ż enie kary za zw ł ok ę w dokonywaniu op ł at nast ę puje w sytuacji przekraczania okre ś lonych w par. 4 p. 2 terminach; wysoko ść naliczonych odsetek odpowiada wysoko ś ci 1,00 PLN za ka ż dy dzie ń zw ł oki" . W jego uzasadnieniu S ą d poda ł , i ż „… klauzula wprowadzaj ą ca nadmiernie wygórowane odsetki umowne mo ż e by ć uznana za niedozwolon ą je ż eli jest ona sprzeczna z dobrymi obyczajami, ra żą co naruszaj ą c interesy konsumenta. Zdaniem S ą du, w obecnych warunkach ekonomicznych, odsetki przekraczaj ą ce w skali roku kilkakrotnie warto ść ś wiadczenia naruszaj ą powy ż sze kryteria”. Z kolei w wyroku z dnia 21 listopada 2006 r. (sygn. akt XVII AmC 135/05) SOKiK uzna ł za niedozwolone postanowienie zapis umieszczony pod poz. 1016 w rejestrze o tre ś ci: „W przypadku nie wywi ą zania si ę s ł uchacza z warunków okre ś lonych w § 4 pkt pkt 1 dot. terminu p ł atno ś ci Szko ł a mo ż e obci ąż y ć s ł uchacza op ł at ą w wysoko ś ci 1 PLN za ka ż dy dzie ń zw ł oki do momentu dokonania zaleg ł ej wp ł aty”. Tre ść § 3 ust. 4 wzorca pn. „Umowa”, podobnie jak wymienione powy ż ej zapisy umowne wpisane do rejestru, przewiduje kar ę umown ą cyt. „odsetki umowne w wysoko ś ci 1.00 z ł za ka ż dy dzie ń zw ł oki”. Zastrze ż enie kary umownej na wypadek niewykonania lub nienale ż ytego wykonania umowy, wzgl ę dnie okre ś lonej sumy pieni ęż nej na wypadek odst ą pienia od umowy (odst ę pne) jest dopuszczalne na mocy art. 483 k.c. oraz 396 k.c. Przepisy kodeksowe nie precyzuj ą jednak sposobu naliczania powy ż szych sum, ani ich wysoko ś ci, poza art. 385³ pkt 17 k.c. Na jego podstawie za niedozwolone postanowienie umowne uznaje si ę postanowienie, które nak ł ada na konsumenta, który nie wykona ł zobowi ą zania lub odst ą pi ł od umowy obowi ą zek zap ł aty ra żą co wygórowanej kary umownej lub odst ę pnego. Nie podlega kwestionowaniu przez Prezesa UOKiK zasadno ść pobierania kary umownej – powszechnie stosowanej w obrocie handlowym, a jedynie jej wysoko ść . Jak wynika z za łą czonej do akt sprawy umowy wysoko ść czesnego za jeden semestr wynosi 1.650 z ł , za ś przy wp ł atach ratalnych – 330 z ł miesi ę cznie. Nie wniesienie przez s ł uchacza op ł aty w terminie skutkuje naliczeniem i pobraniem odsetek umownych w wysoko ś ci 1 z ł za ka ż dy dzie ń zw ł oki (§ 3 ust. 4 umowy). W przypadku 30 dniowej zw ł oki we wp ł acie s ł uchacz zobowi ą zany jest ui ś ci ć kar ę w wysoko ś ci 30 z ł , co stanowi 1,8% pe ł nej op ł aty semestralnej (1.650 z ł ) oraz 9,1% wysoko ś ci raty (330 z ł ). Proporcjonalnie w skali roku kara ta wynosi 21,6 % i 109,2%. Rozpatruj ą c t ę kwesti ę nale ż y mie ć na uwadze tak ż e tre ść art. 359 § 2 1 i § 2 2 k.c. Zgodnie z tymi przepisami maksymalna wysoko ść odsetek wynikaj ą cych z czynno ś ci prawnej nie mo ż e w stosunku rocznym przekracza ć czterokrotno ś ci wysoko ś ci stopy kredytu lombardowego NBP, i je ż eli wysoko ść odsetek wynikaj ą cych z czynno ś ci prawnej przekracza wysoko ść odsetek maksymalnych nale żą si ę odsetki maksymalne (obecnie 4 x 7,25 = 29%). Pomimo obowi ą zywania ww. przepisów k.c. od dnia 20.02.2006 r. Studium Medyczne podpisuj ą c ze s ł uchaczami umowy na rok szkolny 2006/2007 zawar ł o we wzorcu umownym kwestionowane postanowienie, które pozwala mu na pobieranie od s ł uchaczy kar w wysoko ś ci znacznie wy ż szej (109,2%) ni ż to przewidzia ł ustawodawca (obecnie 29%). Powy ż sze przeczy twierdzeniu Studium Medycznego, i ż wysoko ść ustalonych odsetek 6 umownych przy wp ł acie 330 z ł miesi ę cznie by ł a ni ż sza od obowi ą zuj ą cych odsetek ustawowych, które w latach 2006-2007 wynosi ł y ok. 11,5% w stosunku rocznym. Zdaniem Prezesa Urz ę du ustalenie takich wysoko ś ci kar umownych jest ra żą co wygórowane i narusza dobre obyczaje oraz uzasadnione ekonomiczne interesy konsumentów. Bez znaczenia przy tym pozostaj ą ró ż nice w zapisach wynikaj ą ce z u ż ytych sformu ł owa ń i wyrazów, które nie wp ł ywaj ą na wyk ł adni ę klauzuli zawartej w tre ś ci § 3 ust. 4 przedmiotowej umowy prowadz ą c do stwierdzenia jej to ż samo ś ci z klauzulami wpisanymi do rejestru pod poz. 1247 i 1016. W wyroku z dnia 22 czerwca 2006 r. (sygn. akt XVII AmC 50/05) SOKiK, uzna ł za niedozwolone postanowienie umowne, które nast ę pnie zosta ł o wpisane pod poz. 838 do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone o tre ś ci: „ 50 z ł – wpisowe p ł atne w sekretariacie przy zapisie do grupy j ę zykowej, jest to kwota bezzwrotna”, uznaj ą c taki zapis za niedozwolony w ś wietle art. 385 1 kc oraz 385 3 pkt 16 kc bowiem nak ł ada wy łą cznie na konsumenta obowi ą zek zap ł aty ustalonej sumy na wypadek rezygnacji z zawarcia lub wykonania umowy, wzorzec nie przewiduje analogicznych uprawnie ń konsumenta co powoduje, i ż uprawnienia stron umowy nie s ą równe”. W wyroku z dnia 17 listopada 2005 r. (sygn. akt XVII AmC 53/05) SOKiK uzna ł za niedozwolone postanowienie umieszczone pod poz. 932 w rejestrze o tre ś ci: „W przypadku uniewa ż nienia cz ł onkostwa w Klubie, wpisowe oraz op ł ata abonamentowa nie podlega zwrotowi”. Uzasadniaj ą c swoje stanowisko S ą d wskaza ł , i ż ww. postanowienie stanowi niedozwolon ą klauzul ę okre ś lon ą w art. 385 3 pkt 3 kc, przewiduj ą c ą utrat ę prawa żą dania zwrotu konsumentowi uiszczonej zap ł aty za ś wiadczenie nie wp ł acone w ca ł o ś ci lub cz ęś ci, je ż eli konsument zrezygnuje z zawarcia umowy lub jej wykonania, co rodzi negatywne skutki finansowe dla konsumenta. Tre ść § 4 ust. 2 wzorca pn. „Umowa”, podobnie jak wymienione powy ż ej zapisy umowne wpisane do rejestru, przewiduj ą brak zwrotu wpisowego w przypadku rezygnacji konsumenta z nauki w Studium Medycznym. Zgodnie z orzecznictwem s ą dowym, wspomnianym powy ż ej, a tak ż e zdaniem Prezesa Urz ę du, przyj ę cie zasady, i ż wpisowe jest bezzwrotne, ra żą co narusza dobre obyczaje oraz uzasadnione interesy konsumentów. Szczególnie, i ż „Umowa” nie zawiera ż adnych postanowie ń przyznaj ą cych konsumentom (s ł uchaczom Studium Medycznego) analogiczne prawo. Jednocze ś nie, z tre ś ci kwestionowanej klauzuli nie wynika, wbrew twierdzeniu Studium Medycznego (karta 52), i ż dotyczy ona jedynie sytuacji, gdy s ł uchacz sam zrezygnowa ł ze szko ł y i nie powiadomi ł jej o tym, a na kierowane zawiadomienia nie odpowiada. Bez znaczenia przy tym pozostaj ą ró ż nice w zapisach wynikaj ą ce z u ż ytych sformu ł owa ń i wyrazów, które nie wp ł ywaj ą na wyk ł adni ę klauzuli zawartej w tre ś ci § 4 ust. 2 przedmiotowej umowy prowadz ą c do stwierdzenie jej to ż samo ś ci z klauzulami wpisanymi do rejestru pod poz. 838 i 932. W wyroku z dnia 5 wrze ś nia 2006 r. (sygn. akt XVII Amc 120/05) SOKiK uzna ł za niedozwolone postanowienie umowne, które nast ę pnie zosta ł o wpisane pod poz. 1283 do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone o tre ś ci: "W sytuacji rezygnacji ze studiów w WSDG lub nie podj ę cia nauki albo skre ś lenia z listy studentów zwrot op ł at nie przys ł uguje." W jego uzasadnieniu S ą d poda ł , i ż to postanowienie spe ł nia przes ł anki niedozwolonej klauzuli umownej okre ś 1onej w art. 385 3 pkt. 12 k.c., bowiem wy łą cza obowi ą zek zwrotu konsumentowi uiszczonej zap ł aty za ś wiadczenie nie spe ł nione w ca ł o ś ci lub cz ęś ci. Nadto spe ł nia przes ł anki niedozwolonej klauzuli umownej okre ś lonej w art. 385 pkt. 13 k.c. przewiduj ą c utrat ę prawa do żą dania zwrotu ś wiadczenia konsumenta spe ł nionego wcze ś niej ni ż ś wiadczenie kontrahenta. W oparciu o tak skonstruowane 7 postanowienia wzorca umownego szko ł a nie jest zobowi ą zana do zwrotu nawet cz ęś ci wp ł aconych przez studenta op ł at na wypadek skre ś lenia z listy studentów. Student za ś pozbawiony jest prawa do żą dania zwrotu wcze ś niej spe ł nionego ś wiadczenia. W ocenie S ą du zasadnym jest fakt obci ąż enia studenta kosztami z tytu ł u czesnego za okres, w którym faktycznie pobiera ł nauk ę , a szko ł a ś wiadczy ł a na jego rzecz us ł ugi edukacyjne. Natomiast po odst ą pieniu przez studenta od umowy obci ąż anie go kosztami dalszej nauki jest sprzeczne z dobrymi obyczajami i ra żą co narusza jego interesy, prowadzi do niesymetrycznego rozk ł adu praw i obowi ą zków poprzez przyznanie dogodniejszej pozycji kontrahentowi. Podobne stanowisko zaj ął SOKiK w wyroku z dnia 6 marca 2006 r. (sygn. akt XVII AmC 21/05), w którym za klauzul ę abuzywn ą uzna ł postanowienie o tre ś ci: „W przypadku dobrowolnej rezygnacji z kursu lub dyscyplinarnego skre ś lenia (…) z listy s ł uchaczy na zasadach wymienionych w punkcie 6 Ogólnych Warunków Uczestnictwa zwrot op ł at wniesionych za kurs nie przys ł uguje.” (poz. 972 Rejestru). Niew ą tpliwie, w kwestionowanym przez Prezesa Urz ę du § 6 wzorca umownego pn . „Umowa”, s ł uchaczowi Studium Medycznego skre ś lonemu z listy decyzj ą Rady Pedagogicznej, odmawia si ę prawa zwrotu op ł at przez niego ju ż wniesionych. Podkre ś li ć przy tym nale ż y, i ż s ł uchacze Studium Medycznego uiszczaj ą op ł aty jednorazowo za semestr (1650 z ł ) lub w ratach miesi ę cznych, po 330 z ł . Zatem równie ż w przypadku zap ł aty czesnego w pe ł nej wysoko ś ci za semestr, po skre ś leniu z listy s ł uchacz nie otrzymuje zwrotu nawet cz ęś ci tej kwoty. W zwi ą zku z powy ż szym analiza porównawcza tego postanowienia umownego z klauzulami wpisanymi do rejestru pod poz. 1283 i 972 wskazuje na jednoznaczno ść tre ś ci porównywanych klauzul, której nie naruszaj ą odmienno ś ci w zakresie u ż ytych sformu ł owa ń i wyrazów, co pozwala na stwierdzenie ich to ż samo ś ci. Studium Medyczne poda ł o, i ż ww. zapisy „Umowy” zosta ł y wprowadzone ze wzgl ę du na fakt, i ż utrzymanie tego typu szko ł y jest kosztowne, za ś dotacje udzielane przez Urz ą d Miejski we Wroc ł awiu s ą niskie. Podstawowym ź ród ł em utrzymania szko ł y jest czesne od s ł uchaczy, którzy cz ę sto wp ł acaj ą je nieregularnie. Niejednokrotnie rezygnuj ą oni ze szko ł y, nie uiszczaj ą c czesnego w ogóle. Ustosunkowuj ą c si ę do powy ż szego Prezes Urz ę du podkre ś la, i ż Andrzej Ż ywirski prowadzi dzia ł alno ść gospodarcz ą nastawion ą na zysk. Ponosi przy tym równie ż ryzyko gospodarcze z t ą dzia ł alno ś ci ą zwi ą zane. Stosuj ą c kwestionowane postanowienia d ąż y on do ca ł kowitego przerzucenie na konsumentów (s ł uchaczu Studium Medycznego) ryzyka prowadzonej dzia ł alno ś ci gospodarczej, czego nie mo ż na zaakceptowa ć . Podkre ś li ć nale ż y, i ż podobne stanowisko zaj ął równie ż SOKiK w powo ł anych powy ż ej wyrokach z dnia 4 sierpnia 2004 r, sygn. akt XVII AmC 46/03 i z dnia 6 marca 2006 r. sygn. akt XVII AmC 21/05. W my ś l art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1) ustawy o ochronie (…) stosowanie postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone jest praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. Mówi ą c o „zbiorowym interesie konsumentów” nale ż y zaznaczy ć , i ż ustawa o ochronie (…) nie podaje jego definicji, wskazuj ą c jednak w art. 24 ust. 3, ż e nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. O tym, czy naruszony zosta ł interes zbiorowy, nie zawsze przes ą dza kryterium ilo ś ciowe, poniewa ż niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta mo ż e by ć przejawem cz ę sto lub nawet powszechnie stosowanej praktyki naruszaj ą cej interes zbiorowy. W niniejszej sprawie bez w ą tpienia mamy do czynienia z naruszeniem praw licznej grupy konsumentów, b ę d ą cych ju ż oraz przysz ł ych s ł uchaczy Studium Medycznego. 8 Tak wi ę c, w rozpatrywanym stanie faktycznym zachowanie uczestnika nie dotyczy interesów poszczególnych osób, których sprawy maj ą charakter jednostkowy, indywidualny i nie daj ą cy si ę porówna ć z innymi, lecz mamy do czynienia z naruszonymi uprawnieniami okre ś lonego kr ę gu konsumentów, których sytuacja jest identyczna i wspólna dla ca ł ej, licznej grupy obecnych i przysz ł ych kontrahentów przedsi ę biorcy. Maj ą c powy ż sze na wzgl ę dzie, Prezes UOKiK stwierdzi ł , ż e zosta ł y spe ł nione łą cznie wszystkie przes ł anki dla zakwalifikowania opisanych dzia ł a ń jako praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, okre ś lonej w art. 24 ust.1 i 2 pkt 1) ustawy o ochronie (...). Kara pieni ęż na Zgodnie z art.106 ust.1 pkt.4 ustawy o ochronie (…), Prezes Urz ę du mo ż e na ł o ż y ć na przedsi ę biorc ę , w drodze decyzji kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci nie wi ę kszej ni ż 10 % przychodu osi ą gni ę tego w roku rozliczeniowym poprzedzaj ą cym rok na ł o ż enia kary, je ż eli przedsi ę biorca ten, cho ć by nieumy ś lnie dopu ś ci ł si ę stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 . Z tre ś ci przepisu wynika, i ż ww. kara ma charakter fakultatywny. W zwi ą zku z tym Prezes Urz ę du w ramach uznania administracyjnego decyduje czy zasadne jest w danej sprawie na ł o ż enie kary. Ustawa nie zawiera katalogu przes ł anek, od których uzale ż niona jest decyzja o na ł o ż eniu kary. W art. 111 ustawy o ochronie (…) jedynie wskazano, i ż ustalaj ą c wysoko ść kary Prezes Urz ę du winien wzi ąć pod uwag ę okres, stopie ń oraz okoliczno ś ci uprzedniego naruszenia przepisów ustawy. W rozpatrywanej sprawie, w punkcie I sentencji decyzji stwierdzono, ż e Studium Medyczne naruszy ł o zakaz, o którym mowa w art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie (…). Zakaz ten ma charakter bezwzgl ę dny, zatem nie istniej ą przes ł anki natury prawnej, które umo ż liwia ł by zalegalizowanie tych praktyk. Spe ł niona jest zatem podstawowa przes ł anka warunkuj ą ca na ł o ż enie kary pieni ęż nej. Prezes Urz ę du uzna ł wi ę c za uzasadnione w niniejszej sprawie na ł o ż enie na przedsi ę biorc ę kary pieni ęż nej (po zaokr ą gleniu do 1 z ł ) w wysoko ś ci 3.761 z ł (s ł ownie trzy tysi ą ce siedemset sze ść dziesi ą t jeden z ł otych), p ł atn ą do bud ż etu pa ń stwa, co stanowi (tajemnica przedsi ę biorstwa) % przychodu Studium Medycznego za rok 2007 r. (dane wg dokumentów PIT 36L za rok 2007: karta 53), czyli (tajemnica przedsi ę biorstwa) % kary jaka mog ł aby by ć w tym przypadku na ł o ż ona. Na ustalenie wysoko ś ci kary w ww. wysoko ś ci wp ł yn ęł a ocena ca ł okszta ł tu okoliczno ś ci sprawy dokonana w ś wietle art.111 ustawy o ochronie (…) . Przepis ten stanowi, ż e przy ustalaniu wysoko ś ci kar pieni ęż nych, o których mowa w art. 106-108, nale ż y uwzgl ę dni ć w szczególno ś ci okres, stopie ń oraz okoliczno ść naruszenia przepisów ustawy, a tak ż e uprzednie naruszenie przepisów ustawy. Za okoliczno ś ci ł agodz ą ce uznano, i ż Studium Medyczne dopu ś ci ł o si ę naruszenia zbiorowych interesów konsumentów po raz pierwszy. Za ś okoliczno ś ci ą obci ąż aj ą c ą jest fakt, ż e przedsi ę biorca, po wszcz ę ciu niniejszego post ę powania, faktycznie nie zaprzesta ł stosowania kwestionowanych zapisów umownych, nie dokona ł tak ż e zmian w zawartych umowach. Poniewa ż , w ś wietle powy ż szego orzeczona kara winna równie ż spe ł nia ć rol ę represyjno- wychowawcz ą , a nadto pozostawa ć we w ł a ś ciwej proporcji do mo ż liwo ś ci karanego przedsi ę biorcy, ustalaj ą c wysoko ść kary wzi ę to pod uwag ę zdolno ść p ł atnicz ą przedsi ę biorcy. Przyjmuj ą c wspomniane ww. wcze ś niej okoliczno ś ci naruszenia przepisów ustawy o ochronie (...), jak równie ż fakt, i ż kara winna by ć orzekana na poziomie wystarczaj ą cym do osi ą gni ę cia zamierzonego celu i odczuwalna dla przedsi ę biorcy, ale równocze ś nie pozwalaj ą cym mu na 9 dalsze prowadzenie dzia ł alno ś ci, Prezes Urz ę du postanowi ł na ł o ż y ć kar ę w wysoko ś ci 3.761 z ł (po zaokr ą gleniu do 1 z ł ), co odpowiada (tajemnica przedsi ę biorstwa) % kary maksymalnej. W opinii Prezesa Urz ę du powy ż sza kara spe ł nia zarówno funkcj ę prewencyjn ą , jak i represyjn ą . Zgodnie z art. 112 ust. 1 ustawy o ochronie (…) kar ę pieni ęż n ą nale ż y ui ś ci ć w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Warszawie: NBP O/O Warszawa 51101010100078782231000000 . Maj ą c powy ż sze na uwadze, nale ż a ł o orzec jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 81 ust 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c., od niniejszej decyzji przys ł uguje stronie odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów we Wroc ł awiu. Z up. Prezesa UOKiK Dyrektor Del. we Wroc ł awiu Zbigniew Jurczyk Otrzymuje: Kancelaria Prawna Iwona Kuras Pl. Legionów 12/2 50-046 Wroc ł aw 10