RGD-23/2008

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW D ELEGATURA UOK I K W G DAŃSKU 80-824 G DAŃSK , UL . P ODWALE P RZEDMIEJSKIE 30 T EL ./ FAX (058) 346-29-32, 346-29-33, 301-51-75 E- MAIL : GDANSK @ UOKIK . GOV . PL RGD.61-21/08/MLM Gdańsk, dnia 25 czerwca 2008r. D ECYZJA NR RGD. 23/2008 I. Na podstawie art. 28 ust. 1 oraz stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 50, poz. 331 ze zmianami) i § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. Nr 134, poz. 939), w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, wszczętego z urzędu, przeciwko przedsiębiorcy E Sp. z o.o. z siedzibą w S, w sprawie stosowania we wzorcu umownym „Ogólne warunki uczestnictwa w imprezach organizowanych przez B.T.Z E SP. Z.O.O.” postanowienia, zawar- tego w pkt 7 wzorca, o treści: - „Wszelkie reklamacje naleŜy zgłaszać na miejscu pilotowi a następnie w formie pi- semnej bezpośrednio na adres organizatora wyjazdu – najpóźniej 15 dni po zakończe- niu imprezy (…)” , w wyniku którego uprawdopodobniono, iŜ ww. przedsiębiorca stosuje praktykę o jakiej mowa w art. 24 ust. 2 pkt 1 i w związku ze zobowiązaniem się przedsiębiorcy do pod- jęcia działań zmierzających do zaniechania naruszenia zbiorowych interesów konsu- mentów poprzez zmianę treści kwestionowanego postanowienia umownego, nakłada się na przedsiębiorcę obowiązek wykonania tego zobowiązania. II. Na podstawie art. 28 ust. 3 oraz stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 50, poz. 331 ze zmianami) i § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. Nr 134, poz. 939), Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów zobowiązuje przedsiębiorcę do złoŜenia sprawozdania o wykonaniu zobowiązania, o którym mowa w punkcie I niniejszej decyzji, w terminie do dnia 31 sierpnia 2008r. UZASADNIENIE 2 W roku 2008 Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwany dalej Prezesem Urzędu lub organem antymonopolowym) przeprowadził badanie rynku usług turystycz- nych. W ramach prowadzonych badań Delegatura UOKiK w Gdańsku poddała analizie wzorce umowne stosowane w obrocie konsumenckim przez przedsiębiorców działających na terenie jej właściwości miejscowej. W toku badania Prezes Urzędu ustalił, iŜ przedsiębiorca E Sp. z o.o. z siedzibą w S we wzorcu umownym „Ogólne warunki uczestnictwa w imprezach organizowanych przez B.T.Z E SP. Z.O.O.” , stosuje postanowienie, którego treść moŜna uznać za toŜ- samą z postanowieniem, które zostało wpisane do Rejestru postanowień wzorców umów uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 kodeksu postępowania cywilnego (zwanego dalej Rejestrem). W związku z powyŜszym, postanowieniem nr 152 z dnia 15 kwietnia 2008r. wszczęte zo- stało - z urzędu - postępowanie w sprawie podejrzenia stosowania przez przedsiębiorcę E Sp. z o.o. z siedzibą w S praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsument ó w, zdefinio- wanej w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331 ze zm.) [zwanej dalej takŜe ustawą o ochronie (…) lub ustawą antymonopolową], polegającej na stosowaniu we wzorcu umow- nym pn. „Ogólne warunki uczestnictwa w imprezach organizowanych przez B.T.Z E SP. Z.O.O.” , postanowienia, które zostało wpisane do Rejestru. Prezes Urzędu w poczet dowodów zaliczył równieŜ materiały uzyskane od przedsiębiorcy w trakcie przeprowadzonej wcześniej kontroli wzorców umownych. Odnosząc się do zarzutów postawionych w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania, przedsiębiorca pismem z dnia 28 kwietnia 2008r. oraz z dnia 10 czerwca 2008r. poinfor- mował, iŜ zobowiązuje się do dokonania zmiany treści kwestionowanego postanowienia umownego. Jednocześnie przedsiębiorca wskazał, Ŝe obecnie nie obowiązują w obrocie z konsumentami umowy zawarte w oparciu o wzorzec stosowany poprzednio. Prezes Urzędu ustalił następujący stan faktyczny: Spółka z o.o. E (zwana dalej E) została wpisana do Krajowego Rejestru Sądowego, w dniu 23 marca 2001r., pod numerem KRS: …... Ponadto Spółka zarejestrowana jest w Central- nej Ewidencji Organizatorów i Pośredników Turystycznych pod numerem ewidencyjnym …... Przedmiotem działania przedsiębiorcy jest m.in. organizowanie imprez turystycznych. W kontaktach z klientami posługuje się on projektami umów, które następnie konsumenci podpisują chcąc skorzystać z usług/oferty przedsiębiorcy. Projekty umów przedstawiane konsumentom, przygotowane z góry przed zawarciem umowy, zawierają gotowe jednolite postanowienia, wpisywane następnie do konkretnych umów podpisywanych z klientami, stanowiąc tym samym wzorzec umowy w rozumieniu art. 384 § 1 k.c. Stosowany przez przedsiębiorcę, projekt/wzorzec umowy tj.: „Ogólne warunki uczest- nictwa w imprezach organizowanych przez B.T.Z E SP. Z.O.O.” , zawiera między innymi następujące postanowienie umowne: - „Wszelkie reklamacje naleŜy zgłaszać na miejscu pilotowi a następnie w formie pi- semnej bezpośrednio na adres organizatora wyjazdu – najpóźniej 15 dni po zakończe- niu imprezy (…)” . 3 Mając na uwadze zebrany materiał dowodowy, Prezes Urzędu zwaŜył, co na- stępuje: Aby rozstrzygnąć sprawę w oparciu o przepisy ustawy o ochronie (…) niezbędnym jest uprzednie zbadanie przez Prezesa Urzędu, czy w danej sprawie zagroŜony został interes publicznoprawny. Wykazanie tej okoliczności, upowaŜnia dopiero Prezesa UOKiK do reali- zacji celu ustawy, którym zgodnie z jej art. 1 ust 1, jest określenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasad podejmowanej w interesie publicznoprawnym ochrony interes ó w przedsiębiorców i konsument ó w. W ocenie Prezesa Urzędu rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wiąŜe się i dotyczy ochrony interesu szerszej grupy konsumentów, którzy są lub mogą być klientami przedsiębiorcy. Spółce E postawiono zarzut naruszenia art. 24 ust 1 ustawy o ochronie (…), który stanowi iŜ, „ Zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. ” Zgodnie z ust. 2 tegoŜ artykułu „Przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumen- tów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności: 1) stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego. (…).” Aby działania przedsiębiorcy - w tym przypadku E - mogły zostać uznane za sprzeczne z powołanym wyŜej przepisem art. 24 ustawy antymonopolowej, winny one spełniać łącznie następujące przesłanki: ujawniać się w obrocie konsumenckim, stanowić działanie bez- prawne, naruszając jednocześnie zbiorowy interes konsumentów. Zgodnie z art. 4 pkt 12 ustawy o ochronie (…) i art. 22 1 k.c. za konsumenta uwaŜa się oso- bę fizyczną dokonującą czynności prawnej nie związanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Niekwestionowana przez uczestnika postępowania okoliczność zawierania umów sprzedaŜy usług turystycznych, jednoznacznie potwierdza fakt spełnienia pierwszej z przesłanek powołanego wyŜej przepisu ustawy antymonopolowej. Odnośnie drugiej przesłanki, tj. bezprawności, rozumianej jako działania sprzecznego z przepisami prawa, podnieść naleŜy, iŜ przedsiębiorcy postawiony został zarzut naruszenia art. 24 ust 1 i 2 ustawy o ochronie (...), polegający na stosowaniu w umowach zawiera- nych z konsumentami postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru po- stanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Ko- deksu postępowania cywilnego. Zakaz stosowania postanowień wpisanych do Rejestru dotyczy nie tylko tego przedsiębior- cy, przeciwko któremu zapadł wyrok w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone, lecz równieŜ innych przedsiębiorców. Art. 479 43 k.p.c . rozszerza prawomocność wyroku wydanego w sprawie o uznanie posta- nowień wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocności roz- szerzonej następuje od chwili wpisania wzorca umowy do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konku- rencji i Konsumentów, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. Konsekwencją umieszczenia postanowienia umownego w ww. Rejestrze jest to, Ŝe posłuŜenie się nim będzie miało skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzględnie przez prawo zakazanego . Wpis do Rejestru niedozwolonych postanowień umownych oznacza, Ŝe od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. PowyŜsze stanowisko Prezesa Urzędu zgodne jest z orzecznictwem Sądu NajwyŜszego, który w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06) stwierdził, iŜ „(…) stosowanie po- 4 stanowień wzorców umów o treści toŜsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwo- lone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkuren- cji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., moŜe być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe intere- sy konsumentów (…)”. W uzasadnieniu do powyŜszej uchwały Sąd uznał m.in., Ŝe „ (…) praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów art. 23a u.o.k.ik. obejmuje równieŜ przypadki wprowadzania jedynie zmian kosmetycznych polegających na przestawieniu wy- razów lub zastąpieniu jednych wyrazów innymi, jeŜeli tylko wykładnia postanowienia po- zwoli stwierdzić, Ŝe jego treść mieści się w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klau- zuli o zbliŜonej treści do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecieŜ tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co wpisana do rejestru (…). Przyjęta powyŜej rozszerzająca wykładnia art. 23a u.o.k.ik. znajduje równieŜ uzasadnienie w dyrek- tywach 93/13 oraz 98/27 a takŜe orzecznictwie ETS dotyczącym zasady efektywności (…)”. Nie jest, zatem konieczna dokładna, literalna identyczność klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z nią porównywanej. Stąd niedozwolone będą takŜe postanowienia umów, miesz- czące się w hipotezie klauzuli wpisanej do Rejestru, której treść zostanie ustalona w opar- ciu o dokonaną jej wykładnię. W ocenie Prezesa Urzędu zakwestionowane w niniejszym postępowaniu, postanowienie, zwarte w pkt 7 wzorca o nazwie: „Ogólne warunki uczestnictwa w imprezach orga- nizowanych przez B.T.Z E SP. Z.O.O.” , o treści:– „Wszelkie reklamacje naleŜy zgłaszać na miejscu pilotowi a następnie w formie pisemnej bezpośrednio na adres organizatora wyjazdu – najpóźniej 15 dni po zakończeniu imprezy (…)”, naleŜy uznać za toŜsame z klauzulą wpisaną do Rejestru pod pozycją: 1246 , uznaną wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone postanowienie umowne. Wyrokiem z dnia 20 lutego 2007r., (sygn. akt XVII AmC 50/06) Sąd uznał za niedozwolo- ne, postanowienie o treści: „ Uczestnik moŜe zgłosić Organizatorowi reklamacje niezwłocz- nie po stwierdzeniu niewłaściwego wykonania usługi w formie pisemnej, nie później niŜ 14 dni od dnia zakończenia imprezy pod warunkiem ich wcześniejszego zgłoszenia pilotowi w trakcie imprezy turystycznej”. Oba analizowane postanowienia tj. zarówno to zwarte we wzorcu stosowanym przez EVA- TRANS, jak i to umieszczone w Rejestrze niemal identycznie określają termin na wniesie- nie reklamacji tj. w ciągu ok. dwóch tygodni od zakończenia imprezy, podczas gdy zgodnie z brzmieniem art. 16 b ww. ustawy o usługach turystycznych klient powinien zgłosić wa- dliwe wykonanie umowny niezwłocznie tzn. bez zbędnej zwłoki. Wskazać naleŜy, Ŝe w uzasadnieniu ww. wyroku Sąd uznał 14 dniowy termin na wniesie reklamacji za zbyt krótki. Zdaniem SOKiK działanie takie moŜe stanowić próbę ograniczenia odpowiedzialności organizatora względem klienta za nierzetelne wykonanie umowy. RównieŜ w podobnej, innej sprawie (Wyrok z dnia 8 grudnia 2006r., sygn. akt XVII AmC 41/06) SOKiK wskazał, Ŝe wyznaczony (krótki) okres moŜe, w wielu sytuacjach, uniemoŜliwić klientom wniesienie reklamacji, w terminie lub jej prawidłowe uzasadnienie, w szczególności gdy, w okresie urlopowym, klient bierze udział w kilku, następujących po sobie, imprezach turystycznych. Tak więc, przeprowadzone porównanie jednoznacznie wskazuje na toŜsamość skutków wywoływanych przez wskazane klauzule, czego nie naruszają róŜnice w zakresie uŜytych sformułowań i wyrazów. 5 Mając na uwadze stan faktyczny sprawy uznać naleŜy, iŜ kwestionowane postanowienie, zawarte w wymienionym wzorcu umownym stosowanym przez przedsiębiorcę mieści się w hipotezie wskazanej klauzuli wpisanej do Rejestru postanowień umownych uznanych za niedozwolone. Naruszenie zbiorowych interesów konsumentów ma miejsce wtedy, gdy działanie przed- siębiorcy godzi w interesy konsumentów jako zbiorowości, to jest, sytuacji gdy skierowane jest nie tylko do wyodrębnionej indywidualnie grupy konsumentów, lecz szerszego nie- ograniczonego liczbowo kręgu osób, do których dotarła i dotrzeć moŜe oferta przedsię- biorcy. W rozpatrywanej sprawie wyŜej wymienione warunki zostały spełnione. Oferta usług turystycznych zawierająca niedozwolone klauzule adresowana jest bowiem przez E, nie do ściśle zindywidualizowanego konkretnego konsumenta lecz do z góry nieokreślonej, niemoŜliwej do zidentyfikowania liczby kontrahentów – konsumentów, których sytuacja jest identyczna i wspólna. Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie (...), jeŜeli w toku po- stępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione, na podstawie okoliczności sprawy, informacji zawartych we wniosku lub będących podstawą wszczęcia postępowania z urzędu, Ŝe przedsiębiorca stosuje prak- tykę, o której mowa w art. 24, a przedsiębiorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowiąŜe się do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieŜenia tym naruszeniom, Prezes Urzędu moŜe, w drodze decyzji, nałoŜyć obowiązek wykonania tych zobowiązań. Równocześnie, w decyzji, o której mowa wyŜej, Prezes Urzędu nakłada na przedsiębiorcę lub związek przedsiębiorców, obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji przyjętych zobowiązań (art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie […]). Jak wykazano wcześniej, w okolicznościach przedmiotowej sprawy zostało uprawdopo- dobnione, Ŝe E stosuje praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, określoną w art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy antymonopolowej. Jednocześnie przedsiębiorca zobowiązał się do podjęcia działań zmierzających do zapobieŜenia tym naruszeniom, poprzez zmianę brzmienia kwestionowanego postanowienia umownego. Po dokonaniu zmian postanowie- nie pkt 7 wzorca otrzyma treść: - „Wszelkie reklamacje naleŜy zgłaszać na adres organizatora wyjazdu: E Sp. z o.o., ul. …., ….. Tel. ……. e-mail: …… najpóźniej 30 dni po zakończeniu imprezy” . W ocenie Prezesa Urzędu podjęte zobowiązanie w sposób wystarczający zabezpiecza i chroni interesy konsumentów. Biorąc pod uwagę wymienione okoliczności orzeczono, jak w pkt I sentencji. Ponadto, organ antymonopolowy, w oparciu o zapis art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie (…) wyznaczył termin przekazania informacji o wykonaniu zobowiązania do dnia 31 sierpnia 2008r. 6 Mając to na uwadze orzeczono, jak w pkt II sentencji. Stosownie do treści art. 81 ust 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w związ- ku z art. 479 28 § 2 k.p.c., od niniejszej decyzji przysługuje stronie odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie dwuty- godniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkuren- cji i Konsumentów - Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Gdańsku. Z upowaŜnienia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Roman Jarząbek Dyrektor Delegatury UOKiK w Gdańsku