RWR-2/2009

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA WE WROCŁAWIU 50-413 Wrocław, ul. Walońska 3-5 tel.(071)344 65 87, (071)34 05 920, fax (071)34 05 922 e-mail: wroclaw@uokik.gov.pl RWR 61-49/08/ZR Wrocław, 20 lutego 2009 r. DECYZJA RWR 2/2009 I. Na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r., nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie określenia właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. z 2007 r., nr 134 poz. 939 ze zm.), po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, wszczętego z urzędu przeciwko przedsiębiorcy Marzannie Tatarzyńskiej zam. w Gorzowie Wlkp., prowadzącej Przedszkole Niepubliczne „Jacek i Agatka” w Gorzowie Wlkp. przy ul. Nowy Dwór 10, - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, po uprawdopodobnieniu stosowania przez tego przedsiębiorcę praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, o których mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , polegających na stosowaniu we wzorcu umownym oznaczonym nazwą „Statut Przedszkola Niepublicznego” następujących zapisów: • pkt 6, zd.3: „ Zmiana stawki może ulec zmianie w przypadku znacznego wzrostu cen towarów i usług na rynku”, • pkt 6, zd.5: „ Dyrektor ma prawo skreślić dziecko z listy przedszkolaka gdy rodzic zalega z opłatami czesnego powyżej jednego miesiąca w danym miesiącu rozliczeniowym” ; • pkt 12: „ Za każdy dzień zwłoki w opłacie czesnego naliczane będą kary w wysokości 3,00 zł”. które są postanowieniami umownymi wpisanymi na podstawie art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone;. i przyjęciu przez wymienionego przedsiębiorcę zobowiązania do zaniechania tych działań poprzez dokonanie następujących zmian w ww. wzorcu umownym: • pkt 6 zd.3 (w nowym wzorcu pkt 10): „ Czesne może ulec zmianie. O zmianie informuje się rodziców przez obwieszczenie na tablicy informacyjnej w przedszkolu na dwa miesiące przed zakończeniem roku przedszkolnego. W okresie tym rodzice mogą odstąpić od umowy na rok poprzez pisemne oświadczenie o rezygnacji z usług przedszkola” ; • pkt 6 zd.5 (w nowym wzorcu pkt 11): „ Dyrektor ma prawo rozwiązania umowy z rodzicami/rodzicem w razie zwłoki z płatnością czesnego za okres 2 miesięcy i po wyznaczeniu terminu na spłatę zobowiązania ”; • pkt 12 (w nowym wzorcu pkt 13): „ Za każdy dzień zwłoki w płatności naliczane będą odsetki ustawowe ”; nakłada się obowiązek wykonania tego zobowiązania do dnia 30 marca 2009 r . poprzez 2 wprowadzenie ww. zmian do obowiązującego wzorca umowy oraz aneksowanie wszystkich obowiązujących umów z Rodzicami/Opiekunami korzystającymi z usług Przedszkola Niepublicznego „Jacek i Agatka” w Gorzowie Wielkopolskim. II. Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r., nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie określenia właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. z 2007 r., nr 134 poz. 939) - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, nakłada się na Marzannę Tatarzyńską prowadzącą Niepubliczne Przedszkole „Jacek i Agatka” w Gorzowie Wielkopolskim obowiązek złożenia sprawozdania o stopniu realizacji przyjętego zobowiązania do dnia 15 kwietnia 2009 r. UZASADNIENIE Do Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów [zw. dalej także Prezesem Urzędu] Delegatury we Wrocławiu wpłynęło zawiadomienie Miejskiego Rzecznika Konsumentów i Spraw Mieszkańców w Gorzowie Wielkopolskim dotyczące podejrzenia stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów przez Przedszkole Niepubliczne „Jacek i Agatka” w Gorzowie Wlkp. prowadzone przez Marzannę Tatarzyńską zam. w Gorzowie Wlkp. poprzez zamieszczenie we wzorcu umownym pn. „Statut Przedszkola Niepublicznego” postanowień umownych wpisanych do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone. (dowód: karta 2-15 i 17-22) W związku z powyższym - Postanowieniem nr 193/2008 z dnia 7 sierpnia 2008 r. - Prezes Urzędu, wszczął z urzędu postępowanie w sprawie podejrzenia stosowania przez wymienionego przedsiębiorcę, praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której stanowi art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1) ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331 ze zm.) [zw. dalej także ustawą o ochronie (...)] polegającej na zamieszczeniu we wzorcu umownym oznaczonym nazwą „Statut Przedszkola Niepublicznego” następujących zapisów: • pkt 6, zd.3: „ Zmiana stawki może ulec zmianie w przypadku znacznego wzrostu cen towarów i usług na rynku”, • pkt 6, zd.5: „ Dyrektor ma prawo skreślić dziecko z listy przedszkolaka gdy rodzic zalega z opłatami czesnego powyżej jednego miesiąca w danym miesiącu rozliczeniowym” ; • pkt 12: „ Za każdy dzień zwłoki w opłacie czesnego naliczane będą kary w wysokości 3,00 zł”. które są postanowieniami umownymi wpisanymi na podstawie art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone. (dowód: karta 25-26) I . Prezes Urzędu ustalił następujący stan faktyczny: 1. Uczestnik postępowania: System oświaty w Polsce obejmuje – zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (tj. Dz.U. z 2004 r., Nr 256, poz. 2572 ze zm) – przedszkola, które mogą być zarówno placówkami publicznymi, jak i niepublicznymi (art. 5 ust. 1 ww. ustawy). Jak wynika wprost z preambuły do wymienionej ustawy o systemie oświaty, „oświata w Rzeczypospolitej Polskiej stanowi wspólne dobro całego społeczeństwa” . Świadczenie przez 3 przedszkola edukacji w ramach systemu oświaty jest zatem usługą o charakterze użyteczności publicznej, co potwierdza również wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 5 lutego 2003 r., sygn. akt XVII Ama 36/02, w uzasadnieniu którego Sąd stwierdza m. in., iż przedmiotem działania szkoły niepublicznej są usługi o charakterze użyteczności publicznej, tj. edukacja. Status przedsiębiorcy w rozumieniu ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów potwierdza również w odniesieniu do osób prawnych organizujących lub świadczących usługi o charakterze użyteczności publicznej wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 2004 r., sygn. akt III SK 22/04. Zgodnie z przepisem art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ilekroć w ustawie jest mowa o przedsiębiorcy rozumie się przez to przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. z 2007 r., Nr 155, poz. 1095), a także osobę fizyczną, osobę prawną, a także jednostkę organizacyjną nie mającą osobowości prawnej, której ustawa przyznaje zdolność prawną, organizującą lub świadczącą usługi o charakterze użyteczności publicznej, które nie są działalnością gospodarczą w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Uczestnik postępowania – Marzanna Tatarzyńska zam. w Gorzowie Wielkopolskim, jako osoba fizyczna świadcząca usługi edukacyjne o charakterze użyteczności publicznej, jest przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 pkt 1 lit. a) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów prowadzącym działalność gospodarczą pod nazwą Przedszkole Niepubliczne „Jacek i Agatka” w Gorzowie Wielkopolskim, polegającą na prowadzeniu przedszkola niepublicznego na podstawie wpisu do ewidencji szkół i placówek niepublicznych pod numerem 17/2004 prowadzonej przez Prezydenta Miasta Gorzowa Wielkopolskiego. (dowód: karta 28-29, 36). 2. Zasady działania Przedszkola Niepublicznego „Jacek i Agatka” w Gorzowie Wielkopolskim określono w opracowanym przez przedsiębiorcę „Statucie Przedszkola Niepublicznego”, w którym zamieszczono m.in. postanowienia regulujące wzajemne prawa i obowiązki prowadzącego przedszkole i jego personelu a także konsumentów (rodziców/opiekunów) korzystających z usług przedszkola. We wzorcu tym zamieszczono m.in. następujące postanowienia: • pkt 6, zd.3: „ Zmiana stawki może ulec zmianie w przypadku znacznego wzrostu cen towarów i usług na rynku”, • pkt 6, zd.5: „ Dyrektor ma prawo skreślić dziecko z listy przedszkolaka gdy rodzic zalega z opłatami czesnego powyżej jednego miesiąca w danym miesiącu rozliczeniowym” ; • pkt 12: „ Za każdy dzień zwłoki w opłacie czesnego naliczane będą kary w wysokości 3,00 zł”. (dowód: karta 8-10) 3. W Rejestrze postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone zamieszczono m.in. następujące klauzule: • poz. 59 „Czesne w następnych latach studiów może ulec zmianie w związku z. uzasadnionym wzrostem kosztów ponoszonych przez uczelnię i zostanie ustalone przez rektora zarządzeniem wiążącym strony umowy przed rozpoczęciem nowego roku akademickiego” ; • poz. 547 „Zmiana wysokości czesnego w ciągu roku akademickiego, może nastąpić jedynie proporcjonalnie do oficjalnego wskaźnika wzrostu kosztów utrzymania”; • poz. 643 „Wysokość czesnego może ulegać zmianom w zależności od inflacji i aktualnych kosztów kształcenia”; • poz. 791: „W przypadku opóźnienia w regulowaniu należności za kurs szkoła każdorazowo naliczy słuchaczowi karę umowną w wysokości 0,50 zł za każdy dzień zwłoki”; 4 • poz.1247: „Nałożenie kary za zwłokę w dokonywaniu opłat następuje w sytuacji przekraczania określonych w par. 4 p. 2 terminach; wysokość naliczonych odsetek odpowiada wysokości 1,00 PLN za każdy dzień zwłoki"; • poz. 1028: „Opóźnienie uiszczenia należnej wg umowy zapłaty powyżej trzech miesięcy, może powodować rozwiązanie umowy w trybie natychmiastowym z tym, że Użytkownik ma obowiązek niezwłocznego uiszczenia należnej Operatorowi zapłaty liczonej od dnia jej wymagalności. Reaktywacja usługi związana jest z ponownym pobraniem opłaty instalacyjnej”; • poz.1350: „Towarzystwo może również odstąpić od niniejszej umowy ze skutkiem natychmiastowym w przypadku, gdy Partycypant opóźni się powyżej 14 dni z wpłatą: a) którejkolwiek z rat określonych w par. 2 pkt. 3; b) dopłaty wynikającej z par. 2 pkt. 4; c) odsetek określonych w par. 2 pkt. 7"; 4. W trakcie postępowania przedsiębiorca w pismach z 26 sierpnia i 14 września 2008 r. uznał zarzuty zawarte w Postanowieniu Nr 193/2008 oraz przedstawił nowy, zmieniony wzorzec umowy. Przedstawiając propozycję zmian treści kwestionowanych postanowień wskazał, iż w związku z wszczętym postępowaniem zostały one zmienione na postanowienia o treści: • pkt 6 zd.3 (w nowym wzorcu pkt 10): „ Czesne może ulec zmianie. O zmianie informuje się rodziców przez obwieszczenie na tablicy informacyjnej w przedszkolu na dwa miesiące przed zakończeniem roku przedszkolnego. W okresie tym rodzice mogą odstąpić od umowy na rok poprzez pisemne oświadczenie o rezygnacji z usług przedszkola” ; • pkt 6 zd.5 (w nowym wzorcu pkt 11): „ Dyrektor ma prawo rozwiązania umowy z rodzicami/rodzicem w razie zwłoki z płatnością czesnego za okres 2 miesięcy i po wyznaczeniu terminu na spłatę zobowiązania ”; • pkt 12 (w nowym wzorcu pkt 13): „ Za każdy dzień zwłoki w płatności naliczane będą naliczane odsetki ustawowe ”; (dowód: karta 47-49) II. Mając na uwadze zebrany materiał dowodowy, Prezes Urzędu zważył, co następuje : Zagrożenie interesu publicznoprawnego . Podstawą do rozstrzygania sprawy w oparciu o przepisy ustawy o ochronie (...) jest uprzednie zbadanie przez Prezesa Urzędu, czy w danej sprawie zagrożony został interes publicznoprawny. Stwierdzenie, że to nastąpiło pozwala na realizację celu tej ustawy, wskazanego w art. 1 ust. 1, którym jest określenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasady podejmowanej w interesie publicznoprawnym ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów. Zdaniem Prezesa Urzędu rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wiąże się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy są lub będą klientami korzystającymi z usług Przedszkola Niepublicznego „Jacek i Agatka” w Gorzowie Wielkopolskim. Interes publicznoprawny przejawia się także w postaci zbiorowego interesu konsumentów. Innymi słowy - naruszenie zbiorowego interesu konsumentów jest jednocześnie naruszeniem interesu publicznoprawnego. Zatem uzasadnione było w niniejszej sprawie podjęcie przez Prezesa Urzędu działań przewidzianych w ustawie o ochronie (...). Przesłanki naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W ramach niniejszego postępowania postawiono przedsiębiorcy zarzut stosowania niezgodnej z prawem praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów polegającej na zamieszczeniu we wzorcu umownym pn. „ ” (zw. dalej także Statutem) zapisów, które są 5 postanowieniami umownymi wpisanymi na podstawie art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie (...) stanowi, iż ‚„Zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów”, natomiast art. 24 ust. 2 określa, iż „Przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności: 1) stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. — Kodeks postępowania cywilnego. (...).„ Przedmiotem niniejszego postępowania jest wykazanie, że zakwestionowane przez Prezesa Urzędu zapisy wzorca umownego „Statut Przedszkola Niepublicznego ” stosowanego przez Marzannę Tatarzyńską zam. w Gorzowie Wielkopolskim, prowadzącą Przedszkole Niepubliczne „Jacek i Agatka” w Gorzowie Wielkopolskim, przy zawieraniu umów dotyczących sprawowania opieki nad dzieckiem, są tożsame z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnymi wyrokami Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego, m.in. pod pozycjami: 59, 547, 643, 791, 1016, 1247, 1028 i 1350. Tak więc, aby określone zachowanie mogło zostać uznane za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek: 1. bezprawne działanie przedsiębiorcy godzące w interes konsumentów, 2. ww. działanie narusza zbiorowe interesy konsumentów. Zbiorowe interesy konsumentów podlegają ochronie przed działaniami przedsiębiorców, które są sprzeczne z prawem, tj. przepisami określonych aktów prawnych a także sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i dobrymi obyczajami. Jak wspomniano wyżej, zgodnie z art. 24 ust. 2 pkt 1) ustawy o ochronie (...)„ za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów uważa się w szczególności stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego. Należy w tym miejscu wskazać, iż wzorce umowne wykorzystywane przy zawieraniu umów z konsumentami mogą być poddane kontroli abstrakcyjnej. Kontroli abstrakcyjnej wzorca jako takiego (art. 479 36 — 479 45 k.p.c.) dokonuje się niezależnie od tego, czy postanowienia wzorca były, czy też nie były zastosowane przy konkretnej umowie . Kontrola taka obejmuje klauzule pojedyncze lub zbiorowe (cały wzorzec lub jego fragment). Oceny postanowień w wypadku kontroli abstrakcyjnej dokonuje Sąd Okręgowy w Warszawie - Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wyłącznie do kompetencji tego Sądu należy uznanie postanowień wzorców umownych za niedozwolone. Art. 479 43 k.p.c. rozszerza prawomocność wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocności rozszerzonej następuje od chwili wpisania wzorca umowy do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. Konsekwencją umieszczenia postanowienia umownego w w/w rejestrze jest to, że posłużenie się nim będzie miało skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzględnie przez prawo zakazanego. Wpis do rejestru niedozwolonych postanowień umownych oznacza, że od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. Powyższe stanowisko Prezesa Urzędu zgodne jest z orzecznictwem Sądu Najwyższego, który w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06) stwierdził, iż „(...) stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za 6 praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów (...)”. W uzasadnieniu do powyższej uchwały Sąd uznał m.in., że „(...) praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów art. 23a u.ok.ik. [obecnie art. 24] obejmuje również przypadki wprowadzania jedynie zmian kosmetycznych polegających na przestawieniu wyrazów lub zastąpieniu jednych wyrazów innymi, jeżeli tylko wykładnia postanowienia pozwoli stwierdzić, że jego treść mieści się w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbliżonej treści do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecież tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co wpisana do rejestru (...). Przyjęta powyżej rozszerzająca wykładnia art. 23a u.ok.ik. znajduje również uzasadnienie w dyrektywach 93/13 oraz 98/27 a także orzecznictwie ETS dotyczącym zasady efektywności (...)”. Nie jest zatem konieczna dokładna, literalna identyczność klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z nią porównywanej i stąd niedozwolone będą także takie postanowienia umów, które mieszczą się w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru, której treść zostanie ustalona w oparciu o dokonaną jej wykładnię. Ad.1. a) postanowienia dotyczące zmiany wysokości czesnego: Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów wielokrotnie kwestionował postanowienia wzorców umów, które przyznawały prawo przedsiębiorcy do podniesienia ceny bez wskazania konkretnej przyczyny oraz bez przyznania konsumentowi jednoczesnego prawa odstąpienia od umowy z odpowiednim terminem wypowiedzenia. Przykładem tego są ww. postanowienia wpisane do Rejestru pod poz. 59, 547, 643 i 756. Sąd uznawał tego rodzaju zapisy za postanowienia o których stanowi art. 385 3 pkt 10 kodeksu cywilnego, zgodnie z treścią którego niedozwolonym postanowieniem umownym jest postanowienie uprawniające kontrahenta konsumenta do jednostronnej zmiany umowy bez ważnej przyczyny wskazanej w tej umowie, oraz art. 385 3 pkt 20 kodeksu cywilnego, zgodnie z treścią którego niedozwolonym postanowieniem umownym jest postanowienie przewidujące uprawnienie kontrahenta konsumenta do określenia lub podwyższenia ceny lub wynagrodzenia po zawarciu umowy bez przyznania konsumentowi prawa odstąpienia od umowy. Przykładowo, w uzasadnieniu wyroku z dnia z dnia 5 października 2005 r. sygn. akt XVII Amc 20/05 w sprawie dotyczącej uznania za niedozwolone ww. postanowienia wpisanego do Rejestru pod numerem 643, Sąd stwierdził m.in., że zakwestionowane postanowienie przyznając Przedsiębiorcy prawo do jednostronnej zmiany wysokości czesnego nie precyzuje okoliczności, w których taka zmiana może nastąpić. Postanowienie to odnosi się wprawdzie do głównego świadczenia konsumenta (wynagrodzenia za świadczone przez Przedsiębiorcę usługi), ale nie zostało sformułowane w sposób jednoznaczny. O ile Przedsiębiorca ma pełne prawo do podwyższenia wysokości opłat za świadczone usługi w zależności od inflacji i aktualnych kosztów działalności, to nie może on - zastrzegając sobie prawo do zmiany wysokości opłaty na mocy jednostronnej decyzji – naruszać wynikającego z art. 384 1 § 1 Kodeksu cywilnego obowiązku doręczenia wzorca stronie umowy. Zgodnie z ww. przepisem, wzorzec wydany w czasie trwania stosunku umownego o charakterze ciągłym wiąże drugą stronę, jeżeli został doręczony stronie przed zawarciem umowy, a strona nie wypowiedziała umowy w najbliższym terminie wypowiedzenia. Zgodnie z art. 385 3 pkt 20 Kodeksu cywilnego za niedozwolone uznaje się te postanowienia umowne, które przewidują uprawnienie kontrahenta konsumenta do określenia lub podwyższenia ceny lub wynagrodzenia po zawarciu umowy, bez przyznania konsumentowi prawa odstąpienia od umowy. Postanowienia § 10 ust. 10 Statutu upoważniają Przedsiębiorcę do istotnej (10%) zmiany wysokości opłaty obciążającej konsumenta, przy czym zmiana wysokości tej opłaty nie jest uznana za zmianę warunków umowy. Oznacza to, że konsument w przypadku podwyższenia wysokości opłaty nie ma prawa do odstąpienia od umowy, przed wejściem w życie zmienionych warunków świadczenia usług i”. Postanowienie pkt 6 zd.3 Statutu także przyznaje przedsiębiorcy możliwość zmiany 7 opłat miesięcznego czesnego. Czesne stanowi główne świadczenie po stronie konsumenta, a tym samym istotny warunek zawartej przez strony umowy. Sformułowanie zastrzegające możliwość zmian stawki czesnego nie zapewnia konsumentom poczucia bezpieczeństwa, co do stałości określonych opłat. Należy w tym miejscu wskazać, iż powyższa umowa zawierana jest na stosunkowo krótki okres jednego roku określanego jako „rok przedszkolny”, a tym samym przedsiębiorca ma możliwość takiego skalkulowania przedmiotowych opłat (zarówno czesnego, jak i stawek żywieniowych) aby osiągnąć zamierzony w danym roku wynik ekonomiczny. Oczywistym jest również fakt, iż w trakcie roku szkolnego zmiana przedszkola jest bardzo utrudniona, w związku z czym rodzice są de facto przymuszeni do zaakceptowania nowej stawki. Tak więc, w opinii Prezesa Urzędu, podwyższanie przedmiotowych opłat w ciągu „roku przedszkolnego” powinno być zatem wyjątkiem i nadto opierać się na wymiernym wskaźniku jakim winien być wskaźnik inflacji. Reasumując, w ocenie Prezesa Urzędu wymienione postanowienie Statutu wywołuje te same skutki prawne co przytoczone postanowienia z Rejestru, przyznając prawo przedsiębiorcy do podwyższenia ceny bez precyzyjnego wskazania przyczyn oraz bez przyznania konsumentowi prawa do wypowiedzenia umowy. W związku z tym, mimo różnic w sformułowaniu treści należy uznać je za tożsame z ww. klauzulami Rejestru postanowień wzorców umownych uznanych za niedozwolone na podstawie wyroków Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. b) postanowienia przyznające przedsiębiorcy prawo do jednostronnego rozwiązania umowy bez uprzedniego wezwania do spełnienia świadczenia W orzecznictwie Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów kwestionowano również postanowienia wzorców umów, na mocy których umowa zostaje rozwiązana ze skutkiem natychmiastowym bez obowiązku wcześniejszego powiadomienia konsumenta w sytuacji np. opóźnienia się klienta z zapłatą świadczenia lub na skutek innych zdarzeń (np. wydłużona nieobecność na kursie / zajęciach). Przykładowo, wydając wyrok z dnia 31.10.2007 r. w sprawie uznania za niedozwolone ww. postanowienia wpisanego do Rejestru pod poz. 1350 (sygn. akt XVII Amc 90/07) o treści: „ Towarzystwo może również odstąpić od niniejszej umowy ze skutkiem natychmiastowym w przypadku, gdy Partycypant opóźni się powyżej 14 dni z wpłatą: a) którejkolwiek z rat określonych w par. 2 pkt. 3; b) dopłaty wynikającej z par. 2 pkt. 4; c) odsetek określonych w par. 2 pkt. 7", Sąd podzielił przedstawione w pozwie stanowisko Prezesa Urzędu, że w umowach o charakterze wzajemnym, odstąpienie przez przedsiębiorcę od umowy bez uprzedniego wezwania konsumenta do spełnienia świadczenia jest sprzeczne z art. 491 k.c, który stanowi, że jeżeli jedna ze stron dopuszcza się zwłoki w wykonaniu zobowiązania z umowy wzajemnej, druga strona może wyznaczyć jej odpowiedni dodatkowy termin do wykonania z zagrożeniem, że w razie bezskutecznego upływu wyznaczonego terminu będzie uprawniona do odstąpienia od umowy. Chociaż powyższy przepis posiada charakter dyspozytywny, to jednak jego treść jest powszechnie stosowana w obrocie gospodarczym i stanowi jeden z jego dobrych obyczajów (art.385 1 § 1 k.c.). Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał tego typu postanowienia za niedozwolone, niezależnie od charakteru działalności przedsiębiorcy. Jako przykład można podać cytowane wyżej klauzule z Rejestru wpisane pod poz. 1028 (dot. wzorca umowy operatora / dostawcy Internetu), czy z poz. 850 (dot. wzorca umowy szkoły prywatnej). W uzasadnieniu do innego wyroku, odnoszącego się do postanowienia z Rejestru z poz. 956 o treści.: „ Bezskuteczny upływ terminu uiszczenia raty czesnego uznaje się za wyrażenie woli rezygnacji ze studiów, jeżeli zaległa rata nie została uiszczona w ciągu czternastu dni od dnia upływu terminu uiszczenia. Rezygnacja wywołuje skutek piętnastego dnia po upływie terminu uiszczenia raty ” (sygn. akt XVII Amc 115/05), Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów stwierdził, że „ Postanowienia zakładające, iż brak raty opłaty za studia jest równoznaczne z rezygnacją ze studiów uznać należy za sprzeczne z art. 385 1 § 1 k.c. oraz art. 385 3 pkt 9 k.c. jako nadmiernie rygorystyczne i uprawniające pozwaną do zastosowania wobec konsumenta 8 wprost tak dotkliwej sankcji za nieuiszczenie opłaty w terminie jaką jest skreślenie z listy studentów, niepoprzedzone wezwaniem do zapłaty. Założenie, iż brak opłaty uznaje się za wyrażenie woli rezygnacji ze studiów oznacza przyznanie szkole uprawnienia do dokonywania wiążącej interpretacji umowy, poprzez przyjęcie, iż każde zaniechanie studenta w dokonaniu opłaty jest równoznaczne z wolą rezygnacji ze studiów ”. W opinii Prezesa Urzędu zakwestionowane postanowienie pkt 6 zd.5 Statutu przewiduje rozwiązanie umowy (tj. skreślenie dziecka z listy wychowanków) bez wezwania konsumenta do spełnienia świadczenia w określonym terminie pod rygorem rozwiązania umowy. Tak więc pomimo różnic w sformułowaniu treści, postanowienia te wywołują te same skutki prawne co przytoczone wyżej postanowienia z Rejestru a w związku z tym są tożsame z cytowanymi wyżej klauzulami niedozwolonymi. c) postanowienie zastrzegające nadmiernie wygórowane odsetki z tytułu nieterminowych wpłat Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów zakwestionował postanowienia wzorców umów, które przyznawały przedsiębiorcy nakładanie na konsumenta odsetek za niedopełnienie terminowości wpłat rat, w wysokości znacznie przewyższającej stawkę maksymalną określoną w stosownych przepisach kodeksu cywilnego. Zgodnie z art. 359 § 2 1 - 2 3 k.c., maksymalna wysokość odsetek wynikających z czynności prawnej nie może w stosunku rocznym przekraczać czterokrotności wysokości stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego (odsetki maksymalne). Jeżeli wysokość odsetek wynikających z czynności prawnej przekracza wysokość odsetek maksymalnych, należą się odsetki maksymalne. Postanowienia umowne nie mogą wyłączać ani ograniczać ww. przepisów o odsetkach maksymalnych, także w razie dokonania wyboru prawa obcego. W przeciwnym razie w takim przypadku stosuje się ww. przepisy kodeksu cywilnego. W związku z tym, takie postanowienia umowne Sąd uznał za sprzeczne z dobrymi obyczajami (art. 385 1 § 1 k.c.) oraz z art. 385 3 pkt 17 k.c. zgodnie z którym za niedozwolone postanowienie umowne, uważa się w szczególności to, które nakłada na konsumenta, który nie wykonał zobowiązania lub odstąpił od umowy, obowiązek zapłaty rażąco wygórowanej kary umownej lub odstępnego. Przykładem tego są ww. postanowienia wpisane do Rejestru pod poz. 791, 1016 i 1247. W opinii Prezesa Urzędu zakwestionowane postanowienie pkt 12 Statutu, przewidujące karę umowną w wysokości 3 zł za każdy dzień zwłoki po upływie terminu płatności wywołuje identyczne skutki dla konsumenta jak wskazane wyżej postanowienia wpisane do Rejestru, tj. przewiduje odsetki umowne z tytułu opóźnienia płatności na znacznie wyższym poziomie, niż przewidziane w ustawie odsetki maksymalne. Na dzień 1.09.2008 r. stopa kredytu lombardowego opublikowanego przez NBP wynosi 7,50%. Tym samym odsetki za czynności nie powinny przekraczać 30% w skali roku. Natomiast w badanym przypadku z tytułu opóźnienia w zapłacie czesnego naliczane są odsetki karne wynoszące 3 zł za każdy dzień zwłoki. W dostarczonych wzorcach umownych wysokość czesnego została określona w wysokości 400 zł miesięcznie. Podana w umowie kara w kwocie 3 zł stanowi odpowiednio 0,75 % czesnego za każdy dzień opóźnienia w spełnieniu świadczenia. W skali roku odsetki wynoszą więc ponad 270 % a więc 9-krotnie przewyższają odsetki maksymalne. Biorąc pod uwagę powyższe przedmiotowe odsetki naliczane z tytułu opóźnienia w zapłacie czesnego, należy uznać za rażąco wygórowane, ponieważ są one znacznie wyższe od stawki maksymalnej. W związku z powyższym, mimo pewnych różnic w sformułowaniu treści postanowienie umowne pkt 12 Statutu należy uznać za tożsame z ww. klauzulami Rejestru postanowień wzorców umownych uznanych za niedozwolone na podstawie wyroków Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. 9 Mając powyższe na względzie, Prezes Urzędu uznał, iż wskazane zapisy umowne mieszczą się w hipotezach wymienionych klauzul wpisanych do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone: - treść pkt 6 zd.3 wzorca umownego oznaczonego nazwą „Statut Przedszkola Niepublicznego” w klauzulach z poz. 59, 547, 643; - treść pkt 6 zd.5 wzorca umownego oznaczonego nazwą „Statut Przedszkola Niepublicznego” w klauzulach z poz. 1028 i 1350; - treść pkt 12 wzorca umownego oznaczonego nazwą „Statut Przedszkola Niepublicznego” w klauzulach z poz.. 791, 1016 i 1247. Ad.2. W myśl art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie (...) stosowanie postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone jest praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Mówiąc o „zbiorowym interesie konsumentów” należy zaznaczyć, iż ustawa o ochronie (...) nie podaje jego definicji, wskazując jednak w art. 24 ust. 3, że nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. O tym, czy naruszony został interes zbiorowy, nie zawsze przesądza kryterium ilościowe, ponieważ niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta może być przejawem często lub nawet powszechnie stosowanej praktyki naruszającej interes zbiorowy. W niniejszej sprawie bez wątpienia mamy do czynienia z naruszeniem praw licznej grupy konsumentów, wszystkich konsumentów będących klientami przedsiębiorcy, jak i potencjalnych zainteresowanych, którzy mogą zawrzeć z nim umowę w zakresie sprawowania opieki nad dzieckiem. Należy mieć na uwadze, iż z uwagi na specyfikę działalności prowadzonej przez przedsiębiorcę, krąg klientów z którymi w kolejnych okresach zawierane są przedmiotowe umowy, w każdym roku „przedszkolnym” jest inny. Tak więc, w rozpatrywanym stanie faktycznym zachowanie nie dotyczy interesów poszczególnych osób, których sprawy mają charakter jednostkowy, indywidualny i nie dający się porównać z innymi, lecz mamy do czynienia z naruszonymi uprawnieniami określonego kręgu konsumentów, których sytuacja jest identyczna i wspólna dla całej, licznej grupy obecnych i przyszłych klientów przedsiębiorcy. Reasumując, skoro wykazano powyżej, iż kwestionowane zapisy wzorca umownego są tożsame z klauzulami wpisanymi do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone i naruszają interesy konsumentów – będących klientami przedsiębiorcy, to posługiwanie się nim w obrocie konsumenckim uznać należy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów ,określoną w art. 24 ust.2 pkt 1) ustawy o ochronie (…). Zgodnie z art. 28 ustawy o ochronie (…), jeżeli w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione - na podstawie okoliczności sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu lub innych informacji będących podstawą wszczęcia postępowania z urzędu – że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24 tej ustawy, a przedsiębiorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom, Prezes Urzędu może, w drodze decyzji, nałożyć obowiązek wykonania tych zobowiązań. Taka sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie. Marzanna Tatarzyńska, prowadząca Przedszkole Niepubliczne „Jacek i Agatka” zobowiązała się do podjęcia działań zmierzających do zapobieżenia wzmiankowanemu naruszeniu poprzez zmianę postanowień umownych, naruszających przepisy art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1) ustawy o ochronie (…), oraz przedstawiła projekt tych zmian. Analizując ww. projekt Prezes Urzędu uznał, iż nie zawiera on już zapisów mogących 10 godzić w zbiorowe interesy konsumentów. W nowym wzorcu jest co prawda mowa o możliwości zmiany stawki czesnego, jednak zmiana ta nie dotyczy „roku przedszkolnego” na który podpisywana jest dana umowa, tylko możliwości zmiany stawki w przyszłym „roku przedszkolnym” na który podpisywana jest nowa umowa. Ponadto, zgodnie z treścią nowego wzoru umowy, przedszkole zobowiązało się do wyznaczania dodatkowego terminu konsumentowi zalegającemu z płatnościami, przed ewentualnym rozwiązaniem umowy. Zmianie uległy także zasady obciążania konsumentów za zwłokę w płatnościach – według nowego wzoru umowy, naliczane są odsetki ustawowe. Zdaniem Prezesa Urzędu sporządzając nowe postanowienia w miejsce zakwestionowanych (patrz pkt 4 ustalonego stanu faktycznego, str. 4 decyzji), przedsiębiorca uwzględnił obowiązujące przepisy prawa i tak opracowane zapisy Statutu mogą zostać wprowadzone do obrotu konsumenckiego, w miejsce dotychczas obowiązujących (patrz pkt I decyzji). Należy jednak wskazać, iż przez zastąpienie kwestionowanych postanowień nowymi, zaakceptowanymi przez Prezesa Urzędu, rozumie się nie tylko stosowanie tych zapisów przy nowo podpisywanych umowach, ale również ich zmianę w aktualnie obowiązujących umowach, co oznacza konieczność aneksowania wszystkich umów istniejących w obrocie, bądź przynajmniej podjęcia przez przedsiębiorcę udokumentowanych działań zmierzających do zmiany wcześniej zawartych umów, polegających na przedstawieniu wszystkim kontrahentom aneksów zawierających nowe regulacje. Mając powyższe na uwadze, należało orzec jak w pkt I sentencji decyzji. Stosownie do art. 28 ust. 3 ustawy o ochronie (…) Prezes Urzędu nakłada na Marzannę Tatarzyńską, prowadzącą Przedszkole Niepubliczne „Jacek i Agatka” w Gorzowie Wielkopolskim obowiązek złożenia w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji zobowiązań. W związku z tym, należało orzec jak w pkt II sentencji decyzji . Stosownie do treści art. 81 ust 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , w związku art. 479 28 § 2 k.p.c., od niniejszej decyzji przysługuje stronie odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury we Wrocławiu. Z up. Prezesa UOKiK Dyrektor UOKiK del. Wrocław Zbigniew Jurczyk Otrzymuje: pełnomocnik strony: Adwokat Jacek Sobusiak Synowiec Opatowski Sobusiak Wierchowicz Spółka Partnerska ul. Szkolna 4 66-400 Gorzów Wielkopolski