RGD-3/2009

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW D ELEGATURA UOK I K W GDA Ń SKU 80-824 G DA Ń SK , UL . P ODWALE P RZEDMIEJSKIE 30 T EL ./ FAX (058) 346-29-32, 346-29-33, 301-51-75 E- MAIL : GDANSK @ UOKIK . GOV . PL RGD.61-23/08/09/MLM Gda ń sk, dnia lutego 2009r. D ECYZJA NR RGD. 3/2009 I. Na podstawie art. 81 ust. 3 w zwi ą zku z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 oraz stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 50, poz. 331 ze zmianami) i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. Nr 134, poz. 939), w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, uchyla si ę w ca ł o ś ci decyzj ę nr RGD. 55/2008 z dnia 22 pa ź dziernika 2008r. II. Na podstawie art. 105 § 1 K.p.a., w zwi ą zku z art. 83 i 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsu- mentów (Dz.U. Nr 134, poz. 939) - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – umarza si ę post ę powanie, wszcz ę te z urz ę du, przeciwko przedsi ę - biorcy: Biuro Podró ż y BRITAS Sp. z o.o. z siedzib ą w S w sprawie praktyk naruszaj ą - cych zbiorowe interesy konsumentów, polegaj ą cych na stosowaniu we wzorcu umownym o nazwie: „Warunki uczestnictwa w imprezach turystycznych” na- st ę puj ą cych postanowie ń , o tre ś ci: 1. „ (…) W przypadku gdy podwy ż ka przekroczy 10% ceny imprezy Uczestnik ma pra- wo, w terminie 3 dni od daty zawiadomienia, do odst ą pienia od umowy bez pono- szenia kosztów” , 2. „ (…) Uczestnik jest zobowi ą zany do zap ł aty kary umownej (z zastrze ż eniem pkt 6), której wysoko ść zale ż y od terminu rezygnacji i wynosi: a) 20% ceny imprezy, je ż eli rezygnacja nast ą pi ł a do 31 dni przed dat ą rozpocz ę cia imprezy b) 30% ceny imprezy przy rezygnacji w okresie 30-21 dni przed dat ą rozpocz ę cia imprezy c) 50% ceny imprezy przy rezygnacji w okresie 20-8 dni przed dat ą rozpocz ę cia im- prezy d) 90% ceny imprezy przy rezygnacji w okresie 7-1 dnia przed dat ą rozpocz ę cia im- prezy e) 90% ceny imprezy przy rezygnacji w dniu wyjazdu lub nie zg ł oszenia si ę w wy- znaczonym czasie na miejscu zbiórki lub nie przybycia do miejsca realizacji impre- zy (…)” , 3. „(…) Uczestnikowi nie przys ł uguje rekompensata w przypadku otrzymania ś wiad- cze ń zast ę pczych, w innym ni ż w wykupionym przez klienta obiekcie, lecz takiej samej kategorii i o takim samym standardzie ś wiadcze ń ” , 4. „Reklamacje dotycz ą ce realizacji imprezy turystycznej b ę d ą cej przedmiotem niniej- szej umowy mo ż na zg ł asza ć wy łą cznie w formie pisemnej w ci ą gu 14 dni od daty zako ń czenia imprezy pod warunkiem, ż e zosta ł y na miejscu potwierdzone na pi ś mie przez pilota lub rezydenta w czasie trwania imprezy (…)” , 5. „Biuro nie b ę dzie dokonywa ł o zwrotu ś wiadcze ń , które nie zosta ł y w cz ęś ci lub ca- ł o ś ci wykorzystane z przyczyn le żą cych po stronie Uczestnika takich jak na przyk ł ad spó ź nienie si ę na zbiórk ę , awarie ś rodka transportu przy imprezach z dojazdem w ł asnym, d ł u ż szy ni ż przeci ę tny czas indywidualnego przekroczenia granic, skróce- nie pobytu, rezygnacja z cz ęś ci lub ca ł o ś ci imprezy z przyczyn le żą cych po stronie Uczestnika, odmowa wjazdu do danego kraju udzielona przez w ł adze z powodów sobie wiadomych, na które Biuro nie ma wp ł ywu” , 6. „Uczestnik odpowiada za wyrz ą dzone przez siebie szkody, za które ma obowi ą zek zap ł aci ć w miejscu ich powstania z w ł asnych ś rodków (…)” , uznanych za niedozwolone i wpisanych, na podstawie art. 479 [45] ustawy z dnia 17 listo- pada 1964r. - Kodeks post ę powania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 zm.), do „Rejestru postanowie ń wzorców uznanych za niedozwolone”. UZASADNIENIE W roku 2008 Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwany dalej Prezesem Urz ę du lub organem antymonopolowym) przeprowadzi ł badanie rynku us ł ug turystycz- nych, w ramach których poddano analizie wzorce umowne, stosowane w obrocie konsu- menckim przez przedsi ę biorców dzia ł aj ą cych m.in. na terenie województwa zachodniopo- morskiego. W toku badania Prezes Urz ę du ustali ł , i ż przedsi ę biorca: Biuro Podró ż y BRITAS Sp. z o.o. z siedzib ą w S (zwane dalej BRITAS lub Spó ł k ą ) we wzorcu umownym „Warunki uczest- nictwa w imprezach turystycznych” stosuje postanowienia, których tre ś ci mo ż na uzna ć za to ż same z postanowieniami wzorców umownych, które zosta ł y wpisane do Reje- stru postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone, o których mowa w art. 479 45 kodeksu post ę powania cywilnego (zwanego dalej Rejestrem). Maj ą c to na uwadze, postanowieniem nr 157 z dnia 15 kwietnia 2008r. wszcz ę te zosta ł o - z urz ę du - post ę powanie w sprawie podejrzenia stosowania przez przedsi ę biorc ę : Biuro Podró ż y BRITAS Sp. z o.o, praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsument ó w, zdefi- niowanej w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331 ze zm.) [zwanej dalej tak ż e ustaw ą o ochronie konkurencji lub ustaw ą antymonopolow ą ], polegaj ą cej na stosowaniu we wzorcu umownym pn. „Warunki uczestnictwa w imprezach turystycznych” postanowie ń , które zosta ł y wpisane do Rejestru. W dniu 22 pa ź dziernika 2008r. Prezes Urz ę du wyda ł decyzj ę nr RGD. 55/2008, w której uzna ł , i ż przedsi ę biorca stosowa ł zarzucane mu praktyki, nakaza ł ich zaniechania oraz na- ł o ż y ł na Spó ł k ę kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci 26.000 z ł (s ł awnie: dwadzie ś cia sze ść tysi ę cy z ł otych). W dniu 12 listopada 2008r. do Prezesa Urz ę du wp ł yn ęł o odwo ł anie przedsi ę biorcy od tej decyzji. W odwo ł aniu Spó ł ka wskaza ł a, ż e w oparciu o przepisy ustawy o us ł ugach tury- 2 stycznych prowadzi dwa rodzaje dzia ł alno ś ci tj.: dzia ł alno ść agencyjn ą oraz organizatora turystyki. W zakresie dzia ł alno ś ci agencyjnej BRITAS przedstawia wszystkim klientom, w tym i kon- sumentom, tylko i wy łą cznie oferty innych biur podró ż y/organizatorów, takich jak np. ……., z którymi przedsi ę biorca zawar ł umowy agencyjne. Sprzeda ż us ł ug odbywa si ę nie w oparciu o wzorce Spó ł ki, ale na zasadach i w oparciu o wzorce umowne opracowane przez poszczególne biura, organizatorów imprez turystycznych. Dzia ł aj ą c natomiast jako organizator turystyczny, BRITAS, w oparciu o zawierane umowy zlecenia, przygotowuje, organizuje i sprzedaje imprezy turystyczne tylko i wy łą cznie przed- si ę biorcom, nie za ś konsumentom/odbiorcom indywidualnym. Jednocze ś nie Spó ł ka wskaza ł a, ż e w oparciu o przed ł o ż ony Prezesowi Urz ę du wzorzec umowny nie zawar ł a ż adnej umowy, jak równie ż , ż e wzorzec ten nie by ł przedstawiany ani oferowany konsumentom. Po dokonaniu analizy argumentów przedstawionych w odwo ł aniu Prezes Urz ę du, dzia ł aj ą c na podstawie art. 81 ust. 4 ustawy o ochronie konkurencji […], podj ął dodatkowe czynno- ś ci zmierzaj ą ce do wyja ś nienia nieznanych wcze ś niej, a podniesionych dopiero w odwo ł a- niu od przedmiotowej decyzji, okoliczno ś ci. W ramach dzia ł a ń sprawdzaj ą cych w dniu 13 listopada 2008r. wyst ą piono do Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Inspektora In- spekcji Handlowej w Szczecinie o przeprowadzenia kontroli bezpo ś redniej u przedsi ę bior- cy. W dniu 16 grudnia 2008r. Prezes Urz ę du otrzyma ł protokó ł kontroli nr ….. Prezes Urz ę du ustali ł , co nast ę puje: Biuro Podró ż y BRITAS Sp. z o.o zarejestrowane jest w KRS pod numerem: …... Ponadto Spó ł ka wpisana jest do Rejestru Organizatorów Turystyki i Po ś redników Turystycznych Marsza ł ka Województwa Zachodniopomorskiego (za ś wiadczenie nr …..) W zakresie dzia ł ania przedsi ę biorcy jest organizowanie imprez turystycznych, z tym ż e im- prezy turystyczne organizowane s ą przez BRITAS jedynie w ramach umów zawartych z innymi przedsi ę biorcami, nie za ś z osobami fizycznymi/konsumentami, co potwierdzaj ą m.in. wyniki kontroli wykonanej przez Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Inspekcji Handlowej w Szczecinie. W toku tej kontroli ustalono m.in., ż e w 2007r. Spó ł ka wystawi ł a …. faktur dokumentuj ą cych sprzeda ż us ł ug turystycznych, natomiast w 2008, w okresie stycze ń - pa ź dziernik, ….. Zarówno faktury, jak i pozosta ł e analizowane dokumen- ty/dowody (np. umowy) potwierdzi ł y, ż e BRITAS, jako organizator turystyczny, nie oferuje i nie sprzedaje imprez klientom indywidualnym/konsumentom. Umowy dotycz ą ce us ł ug turystycznych, których organizatorem by ł a Spó ł ka, zawierane by ł y wy łą cznie z przedsi ę - biorcami, na ustalonych i zaakceptowanych wzajemnie warunkach umownych. Prezes Urz ę du zwa ż y ł , co nast ę puje: I. Zgodnie z tre ś ci ą art. 81 ust 3 ustawy o ochronie konkurencji […] „Je ż eli Prezes Urz ę du uzna za ł o ż one odwo ł anie za s ł uszne, mo ż e – nie przekazuj ą c akt s ą dowi – uchyli ć lub zmieni ć swoj ą decyzj ę w ca ł o ś ci lub cz ęś ci, o czym bezzw ł ocznie powia- damia stron ę , przesy ł aj ą c jej now ą decyzje, od której stronie przys ł uguje odwo ł anie”. Maj ą c na uwadze okoliczno ś ci faktyczne sprawy, ustalone w trakcie dodatkowych czynno ś ci wyja ś niaj ą cych podj ę tych na podstawie art. 81 ust. 4 ustawy o ochronie 3 konkurencji […], ż e wzór umowy stosowany przez BRITAS nie by ł wykorzystywany i przedk ł adany konsumentom, uzna ć nale ż a ł o, ż e orzeczenie zawarte w decyzji z dnia 22 pa ź dziernika 2008r., nr RGD. 55/2008, oparto na b łę dnej przes ł ance i z tego po- wodu decyzj ę t ą nale ż a ł o uchyli ć . St ą d orzeczono, jak w punkcie I sentencji. II. Zgodnie z tre ś ci ą art. 1 ust. 1 ustawy antymonopolowej ustawa ta okre ś la warunki rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasady podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przedsi ę biorców i konsumentów. Dzia ł ania oparte na przepisach tej ustawy s ą zatem podejmowane w interesie publicznym, w celu ochrony interesów zbiorowo ś ci, a nie interesów indywidualnych poszczególnych uczestników rynku. Na- ruszenie interesu publicznego stanowi bezwzgl ę dny warunek do uznania kompetencji Prezesa Urz ę du do rozstrzygni ę cia okre ś lonej sprawy. Interes publiczny zostaje naru- szony wówczas, gdy dzia ł ania danego przedsi ę biorcy godz ą w interesy ogólnospo- ł eczne i dotykaj ą szerokiego kr ę gu uczestników rynku a poprzez to powoduj ą zabu- rzenia w jego prawid ł owym funkcjonowaniu. Spó ł ce BRITAS przedstawiono zarzut naruszenia art. 24 ust 1 ustawy o ochronie kon- kurencji […], który stanowi i ż , „ Zakazane jest stosowanie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. ” Zgodnie z ust. 2 tego ż artyku ł u „Przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy, w szczególno ś ci: 1) stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Ko- deks post ę powania cywilnego. (…).” Aby dzia ł ania przedsi ę biorcy mog ł y zosta ć uznane za sprzeczne z powo ł anym wy ż ej przepisem art. 24 ustawy antymonopolowej, winny spe ł nia ć łą cznie nast ę puj ą ce przes ł anki: okre ś lone dzia ł ania przedsi ę biorcy musz ą nosi ć znamiona bezprawno ś ci oraz dzia ł ania te musz ą godzi ć w zbiorowe interesy konsumentów. Pierwsza przes ł anka zostaje wype ł niona, gdy przedsi ę biorca podejmuje dzia ł ania sprzeczne z prawem tj. zakazane ustaw ą lub, gdy niedope ł nia ci ążą cego na nim obo- wi ą zku. Druga z przes ł anek jest spe ł niona, gdy dane dzia ł anie lub zaniechanie przed- si ę biorcy godzi w interesy konsumentów, jako zbiorowo ś ci. Ustawa o ochronie kon- kurencji i konsumentów chroni interesy ogó ł u konsumentów, interesy nieograniczo- nej liczby podmiotów, których nie da si ę zidentyfikowa ć , interesy konsumentów, jako zjawiska o charakterze zbiorowym. W tym miejscu wskaza ć nale ż y, ż e zgodnie z art. 4 pkt 12 ustawy o ochronie konku- rencji […] i art. 22 1 k.c. za konsumenta uwa ż a si ę osob ę fizyczn ą dokonuj ą c ą czynno- ś ci prawnej nie zwi ą zanej bezpo ś rednio z jej dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą lub zawodo- w ą . W rozpatrywanej sprawie przes ł anka naruszenia zbiorowych interesów konsumentów nie zosta ł a spe ł niona. Ustalenia poczynione ju ż po dacie wydania decyzji, które Pre- zesowi Urz ę du nie by ł y wcze ś niej znane i na które BRITAS si ę nie powo ł ywa ł , ani ich nie podnosi ł , wskazuj ą jednoznacznie, ż e przedstawiony przez przedsi ę biorc ę i za- 4 kwestionowany przez Prezesa Urz ę du wzór umowy nie by ł wykorzystany przez BRI- TAS przy zawieraniu umów z konsumentami. Oferta tego przedsi ę biorcy, jako organi- zatora turystyki, adresowana by ł a bowiem wy łą cznie do przedsi ę biorców. W tych okoliczno ś ciach przyzna ć nale ż y, ż e w tej konkretnej sprawie przes ł anka na- ruszenia interesu publicznoprawnego sformu ł owana w art. 1 ust. 1 ustawy o ochro- nie konkurencji […] nie zosta ł a spe ł niona. Skoro w oparciu o przedmiotowy wzorzec nie zawarto ż adnej umowy z konsumentami brak jest tym samym jakichkolwiek pod- staw do twierdzenia, ż e praktyka przedsi ę biorcy godzi w zbiorowe interesy konsu- mentów, czyli, jak zaznaczono to wcze ś niej, w interesy nieograniczonej liczby osób, których nie da si ę zidentyfikowa ć , interesy konsumentów, jako zjawiska o charakte- rze zbiorowym. Maj ą c na uwadze powy ż sze dalsze rozpatrywanie przes ł anek art. 24 ustawy o ochro- nie konkurencji […] staje si ę bezcelowe, bowiem jak zaznaczono wcze ś niej uznanie dzia ł a ń skar ż onego przedsi ę biorcy za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsu- mentów, jest mo ż liwe tylko wówczas gdy wyczerpuje ono łą cznie wszystkie elementy niezb ę dne do orzeczenia praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów. Zgodnie z brzmieniem art. 83 ustawy o ochronie konkurencji [….], w sprawach nie- uregulowanych, do post ę powa ń przed Prezesem Urz ę du Ochrony Konkurencji i Kon- sumentów, zastosowanie maj ą przepisy kodeksu post ę powania administracyjnego. Art. 105 § 1 k.p.a. stanowi, ż e je ż eli z jakichkolwiek przyczyn post ę powanie sta ł o si ę bezprzedmiotowe organ administracji publicznej umarza prowadzone post ę powanie. Bezprzedmiotowo ść post ę powania administracyjnego, o której mowa w tym artykule, b ę d ą ca przes ł ank ą jego umorzenia oznacza, ż e brak jest którego ś z elementów mate- rialnego stosunku prawnego. Ustalenie istnienia tej przes ł anki stwarza obowi ą zek za- ko ń czenia post ę powania w danej instancji poprzez jego umorzenie, a wobec tego nie mo ż na wyda ć decyzji za ł atwiaj ą cej spraw ę przez rozstrzygni ę cie co do jej istoty. Przes ł anka umorzenia post ę powania mo ż e istnie ć jeszcze przed wszcz ę ciem post ę - powania, co zostanie ujawnione dopiero w tocz ą cym si ę post ę powaniu, a mo ż e ona powsta ć tak ż e w czasie trwania post ę powania, a wi ę c w sprawie ju ż zawis ł ej przed organem administracyjnym. Bezprzedmiotowo ść post ę powania mo ż e wynika ć z ró ż nych przyczyn, które mog ą mie ć zarówno podmiotowy, jak i przedmiotowy charakter. Jak wskazuje si ę w litera- turze przedmiotu 1 przyczyny te mog ą powsta ć na skutek faktów naturalnych lub zda- rze ń prawnych, tj. w sytuacjach np. ś mierci osoby fizycznej, ustanie bytu prawnego osoby prawnej lub organizacyjnej itp. W rozpatrywanej sprawie nale ż y stwierdzi ć , i ż wyst ą pi ł a przyczyna niwecz ą ca post ę powanie o cesze przedmiotowej, bowiem skar- ż ony nie stosuje i nie przedstawia wzorca umowy klientom indywidual- nym/konsumentom. Potwierdza to ustalony i przedstawiony stan faktyczny. Konsekwencj ą wykazania przes ł anki o bezprzedmiotowo ś ci prowadzonego post ę po- wania jest wydanie decyzji o jego umorzeniu, które ma charakter obligatoryjny. 1 B.Adamiak, J.Borkowski, Kodeks post ę powania administracyjnego, Komentarz, C.H.Beck, W- wa 1996, s. 462 i nast ę pne. 5 W zwi ą zku z tym dalsze prowadzenie post ę powania w sprawie praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów uzna ć nale ż y za bezprzedmiotowe i je umorzy ć . Zgodnie z reprezentowanym w doktrynie pogl ą dem ustalenie bezprzedmiotowo ś ci post ę powania „stwarza obowi ą zek zako ń czenia post ę powania […] przez jego umo- rzenie, poniewa ż nie b ę dzie podstaw do rozstrzygni ę cia sprawy co do jej istoty. Dal- sze prowadzenie post ę powania w takim przypadku stanowi ł oby o jego wadliwo ś ci maj ą cej istotny wp ł yw na wynik sprawy” 2 . Powy ż sze stanowisko znajduje równie ż uzasadnienie w orzecznictwie. I tak zgodnie z wyrokiem Naczelnego S ą du Administracyjnego z dnia 14 maja 1998r. (sygn. akt I S.A./Kr/1141/97) „w my ś l art. 105 § 1 K.pa., gdy post ę powanie z jakiejkolwiek przy- czyny sta ł o si ę bezprzedmiotowe, organ administracji pa ń stwowej wydaje decyzj ę o umorzeniu post ę powania. U ż ycie przez ustawodawc ę s ł owa „wydaje” a nie „mo ż e wyda ć ” oznacza, ż e wydanie decyzji o umorzeniu post ę powania jest obligatoryjne, gdy post ę powanie sta ł o si ę bezprzedmiotowe z jakiejkolwiek przyczyny”. Natomiast zgodnie z tez ą wyroku Naczelnego S ą du Administracyjnego z dnia 18 kwietnia 1995r. (sygn. akt S.A./L.dz. 2424/94), „z bezprzedmiotowo ś ci ą post ę powania (art. 105 § 1 Kpa) mamy do czynienia wówczas, gdy w sposób oczywisty organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy”. Maj ą c na uwadze wszystkie okoliczno ś ci faktyczne sprawy, orzeczono jak w punkcie II sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 81 ust 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zwi ą z- ku z art. 479 28 § 2 k.p.c., od niniejszej decyzji przys ł uguje stronie odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie dwuty- godniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkuren- cji i Konsumentów - Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Gda ń sku. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Dyrektor Delegatury w Gda ń sku Roman Jarz ą bek 2 Tam ż e, s. 461-463. 6