RPZ-1/2009

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA UOKiK W POZNANIU ul. Zielona 8, 61-851 Pozna ń Tel. (0-61) 852-15-17, 852-77-50, Fax (0-61) 851-86-44 E-mail: poznan@uokik.gov.pl Pozna ń , dnia 11 lutego 2009r. RPZ- 61/23/08/JM DECYZJA nr RPZ 1/2009 Stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. nr 50, poz. 331 ze zm.) i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. nr 134, poz. 939), po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, wszcz ę tego z urz ę du przeciwko Januszowi Szyma ń skiemu prowadz ą cemu dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą : Centrum Turystyki „Oskar” w Poznaniu - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, I. na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów , okre ś lon ą w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ww. ustawy, bezprawne dzia ł ania Janusza Szyma ń skiego prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą : Centrum Turystyki „Oskar” w Poznaniu, polegaj ą ce na stosowaniu w „Warunkach uczestnictwa w imprezach turystycznych realizowanych przez Centrum Turystyki Oskar” postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, o tre ś ci: 1. Organizator wy łą cza swoj ą odpowiedzialno ść z tytu ł u jakichkolwiek b łę dnych i nieprawdziwych informacji udzielonych przez dzia ł aj ą cych w jego imieniu Agentów, a odbiegaj ą cych od okre ś lonych niniejszymi warunkami oraz ka ż dorazowej oferty turystycznej (§ I. Zasady ogólne, pkt 3). 2. Brak zap ł aty ceny na warunkach okre ś lonych w § III pkt 1 i 2 stanowi podstaw ę rozwi ą zania umowy z przyczyn nie le żą cych po stronie Organizatora. W takim przypadku organizator ma prawo zatrzyma ć sobie wp ł acon ą w ca ł o ś ci zaliczk ę (§ III. Warunki p ł atno ś ci, pkt 3). 3. Uczestnik ponosi odpowiedzialno ść za wyrz ą dzone z w ł asnej winy szkody w trakcie trwania imprezy oraz zobowi ą zuje si ę do ich naprawienia w sposób okre ś lony przepisami prawa miejsca pobytu (…) (§ IV. Realizacja umowy, pkt 6). 4. Organizator nie ponosi odpowiedzialno ś ci za baga ż Uczestników imprezy w przypadku jego zamiany (…), zgubienia czy kradzie ż y (§ IV. Realizacja umowy, pkt 8). 5. Organizator nie zwraca warto ś ci ś wiadcze ń , których Uczestnik nie wykorzysta ł w czasie trwania imprezy z przyczyn le żą cych po jego stronie (§ IV. Realizacja umowy, pkt 9). 6. W wyj ą tkowych przypadkach Organizator zastrzega sobie prawo do zmiany programu lub warunków zakwaterowania Uczestników na inne ni ż opisane (równorz ę dnych lub lepszych) miejsca zakwaterowania. Zobowi ą zuje si ę jednocze ś nie do niezw ł ocznego 1 poinformowania Uczestników o zmianach przed rozpocz ę ciem imprezy, najpó ź niej na 7 dni przed rozpocz ę ciem imprezy (§ IV. Realizacja umowy, pkt 10). 7. Organizator zastrzega sobie prawo do zmiany rozk ł adu jazdy autokarów (§ IV. Realizacja umowy, pkt 11). 8. Organizator nie odpowiada za szkody, zmiany programu, niedogodno ś ci i utrudnienia zaistnia ł e w trakcie realizacji imprezy, a wynik ł e z przyczyn od niego niezale ż nych np. warunki atmosferyczne, decyzje pa ń stwowe, strajki, zamieszki, dzia ł anie innych okoliczno ś ci si ł y wy ż szej lub le żą cych po stronie Uczestnika (§ IV. Realizacja umowy, pkt 17). 9. Organizator nie dokonuje zwrotu warto ś ci niezrealizowanych ś wiadcze ń , je ż eli w czasie trwania imprezy nast ę puje zmiana programu z przyczyn niezale ż nych od Organizatora. Zorganizowanie ś wiadcze ń zast ę pczych o tym samym standardzie nie stanowi wady us ł ugi (§ IV. Realizacja umowy, pkt 18). 10. W przypadkach okre ś lonych w § V pkt 1 i 2 (odwo ł anie imprezy przez Organizatora z przyczyn niezale ż nych oraz braku wymaganego minimum uczestników- przyp. Urz ę du), Uczestnikowi nie przys ł uguje odszkodowanie i odsetki od dokonanej wp ł aty (§ V. Odwo ł anie imprezy, pkt 4). 11. W przypadku rezygnacji z imprezy przez Uczestnika, z przyczyn nie le żą cych po stronie Organizatora, Uczestnika obci ąż aj ą koszty poniesione w zwi ą zku z dokonan ą rezerwacj ą , przy czym wysoko ść kosztów wynosi: a) 50 PLN od osoby w razie rezygnacji zg ł oszonej na 31 lub wi ę cej dni przed planowan ą dat ą rozpocz ę cia imprezy, b) 20% ceny imprezy w razie rezygnacji z ł o ż onej mi ę dzy 30-tym a 21-szym dniem przed dat ą rozpocz ę cia imprezy, c) 50% ceny imprezy w razie rezygnacji z ł o ż onej mi ę dzy 20-tym a 15-tym dniem przed dat ą rozpocz ę cia imprezy, d) 80% ceny imprezy w razie rezygnacji z ł o ż onej mi ę dzy 14-tym a 8-mym dniem przed dat ą rozpocz ę cia imprezy, e) 90% ceny imprezy w razie rezygnacji z ł o ż onej mi ę dzy 7-mym a dniem rozpocz ę cia imprezy (§ VI. Rezygnacja z imprezy, pkt 2). Wy ż ej wymienione procentowe potr ą cenia kosztów imprezy stanowi ą udokumentowan ą wysoko ść kosztów poniesionych przez Organizatora (§ VI. Rezygnacja z imprezy, pkt 3). 12. Je ż eli Uczestnik imprezy, wy łą cznie z w ł asnej winy, zaniecha powiadomienia Organizatora o okoliczno ś ciach utrudniaj ą cych lub uniemo ż liwiaj ą cych wykonanie Umowy, w terminie 14 dni od uzyskania informacji o tych okoliczno ś ciach, traci on prawo do wyst ę powania z roszczeniami z tytu ł u niewykonania lub nienale ż ytego wykonania Umowy przez Organizatora (§ VII. Reklamacje, pkt 3) i nakazuje si ę zaniechanie jej stosowania. II. na podstawie art. 105 §1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks post ę powania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000r. nr 98, poz. 1071 ze zm.) w zwi ą zku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , umarza si ę post ę powanie w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów , wszcz ę te z urz ę du w zwi ą zku z podejrzeniem stosowania przez Janusza Szyma ń skiego prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą : Centrum Turystyki „Oskar” w Poznaniu praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, okre ś lonej w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1, polegaj ą cej na stosowaniu w „Warunkach uczestnictwa w imprezach turystycznych realizowanych przez Centrum Turystyki Oskar” postanowienia wzorców umów, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, o tre ś ci: 2 1. Organizator mo ż e rozwi ą za ć Umow ę o zorganizowanie imprezy poprzez z ł o ż enie uczestnikowi pisemnego o ś wiadczenia, je ż eli przeprowadzenie imprezy zostaje szczególnie utrudnione lub uniemo ż liwione przez samego Uczestnika. W takim przypadku Organizator zachowuje prawo do żą dania ceny za imprez ę (§ VI. Rezygnacja z imprezy, pkt 5). 2. Uczestnik przejmuje odpowiedzialno ść za dotrzymanie wszelkich wa ż nych przepisów niezb ę dnych w celu przeprowadzenia imprezy turystycznej. Wszelkimi szkodliwymi nast ę pstwami, szczególnie żą daniem uiszczenia kosztów rezygnacji z imprezy, które wynik ł y z niedotrzymania tych przepisów obci ąż any jest Uczestnik, z wyj ą tkiem takich, które zosta ł y zawinione przez Organizatora (§ VI. Rezygnacja z imprezy, pkt 6). III. na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zwi ą zku z naruszeniem zakazu, o którym mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ww. ustawy, nak ł ada si ę na Janusza Szyma ń skiego prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą : Centrum Turystyki „Oskar” w Poznaniu kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci 20.947 z ł (s ł ownie: dwadzie ś cia tysi ę cy dziewi ęć set czterdzie ś ci siedem z ł ) p ł atn ą do bud ż etu pa ń stwa. Uzasadnienie Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów- Delegatura w Poznaniu (dalej: Prezes Urz ę du) wszcz ął z urz ę du post ę powanie wyja ś niaj ą ce maj ą ce na celu kontrol ę wzorców umów stosowanych przez organizatorów turystyki dzia ł aj ą cych na terenie województwa wielkopolskiego pod k ą tem zgodno ś ci z przepisami art. 385 1 - 385 3 Kodeksu cywilnego, z uwzgl ę dnieniem klauzul wpisanych do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone oraz z przepisami ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o us ł ugach turystycznych (t.j. Dz.U. z 2004r., nr 223, poz. 2268 ze zm.). W ramach post ę powania wyja ś niaj ą cego dokonano m.in. analizy wzorców umownych o nazwie: „zg ł oszenie- umowa udzia ł u w imprezie turystycznej” oraz „Warunków uczestnictwa w imprezach turystycznych realizowanych przez Centrum Turystyki Oskar”, stosowanych w obrocie konsumenckim przez Janusza Szyma ń skiego prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą : Centrum Turystyki „Oskar” w Poznaniu (dalej: Przedsi ę biorca). Przeprowadzona kontrola wykaza ł a, ż e w „Warunkach uczestnictwa w imprezach turystycznych realizowanych przez Centrum Turystyki Oskar” (dalej: „Warunki uczestnictwa”) zawarto postanowienia, które mog ą narusza ć zbiorowe interesy konsumentów. Pismami z dnia 16 kwietnia i 23 maja 2008r. Przedsi ę biorca zosta ł wezwany do dobrowolnego zaprzestania ich stosowania oraz zaj ę cia stanowiska w sprawie podniesionych zarzutów. Pismem z dnia 1 czerwca 2008r. adwokat Micha ł Wawrzyniak wyst ę puj ą cy jako pe ł nomocnik Janusza Szyma ń skiego prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą : Centrum Turystyki „Oskar” w Poznaniu wyja ś ni ł , ż e zapisy zakwestionowane przez Prezesa Urz ę du by ł y przedmiotem post ę powa ń prowadzonych przed SOKiK z powództw Stowarzyszenia Towarzystwa Lexus w Zielonej Górze i pozwy te zosta ł y odrzucone. Poinformowa ł , ż e otrzyma ł zlecenie sporz ą dzenia opinii w sprawie konieczno ś ci zmian zapisów umownych stosowanych przez Przedsi ę biorc ę . Ponadto zapewni ł , ż e wszelkie postanowienia, które zosta ł y zakwestionowane przez Urz ą d, a s ą niezgodne z prawem przestan ą by ć stosowane przez Przedsi ę biorc ę . Z uwagi na fakt, i ż do ww. pisma nie zosta ł do łą czony dokument pe ł nomocnictwa do reprezentowania Przedsi ę biorcy, pismem z dnia 13 czerwca 2008r. adwokat Micha ł Wawrzyniak zosta ł wezwany do przed ł o ż enia stosownego pe ł nomocnictwa do reprezentowania Przedsi ę biorcy w post ę powaniu przed Prezesem Urz ę du. Jednocze ś nie, maj ą c na wzgl ę dzie z ł o ż one deklaracje, Prezes Urz ę du wezwa ł 3 do przed ł o ż enia nowo opracowanego wzorca „Warunków uczestnictwa”, z którego niedozwolone postanowienia umowne zosta ł y usuni ę te. Z uwagi na brak odpowiedzi na ww. pisma, Prezes Urz ę du uzna ł , ż e Przedsi ę biorca nie dostosowa ł si ę do wezwa ń i postanowieniem z dnia 21 lipca 2008r. wszcz ął z urz ę du wobec Przedsi ę biorcy post ę powanie w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, w zwi ą zku z podejrzeniem stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, okre ś lonej w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegaj ą cej na stosowaniu w „Warunkach uczestnictwa” postanowie ń wzorców umów, które wpisane zosta ł y do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, o tre ś ci wskazanej w pkt I i II sentencji niniejszej decyzji. Przedsi ę biorca zawiadomiony o wszcz ę ciu post ę powania administracyjnego nie ustosunkowa ł si ę w wyznaczonym terminie do postawionych zarzutów i nie udzieli ł żą danych przez Prezesa Urz ę du informacji dotycz ą cych m.in. liczby umów zawartych zgodnie z postanowieniami „Warunków uczestnictwa”, które nie zosta ł y wykonane i daty, od kiedy stosuje ww. wzorzec w obrocie konsumenckim. W dniach 22 i 25 sierpnia 2008r. do Delegatury Urz ę du w Poznaniu wp ł yn ęł o natomiast pismo adwokata Micha ł a Wawrzyniaka z dnia 12 sierpnia 2008r. (przes ł ane równie ż faksem w dniach: 20 i 21 sierpnia 2008r.), skierowane w odpowiedzi na wezwanie do udzielenia informacji i ustosunkowania si ę do zarzutów , w którym poinformowano m.in., ż e dane o liczbie zawartych umów zostan ą przes ł ane w ci ą gu 7 dni. Pismem z dnia 29 sierpnia 2008r. Przedsi ę biorca zosta ł ponownie wezwany do udzielenia istotnych informacji w sprawie, a tak ż e pouczony, ż e z uwagi na nie za łą czenie do akt sprawy pe ł nomocnictwa do reprezentowania go przed Prezesem Urz ę du, kolejne pisma adwokata Micha ł a Wawrzyniaka bez z ł o ż enia dokumentu pe ł nomocnictwa potraktowane zostan ą jako nieudzielenie odpowiedzi na wezwanie, co skutkowa ć b ę dzie wszcz ę ciem post ę powania w sprawie na ł o ż enia na Przedsi ę biorc ę kary pieni ęż nej. Adwokat Micha ł Wawrzyniak pismem z dnia 10 wrze ś nia 2008r. skierowanym po raz kolejny w odpowiedzi na wezwanie do udzielenia informacji i ustosunkowania si ę do zarzutów z dnia 21 lipca 2008r. (nie za łą czaj ą c pe ł nomocnictwa do reprezentowania Przedsi ę biorcy) poinformowa ł m.in. o braku niezrealizowanych umów podpisanych zgodnie z wzorcem „Warunków uczestnictwa”. Ponadto ustosunkowa ł si ę do niektórych postanowie ń , obj ę tych zarzutami w prowadzonym post ę powaniu administracyjnym. W zakresie regulacji pkt 3 § I „Warunków uczestnictwa” wyja ś ni ł , ż e warunki ogólne, zapisy umowne oraz katalogi ofertowe s ą jednoznaczne i jedynie wi ążą ce dla Biura jak i klienta, w tej sytuacji jakiekolwiek b łę dne informacje przekazywane przez agenta nie mog ą by ć wi ążą ce dla Biura, skoro warunki ś wiadczenia us ł ug s ą jednoznaczne, tym bardziej, ż e agent uprawniony jest zgodnie z kodeksem cywilnym tylko w takim zakresie, w jakim zosta ł do tego upowa ż niony, a ż aden z agentów nie jest uprawniony do samodzielnej zmiany ogólnych warunków umownych. Odnosz ą c si ę do regulacji pkt 6 § IV adwokat Micha ł Wawrzyniak podniós ł , ż e odpowiedzialno ść uczestnika imprezy w przypadku naruszenia prawa miejscowego wynika wprost z danej jurysdykcji i jest niezale ż na od zapisów umownych. Zatem, je ś li uczestnik imprezy wyrz ą dzi szkody, to b ę dzie ponosi ć odpowiedzialno ść wobec pokrzywdzonego. Uzasadniaj ą c tre ść pkt 8 § IV wskaza ł z kolei, ż e oprócz ustawy o us ł ugach turystycznych do odpowiedzialno ś ci organizatora turystyki stosuje si ę przepisy art. 386 i nast. oraz art. 471 Kodeksu cywilnego, stosownie do których organizator nie mo ż e ponosi ć odpowiedzialno ś ci za baga ż , gdy zosta ł zamieniony, skradziony przez osobny trzecie lub zgubiony przez uczestnika. Brak odpowiedzialno ś ci w takim przypadku jest oczywisty i wynika zarówno z braku zwi ą zku przyczynowego jak i okre ś lenia zasady odpowiedzialno ś ci. Podkre ś li ł przy tym, ż e art. 777 Kodeksu cywilnego, przepisy o przechowaniu i ustawa o us ł ugach turystycznych nie statuuj ą odpowiedzialno ś ci organizatora imprezy w takim zakresie, w jakim jest on opisany w przedmiotowym punkcie. Zarzut obejmuj ą cy pkt 10 § IV uzna ł natomiast za niezasadny z uwagi na fakt, ż e odnosi si ę tylko do sytuacji wyj ą tkowych, które mog ą by ć przedmiotem ewentualnej kontroli s ą dowej, a ponadto zgodnie z art. 14 ust. 5 ustawy o us ł ugach turystycznych, organizator jest uprawniony do dokonania zmian istotnych warunków umowy- zatem równie ż zmiany 4 programu i zakwaterowania. Zreszt ą , jak podkre ś lono, zgodnie z art. 16 ustawy, organizator ma prawo wykona ć równorz ę dne ś wiadczenie zast ę pcze. Podobnie za niezasadne uznano stanowiska Prezesa Urz ę du co do postanowienia pkt 17 § IV , wskazuj ą c przepis art. 11a ustawy o us ł ugach turystycznych, który wprost przewiduje wy łą czenie odpowiedzialno ś ci w przypadku wyst ą pienia si ł y wy ż szej. Odnosz ą c si ę do pkt 18 § IV wskazano z kolei, ż e prawo wykonania równorz ę dnego ś wiadczenia wynika z art. 16 ustawy o us ł ugach turystycznych, tym samym nie mo ż e stanowi ć to jakiejkolwiek wady ś wiadczenia. Postanowieniem z dnia 14 pa ź dziernika 2008r. sygn. akt RPZ-430/7/08 wszcz ę to z urz ę du post ę powanie w sprawie na ł o ż enia na Przedsi ę biorc ę kary pieni ęż nej, z tytu ł u nieudzielenia w wyznaczonym terminie informacji żą danych na podstawie art. 50 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Prezes Urz ę du uzna ł , ż e wobec nieprzed ł o ż enia do akt sprawy pe ł nomocnictwa do reprezentowania Przedsi ę biorcy, wyja ś nienia z ł o ż one przez adwokata Micha ł a Wawrzyniaka nie wywieraj ą skutków prawnych, a co za tym idzie, ż e Przedsi ę biorca odmawia udzielenia informacji żą danych na podstawie ww. przepisu ustawy. Uznano równie ż , ż e przed ł o ż one przez adwokata Micha ł a Wawrzyniaka kopie dokumentów, nie po ś wiadczone za zgodno ść z orygina ł em, nie mog ą zosta ć uznane za dowód z dokumentu w post ę powaniu przed Prezesem Urz ę du. Dopiero w odpowiedzi na zawiadomienie o wszcz ę ciu post ę powania w sprawie na ł o ż enia kary pieni ęż nej, adwokat Micha ł Wawrzyniak przed ł o ż y ł odpis pe ł nomocnictwa do reprezentowania Przedsi ę biorcy w post ę powaniu przed Prezesem Urz ę du (nie zawieraj ą cy daty). Wyja ś ni ł , ż e (…) wszelkie kroki podejmowane przez przedsi ę biorc ę w niniejszym post ę powaniu maj ą na celu jak najbardziej dok ł adne i sumienne wyja ś nienie wszystkich okoliczno ś ci sprawy, co w pewnych przypadkach uniemo ż liwia zaj ę cie stanowiska wobec wezwa ń Prezesa Urz ę du we wskazanych terminach (…). Jednocze ś nie pe ł nomocnik Przedsi ę biorcy udzieli ł informacji żą danych w wezwaniach z dnia 22 lipca 2008r. i 29 sierpnia 2008r. wskazuj ą c, ż e w oparciu o analizowane „Warunki uczestnictwa” Przedsi ę biorca zawar ł 363 umowy, które pozostaj ą w obrocie prawnym. Poinformowa ł , ż e wzorzec ten Przedsi ę biorca stosuje w obrocie konsumenckim od stycznia 2005r. W odniesieniu do zarzutów, do których nie ustosunkowa ł si ę w pi ś mie z dnia 10 wrze ś nia 2008r. zaznaczy ł natomiast, ż e nadal trwaj ą szczegó ł owe konsultacje i analiza, celem zaj ę cia odpowiedniego stanowiska w sprawie , stanowisko zostanie przes ł ane do dnia 28 pa ź dziernika 2008r. Pismem z dnia 16 listopada 2008r. pe ł nomocnik Przedsi ę biorcy poinformowa ł , ż e zmieniony zapis pkt 3 § I „Warunków uczestnictwa” otrzyma tre ść : „Uczestnik o ś wiadcza, ż e znany mu jest fakt, ż e zgodnie z postanowieniami Agent nie jest uprawniony do zmiany ani negocjacji zapisów uregulowanych niniejszymi warunkami umownymi oraz ka ż dorazowej oferty turystycznej”. Przedstawi ł jednocze ś nie now ą tre ść pkt 3 § III, który otrzyma brzmienie: „Brak zap ł aty ceny, na warunkach okre ś lonych w § III pkt 1 i 2 stanowi podstaw ę rozwi ą zania umowy z przyczyn nie le żą cych po stronie Organizatora. W takim przypadku Organizator mo ż e potr ą ci ć z otrzymanej zaliczki kwot ę poniesionych rzeczywistych kosztów poniesionych przez Organizatora w celu wykonania umowy”. Ponadto poinformowa ł , ż e zmieniony pkt 6 § IV otrzyma tre ść : „Uczestnik ponosi odpowiedzialno ść za wyrz ą dzone w trakcie trwania imprezy szkody z w ł asnej winy”. W odniesieniu do regulacji pkt 8 § IV wzorca, pe ł nomocnik podtrzyma ł swoje stanowisko dodatkowo wskazuj ą c, ż e wpisany w rejestrze S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod pozycj ą 83 zapis jest inaczej uregulowany, bo dotyczy wy łą czenia jakiejkolwiek odpowiedzialno ś ci organizatora, na co jednoznacznie wskazuje wyraz- ż adnej (…). Brak takiego zapisu w warunkach CT Oskar. Zapis warunków CT Oskar jest w ęż szy i ograniczony de facto tylko do przypadków pokrywaj ą cych si ę z regulacj ą art. 65 ust. 2 prawa przewozowego. Aby jednak unikn ąć nieporozumie ń zaproponowa ł zapis o nast ę puj ą cej tre ś ci: „Organizator nie ponosi odpowiedzialno ś ci za baga ż Uczestników imprezy w przypadku, gdy jego utrata, uszkodzenie, ubytek jest nast ę pstwem okoliczno ś ci nie wywo ł anych win ą Organizatora, si łą wy ż sz ą , win ą Uczestnika lub osób trzecich”. Poinformowa ł ponadto, ż e pkt 11 § IV otrzyma brzmienie: „Organizator zastrzega sobie prawo do zmiany rozk ł adu jazdy autokarów, tylko w sytuacjach wyj ą tkowych i niezale ż nych od Organizatora”. Jednocze ś nie 5 pe ł nomocnik Przedsi ę biorcy podtrzyma ł swoje stanowisko dotycz ą ce pkt 10, 17 i 18 § IV. Odnosz ą c si ę do zarzutu obejmuj ą cego pkt 2 § VI poinformowa ł , ż e postanowienie to otrzyma tre ść : „W przypadku rezygnacji z imprezy przez Uczestnika, z przyczyn nie le żą cych po stronie Organizatora, Uczestnik zobowi ą zany jest do uiszczenia na rzecz Organizatora kosztów poniesionych w zwi ą zku z dokonan ą rezerwacj ą . Uczestnik ka ż dorazowo zawieraj ą c umow ę wskazuje, czy zap ł ata ww. kosztów rozliczana b ę dzie w formie: 1. zrycza ł towanej: 50 PLN od osoby w razie rezygnacji zg ł oszonej na 31 lub wi ę cej dni przed planowan ą dat ą rozpocz ę cia imprezy, 20% ceny imprezy w razie rezygnacji z ł o ż onej mi ę dzy 30-tym a 21-szym dniem przed dat ą rozpocz ę cia imprezy, 50% ceny imprezy w razie rezygnacji z ł o ż onej mi ę dzy 20-tym a 15-tym dniem przed dat ą rozpocz ę cia imprezy, 80% ceny imprezy w razie rezygnacji z ł o ż onej mi ę dzy 14-tym a 8- mym dniem przed dat ą rozpocz ę cia imprezy, 90% ceny imprezy w razie rezygnacji z ł o ż onej mi ę dzy 7-mym a dniem rozpocz ę cia imprezy 2. wg kosztów rzeczywistych Organizatora”. Uzasadniaj ą c taki zapis pkt 2 pe ł nomocnik Przedsi ę biorcy podkre ś li ł , ż e w umowie uczestnik b ę dzie móg ł indywidualnie wybra ć opcj ę , wed ł ug której zostanie rozliczony, co powoduje, ż e w takiej sytuacji zapisy te nie mog ą by ć uznane za nieuzgodnione indywidualnie. Z kolei pkt 5 § VI otrzyma tre ść : „Organizator mo ż e rozwi ą za ć umow ę o zorganizowanie imprezy poprzez z ł o ż enie Uczestnikowi pisemnego o ś wiadczenia, je ż eli przeprowadzenie imprezy jest niemo ż liwe z przyczyn le żą cych po stronie Uczestnika. W takim przypadku Organizator mo ż e potr ą ci ć z kwoty nale ż nej Uczestnikowi kwot ę odpowiadaj ą c ą rzeczywistym kosztom poniesionym przez Organizatora w celu wykonania umowy”. Pe ł nomocnik Przedsi ę biorcy poinformowa ł , ż e pkt 4 § V, pkt 6 § VI, pkt 3 § VII zosta ł y usuni ę te z nowych „Warunków uczestnictwa”. Prezes Urz ę du ustali ł , co nast ę puje: Janusz Szyma ń ski prowadzi dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą : Centrum Turystyki „Oskar” w Poznaniu oparciu o wpis do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej prowadzonej przez Prezydenta Miasta Poznania. Przedmiotem jego dzia ł alno ś ci jest m.in. dzia ł alno ść organizatora turystyki oraz agenta turystyki. Dzia ł alno ść organizatora turystyki Przedsi ę biorca prowadzi na podstawie wpisu do Ewidencji Organizatorów Turystyki i Po ś redników Turystycznych prowadzonej przez Marsza ł ka Województwa Wielkopolskiego pod numerem 2697. W obrocie konsumenckim Przedsi ę biorca pos ł uguje si ę wzorcami umów o nazwie: „zg ł oszenie- umowa udzia ł u w imprezie turystycznej” oraz „Warunkami uczestnictwa w imprezach turystycznych realizowanych przez Centrum Turystyki Oskar”, które stanowi ą integraln ą cz ęść umowy zawieranej z klientem. W oparciu o ww. wzorzec Przedsi ę biorca zawiera umowy z konsumentami od stycznia 2005r. W obrocie prawnym pozostaj ą [usuni ę to] umowy, zawarte zgodnie z postanowieniami tego wzorca, które nie zosta ł y jeszcze wykonane ( o ś wiadczenie pe ł nomocnika Przedsi ę biorcy z dnia 23 pa ź dziernika 2008r.). Ponadto ustalono, ż e w nast ę pstwie powództw wytoczonych przez Stowarzyszenie Towarzystwa Lexus w Zielonej Górze, S ą d Okr ę gowy w Warszawie- S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: SOKiK) uzna ł za niedozwolone postanowienia stosowane w obrocie z konsumentami przez Janusza Szyma ń skiego prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą : Centrum Turystyki „Oskar” w Poznaniu, o tre ś ci: Poz. 1484. Je ż eli Uczestnik imprezy, wy łą cznie z w ł asnej winy, zaniecha powiadomienia Organizatora o okoliczno ś ciach utrudniaj ą cych lub uniemo ż liwiaj ą cych wykonanie Umowy, w terminie 14 dni uzyskania informacji o tych okoliczno ś ciach, traci on prawo do wyst ę powania z roszczeniem z tytu ł u niewykonania lub 6 nienale ż ytego wykonania Umowy przez Organizatora (wyrok z dnia 6 marca 2008r. sygn. akt XVII Amc 317/07). Poz. 1485. Organizator nie odpowiada za szkody, zmiany programu, niedogodno ś ci i utrudnienia zaistnia ł e w trakcie realizacji imprezy, a wynik ł e z przyczyn od niego niezale ż nych np. warunki atmosferyczne, decyzje pa ń stwowe, strajki, zamieszki, dzia ł anie innych okoliczno ś ci si ł y wy ż szej lub le żą cych po stronie Uczestnika (wyrok z dnia 31 marca 2008r. sygn. akt XVII Amc 313/07). W dniu 22 lipca 2008r. postanowienia te zosta ł y wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych. Postanowienia te obj ę te zosta ł y zarzutami w prowadzonym post ę powaniu w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów (pkt I. 8 i 12 sentencji decyzji). Prezes Urz ę du zwa ż y ł , co nast ę puje: Stosownie do art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł ania przedsi ę biorcy. Stwierdzenie przedmiotowej praktyki wymaga spe ł nienia dwóch przes ł anek: bezprawno ś ci dzia ł ania przedsi ę biorcy i naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. Jako bezprawne nale ż y kwalifikowa ć zachowania sprzeczne z prawem, zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego lub dobrymi obyczajami, bez wzgl ę du na win ę , a nawet ś wiadomo ść sprawcy. Dla ustalenia bezprawno ś ci dzia ł ania wystarczy, ż e okre ś lone zachowanie koliduje z przepisami prawa (por. Komentarz do ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji pod red. Janusza Szwaji, Wyd. CH Beck, Warszawa 2000r., str. 117-118). „Zbiorowe interesy konsumentów” to prawa nieograniczonej liczby konsumentów, nie stanowi ą przy tym sumy indywidualnych interesów daj ą cej si ę okre ś li ć , nawet licznej grupy konsumentów. Zgodnie z art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów jest stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego. W ś wietle utrwalonego orzecznictwa s ą dowego, Prezes Urz ę du mo ż e stwierdzi ć stosowanie praktyki okre ś lonej w ww. przepisie w odniesieniu do przedsi ę biorcy, który nie by ł stron ą post ę powania s ą dowego zako ń czonego wpisaniem danej klauzuli do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych. S ą d Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 2 grudnia 2005r. sygn. akt VI ACa 760/05 podkre ś li ł , ż e praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów jest pos ł ugiwanie si ę postanowieniem wpisanym do rejestru w oderwaniu od zagadnienia, czy wpis do rejestru powsta ł w zwi ą zku ze stosowaniem wzorca umowy przez podmiot, co do którego bada si ę stosowanie praktyki. Naruszenie interesów konsumentów mo ż e nast ą pi ć , jak wskaza ł S ą d, w wyniku dzia ł a ń podmiotów, które stosuj ą klauzule abuzywne ju ż wpisane do rejestru, przy czym wpis taki zwi ą zany by ł z dzia ł aniami innych przedsi ę biorców. Z kolei w wyroku z dnia 25 maja 2005r. sygn. akt XVII Ama 46/04, SOKiK wyrazi ł pogl ą d, ż e dla uznania okre ś lonej klauzuli za niedozwolone postanowienie umowne wystarczy stwierdzenie, ż e mie ś ci si ę ona w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru i nie jest konieczna literalna zgodno ść porównywanych klauzul. Czynnikiem przes ą dzaj ą cym o podobie ń stwie klauzul powinien by ć bowiem zamiar, cel, jakiemu ma s ł u ż y ć kwestionowane postanowienie. Je ś li wi ę c cel utworzenia spornej klauzuli odpowiada celowi sformu ł owania klauzuli uznanej za niedozwolon ą , oba zapisy mo ż na uzna ć za to ż same. Przedstawione powy ż ej orzecznictwo potwierdza uchwa ł a 7 s ę dziów S ą du Najwy ż szego z dnia 13 lipca 2006r. sygn. akt III SZP 3/2006, w której uznano, ż e stosowanie postanowie ń wzorców 7 umów o tre ś ci to ż samej z tre ś ci ą postanowie ń uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie- S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, mo ż e by ć uznane w stosunku do innego przedsi ę biorcy za praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 23a 1 . Odwo ł uj ą c si ę do argumentów o charakterze celowo ś ciowym oraz kieruj ą c si ę potrzeb ą zapewnienia skuteczno ś ci tego przepisu, S ą d Najwy ż szy podkre ś li ł , ż e praktyka naruszaj ą ca zbiorowe interesy konsumentów obejmuje równie ż przypadki wprowadzenia jedynie zmian kosmetycznych, polegaj ą cych na przestawieniu szyku wyrazów lub zast ą pieniu jednych wyrazów innymi, je ż eli tylko wyk ł adnia postanowienia pozwoli stwierdzi ć , ż e jego tre ść mie ś ci si ę w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbli ż onej tre ś ci do klauzuli wpisanej do rejestru, która wywo ł uje takie same skutki godzi przecie ż tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej co wpisana do rejestru. Nie jest wi ę c konieczna dok ł adna, literalna zbie ż no ść klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z ni ą porównywanej. Niedozwolone b ę d ą równie ż takie postanowienia umów, które mieszcz ą si ę w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru, której tre ść zostanie ustalona w oparciu o jej wyk ł adni ę . Przes ł anka bezprawno ś ci dzia ł ania Przedsi ę biorcy, polegaj ą ca na stosowaniu w obrocie konsumenckim postanowie ń wzorców umownych, które zosta ł y wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych wykazana zostanie odr ę bnie dla ka ż dego z przypisanych Przedsi ę biorcy zarzutów. Kwestia naruszenia zbiorowego interesu konsumentów omówiona zostanie natomiast łą cznie, z uwagi na identyczny charakter i znaczenie tego zagadnienia dla wszystkich postanowie ń obj ę tych niniejszym post ę powaniem. I. W prowadzonym post ę powaniu administracyjnym zakwestionowano m.in. postanowienie, zgodnie z którym: „Organizator wy łą cza swoj ą odpowiedzialno ść z tytu ł u jakichkolwiek b łę dnych i nieprawdziwych informacji udzielonych przez dzia ł aj ą cych w jego imieniu Agentów, a odbiegaj ą cych od okre ś lonych niniejszymi warunkami oraz ka ż dorazowej oferty turystycznej” ( § I. Zasady ogólne, pkt 3). Nale ż y podkre ś li ć , ż e odpowiedzialno ść organizatora turystyki zosta ł a ukszta ł towana w ustawie o us ł ugach turystycznych na zasadzie ryzyka, a jej wy łą czenie nast ę puje w tylko przypadkach okre ś lonych w art. 11a ust. 1 pkt 1-3. Przepis ten stanowi, ż e organizator turystyki odpowiada za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie umowy o ś wiadczenie us ł ug turystycznych chyba, ż e niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie umowy jest spowodowane wy łą cznie: dzia ł aniem lub zaniechaniem klienta, dzia ł aniem lub zaniechaniem osób trzecich nieuczestnicz ą cych w wykonywaniu us ł ug przewidzianych w umowie, je ż eli tych dzia ł a ń lub zaniecha ń nie mo ż na by ł o przewidzie ć ani unikn ąć albo si łą wy ż sz ą . Organizator turystyki nie mo ż e wi ę c zastrzec, ż e nie odpowiada za „b łę dne i nieprawdziwe informacje” udzielone przez dzia ł aj ą cych w jego imieniu agentów, tj. osoby, którym powierzy ł w swoim imieniu zawieranie umów. Za osoby te, uczestnicz ą ce w realizacji umowy, organizator turystyki ponosi odpowiedzialno ść jak za w ł asne dzia ł ania lub zaniechania. Taka interpretacja jest w pe ł ni uzasadniona tak ż e w ś wietle art. 474 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym za dzia ł ania i zaniechania osób, którym powierza wykonanie zobowi ą zania, d ł u ż nik odpowiada jak za w ł asne dzia ł ania lub zaniechania. W ocenie Prezesa Urz ę du, ww. postanowienie spe ł nia przes ł anki niedozwolonego postanowienia umownego, okre ś lonego w art. 385 3 pkt 2 Kodeksu cywilnego. Przepis ten jako niedozwolone uznaje te postanowienia umowne, które wy łą czaj ą lub istotnie ograniczaj ą odpowiedzialno ść wzgl ę dem konsumenta za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie zobowi ą zania. SOKiK wielokrotnie uznawa ł za niedozwolone klauzule, które w sposób niezgodny z prawem wy łą cza ł y lub istotnie ogranicza ł y odpowiedzialno ść organizatora w zwi ą zku z dzia ł aniami (zaniechaniami) jego agentów (osób, którym powierza ł wykonanie us ł ugi). Ju ż 1 W obowi ą zuj ą cej obecnie ustawie z dnia 16.02.2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów, praktyka naruszaj ą ca zbiorowe interesy konsumentów uregulowana zosta ł a w art. 24. 8 wyrokiem z dnia 4 sierpnia 2004r. sygn. akt XVII Amc 40/03 za niedozwolone uznano postanowienie o tre ś ci: Organizator nie ponosi odpowiedzialno ś ci z tytu ł u informacji udzielonych przez agentów, a odbiegaj ą cych od okre ś lonych niniejszymi warunkami postanowie ń . Ponadto organizator nie ponosi odpowiedzialno ś ci za udzielone przez agentów informacje sprzeczne z tre ś ci ą katalogów i biuletynów informacyjnych zawieraj ą cych aktualn ą ofert ę organizatora (pozycja 261 rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych). Równie ż wyrokiem z dnia 27 pa ź dziernika 2004r. sygn. akt XVII Amc 67/03, SOKiK orzek ł , ż e niedozwolone s ą klauzule w brzmieniu: „Natura Tour” wy łą cza ca ł kowicie odpowiedzialno ść za wady imprez obj ę tych ofert ą , o ile oferta zosta ł a odmiennie zaprezentowana przez osoby dzia ł aj ą ce w jego imieniu (pozycja 214 rejestru). W uzasadnieniu tego wyroku podkre ś lono, ż e odpowiedzialno ść organizatora turystyki zosta ł a ukszta ł towana w sposób sprzeczny z art. 11a ustawy o us ł ugach turystycznych, a jednocze ś nie naruszaj ą cy zasad ę odpowiedzialno ś ci wyra ż on ą w art. 474 Kodeksu cywilnego. SOKiK wskaza ł , ż e tak sformu ł owane postanowienie wyczerpuje dyspozycj ę przepisu art. 385 3 pkt 2 Kodeksu cywilnego. Z tych samych wzgl ę dów za niedozwolone uznane zosta ł o, wyrokiem z dnia 24 listopada 2004r. sygn. akt XVII Amc 119/03, postanowienie w brzmieniu: MAZUR POL wy łą cza swoja odpowiedzialno ść z tytu ł u informacji udzielonych przez akwizytorów i po ś redników dotycz ą cych warunków a odbiegaj ą cych od niniejszych postanowie ń (pozycja 308 rejestru). Zdaniem Prezesa Urz ę du, kwestionowane postanowienie jest to ż same z powo ł anymi klauzulami abuzywnymi. Podobnie jak ww. klauzule prowadzi do wy łą czenia w sposób sprzeczny z prawem odpowiedzialno ś ci Przedsi ę biorcy- organizatora turystyki za dzia ł ania osób, które w jego imieniu i na jego rzecz po ś rednicz ą w zawieraniu umów z konsumentami. Ca ł kowicie nieuzasadnione s ą w ś wietle powy ż szego twierdzenia podniesione w pi ś mie adwokata Micha ł a Wawrzyniaka z dnia 10 wrze ś nia 2008r., ż e skoro warunki ś wiadczenia us ł ug s ą jednoznaczne, to jakiekolwiek b łę dne informacje przekazywane przez agenta nie mog ą by ć wi ążą ce dla Przedsi ę biorcy, tym bardziej, ż e ż aden z agentów nie jest uprawniony do samodzielnej zmiany ogólnych warunków umownych. Nale ż y jedynie zauwa ż y ć , ż e kwestia ewentualnej odpowiedzialno ś ci agentów wzgl ę dem Przedsi ę biorcy wynikaj ą ca z wi ążą cych ich umów pozostaje poza zainteresowaniem potencjalnych klientów, nale ż y bowiem do wewn ę trznych relacji przedsi ę biorców i nie ma ż adnego wp ł ywu na zasady i zakres odpowiedzialno ś ci Przedsi ę biorcy jako organizatora turystyki wzgl ę dem klientów. Tak ż e zaproponowana w pi ś mie z dnia 16 listopada 2008r. modyfikacja tego postanowienia i nadanie mu brzmienia: „Uczestnik o ś wiadcza, ż e znany mu jest fakt, ż e zgodnie z postanowieniami Agent nie jest uprawniony do zmiany ani negocjacji zapisów uregulowanych niniejszymi warunkami umownymi oraz ka ż dorazowej oferty turystycznej” nie zmienia, zdaniem Prezesa Urz ę du, przyj ę tej przez Przedsi ę biorc ę konstrukcji wy łą czenia odpowiedzialno ś ci za dzia ł ania jego agentów. Jako niedozwolone uznano ponadto postanowienie przewiduj ą ce, ż e: „Brak zap ł aty ceny na warunkach okre ś lonych w § III pkt 1 i 2 stanowi podstaw ę rozwi ą zania umowy z przyczyn nie le żą cych po stronie Organizatora. W takim przypadku organizator ma prawo zatrzyma ć sobie wp ł acon ą w ca ł o ś ci zaliczk ę ” ( § III. Warunki p ł atno ś ci, pkt 3). W oparciu o ww. postanowienie, wskutek niedokonania przez konsumenta wp ł aty ceny w ustalonych terminach, Przedsi ę biorca mo ż e rozwi ą za ć umow ę i zatrzyma ć w ca ł o ś ci wp ł acon ą przez konsumenta zaliczk ę . W ocenie Prezesa Urz ę du, tak rygorystyczne skutki braku wp ł aty ceny w terminie uzna ć nale ż y za sprzeczne z dobrymi obyczajami i ra żą co naruszaj ą ce interes konsumenta w rozumieniu art. 385 1 §1 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem, niedozwolone s ą postanowienia umowne, które kszta ł tuj ą prawa i obowi ą zki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ra żą co naruszaj ą c jego interesy. W uzasadnieniu wyroku z dnia 2 lutego 2005r. sygn. akt XVII Amc 10/04, SOKiK wyrazi ł pogl ą d, który Prezes Urz ę du w ca ł o ś ci podziela, i ż za dobry obyczaj uzna ć nale ż y w przypadkach, kiedy odst ą pienie od umowy nie nast ę puje z winy konsumenta, ż e nie jest on obci ąż ony ż adnymi kosztami z tytu ł u odst ą pienia. Niemo ż no ść dotrzymania umówionej ceny jest elementem ryzyka gospodarczego 9 przedsi ę biorcy i przerzucanie go na konsumenta jest sprzeczne z dobrymi obyczajami i ra żą co narusza jego interesy. (…) Umowa o ś wiadczenie us ł ug turystycznych ma charakter konsensualny, w zwi ą zku z czym nawet cz ęś ciowe niewykonanie jej przez jedn ą ze stron nie upowa ż nia drugiej do odmowy spe ł nienia ś wiadczenia wzajemnego, natomiast zw ł oka jednej ze stron uzasadnia ć mo ż e jedynie odst ą pienie od umowy w trybie art. 491 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z przywo ł anym w ww. orzeczeniu przepisem art. 491 § 1 Kodeksu cywilnego, je ż eli jedna ze stron dopuszcza si ę zw ł oki w wykonaniu zobowi ą zania z umowy wzajemnej, druga strona mo ż e wyznaczy ć jej odpowiedni dodatkowy termin do wykonania z zagro ż eniem, i ż w razie bezskutecznego up ł ywu wyznaczonego terminu b ę dzie uprawniona do odst ą pienia od umowy. Ponadto, jak stanowi art. 395 §2 Kodeksu cywilnego, w razie odst ą pienia od umowy, umowa uwa ż ana jest za niezawart ą , a to co strony sobie ś wiadczy ł y ulega zwrotowi. W przypadku odst ą pienia lub rozwi ą zania umowy, zaliczka nie mo ż e wi ę c zosta ć zatrzymana w ca ł o ś ci przez Przedsi ę biorc ę . Nale ż y podkre ś li ć , ż e zaliczka nie mo ż e pe ł ni ć funkcji odszkodowawczej i zapewni ć Przedsi ę biorcy kompensaty ewentualnie poniesionej szkody w zwi ą zku z niewykonaniem zobowi ą zania przez konsumenta. Wyrównaniu ponoszonych szkód s ł u żą inne instytucje prawne (np. kara umowna, odszkodowanie na zasadach ogólnych). Wskazane postanowienie jest to ż same z klauzulami uznanymi za niedozwolone wyrokami SOKiK z dnia 23 lutego 2005r. sygn. akt XVII Amc 141/03 oraz 26 lutego 2007r. sygn. akt XVII Amc 174/05 i wpisanymi nast ę pnie do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone w pozycjach odpowiednio: 440 i 1124. Pierwsza z powo ł anych klauzul za niedozwolon ą uznaje regulacj ę o tre ś ci: Nie op ł acenie przez uczestnika w ustalonym przez Organizatora terminie p ł atno ś ci ceny imprezy powoduje skre ś lenie z listy uczestników z równoczesnym zastosowaniem konsekwencji finansowych . W pozycji 1124 rejestru uznano z kolei za niedozwolony zapis w brzmieniu: Uczestnik ma obowi ą zek zap ł aci ć op ł at ę manipulacyjn ą tak ż e w przypadkach rezygnacji z imprezy z nast ę puj ą cych przyczyn nie le żą cych po stronie organizatora: niedotrzymanie przez Klienta okre ś lonych przez Biuro Podró ż y GO TOUR terminów uzupe ł nienia wp ł at i dostarczania dokumentów . W analizowanych klauzulach zastrze ż ono mo ż liwo ść rozwi ą zania umowy wskutek nie dokonania przez konsumenta wp ł at na ustalonych warunkach, z jednoczesnym przyznaniem organizatorowi prawa do zatrzymania zaliczek (pobrania op ł at manipulacyjnych). Porównywane klauzule nie ró ż nicuj ą przy tym w ż aden sposób sytuacji, w których mo ż e doj ść do nieterminowej zap ł aty ceny przez konsumenta, co oznacza, ż e zatrzymanie zaliczek (pobranie op ł aty) mo ż e nast ą pi ć tak ż e w przypadku niezawinionego przez konsumenta braku wp ł aty w ustalonym terminie. W pi ś mie z dnia 16 listopada 2008r. pe ł nomocnik Przedsi ę biorcy poinformowa ł , ż e ww. postanowienie otrzyma tre ść : „Brak zap ł aty ceny, na warunkach okre ś lonych w § III pkt 1 i 2 stanowi podstaw ę rozwi ą zania umowy z przyczyn nie le żą cych po stronie Organizatora. W takim przypadku Organizator mo ż e potr ą ci ć z otrzymanej zaliczki kwot ę poniesionych rzeczywistych kosztów poniesionych przez Organizatora w celu wykonania umowy” W ą tpliwo ś ci Prezesa Urz ę du wywo ł a ł o ponadto postanowienie stanowi ą ce, ż e „Uczestnik ponosi odpowiedzialno ść za wyrz ą dzone z w ł asnej winy szkody w trakcie trwania imprezy oraz zobowi ą zuje si ę do ich naprawienia w sposób okre ś lony przepisami prawa miejsca pobytu (…)” ( § IV. Realizacja umowy, pkt 6). Zdaniem Prezesa Urz ę du, żą danie naprawienia szkody przez konsumenta „w sposób okre ś lony przepisami prawa miejsca pobytu” wskazuje, ż e konsument ma obowi ą zek naprawi ć szkod ę niezw ł ocznie, tj. w czasie trwania imprezy. Żą danie takie, w ocenie Prezesa Urz ę du, winno by ć zg ł oszone przez organizatora dopiero po ustaleniu winy konsumenta i po zako ń czeniu imprezy. Nale ż y zauwa ż y ć , ż e konsument mo ż e nie mie ć mo ż liwo ś ci natychmiastowego naprawienia szkody, a obci ąż enie go takim obowi ą zkiem mo ż e utrudnia ć a nawet uniemo ż liwia ć mu dalsze korzystanie z imprezy. Nie mo ż na tak ż e wykluczy ć , ż e konsument w oparciu o ww. postanowienie zostanie zobowi ą zany przez Przedsi ę biorcy do naprawienia szkody, której nie mia ł 10 obowi ą zku ponie ść z uwagi np. na brak zwi ą zku przyczynowego pomi ę dzy szkod ą a zdarzeniem, które spowodowa ł . Nie mo ż na te ż pomin ąć , ż e odpowiedzialno ść odszkodowawcza Przedsi ę biorcy jako organizatora turystyki za szkody wyrz ą dzone konsumentowi podczas trwania imprezy rozpoczyna si ę dopiero po jej zako ń czeniu i zwi ą zana jest z pozytywnym rozpatrzeniem reklamacji. Dlatego te ż żą danie niezw ł ocznego naprawienia szkody przez konsumenta jest sprzeczne z dobrymi obyczajami i ra żą co narusza jego interesy w rozumieniu art. 385 1 § 1 Kodeksu cywilnego. Nale ż y podkre ś li ć , ż e postanowienia wzorca nie przewiduj ą obowi ą zku Przedsi ę biorcy natychmiastowego naprawienia szkody, wyrz ą dzonej przez niego konsumentowi. Ww. postanowienie jest to ż same z klauzul ą niedozwolon ą wpisan ą do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w pozycji 768, o tre ś ci: Uczestnicy odpowiadaj ą za wyrz ą dzone szkody z w ł asnej winy, za które maj ą obowi ą zek zap ł aci ć niezw ł ocznie z w ł asnych ś rodków w miejscu ich powstania. Orzekaj ą c o zakazie stosowania ww. klauzuli w obrocie konsumenckim, SOKiK w uzasadnieniu wyroku z dnia 23 lutego 2006r. sygn. akt XVII Amc 6/05 podniós ł , ż e tak sformu ł owane postanowienie nierównorz ę dnie okre ś la prawa i obowi ą zki stron umowy, zobowi ą zuj ą c wy łą cznie konsumenta do niezw ł ocznego naprawienia szkody, podczas gdy nie przewiduje takiego obowi ą zku po stronie organizatora, w przypadku wyrz ą dzenia prze niego szkody konsumentowi. Obie porównywane klauzule nak ł adaj ą na konsumentów te same obowi ą zki w zakresie naprawienia szkód wyrz ą dzonych przez nich podczas trwania imprezy. Nie przewiduj ą jednak ż e takiego zobowi ą zania po stronie Przedsi ę biorcy. Przes ą dza to o to ż samo ś ci obydwu porównywanych zapisów. Argumenty adwokata Micha ł a Wawrzyniaka, zawarte w pi ś mie z dnia 10 wrze ś nia 2008r. wskazuj ą ce, ż e odpowiedzialno ść uczestnika wynika wprost z danej jurysdykcji i jest niezale ż na od zapisów umownych nie odnosz ą si ę , zdaniem Prezesa Urz ę du, do kwestii odpowiedzialno ś ci konsumenta wzgl ę dem Przedsi ę biorcy za szkody wyrz ą dzone w czasie trwania imprezy. Zgodnie z informacjami udzielonymi prze pe ł nomocnika Przedsi ę biorcy w pi ś mie z dnia 16 listopada 2008r. ww. klauzula otrzyma tre ść : „Uczestnik ponosi odpowiedzialno ść za wyrz ą dzone w trakcie trwania imprezy z w ł asnej winy szkody.” Zarzut stosowania praktyki okre ś lonej w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów dotyczy tak ż e postanowienia wy łą czaj ą cego odpowiedzialno ść Przedsi ę biorcy za baga ż uczestników imprezy w przypadku jego zamiany, zgubienia czy kradzie ż y (§ IV. Realizacja umowy, pkt 8). Postanowienie to ogranicza odpowiedzialno ść Przedsi ę biorcy za mienie konsumenta w czasie transportu oraz w czasie pobytu w miejscu docelowym, wyczerpuj ą c przes ł anki niedozwolonego postanowienia umownego, o którym mowa w art. 385 3 pkt 2 Kodeksu cywilnego. Jego wyk ł adnia pozwala na przyj ę cie, ż e ka ż da kradzie ż , zgubienie, czy zamiana baga ż u w czasie trwania imprezy i bez wzgl ę du na okoliczno ś ci wy łą cza odpowiedzialno ść Przedsi ę biorcy. Zdaniem Prezesa Urz ę du, zawieraj ą c umow ę o ś wiadczenie us ł ug turystycznych klient ma prawo oczekiwa ć , ż e uczestnicz ą c w imprezie ma zapewnione bezpiecze ń stwo w ł asnej osoby i rzeczy osobistych. Kwestia odpowiedzialno ś ci organizatora turystyki rozwa ż ona winna by ć w aspekcie przepisów art. 777 i nast. oraz art. 846 i nast. Kodeksu cywilnego, które dotycz ą odpowiedzialno ś ci przy wykonywaniu us ł ug przewozu oraz ś wiadczenia us ł ug hotelowych. Ww. postanowienie jest to ż same z klauzulami abuzywnymi wpisanymi w pozycjach: 217 i 997 rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych, o tre ś ci odpowiednio: Biuro nie ponosi ż adnej odpowiedzialno ś ci za baga ż uczestników w przypadku jego zamiany, zapomnienia, zagubienia lub kradzie ż y (wpis na podstawie wyroku SOKiK z dnia 13 pa ź dziernika 2004r. sygn. akt XVII Amc 73/03) oraz Biuro podró ż y nie ponosi odpowiedzialno ś ci za zagubiony, zniszczony lub skradziony na imprezie sprz ę t i baga ż , zw ł aszcza je ś li uczestnik zaniedba ł b ą d ź zaniecha ł w ł a ś ciwych ś rodków ostro ż no ś ci (wpis na podstawie wyroku SOKiK z dnia 11 listopada 2006r. sygn. akt XVII Amc 148/05). W uzasadnieniu pierwszego z wyroków, SOKiK podkre ś li ł , ż e postanowienie wy łą czaj ą ce 11 odpowiedzialno ść przedsi ę biorcy w sposób niezgodny z regulacjami kodeksowymi, normuj ą cymi kwestie przewozu rzeczy nale ż y uzna ć za niedozwolone na podstawie art. 385 3 pkt 2 Kodeksu cywilnego oraz art. 385 1 § 1 Kodeksu cywilnego. Z kolei w uzasadnieniu drugiego wyroku, wskazuj ą c na przes ł anki klauzuli abuzywnej z art. 385 3 pkt 2 Kodeksu cywilnego, SOKiK wskaza ł , ż e jej stosowanie ś wiadczy o d ąż eniu przedsi ę biorcy do stworzenia mylnego wra ż enia, ż e po zaistnieniu okre ś lonych w niej okoliczno ś ci jego odpowiedzialno ść zostaje ograniczona, a konsumenci nie mog ą realizowa ć swoich uprawnie ń wynikaj ą cych z ogólnie obowi ą zuj ą cych przepisów ustawy o us ł ugach turystycznych i z Kodeksu cywilnego. Takie post ę powanie nale ż y, w ocenie S ą du, uzna ć za szczególnie ra żą co naruszaj ą ce interesy konsumentów. Przywo ł ane argumenty s ą , zdaniem Prezesa Urz ę du, adekwatne równie ż w odniesieniu do kwestionowanego postanowienia, które tak jak ww. klauzule niedozwolone mo ż e prowadzi ć do wy łą czenia odpowiedzialno ś ci Przedsi ę biorcy w ka ż dym przypadku utraty baga ż u przez konsumenta, bez wzgl ę du na okoliczno ś ci, w jakich to nast ą pi ł o. Postanowienie to ma wi ę c zakres znacznie szerszy ni ż wskazany w pi ś mie z dnia 10 wrze ś nia 2008r., w którym adwokat Micha ł Wawrzyniak dowodzi ł oczywistego braku odpowiedzialno ś ci, wynikaj ą cego z braku zwi ą zku przyczynowego i okre ś lenia zasady odpowiedzialno ś ci (…) art. 777 Kodeksu cywilnego, przepisów o przechowaniu i ustawy o us ł ugach turystycznych, które nie statuuj ą odpowiedzialno ś ci organizatora w zakresie, w jakim jest on opisany w przedmiotowym punkcie. W ś wietle przedstawionej argumentacji Prezes Urz ę du nie podziela równie ż stanowiska pe ł nomocnika Przedsi ę biorcy wyra ż onego w pi ś mie z dnia 16 listopada 2008r., ż e zapis ten jest ograniczony do przypadków uregulowanych w art. 65 ust. 2 prawa przewozowego. Równie ż nowa tre ść ww. postanowienia wskazana przez pe ł nomocnika Przedsi ę biorcy w ww. pi ś mie: „Organizator nie ponosi odpowiedzialno ś ci za baga ż Uczestników imprezy w przypadku, gdy jego utrata, uszkodzenie, ubytek jest nast ę pstwem okoliczno ś ci nie wywo ł anych win ą Organizatora, si łą wy ż sz ą , win ą Uczestnika lub osób trzecich” nie odzwierciedla w pe ł ni wskazanych w orzeczeniach SOKiK zasad odpowiedzialno ś ci organizatora turystyki. Zakwestionowano równie ż postanowienie, zgodnie z którym: „Organizator nie zwraca warto ś ci ś wiadcze ń , których Uczestnik nie wykorzysta ł w czasie trwania imprezy z przyczyn le żą cych po jego stronie” ( § IV. Realizacja umowy, pkt 9). Postanowienie to stanowi podstaw ę do zatrzymania przez Przedsi ę biorc ę uiszczonej przez konsumenta ceny w sytuacji, gdy konsument nie korzysta ze ś wiadcze ń przewidzianych umow ą . Zdaniem Prezesa Urz ę du poj ę cie „przyczyn le żą cych po stronie uczestnika” nie spe ł nia w ż aden sposób wymogu precyzyjnego uj ę cia warunków, które mog ł yby uzasadnia ć zatrzymanie warto ś ci ś wiadczenia przez Przedsi ę biorc ę i mo ż e prowadzi ć do zupe ł nie dowolnej interpretacji Przedsi ę biorcy. Mo ż e bowiem obejmowa ć tak ż e takie sytuacje, które wyst ę puj ą po stronie konsumenta, ale za które konsument nie ponosi odpowiedzialno ś ci i które s ą od niego niezale ż ne b ą d ź przez niego niezawinione. Dlatego te ż postanowienie umo ż liwiaj ą ce Przedsi ę biorcy zatrzymanie ca ł o ś ci ceny, pomimo niewykonania ś wiadczenia wzajemnego, wyczerpuje dyspozycj ę art. 385 3 pkt 12 Kodeksu cywilnego, który za niedozwolone uznaje te postanowienia umowne, które wy łą czaj ą obowi ą zek zwrotu konsumentowi uiszczonej zap ł aty za ś wiadczenie nie spe ł nione w ca ł o ś ci lub cz ęś ci, je ż eli konsument rezygnuje z zawarcia umowy lub jej wykonania. W orzecznictwie SOKiK podkre ś la si ę , ż e postanowienia tej tre ś ci nie ró ż nicuj ą przyczyn, które spowodowa ł y niewykorzystanie ś wiadczenia obj ę tego umow ą i stanowi ą niedozwolone postanowienia umowne, okre ś lone w art. 385 3 pkt 12 Kodeksu cywilnego. Np. wyrokiem z dnia 19 pa ź dziernika 2004r. sygn. akt XVII Amc 76/03 uznano za niedozwolone postanowienie w brzmieniu: BUTiR ALF nie dokonuje zwrotu warto ś ci ś rodków niewykorzystanych z przyczyn le żą cych po stronie uczestnika (klauzula wpisana w pozycji 686 rejestru). Istotn ą argumentacj ę wnios ł o tak ż e orzeczenie SOKiK z dnia 29 stycznia 2007r. sygn. akt XVII Amc 160/05, w uzasadnieniu którego podniesiono, ż e cena imprezy turystycznej jest wynikiem zsumowania op ł at za poszczególne ś wiadczenia realizowane na rzecz klienta, a postanowienie które nie ró ż nicuje 12 przyczyn niewykorzystania ś wiadczenia obj ę tego umow ą ra żą co narusza interesy konsumentów. Prowadzi bowiem do obci ąż enia konsumentów ca ł o ś ci ą umówionego ś wiadczenia w sytuacji, gdy organizator nie realizuje ś wiadczenia na jego rzecz albo oszcz ę dzi ł wp ł acon ą przez klienta kwot ę albo odzyska ł jak ąś cz ęść kosztów, jakie planowa ł ponie ść na realizacj ę danego ś wiadczenia. Na mocy tego wyroku do rejestru, w pozycji 1086, wpisano postanowienie o tre ś ci: Niewykorzystanie któregokolwiek ze ś wiadcze ń przez uczestnika nie upowa ż nia do żą dania zwrotu zap ł aconej kwoty. Na abuzywno ść tego rodzaju klauzul SOKiK zwróci ł tak ż e uwag ę w wyroku z dnia 17 stycznia 2007r. sygn. akt XVII Amc 31/06, w oparciu o który za niedozwolone uznano postanowienie w brzmieniu: Sun § Fun nie ma obowi ą zku zwrotu warto ś ci ś wiadcze ń niewykorzystanych z przyczyn le żą cych po stronie uczestnika (pozycja 1330 rejestru). W uzasadnieniu tego wyroku podkre ś lono, ż e dopuszczalno ść stosowania w obrocie masowym tego typu klauzul uzale ż niona jest od kazuistycznego okre ś lenia, do jakiego rodzaju ś wiadcze ń si ę odnosz ą i co konkretnie nale ż y rozumie ć pod poj ę ciem „przyczyn le żą cych po stronie klienta”, poniewa ż tak szerokie okre ś lenie tego poj ę cia pozwala na obj ę cie jego zakresem tak ż e przyczyn niezale ż nych i niezawinionych przez uczestnika np. jego choroby. Kategoryczne wy łą czenie mo ż liwo ś ci zwrotu konsumentowi warto ś ci niewykorzystanych ś wiadcze ń narusza wi ę c, zdaniem SOKiK, dobre obyczaje i ra żą co godzi w interesy konsumentów. Kwestionowane przez Prezesa Urz ę du postanowienie jest bez w ą tpienia to ż same z przytoczonymi powy ż ej klauzulami abuzywnymi. Wywo ł uje bowiem te same skutki prawne, pozbawiaj ą c konsumenta prawa do zwrotu uiszczonej zap ł aty za ś wiadczenie, którego nie wykorzysta ł w czasie trwania imprezy, a wi ę c nie spe ł nione w tym zakresie przez Przedsi ę biorc ę i to bez wzgl ę du na przyczyny, jak i w oderwaniu od tego, czy Przedsi ę biorca nie realizuj ą c tego ś wiadczenia oszcz ę dzi ł wp ł acon ą przez konsumenta kwot ę b ą d ź poniesione koszty odzyska ł . Prezes Urz ę du uzna ł ponadto za niedozwolone postanowienia, na mocy których Przedsi ę biorca przyzna ł sobie prawo do zmiany istotnych warunków umowy. Zakwestionowano postanowienie zastrzegaj ą ce na rzecz Przedsi ę biorcy „w wyj ą tkowych przypadkach prawo do zmiany programu lub warunków zakwaterowania Uczestników na inne ni ż opisane (równorz ę dnych lub lepszych) miejsca zakwaterowania. Zobowi ą zuje si ę jednocze ś nie do niezw ł ocznego poinformowania Uczestników o zmianach przed rozpocz ę ciem imprezy, najpó ź niej na 7 dni przed rozpocz ę ciem imprezy” ( § IV. Realizacja umowy, pkt 10) oraz prawo do „zmiany rozk ł adu jazdy autokarów” ( § IV. Realizacja umowy, pkt 11). Przepisy ustawy o us ł ugach turystycznych stanowi ą , ż e program imprezy, obejmuj ą cy rodzaj, jako ść i terminy oferowanych us ł ug w tym rodzaj, charakter i kategori ę ś rodka transportu oraz dat ę , godzin ę , miejsce wyjazdu i planowanego powrotu, po ł o ż enie, rodzaj i kategori ę obiektu hotelarskiego oraz program zwiedzania i inne us ł ugi wliczone w cen ę imprezy powinny zosta ć okre ś lone w umowie o ś wiadczenie us ł ug turystycznych (art. 14 ust. 2 pkt 4). W ś wietle powy ż szego, program imprezy, warunki zakwaterowania i rozk ł ad jazdy autobusów stanowi ą istotne elementy tego rodzaju umowy. Organizator turystyki nie mo ż e zatem jednostronnie i w dowolny sposób decydowa ć o ich zmianie, nawet gdy zastrze ż one na jego rzecz uprawnienie ograniczone zosta ł o do „wyj ą tkowych przypadków” (pkt 10). Nale ż y zauwa ż y ć , ż e w przypadku zmiany istotnych warunków umowy z przyczyn niezale ż nych od organizatora, ustawodawca przyzna ł konsumentowi prawo odst ą pienia od umowy za natychmiastowym zwrotem wszystkich wniesionych ś wiadcze ń i bez obowi ą zku zap ł aty kary umownej (art. 14 ust. 5). Dopuszczaj ą c jednostronn ą zmian ę istotnych warunków umowy ww. postanowienia pozbawiaj ą konsumentów tego prawa, prowadz ą c tym samym do ograniczenia odpowiedzialno ś ci organizatora za nienale ż yte wykonanie umowy (art. 385 3 pkt 2 Kodeksu cywilnego). Kwestionowane postanowienia pozwalaj ą jednocze ś nie Przedsi ę biorcy na zmian ę , bez wa ż nych przyczyn istotnych cech ś wiadczenia co kwalifikuje je jako niedozwolone postanowienia umowne na podstawie art. 385 3 pkt 19 Kodeksu cywilnego. Jednocze ś nie, w zakresie regulacji obj ę tej pkt 10, Przedsi ę biorca ma mo ż liwo ść dokonania wi ążą cej interpretacji umowy poprzez zadecydowanie, 13 kiedy wyst ę puj ą „wyj ą tkowe przypadki”, pozwalaj ą ce na zmiany programu lub warunków zakwaterowania, co wype ł nia przes ł anki niedozwolonego postanowienia umownego, o którym stanowi art. 385 3 pkt 9 Kodeksu cywilnego. Postanowienie pkt 10 mo ż e by ć rozpatrzone tak ż e w aspekcie przes ł anek klauzuli niedozwolonej, okre ś lonej w art. 385 3 pkt 22 Kodeksu cywilnego. Zobowi ą zuje bowiem konsumenta do wykonania zobowi ą zania, mimo niewykonania lub nienale ż ytego wykonania zobowi ą zania przez jego kontrahenta. SOKiK wielokrotnie kwestionowa ł klauzule przyznaj ą ce organizatorowi prawo do jednostronnego decydowania o zmianie istotnych warunków umowy, podnosz ą c zarzut naruszenia wskazanych powy ż ej przepisów ustawy o us ł ugach turystycznych i Kodeksu cywilnego. Wyrokiem z dnia 20 pa ź dziernika 2004r. sygn. akt XVII Amc 91/03 za niedozwolone uznano postanowienie o tre ś ci: Almatur ma prawo dokonywania zmian w imprezie (…) niezw ł ocznie poinformuje o nich klientów (…). Nie dotyczy to jednak dokonywania zmian obiektywnie uznanych za ma ł o istotne, jak na przyk ł ad zmiana zakwaterowania bez obni ż enia standardu w obr ę bie tej samej miejscowo ś ci, zmiana kolejno ś ci ś wiadcze ń itp. (pozycja 179 rejestru). W uzasadnieniu wyroku SOKiK podniós ł m.in., ż e taki zapis przyznaje organizatorowi uprawnienie do jednostronnego kszta ł towania praw i obowi ą zków stron poprzez przyznanie mu prawa do jednostronnej zmiany, bez wa ż nych przyczyn, istotnych cech ś wiadczenia, ograniczaj ą c lub wy łą czaj ą c odpowiedzialno ść organizatora z tytu ł u wykonania umowy. SOKiK podkre ś li ł równie ż , ż e na konsumencie ci ąż y ć ma jednocze ś nie niczym nie ograniczony obowi ą zek wykonania zobowi ą zania, co w ś wietle art. 385 3 pkt 22 Kodeksu cywilnego jest niedozwolonym postanowieniem umownym. Podobna klauzula zakwestionowana zosta ł a tak ż e wyrokiem z dnia 21 lipca 2005r. sygn. akt XVII Amc 89/03: Biuro zastrzega sobie, bez uprzedniego powiadomienia, prawo zmiany programu lub us ł ug w stosunku do informacji zawartych w katalogu i umowie- zg ł oszeniu uczestnictwa- zmiany takie s ą dopuszczalne tylko w sytuacjach wyj ą tkowych, a zakres i standard ś wiadcze ń zostanie zachowany. Klauzula ta zosta ł a nast ę pnie wpisana w pozycji 535 rejestru. SOKiK wskaza ł , ż e ww. zapis wyczerpuje hipotez ę art. 385 3 pkt 2 i 19 Kodeksu cywilnego. Podkre ś li ł , ż e rozstrzygaj ą c o legalno ś ci tego postanowienia nale ż y wzi ąć pod uwag ę równie ż unormowania ustawy o us ł ugach turystycznych. Zmiana postanowie ń umowy dotycz ą cych programu i innych us ł ug okre ś lonych umowie bez zgody konsumenta jest niedopuszczalna, gdy ż pogarsza jego sytuacj ę w stosunku do przepisów art. 14 ust. 5 ustawy, co pozostaje w sprzeczno ś ci z art. 19 tej ustawy. Zgodnie z tym przepisem, postanowienia umowy mog ą by ć zmienione, ale jedynie na korzy ść konsumenta. SOKiK przywo ł a ł tak ż e uchwa łę S ą du Najwy ż szego z dnia 19 maja 1992r. (III CZP 50/92, OSP 1993r., nr 6, poz. 119), w której uznano, ż e jednostronna zmiana umowy konsumenckiej jest dopuszczalna tylko w razie, gdy strony najpierw wprowadzi ł y do tej umowy tzw. klauzul ę modyfikacyjn ą i sprecyzowa ł y z góry, co mo ż e stanowi ć wa ż n ą przyczyn ę dokonania takiej zmiany. Z tego te ż wzgl ę du SOKiK uzna ł , ż e u ż ycie ogólnego sformu ł owania „sytuacje wyj ą tkowe” jest na tyle niejednoznaczne i niezrozumia ł e, ż e pozwala na bardzo dowoln ą interpretacj ę tego zapisu przez organizatora, przyznaj ą c mu tym samym prawo do wi ążą cej interpretacji umowy. Wyrokiem z dnia 20 grudnia 2004r. sygn. akt XVII Amc 97/03 za niedozwolone uznano z kolei postanowienie o tre ś ci: W wyj ą tkowych przypadkach biuro rezerwuje sobie mo ż liwo ść i prawo do zmiany programu lub zakwaterowania w innych obiektach o tym samym standardzie (pozycja 272 rejestru). Podobne stanowisko SOKiK zaj ął równie ż w wyroku z dnia 24 listopada 2004r. sygn. akt XVII Amc 119/03, uznaj ą c za niedozwolone postanowienie uprawniaj ą ce organizatora do jednostronnej zmiany rozk ł adu jazdy autobusów: (…) MAZUR POL w uzasadnionych przypadkach ma prawo do zmiany przewo ź nika, miejsca i godziny odjazdu i przyjazdu autokaru, a tak ż e trasy przejazdu (pozycja 302 rejestru). SOKiK stwierdzi ł , ż e okre ś lenie przewo ź nika, miejsca i godziny odjazdu i przyjazdu oraz trasy przejazdu stanowi istotne cechy umowy, ich zmiana mo ż e zatem nast ą pi ć wy łą cznie z wa ż nych przyczyn, a kwestionowana klauzula ogranicze ń takich nie zawiera. S ą d zaznaczy ł jednocze ś nie, ż e okre ś lenie „uzasadnione” nie stanowi synonimu okre ś lenia wa ż ne. Z 14 tych wzgl ę dów uzna ł przytoczone postanowienie za niedozwolone na podstawie art. 385 1 §1 i art. 385 3 pkt 19 Kodeksu cywilnego. W ocenie Prezesa Urz ę du, stosowane przez Przedsi ę biorc ę postanowienia s ą to ż same z ww. klauzulami niedozwolonymi. Postanowienia te przyznaj ą Przedsi ę biorcy, tak jak analizowane klauzule abuzywne, prawo do jednostronnej zmiany istotnych cech ś wiadczenia, bez wa ż nych przyczyn wskazanych w umowie, jak równie ż dokonania wi ążą cej interpretacji umowy w zakresie uznania, czy zaistnia ł y okoliczno ś ci uzasadniaj ą ce te zmiany. W konsekwencji pozbawiaj ą konsumentów ustawowych uprawnie ń , wynikaj ą cych z art. 14 ust. 5 ustawy o us ł ugach turystycznych. Cel i skutki porównywanych klauzul s ą zatem identyczne. Z uwagi na ugruntowane orzecznictwo s ą dowe w kwestii dopuszczalno ś ci zmiany przez organizatora istotnych warunków umowy, nie mo ż na zaakceptowa ć pogl ą du zaprezentowanego przez adwokata Micha ł a Wawrzyniaka w pi ś mie z dnia 10 wrze ś nia 2008r., ż e podstaw ą dokonania tego rodzaju zmian przez organizatora turystyki jest art. 14 ust. 5 ustawy o us ł ugach turystycznych, na mocy którego organizator jest uprawniony do dokonania zmian istotnych warunków umowy. W ocenie Prezesa Urz ę du, zakwestionowane postanowienia wykraczaj ą poza dyspozycj ę ww. przepisu, który przewiduje mo ż liwo ść zmiany istotnych warunków umowy wy łą cznie z przyczyn niezale ż nych od organizatora i ze zmian ą tak ą wi ąż e okre ś lone uprawnienia konsumenta (dokonania wyboru pomi ę dzy przyj ę ciem zmienionych warunków umowy b ą d ź odst ą pienia od umowy za natychmiastowym zwrotem wszystkich wniesionych ś wiadcze ń ). Ponadto zmiany takie pkt 10 wi ąż e z wyst ą pieniem „wyj ą tkowych przypadków”, które wcale nie musz ą by ć równoznaczne z „przyczynami niezale ż nymi od organizatora”, natomiast pkt 11 w ogóle nie wskazuje, kiedy mog ą nast ą pi ć . Z nowej tre ś ci pkt 11, wskazanej w pi ś mie pe ł nomocnika Przedsi ę biorcy z dnia 16 listopada 2008r. wynika, ż e Przedsi ę biorca zastrzeg ł prawo do zmiany rozk ł adu jazdy autokarów w przypadku „sytuacji wyj ą tkowych i niezale ż nych od organizatora”. W niniejszym post ę powaniu zastrze ż enia Prezesa Urz ę du wzbudzi ł o tak ż e postanowienie, zgodnie z którym: „Organizator nie odpowiada za szkody, zmiany programu, niedogodno ś ci i utrudnienia zaistnia ł e w trakcie realizacji imprezy, a wynik ł e z przyczyn od niego niezale ż nych np. warunki atmosferyczne, decyzje pa ń stwowe, strajki, zamieszki, dzia ł anie innych okoliczno ś ci si ł y wy ż szej lub le żą cych po stronie Uczestnika” ( § IV. Realizacja umowy, pkt 17). Jak wskazano powy ż ej, przy omówieniu pkt 3 (§ I. Zasady ogólne), organizator turystyki ponosi odpowiedzialno ść na zasadzie ryzyka, a wy łą czenie jego odpowiedzialno ś ci nast ę puje tylko w przypadkach okre ś lonych w art. 11a ust. 1 pkt 1-3. Enumeratywne wyliczenie okoliczno ś ci egzoneracyjnych powoduje, ż e wszelkie regulacje sprzeczne z tym przepisem wyczerpuj ą przes ł anki klauzuli niedozwolonej z art. 385 3 pkt 2 Kodeksu cywilnego, jako wy łą czaj ą ce lub istotnie ograniczaj ą ce odpowiedzialno ść organizatora wzgl ę dem konsumenta. Taki charakter ma w ł a ś nie kwestionowane postanowienie, które wskazane przyk ł adowo przyczyny „niezale ż ne” od Przedsi ę biorcy np: warunki atmosferyczne, decyzje pa ń stwowe, strajki, zamieszki czy okoliczno ś ci le żą ce po stronie uczestnika powoduj ą ce szkody, zmiany programu, niedogodno ś ci b ą d ź utrudnienia w trakcie realizacji imprezy, kwalifikuje jako dzia ł anie si ł y wy ż szej, na które Przedsi ę biorca nie ma wp ł ywu. Oznacza to, ż e w ka ż dym przypadku ich wyst ą pienia Przedsi ę biorca nie ponosi wobec konsumenta odpowiedzialno ś ci za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie umowy o ś wiadczenie us ł ug turystycznych. Tymczasem nie zawsze okoliczno ś ci te mog ą by ć uznane za si łę wy ż sz ą . Jako si łę wy ż sz ą kwalifikuje si ę bowiem zdarzenia nag ł e, zewn ę trzne, niemo ż liwe do przewidzenia i zapobie ż enia (przy czym w zasadzie chodzi o niemo ż liwo ść zapobie ż enia nie tyle samemu zjawisku, co jego nast ę pstwom). Jednocze ś nie, zgodnie z ww. postanowieniem, to do Przedsi ę biorcy nale ż y ocena, kiedy wyst ę puj ą warunki, skutkuj ą ce wy łą czeniem jego odpowiedzialno ś ci. To Przedsi ę biorca jest zatem uprawniony do dokonania wi ążą cej interpretacji umowy w zakresie uznania, czy zaistnia ł e w danej sytuacji okoliczno ś ci stanowi ą si łę wy ż sz ą . Takiej tre ś ci postanowienia wyczerpuj ą 15 przes ł anki klauzuli niedozwolonej, okre ś lonej w art. 385 3 pkt 9 Kodeksu cywilnego. W ocenie Prezesa Urz ę du, analizowane postanowienie jest to ż same z klauzulami abuzywnymi wpisanymi w pozycjach: 186 i 1043 rejestru. SOKiK wyrokiem z dnia 27 pa ź dziernika 2004r. sygn. akt XVII Amc 83/03 uzna ł za niedozwolone postanowienie o tre ś ci: Biuro Podró ż y nie odpowiada za niedogodno ś ci zaistnia ł e w trakcie realizacji imprezy wynik ł e z przyczyn od niego niezale ż nych np. warunki atmosferyczne, decyzje pa ń stwowe, dzia ł anie innych okoliczno ś ci si ł y wy ż szej lub le żą cych po stronie uczestnika (pozycja 186 rejestru). Na przes ł anki klauzuli niedozwolonej z art. 385 3 pkt 2 Kodeksu cywilnego oraz dodatkowo z art. 385 3 pkt 9 Kodeksu cywilnego, SOKiK zwróci ł uwag ę równie ż w wyroku z dnia 28 grudnia 2006r. sygn. akt XVII Amc 161/05, na mocy którego do rejestru wpisano w pozycji 1043 klauzul ę o tre ś ci: Organizator nie ponosi odpowiedzialno ś ci za przeszkody w wykonywaniu us ł ugi turystycznej, której przyczyny tkwi ą w sile wy ż szej (powodzie, po ż ary, wichura itp.) oraz wojnach, strajkach zamieszkach i tym podobnych okoliczno ś ciach, na które organizator nie ma wp ł ywu. Uzasadniaj ą c ww. orzeczenie, SOKiK podkre ś li ł , ż e postanowienie to narusza przepis art. 11a ustawy o us ł ugach turystycznych, rozszerzaj ą c katalog przyczyn wy łą czaj ą cych odpowiedzialno ść organizatora turystyki za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie zobowi ą zania (art. 385 3 pkt 2 Kodeksu cywilnego) oraz przyznaj ą c przedsi ę biorcy prawo do dowolnej interpretacji umowy w zakresie zapisów „itp.” (art. 385 3 pkt 9 Kodeksu cywilnego). Zdaniem Prezesa Urz ę du, wskazane przez S ą d argumenty w powo ł anych orzeczeniach s ą adekwatne tak ż e do kwestionowanego postanowienia, które podobnie jak cyt. klauzule niedozwolone narusza przede wszystkim dyspozycj ę art. 385 3 pkt 2 Kodeksu cywilnego, wy łą czaj ą c lub istotnie ograniczaj ą c odpowiedzialno ść kontraktow ą Przedsi ę biorcy wzgl ę dem konsumenta za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie umowy. Nale ż y te ż podkre ś li ć , ż e Przedsi ę biorca mo ż e wy łą czy ć lub istotnie ograniczy ć swoj ą odpowiedzialno ść w oparciu o w ł asn ą interpretacj ę wymienionych przyk ł adowo w tym postanowieniu okoliczno ś ci. Postanowienia te zmierzaj ą zatem do osi ą gni ę cia tego samego skutku, co przes ą dza- mimo braku identycznego brzmienia tych klauzul- o ich to ż samo ś ci. Z uwagi na powy ż sze, uto ż samianie wszystkich okoliczno ś ci wymienionych w ww. postanowieniu, jak czyni to pe ł nomocnik Przedsi ę biorcy, z si łą wy ż sz ą jest ca ł kowicie nieuzasadnione. Nale ż y jednocze ś nie podkre ś li ć , ż e wskutek wytoczonego przeciwko Przedsi ę biorcy powództwa, wyrokiem z dnia 31 marca 2008r. sygn. akt XVII Amc 313/07 , SOKiK uzna ł ww. postanowienie za niedozwolone postanowienie umowne i zakaza ł jego stosowania w obrocie z konsumentami. Postanowienie to zosta ł o wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w pozycji 1485, w dniu 22 lipca 2008r. Zarzucona Przedsi ę biorcy praktyka obj ęł a ponadto postanowienie przewiduj ą ce, ż e: „Organizator nie dokonuje zwrotu warto ś ci niezrealizowanych ś wiadcze ń , je ż eli w czasie trwania imprezy nast ę puje zmiana programu z przyczyn niezale ż nych od Organizatora. Zorganizowanie ś wiadcze ń zast ę pczych o tym samym standardzie nie stanowi wady us ł ugi” ( § IV. Realizacja umowy, pkt 18). Interpretacja ww. postanowienia prowadzi, w ocenie Prezesa Urz ę du, do wniosku, mimo pewnych w ą tpliwo ś ci, ż e jego regulacja dotyczy w ca ł o ś ci wykonania przez Przedsi ę biorc ę ś wiadczenia zast ę pczego. W ą tpliwo ś ci te dotycz ą przede wszystkim pierwszej cz ęś ci postanowienia, która mo ż e by ć , w ocenie Prezesa Urz ę du interpretowana w sposób nie zwi ą zany z realizacj ą ś wiadczenia zast ę pczego. W gruncie rzeczy ta cz ęść postanowienia nie rozstrzyga bowiem wprost, czy organizator nie dokonuje zwrotu warto ś ci niezrealizowanych ś wiadcze ń w przypadku zmiany programu z przyczyn niezale ż nych w ogóle, czy te ż ze wzgl ę du na wykonanie w jego miejsce ś wiadczenia zast ę pczego. Mimo powsta ł ych w ą tpliwo ś ci, w opinii Prezesa Urz ę du, uzasadnione jest przyj ę cie ostatniego stanowiska, cho ć by z tego wzgl ę du, ż e do wykonania ś wiadczenia zast ę pczego odnosi si ę wprost drugie zdanie analizowanego postanowienia, a kwestia 16 wy łą czenia zwrotu warto ś ci ś wiadcze ń , z których klient nie skorzysta ł uregulowana zosta ł a w pkt 9 § IV. Realizacja umowy. Art. 16a ust. 1 ustawy o us ł ugach turystycznych stanowi, ż e organizator turystyki, który w czasie trwania danej imprezy nie wykonuje przewidzianych w umowie us ł ug, stanowi ą cych istotn ą cz ęść programu tej imprezy jest obowi ą zany, bez obci ąż ania klienta dodatkowymi kosztami, wykona ć w ramach tej imprezy odpowiednie ś wiadczenie zast ę pcze. Je ż eli jako ść ś wiadczenia zast ę pczego jest ni ż sza od jako ś ci us ł ugi okre ś lonej w programie imprezy turystycznej, klient mo ż e żą da ć odpowiedniego obni ż enia ceny imprezy. Z kolei zgodnie z art. 16a ust. 3, je ż eli klient z uzasadnionych powodów nie wyrazi ł zgody na ś wiadczenie zast ę pcze i odst ą pi ł od umowy mo ż e żą da ć naprawienia szkody wynik ł ej z niewykonania umowy. Prawo do odszkodowania przyznane zosta ł o konsumentowi równie ż w razie niemo ż no ś ci wykonania ś wiadczenia zast ę pczego, na podstawie art. 16a ust. 4 ustawy. Organizator turystyki nie mo ż e zatem automatycznie wy łą czy ć swojej odpowiedzialno ś ci w zakresie wykonania ś wiadczenia zast ę pczego przewiduj ą c, ż e nie dokona zwrotu warto ś ci niezrealizowanych ś wiadcze ń . Je ż eli jako ść ś wiadczenia zast ę pczego jest ni ż sza ni ż jako ść us ł ugi okre ś lonej w umowie, klient- zgodnie z art. 16a ust. 1, ma prawo żą da ć odpowiedniego obni ż enia ceny. Kwestia niezgodnego z prawem wy łą czenia odpowiedzialno ś ci organizatora turystyki w przypadku wykonania ś wiadczenia zast ę pczego zosta ł a rozstrzygni ę ta m.in. w wyroku SOKiK z dnia 27 pa ź dziernika 2004r. sygn. akt XVII Amc 67/03, na mocy którego za niedozwolone uznano postanowienie o tre ś ci: NATURA TOUR nie dokonuje zwrotu warto ś ci niezrealizowanych ś wiadcze ń , je ż eli w czasie trwania imprezy nast ę puje zmiana z przyczyn niezale ż nych od NATURA TOUR przy zapewnieniu ś wiadcze ń zast ę pczych o tej samej warto ś ci, które nie stanowi ą wady us ł ugi a klient z tego powodu nie mo ż e sk ł ada ć roszcze ń do NATURA TOUR (pozycja 213 rejestru). Zwracaj ą c uwag ę na tre ść art. 16a ustawy o us ł ugach turystycznych, SOKiK podkre ś li ł , ż e ww. klauzula pozbawia konsumenta mo ż liwo ś ci dochodzenia roszcze ń odszkodowawczych. Wykonanie „odpowiedniego” ś wiadczenia zast ę pczego odnie ść nale ż y natomiast, jak wskaza ł S ą d, zarówno do jego jako ś ci i warto ś ci. Tak ż e wyrokiem z dnia 8 stycznia 2007r. sygn. akt XVII Amc 22/06, SOKiK uzna ł jako niedozwolone postanowienie o tre ś ci: Je ż eli w trakcie trwania imprezy, z przyczyn niezale ż nych od organizatora nast ą pi ł a zmiana programu imprezy b ą d ź obiektu wykupionego przez uczestnika, organizator zobowi ą zany jest do zorganizowania ś wiadcze ń zast ę pczych o tym samym b ą d ź wy ż szym standardzie. W przypadku ich otrzymania uczestnikowi nie przys ł uguje rekompensata (pozycja 1049 rejestru). W uzasadnieniu wyroku SOKiK podkre ś li ł , ż e niewykonanie przez organizatora turystyki przewidzianych w umowie us ł ug jest traktowane w ś wietle art. 16a ust. 1 ustawy o us ł ugach turystycznych jako nienale ż yte wykonanie umowy. Z tego tytu ł u organizator jest zobowi ą zany w ramach tej samej imprezy wykona ć ś wiadczenie zast ę pcze, a konsument z uzasadnionych powodów mo ż e nie wyrazi ć na nie zgody. W takim przypadku konsument ma prawo dochodzenia odszkodowania za niewykonanie umowy na podstawie art. 16a ust. 3 ww. ustawy. Zakwestionowane postanowienie, w szczególno ś ci kategoryczne sformu ł owanie, ż e w przypadku otrzymania ś wiadczenia zast ę pczego uczestnikowi nie przys ł uguje rekompensata, zmierza natomiast- zdaniem S ą du- do pozbawienia konsumenta mo ż liwo ś ci skorzystania z przys ł uguj ą cego mu na mocy tego przepisu prawa dochodzenia odszkodowania. SOKiK zwróci ł ponadto uwag ę , ż e ww. zapis prowadzi do wy łą czenia odpowiedzialno ś ci organizatora za krzywd ę lub szkod ę moraln ą (szkody na osobie), której przyczyn ą jest niewykonanie umowy przez organizatora turystyki. Zgodnie z art. 11b ust. 4 ustawy o us ł ugach turystycznych umowne ograniczenie tego rodzaju odpowiedzialno ś ci jest niedopuszczalne. Stwierdzono tak ż e, ż e klauzula ta jest sprzeczna z bezwzgl ę dnie obowi ą zuj ą cymi przepisami Kodeksu cywilnego i ustawy o us ł ugach turystycznych i zmierza do pozbawienia konsumenta przys ł uguj ą cych mu z mocy prawa uprawnie ń . Kszta ł tuje prawa i obowi ą zki konsumenta w sposób sprzeczny z 17 dobrymi obyczajami, ra żą co naruszaj ą c jego interesy (art. 385 1 § 1 Kodeksu cywilnego), a ponadto zmierza do wy łą czenia odpowiedzialno ś ci odszkodowawczej organizatora. Istotne argumenty przywo ł a ł SOKiK uzasadniaj ą c abuzywno ść klauzuli wpisanej w pozycji 537 rejestru, na mocy wyroku z dnia 21 lipca 2005r. sygn. akt XVII Amc 89/03: Biuro nie ponosi odpowiedzialno ś ci odszkodowawczej w sytuacji, gdy zamiast nie zrealizowanego a zawartego w umowie ś wiadczenia przedstawi ś wiadczenie zast ę pcze o równorz ę dnych cechach i równorz ę dnej warto ś ci . S ą d ten podkre ś li ł m.in., ż e zaproponowanie przez organizatora ś wiadczenia zast ę pczego o równorz ę dnych cechach lub warto ś ci, automatycznie nie mo ż e pozbawia ć konsumenta mo ż liwo ś ci odst ą pienia od umowy i żą dania z tego tytu ł u naprawienia szkody. Zamieszczenie ww. postanowienia uzna ć nale ż y, zdaniem S ą du, za rozszerzenie wy łą czenia odpowiedzialno ś ci organizatora poza zakres wyznaczony w bezwzgl ę dnie obowi ą zuj ą cym art. 16a ust. 3 ustawy o us ł ugach turystycznych. W ocenie Prezesa Urz ę du, pomimo ró ż nic w tre ś ci, kwestionowana w toku post ę powania klauzula mie ś ci si ę w hipotezach przytoczonych klauzul niedozwolonych. Przewiduj ą c, ż e Przedsi ę biorca nie dokonuje zwrotu warto ś ci ś wiadcze ń niezrealizowanych z przyczyn niezale ż nych a wykonanie ś wiadczenia zast ę pczego nie mo ż e by ć uznane za wad ę us ł ugi, zmierza w istocie do pozbawienia konsumenta ustawowych uprawnie ń przewidzianych w art. 16a ust. 3 ustawy o us ł ugach turystycznych tj. dochodzenia roszcze ń odszkodowawczych z tytu ł u niewykonania wykonania umowy przez Przedsi ę biorc ę . Skutkiem stosowania tej klauzuli jest wi ę c, podobnie jak ww. klauzul niedozwolonych, automatyczne zwolnienie organizatora z odpowiedzialno ś ci za nienale ż yte wykonanie umowy, w przypadku wykonania ś wiadczenia zast ę pczego. W ś wietle przedstawionych orzecze ń , twierdzenia pe ł nomocnika Przedsi ę biorcy, ż e prawo wykonania równorz ę dnego ś wiadczenia zast ę pczego wynika z art. 16 ustawy o us ł ugach turystycznych, a tym samym nie mo ż e stanowi ć wady ś wiadczenia, nie zas ł uguj ą na uwzgl ę dnienie. Jako niedozwolone zakwalifikowano ponadto postanowienie, zgodnie z którym: „W przypadku odwo ł ania imprezy przez Przedsi ę biorc ę z przyczyn niezale ż nych oraz braku wymaganego minimum uczestników, klientowi nie przys ł uguje odszkodowanie i odsetki od dokonanej wp ł aty (§ V. Odwo ł anie imprezy, pkt 4) . W ocenie Prezesa Urz ę du, postanowienie to wyczerpuje przes ł anki klauzuli niedozwolonej okre ś lonej w art. 385 3 pkt 2 Kodeksu cywilnego. Wy łą cza bowiem odpowiedzialno ść Przedsi ę biorcy wzgl ę dem konsumenta zarówno w zakresie nale ż nego mu odszkodowania w przypadku odwo ł ania imprezy z „przyczyn niezale ż nych” jak i odsetek. Nale ż y zauwa ż y ć , ż e w przypadku odwo ł ania imprezy z przyczyn niezale ż nych od klienta klient ma prawo, zgodnie z art. 14 ust. 7 ustawy, dochodzi ć odszkodowania za niewykonanie umowy. Roszczenia te nie przys ł uguj ą jedynie wówczas, gdy odwo ł anie imprezy nast ą pi ł o z powodu zg ł oszenia si ę mniejszej liczby uczestników ni ż liczba minimalna okre ś lona w umowie a organizator powiadomi ł o tym klienta na pi ś mie w uzgodnionym terminie (art. 14 ust. 7 pkt 1) b ą d ź si ł y wy ż szej (art. 14 ust. 7 pkt 2). Ww. postanowienie wy łą czaj ą c odpowiedzialno ść odszkodowawcz ą odnosi je do „przyczyn niezale ż nych”, których w ocenie Prezesa Urz ę du, nie mo ż na traktowa ć na równi z okoliczno ś ciami si ł y wy ż szej. Poj ę cie „przyczyny niezale ż ne” ma bowiem, co zosta ł o ju ż wskazane przy omówieniu pkt 17 §IV znaczenie inne ni ż poj ę cie si ł y wy ż szej. Ww. postanowienie jest to ż same z klauzul ą niedozwolon ą wpisan ą w pozycji 1044 rejestru, na podstawie wyroku z dnia 28 grudnia 2006r. sygn. akt XVII Amc 161/05, o tre ś ci: C .K. i T.IRTOM zastrzega sobie prawo do odwo ł ania imprezy z przyczyn od siebie niezale ż nych (decyzje w ł adz pa ń stwowych, dzia ł anie si ł y wy ż szej) bez ponoszenia kosztów. Klientowi nie przys ł uguje z tego powodu odszkodowanie . Kwalifikuj ą c ww. postanowienie jako niedozwolone postanowienie umowne z art. 385 3 pkt 2 Kodeksu cywilnego, SOKiK podkre ś li ł , ż e klauzula ta rozszerza w sposób niezgodny z 18 ustaw ą o us ł ugach turystycznych katalog przyczyn wy łą czaj ą cych odpowiedzialno ść organizatora turystyki za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie zobowi ą zania. Takie stanowisko jest w pe ł ni uzasadnione tak ż e w odniesieniu do klauzuli stosowanej przez Przedsi ę biorc ę , skoro pozwala mu na zwolnienie si ę z odpowiedzialno ś ci odszkodowawczej wzgl ę dem konsumenta w przypadku odwo ł ania imprezy z „przyczyn niezale ż nych”, a wi ę c w sytuacji, z której wyst ą pieniem co do zasady zwi ą zane jest prawo konsumenta do dochodzenia roszcze ń odszkodowawczych. Z kolei, w cz ęś ci dotycz ą cej pozbawienia konsumenta odsetek od zwracanych kwot, postanowienie to jest to ż same z klauzulami niedozwolonymi wpisanymi w pozycjach: 438 i 1153 rejestru, o tre ś ci odpowiednio: Przy dokonywaniu jakichkolwiek zwrotów pieni ęż nych uczestnikowi nie przys ł uguj ą odsetki od wp ł aconych kwot (wpis na podstawie wyroku z dnia 21 pa ź dziernika 2004r. sygn. akt XVII Amc 127/03) oraz Zwrot op ł at nale ż nych uczestnikowi, organizator zrealizuje w terminie do 30 dni od momentu podj ę cia przez uczestnika ostatecznej decyzji. Od zwracanych kwot nie przys ł uguj ą odsetki (wpis na podstawie wyroku z dnia 28 lutego 2007r. sygn. akt XVII Amc 56/06). W uzasadnieniu pierwszego z wyroków SOKiK podniós ł , ż e wykluczenie uprawnienia konsumenta do żą dania odsetek jest sprzeczne z art. 481§ 1 Kodeksu cywilnego i stanowi niedozwolone postanowienie umowne, okre ś lone w art. 385 3 pkt 2 Kodeksu cywilnego. SOKiK wskaza ł , ż e takie postanowienie powoduje nieuzasadnione przysporzenie zysków organizatorowi turystyki. Podobny pogl ą d SOKiK wyrazi ł w uzasadnieniu wyroku z dnia 28 lutego 2007r. sygn. akt XVII Amc 56/06, w którym podkre ś lono m.in., ż e niczym nieuzasadnione jest przyznanie sobie przez organizatora uprawnienia do zwrotu kwot bez odsetek. Taki zapis nie jest, zdaniem S ą du, wyrazem równorz ę dnego i rzetelnego traktowania konsumenta jako partnera umowy i godzi ra żą co w jego interes ekonomiczny. Stanowi niedozwolone postanowienie umowne w ś wietle klauzuli generalnej z art. 385 1 §1 Kodeksu cywilnego. Identyczna regulacja odpowiedzialno ś ci organizatorów turystyki w zakresie odsetek od zwracanych konsumentom kwot przes ą dza, zdaniem Prezesa Urz ę du, o to ż samo ś ci porównywanych klauzul. Zdaniem Prezesa Urz ę du, niedozwolone jest równie ż postanowienia przyznaj ą ce Przedsi ę biorcy prawo do pobrania rycza ł towo okre ś lonych op ł at w przypadku rezygnacji klienta z imprezy. Zgodnie z pkt 2 ( § VI. Rezygnacja z imprezy): „W przypadku rezygnacji z imprezy przez Uczestnika, z przyczyn nie le żą cych po stronie Organizatora, Uczestnika obci ąż aj ą koszty poniesione w zwi ą zku z dokonan ą rezerwacj ą , przy czym wysoko ść kosztów wynosi: a) 50 PLN od osoby w razie rezygnacji zg ł oszonej na 31 lub wi ę cej dni przed planowan ą dat ą rozpocz ę cia imprezy, b) 20% ceny imprezy w razie rezygnacji z ł o ż onej mi ę dzy 30-tym a 21-szym dniem przed dat ą rozpocz ę cia imprezy, c) 50% ceny imprezy w razie rezygnacji z ł o ż onej mi ę dzy 20-tym a 15- tym dniem przed dat ą rozpocz ę cia imprezy, d) 80% ceny imprezy w razie rezygnacji z ł o ż onej mi ę dzy 14-tym a 8-mym dniem przed dat ą rozpocz ę cia imprezy, e) 90% ceny imprezy w razie rezygnacji z ł o ż onej mi ę dzy 7-mym a dniem rozpocz ę cia imprezy. Pkt 3 (§ VI. Rezygnacja z imprezy) przewiduje z kolei, ż e: „Wy ż ej wymienione procentowe potr ą cenia kosztów imprezy stanowi ą udokumentowan ą wysoko ść kosztów poniesionych przez Organizatora”. W oparciu o ww. postanowienia konsument ma obowi ą zek poniesienia okre ś lonych z góry op ł at w przypadku rezygnacji z imprezy z przyczyn nie le żą cych po stronie Przedsi ę biorcy. W ocenie Prezesa Urz ę du, op ł aty te stanowi ą odst ę pne. Konsument mo ż e wi ę c odst ą pi ć od umowy wy łą cznie poprzez zap ł at ę ustalonych kwot. Jednocze ś nie wskazane kwoty nie s ą w ż aden sposób zwi ą zane z rzeczywistymi kosztami poniesionymi przez Przedsi ę biorc ę na skutek odst ą pienia konsumenta od umowy. Ich wysoko ść jest uzale ż niona jedynie od terminu z ł o ż enia rezygnacji przez konsumenta, z ca ł kowitym pomini ę ciem okoliczno ś ci konkretnej sprawy i indywidualnych rozlicze ń poniesionych przez Przedsi ę biorc ę kosztów. Skoro nale ż ne Przedsi ę biorcy kwoty z tytu ł u rezygnacji konsumenta z imprezy okre ś lone zosta ł y w jednakowy, 19 rycza ł towy sposób nie mo ż na uzna ć , jak to przewiduje pkt 3, ż e kwoty te stanowi ą „udokumentowane koszty poniesione przez organizatora”. Rezygnacja konsumenta z imprezy stanowi odst ą pienie od umowy o ś wiadczenie us ł ug turystycznych. Jak wskazano powy ż ej, zgodnie z art. 395 §2 Kodeksu cywilnego, w razie odst ą pienia od umowy, umowa uwa ż ana jest za niezawart ą , a to co strony sobie ś wiadczy ł y ulega zwrotowi. Uiszczona zatem przez konsumenta zaliczka winna by ć , w zwi ą zku z odst ą pieniem od umowy, rozliczona i zwrócona konsumentowi. Organizator turystyki winien wi ę c dokona ć w ka ż dym przypadku rezygnacji konsumenta z umowy indywidualnych rozlicze ń kosztów poniesionych w zwi ą zku z zawarciem i przygotowaniem umowy. Postanowienia, które wy łą czaj ą obowi ą zek zwrotu konsumentowi uiszczonej zap ł aty za ś wiadczenie nie spe ł nione w ca ł o ś ci lub w cz ęś ci, je ż eli konsument rezygnuje z zawarcia umowy lub jej wykonania, nale ż y uzna ć za niedozwolone na podstawie art. 385 3 pkt 12 Kodeksu cywilnego. Jednocze ś nie op ł aty te stanowi ą - w ś wietle ca ł kowitej ceny imprezy- ra żą co wygórowane odst ę pne w rozumieniu art. 385 3 pkt 17 Kodeksu cywilnego. W kontek ś cie pozosta ł ych postanowie ń wzorców umownych stosowanych przez Przedsi ę biorc ę , postanowienia te spe ł niaj ą ponadto przes ł anki klauzul niedozwolonych, o których stanowi art. 385 3 pkt 16 Kodeksu cywilnego, a który za niedozwolone uznaje postanowienia nak ł adaj ą ce wy łą cznie na konsumenta obowi ą zek zap ł aty ustalonej sumy na wypadek rezygnacji z zawarcia lub wykonania umowy. Postanowienia analizowanego wzorca nie zastrzegaj ą takich op ł at na rzecz konsumenta na wypadek odst ą pienia Przedsi ę biorcy od umowy. Sposób okre ś lania kosztów w przypadku odst ą pienia konsumenta od umowy by ł wielokrotnie przedmiotem rozwa ż a ń w orzecznictwie s ą dowym. W uzasadnieniu wyroku z dnia 25 wrze ś nia 2007r. sygn. akt VI ACa 637/07 S ą d Apelacyjny w Warszawie uzna ł za uzasadnione stanowisko, ż e w przypadku odst ą pienia klienta od umowy przed rozpocz ę ciem imprezy turystycznej organizatorzy turystyki mog ą zatrzyma ć warto ść udokumentowanych, rzeczywi ś cie poniesionych kosztów zwi ą zanych z wykonaniem umowy. Powinni jednak zwróci ć kontrahentowi to, co oszcz ę dzili wskutek niewykonania umowy. Wynika z tego konieczno ść prowadzenia indywidualnych rozlicze ń z ka ż dym konsumentem korzystaj ą cym z ich us ł ug. Wobec tego stosowanie w tym celu konstrukcji kosztów zrycza ł towanych jest ca ł kowicie nieprzydatne i co wi ę cej niedozwolone (…) Niedopuszczalne jest takie ukszta ł towanie wzajemnych praw i obowi ą zków stron umowy, i ż w ka ż dej sytuacji, niezale ż nie od przyczyn rezygnacji klienta (choroba czy inne wypadki losowe) oraz niezale ż nie od tego, czy organizator faktycznie poniós ł w zwi ą zku z t ą rezygnacj ą jak ą kolwiek szkod ę (chocia ż by z uwagi na mo ż liwo ść sprzeda ż y tej wycieczki innemu klientowi), klient zobligowany jest do poniesienia okre ś lonych z „góry” przez organizatora kosztów rezygnacji. Wyrokiem z dnia 10 listopada 2004r. sygn. akt XVII Amc 80/03, SOKiK za niedozwolone uzna ł postanowienie o tre ś ci: Organizator z uwagi na poniesione koszty ma prawo dokonania potr ą ce ń z wniesionych przez klienta op ł at wed ł ug poni ż szych zasad: b) 10% warto ś ci imprezy, je ż eli rezygnacja nast ą pi w terminie do 44-31 dni przed dat ą rozpocz ę cia imprezy, c) 35% warto ś ci imprezy, je ż eli rezygnacja nast ą pi w terminie 30-22 dni przed dat ą rozpocz ę cia imprezy, d) 50% warto ś ci imprezy, je ż eli rezygnacja nast ą pi w terminie 21-15 dni przed dat ą rozpocz ę cia imprezy, e) 75% warto ś ci imprezy, je ż eli rezygnacja nast ą pi w terminie 14-8 dni przed dat ą rozpocz ę cia imprezy, f) 100% warto ś ci imprezy, je ż eli rezygnacja nast ą pi w terminie krótszym ni ż 8 dni przed dat ą rozpocz ę cia imprezy . Postanowienie to wpisane zosta ł o w pozycji 359 rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych. Uzasadniaj ą c jego abuzywno ść na podstawie art. 385 3 pkt 12, 16 i 17 Kodeksu cywilnego, SOKiK podkre ś li ł , ż e takie zapisy umowne przyznaj ą organizatorowi prawo do potr ą cania w dowolny sposób ca ł o ś ci lub cz ęś ci ś wiadczenia uiszczonego przez konsumenta, w zwi ą zku z jego rezygnacj ą z umowy. S ą d ten zwróci ł uwag ę na naruszenie zasady ekwiwalentno ś ci ś wiadcze ń stron umowy poprzez nierównomierne roz ł o ż enie ich praw i obowi ą zków, skoro organizator uprawniony jest do zatrzymania cz ęś ci lub ca ł o ś ci ś wiadczenia konsumenta, a sam zwolniony jest z w ł asnego ś wiadczenia. Kwoty potr ą cane przez organizatora uznane zosta ł y te ż za ra żą co wygórowane odst ę pne, zw ł aszcza bior ą c pod uwag ę , ż e organizator mo ż e tak ą ofert ę sprzeda ć i nie poniesie z tego tytu ł u ż adnej straty. SOKiK wskaza ł , ż e organizator ma prawo potr ą cenia kosztów, ale 20 powinny by ć one udokumentowane i indywidualnie rozliczone. Konsument winien zatem otrzyma ć zwrot tej cz ęś ci ś wiadcze ń , która pozosta ł a po odliczeniu rzeczywi ś cie poniesionych kosztów. Podobna argumentacja przedstawiona zosta ł a w uzasadnieniu wyroku z dnia 21 pa ź dziernika 2004r. sygn. akt XVII Amc 127/03, na mocy którego za niedozwolony uznano zapis o tre ś ci: Je ż eli Klient rezygnuje z udzia ł u w imprezie z przyczyn le żą cych po jego stronie, Biuro potr ą ca: d) przy rezygnacji mi ę dzy 14 a 8 dniem 75% imprezy od osoby, e) przy rezygnacji poni ż ej 8 dni 100% ceny imprezy od osoby (pozycja 437 rejestru). SOKiK zauwa ż y ł , ż e organizator ma mo ż liwo ść sprzeda ż y imprezy jako last minute rekompensuj ą c w ten sposób straty jakie poniós ł by w zwi ą zku z rezygnacj ą klienta, natomiast takie postanowienie wy łą cza obowi ą zek zwrotu uiszczonej zap ł aty za ś wiadczenie nie spe ł nione przez organizatora. Obowi ą zek zap ł aty rycza ł towo okre ś lonych kwot obci ąż a wy łą cznie konsumenta. Kwoty te s ą przy tym ra żą co wygórowane i stanowi ą dla organizatora nieuzasadniony zysk. Powo ł uj ą c si ę na wyrok S ą du Najwy ż szego z dnia 17 marca 1988r. wskaza ł , ż e koszty powinny by ć udokumentowane rzeczywist ą szkod ą jak ą ponosi przedsi ę biorca w zwi ą zku z rezygnacj ą klienta. W zwi ą zku z powy ż szym, koszty poniesione przez organizatora winny by ć udokumentowane i rozliczone indywidualnie, a konsument powinien otrzyma ć zwrot cz ęś ci niewykorzystanej. Z kolei w uzasadnieniu wyroku z dnia 10 listopada 2006r. sygn. akt XVII Amc 148/05, SOKiK podniós ł , ż e przyj ę cie konstrukcji rycza ł towego okre ś lania op ł at umo ż liwia organizatorowi przerzucenie na konsumenta ryzyka prowadzenia dzia ł alno ś ci gospodarczej, poniewa ż wysoko ść zastrze ż onych kwot jest niewspó ł mierna do poniesionych kosztów i nie jest weryfikowana w ka ż dym z konkretnych przypadków, a jednocze ś nie nie przewiduje si ę analogicznego rozwi ą zania na korzy ść konsumenta. Na mocy tego wyroku za niedozwolone uznano postanowienie w brzmieniu: W przypadku rezygnacji z imprezy z przyczyn nie le żą cych po stronie Biura, uczestnik ponosi koszty w wysoko ś ci: op ł at ę manipulacyjn ą w wysoko ś ci 5% ale nie mniej ni ż 50 z ł w terminie do 40 dni przed data rozpocz ę cia imprezy, 20% ceny imprezy do 30 dnia przed terminem rozpocz ę cia imprezy, 50% ceny imprezy mi ę dzy 29 a 15 dniem, 70% ceny imprezy mi ę dzy 5 a 15 dniem, 90% ceny imprezy w okresie krótszym ni ż 5 dni od daty rozpocz ę cia imprezy. Rezygnuj ą cemu uczestnikowi zwrotu wp ł aty lub ró ż nicy po potr ą ceniu kosztów rezygnacji dokonuje Biuro lub upowa ż niony przez nie agent, które nast ę pnie zosta ł o wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w pozycji 998. Kwestionowane przez Prezesa Urz ę du regulacje mieszcz ą si ę w hipotezach ww. klauzul niedozwolonych. Ich konstrukcja prawna, a co za tym idzie istota i cel s ą bowiem to ż same. Pozwalaj ą na obci ąż enie konsumenta rycza ł towymi, z góry okre ś lonymi op ł atami, w oderwaniu od kosztów rzeczywi ś cie poniesionych przez organizatora wskutek odst ą pienia konsumenta od umowy. Kszta ł tuj ą jednocze ś nie wzajemne prawa i obowi ą zki stron umowy bez zachowania symetrii i ekwiwalentno ś ci ś wiadcze ń wzajemnych, zastrzegaj ą c mo ż liwo ść ich pobrania jedynie na rzecz organizatora. Odniesienie wysoko ś ci op ł at do ceny imprezy a nie kosztów faktycznie poniesionych powoduje, ż e tak zastrze ż one op ł aty stanowi ą tak ż e ra żą co wygórowane odst ę pne. Postanowienia te, przyznaj ą c organizatorowi prawo do pobrania procentowo okre ś lonych op ł at naruszaj ą istot ę umów wzajemnych i nieproporcjonalnie, niekorzystnie dla konsumenta rozk ł adaj ą ryzyko umowne. W pi ś mie z dnia 16 listopada 2008r. pe ł nomocnik Przedsi ę biorcy zaproponowa ł now ą tre ść ww. postanowienia: „W przypadku rezygnacji z imprezy przez Uczestnika, z przyczyn nie le żą cych po stronie Organizatora, Uczestnik zobowi ą zany jest do uiszczenia na rzecz Organizatora kosztów poniesionych w zwi ą zku z dokonan ą rezerwacj ą . Uczestnik ka ż dorazowo zawieraj ą c umow ę wskazuje, czy zap ł ata ww. kosztów rozliczana b ę dzie w formie: 1. zrycza ł towanej: 50 PLN od osoby w razie rezygnacji zg ł oszonej na 31 lub wi ę cej dni przed planowan ą dat ą rozpocz ę cia imprezy, 20% ceny imprezy w razie rezygnacji z ł o ż onej mi ę dzy 30-tym a 21-szym dniem przed dat ą rozpocz ę cia imprezy, 50% ceny imprezy w razie rezygnacji z ł o ż onej mi ę dzy 20-tym a 15-tym dniem przed dat ą rozpocz ę cia imprezy, 80% ceny imprezy w razie rezygnacji z ł o ż onej mi ę dzy 14-tym a 8- 21 mym dniem przed dat ą rozpocz ę cia imprezy, 90% ceny imprezy w razie rezygnacji z ł o ż onej mi ę dzy 7-mym a dniem rozpocz ę cia imprezy 2. wg kosztów rzeczywistych Organizatora”. Pe ł nomocnik wskaza ł , ż e w umowie uczestnik b ę dzie móg ł wybra ć opcj ę , wed ł ug której zostanie rozliczony, co powoduje, ż e zapisy te nie b ę d ą mog ł y by ć uznane za nieuzgodnione indywidualnie. Mimo wprowadzenia mo ż liwo ś ci rozlicze ń wed ł ug kosztów rzeczywistych, w ą tpliwo ść wywo ł uje nadal pozostawienie jako drugiej formy rozlicze ń kosztów okre ś lonych rycza ł towo i przerzucenie na konsumenta wyboru sposobu rozlicze ń . Na marginesie zauwa ż y ć nale ż y, ż e kwestia „nieuzgodnienia indywidualnego” postanowie ń umownych nie jest zwi ą zana z przyznaniem konsumentowi mo ż liwo ś ci wyboru sposobu rozlicze ń , ale ustalenia, ż e na ich tre ść konsument nie mia ł rzeczywistego wp ł ywu, co w szczególno ś ci odnosi si ę do postanowie ń przej ę tych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta (art. 385 1 §3 Kodeksu cywilnego). Zastrze ż enia Prezesa Urz ę du wywo ł uje ponadto postanowienie, zgodnie z którym: „Je ż eli Uczestnik imprezy, wy łą cznie z w ł asnej winy, zaniecha powiadomienia Organizatora o okoliczno ś ciach utrudniaj ą cych lub uniemo ż liwiaj ą cych wykonanie Umowy, w terminie 14 dni uzyskania informacji o tych okoliczno ś ciach, traci on prawo do wyst ę powania z roszczeniami z tytu ł u niewykonania lub nienale ż ytego wykonania Umowy przez Organizatora” (§ VII. Reklamacje, pkt 3). Postanowienie to prowadzi do wy łą czenia odpowiedzialno ś ci Przedsi ę biorcy za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie umowy w ka ż dym przypadku, gdy uczestnik imprezy z „w ł asnej winy” nie powiadomi Przedsi ę biorcy o okoliczno ś ciach „utrudniaj ą cych lub uniemo ż liwiaj ą cych wykonanie” umowy. Nale ż y zauwa ż y ć , ż e zgodnie z art. 16b ust. 1 ustawy o us ł ugach turystycznych, je ż eli w trakcie imprezy klient stwierdza wadliwe wykonywanie umowy, powinien niezw ł ocznie zawiadomi ć o tym wykonawc ę us ł ugi oraz organizatora turystyki, w sposób odpowiedni dla rodzaju us ł ugi. Jednocze ś nie, ust. 2 art. 16b stanowi, ż e umowa powinna jednoznacznie okre ś la ć obowi ą zek klienta w tym zakresie. Analiza zgromadzonych dokumentów nie pozwala na stwierdzenie, ż e wzorce którymi pos ł uguje si ę Przedsi ę biorca przewiduj ą taki obowi ą zek po stronie konsumenta. Z drugiej strony, przepisy ww. ustawy nie wi ążą z brakiem niezw ł ocznego zawiadomienia o wadliwym wykonaniu umowy ż adnych negatywnych skutków prawnych dla klienta. Brak powiadomienia Przedsi ę biorcy o okoliczno ś ciach „utrudniaj ą cych lub uniemo ż liwiaj ą cych wykonanie umowy” nie mo ż e zatem prowadzi ć do pobawienia konsumenta prawa dochodzenia roszcze ń odszkodowawczych, wynikaj ą cych z zawartej przez niego umowy o ś wiadczenie us ł ug turystycznych. Wszelkie zatem próby pozbawienia konsumentów prawa dochodzenia roszcze ń w sytuacjach opisanych w analizowanym postanowieniu, zakwalifikowa ć nale ż y jako zmierzaj ą ce do niezgodnego z prawem wy łą czenia odpowiedzialno ś ci Przedsi ę biorcy wzgl ę dem konsumenta za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie umowy w rozumieniu art. 385 3 pkt 2 Kodeksu cywilnego. Ww. postanowienie zosta ł o uznane za niedozwolone na mocy wyroku SOKiK z dnia 6 marca 2008r. sygn. akt XVII Amc 317/07, w nast ę pstwie powództwa wytoczonego przeciwko Przedsi ę biorcy przez Stowarzyszenie Towarzystwa Lexus w Zielonej Górze i wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w pozycji 1484, w dniu 22 lipca 2008r. Od momentu wpisu do rejestru jego stosowanie w obrocie z konsumentami jest zatem zakazane. Analiza porównawcza zakwestionowanych postanowie ń wzorców umownych stosowanych przez Przedsi ę biorc ę oraz przedstawionych powy ż ej postanowie ń wpisanych do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych wskazuje, ż e kwestionowane postanowienia wyczerpuj ą przes ł anki postanowie ń uznanych za niedozwolone. Zakwestionowane zapisy umowy nie maj ą wprawdzie w ka ż dym przypadku identycznego brzmienia, jednak ż e w ocenie Prezesa Urz ę du, wyk ł adnia ich tre ś ci prowadzi do wniosku, ż e mieszcz ą si ę w hipotezach przytoczonych 22 klauzul niedozwolonych. Stwierdzenie to ż samo ś ci zakwestionowanych klauzul z klauzulami wpisanymi do rejestru pozwala na uznanie, ż e wykazana zosta ł a bezprawno ść dzia ł ania Przedsi ę biorcy, która stanowi pierwsz ą przes ł ank ę praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, okre ś lonej w art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Do stwierdzenia stosowania praktyki, o której mowa w ww. przepisie, niezb ę dne jest ponadto wykazanie, i ż bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy godz ą ce w interes konsumentów dotyczy ł o tzw. zbiorowego interesu konsumentów . W ocenie Prezesa Urz ę du nie ma w ą tpliwo ś ci, ż e bezprawne dzia ł ania Przedsi ę biorcy godz ą ce w interes konsumentów dotyczy zbiorowego interesu konsumentów. W niniejszej sprawie mamy do czynienia z naruszeniem interesów nieograniczonej liczby konsumentów, których nie da si ę zidentyfikowa ć - potencjalnych klientów Przedsi ę biorcy. Niezgodnym z prawem dzia ł aniem Przedsi ę biorcy mog ł a bowiem zosta ć dotkni ę ta nieograniczona liczba osób, tzn. wszystkie osoby zawieraj ą ce z nim umowy o ś wiadczenie us ł ug turystycznych. W ś wietle powy ż szego, spe ł nione zosta ł y przes ł anki niezb ę dne do uznania, ż e Przedsi ę biorca stosuje praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów; wykazana zosta ł a zarówno bezprawno ść jego dzia ł ania jak i naruszenie zbiorowego interesu konsumentów. Przedsi ę biorca nie wykaza ł , stosownie do art. 27 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, ż e zaniecha ł stosowania zarzuconej mu praktyki. Informuj ą c o nowej tre ś ci niektórych postanowie ń kwestionowanych przez Prezesa Urz ę du czy te ż ich usuni ę ciu z nowych „Warunków uczestnictwa”, nie udowodni ł , czy i kiedy zmiany te zosta ł y wprowadzone do stosowanego przez niego wzorca. Nie przedstawi ł równie ż pe ł nej tre ś ci nowego wzorca, która uwzgl ę dnia ł aby wskazane modyfikacje. Forma prezentowania zmienionych postanowie ń (otrzyma tre ść , brzmie ć b ę dzie, nowe brzmienie zapisu) zawarta w ostatnim pi ś mie pe ł nomocnika Przedsi ę biorcy z dnia 16 listopada 2008r. nie jest dowodem zaniechania stosowania praktyki w rozumieniu art. 27 ust. 3 ustawy. Nie mo ż na tak ż e pomin ąć faktu, ż e w obrocie prawnym wyst ę puj ą nadal umowy zawarte zgodnie z postanowieniami wzorca „Warunków uczestnictwa” analizowanego w niniejszym post ę powaniu. Z uwagi na powy ż sze orzeczono jak w pkt I sentencji. II. W post ę powaniu prowadzonym wobec Przedsi ę biorcy zakwestionowano ponadto postanowienie przewiduj ą ce, ż e „Organizator mo ż e rozwi ą za ć umow ę o zorganizowanie imprezy poprzez z ł o ż enie uczestnikowi pisemnego o ś wiadczenia, je ż eli przeprowadzenie imprezy zostaje szczególnie utrudnione lub uniemo ż liwione przez samego Uczestnika. W takim przypadku Organizator zachowuje prawo do żą dania ceny za imprez ę ” ( § VI. Rezygnacja z imprezy, pkt 5). W ą tpliwo ś ci Prezesa Urz ę du dotyczy ł y mo ż liwo ś ci uzyskania przez Przedsi ę biorc ę zap ł aty za imprez ę , pomimo rozwi ą zania umowy o ś wiadczenie us ł ug turystycznych, a wi ę c niewykonania przez niego ś wiadczenia wzajemnego, co nale ż y rozpatrywa ć w kontek ś cie niedozwolonego postanowienia umowne, o którym stanowi art. 385 3 pkt 13 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem niedozwolone s ą postanowienia, które przewiduj ą utrat ę prawa żą dania zwrotu ś wiadczenia konsumenta spe ł nionego wcze ś niej ni ż ś wiadczenia kontrahenta, gdy strony wypowiadaj ą , rozwi ą zuj ą lub odst ę puj ą od umowy. Wprawdzie wyrokiem z dnia 26 pa ź dziernika 2006r. sygn. akt XVII Amc 11/06, SOKiK uzna ł podobn ą klauzul ę za niedozwolon ą : Czarna Góra S.A. jest zwolniona z obowi ą zku zawarcia i (lub) wykonania umowy bez odszkodowania i zwrotu pieni ę dzy za bilet w nast ę puj ą cych przypadkach: a. wyst ą pienia si ł y wy ż szej, planowanej lub ewentualnej przerwy w dostawie energii elektrycznej, zaistnienia sytuacji zagra ż aj ą cych bezpiecze ń stwu u ż ytkowników (pozycja 995 rejestru), jednak- po wnikliwym przeanalizowaniu jej tre ś ci- Prezes Urz ę du oceni ł , ż e zakres jej regulacji jest inny. Klauzula ta zwalnia bowiem organizatora nie tylko z obowi ą zku zwrotu ceny, ale równie ż z 23 odpowiedzialno ś ci odszkodowawczej wzgl ę dem klienta. Poza tym odnosi si ę nie tylko do zwolnienia organizatora z obowi ą zku wykonania umowy, ale tak ż e jej zawarcia, co nie mo ż e uto ż samiane z „rozwi ą zaniem umowy”. Inaczej okre ś la te ż przyczyny zwolnienia organizatora z odpowiedzialno ś ci (si ł a wy ż sza, przerwy w dostawie energii, sytuacje zagra ż aj ą ce bezpiecze ń stwu u ż ytkowników), podczas gdy klauzula stosowana przez Przedsi ę biorc ę wskazuje na bezpo ś rednie dzia ł ania klienta (uniemo ż liwienie, utrudnienie przeprowadzenia imprezy). Zatem mimo istnienia, jak si ę wydaje, podstaw do uznania postanowienia pkt 5 (§ VI. Rezygnacja z imprezy) za klauzul ę abuzywn ą z art. 385 3 pkt 13 Kodeksu cywilnego oraz wyst ą pienia z powództwem o uznanie za niedozwolone postanowienie umowne, zgodnie z art. 479 38 § 1 Kodeksu post ę powania cywilnego, nie jest mo ż liwe stwierdzenie jego to ż samo ś ci z klauzul ą wpisan ą do rejestru. W pi ś mie z dnia 16 listopada 2008r. pe ł nomocnik Przedsi ę biorcy poinformowa ł , ż e ww. postanowienie otrzyma tre ść : „Organizator mo ż e rozwi ą za ć umow ę o zorganizowanie imprezy poprzez z ł o ż enie Uczestnikowi pisemnego o ś wiadczenia, je ż eli przeprowadzenie imprezy jest niemo ż liwe z przyczyn le żą cych po stronie Uczestnika. W takim przypadku Organizator mo ż e potr ą ci ć z kwoty nale ż nej Uczestnikowi kwot ę odpowiadaj ą c ą rzeczywistym kosztom poniesionym przez Organizatora w celu wykonania umowy”. Zarzut postanowiony Przedsi ę biorcy obj ął równie ż postanowienie, zgodnie z którym: „Uczestnik przejmuje odpowiedzialno ść za dotrzymanie wszelkich wa ż nych przepisów niezb ę dnych w celu przeprowadzenia imprezy turystycznej. Wszelkimi szkodliwymi nast ę pstwami, szczególnie żą daniem uiszczenia kosztów rezygnacji z imprezy, które wynik ł y z niedotrzymania tych przepisów obci ąż any jest Uczestnik, z wyj ą tkiem takich, które zosta ł y zawinione przez Organizatora ( § VI. Rezygnacja z imprezy, pkt 6). Zastrze ż enia Prezesa Urz ę du wzbudzi ł o obci ąż enie konsumenta konsekwencjami finansowymi za niedotrzymanie przepisów niezb ę dnych do przeprowadzenia imprezy. Wst ę pna analiza tego postanowienia prowadzi ł a do wniosku, ż e mo ż e mie ś ci ć si ę w hipotezach klauzul abuzywnych, które obci ąż aj ą konsumenta obowi ą zkiem zap ł aty op ł at manipulacyjnych w przypadku rezygnacji z imprezy wskutek okoliczno ś ci le żą cych po jego stronie, spowodowanych np. odmow ą wydania paszportu lub wizy, brakiem dokumentów uprawniaj ą cych do przekroczenia granicy, uniemo ż liwieniem przekroczenia granicy przez s ł u ż by celne, a wi ę c spowodowanych pewnego rodzaju „niedotrzymaniem przepisów niezb ę dnych w celu przeprowadzenia imprezy”. Np. wyrokiem z dnia 17 stycznia 2007r. sygn. akt XVII Amc 31/06 za niedozwolone uznano postanowienie: W przypadku rezygnacji z przyczyn nie le żą cych po stronie Sun§ Fun a to z powodu: odmowy wydania paszportu lub wizy, braku dokumentów uprawniaj ą cych do przekroczenia granicy (…), uniemo ż liwienia przekroczenia granicy przez s ł u ż by graniczne (…) osobie, która dokona ł a wp ł aty zwraca si ę wp ł acon ą kwot ę po potr ą ceniu kary umownej, w wysoko ś ci uzale ż nionej od daty rezygnacji i wynosz ą cej: rezygnacja na wi ę cej ni ż 30 dni przed dniem rozpocz ę cia imprezy- 100 PLN od osoby (koszty zwi ą zane z dokonan ą rezerwacj ą ), od 30 do 22 dni- 25% ceny imprezy, od 21 do 15 dni- 50% ceny imprezy, od 14 do 4 dnia- 75% ceny imprezy, rezygnacja poni ż ej 4 dnia przed rozpocz ę ciem imprezy, w dniu rozpocz ę cia imprezy lub niestawienie si ę na zbiórk ą - 95% ceny imprezy (…) (pozycja 1333 rejestru). Szczegó ł owa analizy tre ś ci klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli stosowanej przez Przedsi ę biorc ę prowadzi jednak ż e do wniosku, ż e nie mo ż na stwierdzi ć ich to ż samo ś ci, poniewa ż przedmiot i zakres ich regulacji jest odmienny. Postanowienie stosowane przez Przedsi ę biorc ę mo ż e by ć bowiem rozpatrywane w kategoriach ewentualnego przerzucenia odpowiedzialno ś ci za niewykonanie umowy na konsumenta. Tymczasem ww. klauzula niedozwolona rozstrzyga kwesti ę obci ąż enia konsumenta obowi ą zkiem zap ł aty kary umownej w ś ci ś le okre ś lonej wysoko ś ci, uzale ż nionej od czasu rezygnacji z imprezy i nie uwzgl ę dniaj ą cej okoliczno ś ci indywidualnej sprawy. SOKiK nie kwestionowa ł natomiast wskazanych w postanowieniu przyczyn rezygnacji, które z tak ą kar ą s ą zwi ą zane. Takie motywy stwierdzenia jej abuzywno ś ci 24 wynikaj ą z uzasadnienia powo ł anego wyroku. Zakwestionowane postanowienie nie stanowi natomiast, zdaniem Prezesa Urz ę du, samoistnej podstawy do obci ąż enia konsumenta op ł atami (kar ą umowna, odst ę pnym), w przypadku rezygnacji konsumenta z umowy. Tak ą podstaw ę do pobrania op ł at manipulacyjnych stanowi natomiast, omówiony w pkt I uzasadnienia decyzji, pkt 2 (§VI. Rezygnacja z imprezy) „Warunków uczestnictwa”. W zwi ą zku z powy ż szym, w odniesieniu do ww. zarzutów podstaw ą rozstrzygni ę cia Prezesa Urz ę du jest przepis art. 105 § 1 Kodeksu post ę powania administracyjnego, zgodnie z którym organ administracji publicznej wydaje decyzj ę o umorzeniu post ę powania, gdy post ę powanie z jakiejkolwiek przyczyny sta ł o si ę bezprzedmiotowe. Bezprzedmiotowo ść post ę powania administracyjnego, o której stanowi powo ł any przepis, oznacza brak któregokolwiek z elementów materialnego stosunku prawnego tj. elementu podmiotowego lub przedmiotowego. Okoliczno ś ci stanowi ą ce podstaw ę do umorzenia post ę powania mog ą pojawi ć si ę zarówno przed wszcz ę ciem post ę powania, jak i w jego trakcie. Ww. przepis znajdzie zatem zastosowanie równie ż wówczas, gdy przes ł anka czyni ą ca post ę powanie bezprzedmiotowym istnia ł a ju ż w chwili jego wszcz ę cia, ale sta ł a si ę organowi znana dopiero w toku post ę powania administracyjnego. Przedstawiona powy ż ej analiza porównawcza klauzul stosowanych przez Przedsi ę biorc ę i klauzul niedozwolonych nie daje podstaw do stwierdzenie ich to ż samo ś ci, a co za tym idzie wykazania przes ł anki bezprawno ś ci dzia ł ania Przedsi ę biorcy. Powoduje to, ż e bezprzedmiotowe jest wykazanie drugiej przes ł anki zarzuconej Przedsi ę biorcy praktyki, tj. naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. Tym samym nie zachodz ą podstawy prawne pozwalaj ą ce na przyj ę cie, ż e zachowanie Przedsi ę biorcy wyczerpa ł o w omawianym zakresie przes ł anki praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, okre ś lonej w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, które uzasadnia ł oby wydanie decyzji nakazuj ą cej zaniechanie jej stosowania. Wobec Przedsi ę biorcy w zakresie zarzutu obejmuj ą cego postanowienie pkt 5 i 6 (§VI. Rezygnacja z imprezy), nie jest wi ę c mo ż liwe prowadzenie post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, a w konsekwencji wydanie decyzji merytorycznej. Orzeczono zatem jak w pkt II sentencji. III. Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urz ę du mo ż e w drodze decyzji na ł o ż y ć na przedsi ę biorc ę , który dopu ś ci ł si ę stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, w rozumieniu art. 24 ustawy, kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci nie wi ę kszej ni ż 10% przychodu osi ą gni ę tego w roku rozliczeniowym poprzedzaj ą cym rok na ł o ż enia kary. Z powo ł anego wy ż ej przepisu wynika, ż e kara pieni ęż na ma charakter fakultatywny. Zatem o tym, czy w konkretnej sprawie w odniesieniu do wskazanego przedsi ę biorcy zasadne jest na ł o ż enie kary pieni ęż nej decyduje, w ramach uznania administracyjnego, Prezes Urz ę du. Zwróci ć nale ż y uwag ę , i ż przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie okre ś laj ą jakichkolwiek przes ł anek, od których uzale ż nione by ł oby podj ę cie decyzji o na ł o ż eniu kary. Ustawodawca wskaza ł jedynie w art. 111 cyt. ustawy te okoliczno ś ci, które Prezes Urz ę du winien uwzgl ę dni ć decyduj ą c o wymiarze kary pieni ęż nej, wymieniaj ą c okres, stopie ń oraz okoliczno ś ci naruszenia przepisów ustawy, a tak ż e uprzednie naruszenie przepisów ustawy. Bior ą c pod uwag ę okoliczno ś ci sprawy, przede wszystkim charakter i liczb ę klauzul niedozwolonych, które przypisano Przedsi ę biorcy, Prezes Urz ę du uzna ł na ł o ż enie kary pieni ęż nej na Przedsi ę biorc ę za uzasadnione. W prowadzonym post ę powaniu przypisano Przedsi ę biorcy stosowanie 12 postanowie ń niedozwolonych. Ka ż de z nich negatywnie wp ł ywa na sytuacj ę konsumentów, pozbawiaj ą c ich mo ż liwo ś ci zwrotu warto ś ci ś wiadcze ń , z których nie skorzystali, obci ąż aj ą c wygórowan ą kwot ą 25 odst ę pnego w przypadku rezygnacji z imprezy czy te ż reguluj ą c zasady odpowiedzialno ś ci Przedsi ę biorcy w sposób sprzeczny z ustaw ą o us ł ugach turystycznych i Kodeksu cywilnego. W ocenie Prezesa Urz ę du, postanowienia te s ą przejawem nierównorz ę dnego i nierzetelnego traktowania konsumentów i bezpo ś rednio naruszaj ą ich interesy. Okoliczno ś ci ą przemawiaj ą c ą za zastosowaniem wobec Przedsi ę biorcy kary pieni ęż nej jest ponadto fakt, i ż jako organizator turystyki o kilkuletnim do ś wiadczeniu na rynku us ł ug turystycznych powinien mie ć ś wiadomo ść , ż e nie mo ż e stosowa ć klauzul uznanych za niedozwolone i wpisanych do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych. Rejestr ten, co wymaga podkre ś lenia, jest jawny i powszechnie dost ę pny, a stosowanie postanowie ń do niego wpisanych oznacza wprowadzenie do umowy elementu bezwzgl ę dnie przez prawo zakazanego. Przedsi ę biorca winien wi ę c zdawa ć sobie spraw ę z konieczno ś ci konstruowania wzorców umownych z uwzgl ę dnieniem przepisów art. 385 1 i nast. Kodeksu cywilnego, jak równie ż konieczno ś ci dostosowywania wykorzystywanych przez siebie wzorców do tre ś ci wpisów zamieszczanych w rejestrze. Wed ł ug o ś wiadczenia pe ł nomocnika Przedsi ę biorcy, szacunkowa wysoko ść przychodu osi ą gni ę tego przez Przedsi ę biorc ę w 2008r. wynios ł a ok. [usuni ę to] z ł , ale nie przekroczy ł a tej kwoty. Dochód za ś kszta ł tuje si ę na poziomie [usuni ę to] z ł . Przychód nie przekraczaj ą cy kwoty zadeklarowanej potwierdza przed ł o ż ony przez pe ł nomocnika Przedsi ę biorcy wyci ą g z kont analitycznych na koniec listopada 2008r. Maksymalna kara pieni ęż na, która mog ł aby zosta ć na ł o ż ona na Przedsi ę biorc ę wynosi [usuni ę to] z ł . Uwzgl ę dniaj ą c okoliczno ś ci sprawy, Prezes Urz ę du na ł o ż y ł na Przedsi ę biorc ę kar ę w wysoko ś ci 20.947,00 z ł , co stanowi ok. [usuni ę to] przychodu Przedsi ę biorcy w 2008r. oraz ok. [usuni ę to] maksymalnego wymiaru kary. Ustalaj ą c wymiar kary pieni ęż nej Prezes Urz ę du wzi ął pod uwag ę , ż e cz ęść z postanowie ń stosowanych przez Przedsi ę biorc ę szczególnie ra żą co narusza interes ekonomiczny konsumentów. Dotyczy to zw ł aszcza postanowie ń obci ąż aj ą cych konsumentów obowi ą zkiem ponoszenia z góry ustalonych, wygórowanych kwot odst ę pnego i wy łą czaj ą cych obowi ą zek zwrotu cz ęś ci ceny za niewykorzystane ś wiadczenia. Charakter bezpo ś rednio naruszaj ą cy interesy ekonomiczne i prawne konsumenta maj ą tak ż e postanowienia, które wy łą czaj ą b ą d ź istotnie ograniczaj ą odpowiedzialno ść Przedsi ę biorcy za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie umowy b ą d ź przyznaj ą mu prawo do jednostronnej zmiany istotnych warunków umowy. Te postanowienia zmierzaj ą w istocie do wprowadzenia w b łą d konsumentów co do zasad i zakresu odpowiedzialno ś ci Przedsi ę biorcy i pozbawienia ich mo ż liwo ś ci dochodzenia roszcze ń odszkodowawczych. Stopie ń naruszenia interesów konsumentów jest wi ę c, zdaniem Prezesa Urz ę du, znaczny. Jako okoliczno ść szczególnie obci ąż aj ą c ą uznano pos ł ugiwanie si ę przez Przedsi ę biorc ę postanowieniami (pkt I. 8 i 12 sentencji decyzji) uznanymi za niedozwolone przez SOKiK w nast ę pstwie powództw wytoczonych przeciwko Przedsi ę biorcy o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone. Pomimo wpisania tych postanowie ń do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych (pozycje: 1484, 1485), Przedsi ę biorca nadal je stosowa ł , a nawet podnosi ł , ż e stawiany mu zarzut obejmuj ą cy postanowienie zawarte w pkt I.8 sentencji niniejszej decyzji (pozycja 1485 rejestru) jest niezasadny. W odniesieniu do drugiej klauzuli (pkt I.12 sentencji, pozycja 1484) dopiero w pi ś mie z dnia 16 listopada 2008r. zadeklarowa ł jej usuni ę cie z nowych „Warunków uczestnictwa”. Okoliczno ś ci ą obci ąż aj ą c ą Przedsi ę biorc ę jest równie ż fakt, ż e przypisana mu praktyka mia ł a charakter d ł ugotrwa ł y. Wzorzec, w którym zawarte zosta ł y postanowienia obj ę te zarzutami w niniejszym post ę powaniu wykorzystywany by ł przez Przedsi ę biorc ę ponad okres ponad trzech lat. Umowy zawarte zgodnie z postanowieniami tego wzorca wyst ę puj ą nadal w obrocie prawnym. W odniesieniu do ż adnego z kwestionowanych postanowie ń nie mo ż na stwierdzi ć , ż e Przedsi ę biorca zaniecha ł ich stosowania i dostosowa ł swoje dzia ł ania do obowi ą zuj ą cych przepisów prawa. 26 Jako okoliczno ść ł agodz ą c ą uznano podj ę te przez Przedsi ę biorc ę próby zmian niektórych postanowie ń , w tym zobowi ą zanie si ę do usuni ę cia 3 klauzul niedozwolonych. Ustalaj ą c wysoko ść kary na poziomie 20.947,00 z ł , Prezes Urz ę du uwzgl ę dni ł równie ż zasady: rozs ą dku i celowo ś ci karania, zak ł adaj ą ce, ż e Prezes Urz ę du nie powinien stosowa ć sankcji, która doprowadzi ł aby po stronie przedsi ę biorcy do trwa ł ej niezdolno ś ci prowadzenia dzia ł alno ś ci gospodarczej ani wy ż szej ni ż ta, jaka jest wystarczaj ą ca dla osi ą gni ę cia zak ł adanego celu (por. wyrok S ą du Antymonopolowego z dnia 9 kwietnia 1997r. sygn. akt XVII Ama 3/97, Lex nr 56442). Analizuj ą c dokumenty finansowe Przedsi ę biorcy Prezes Urz ę du uzna ł , ż e kara w tej wysoko ś ci nie uniemo ż liwi Przedsi ę biorcy dalszego prowadzenia dzia ł alno ś ci organizatora turystyki. Zdaniem Prezesa Urz ę du tak okre ś lona kara spe ł ni zarówno rol ę represyjn ą jako sankcja i dolegliwo ść za naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jak i prewencyjn ą , zapobiegaj ą c ą ponownemu ich naruszeniu. Nie bez znaczenia jest te ż jej walor wychowawczy, w tym wymiar ogólny, odstraszaj ą cy dla innych przedsi ę biorców prowadz ą cych dzia ł alno ść organizatora turystyki przed stosowaniem w przysz ł o ś ci tego typu praktyk w obrocie z konsumentami. Bior ą c od uwag ę powy ż sze kara pieni ęż na na ł o ż ona na Przedsi ę biorc ę jest adekwatna do okresu, stopnia oraz okoliczno ś ci naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Z tych te ż wzgl ę dów orzeczono jak w pkt III sentencji decyzji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów kar ę pieni ęż n ą nale ż y ui ś ci ć w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP O/O Warszawa 51101010100078782231000000. Stosownie do tre ś ci art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie- S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwóch tygodni od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów- Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Poznaniu. Otrzymuje: Micha ł Wawrzyniak- pe ł nomocnik Janusza Szyma ń skiego Kancelaria Adwokacka Plac Wolno ś ci 2/4 61-738 Pozna ń 27