RWR-2/2005

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA WE WROC Ł AWIU 50-413 Wroc ł aw, ul. Walo ń ska 3-5 tel.(071)344 65 87, (071)34 05 920, fax (071)34 05 922 e-mail: wroclaw@uokik.gov.pl RWR 61-18/04/ZR Wroc ł aw, 6 stycznia 2005 Decyzja RWR 2/2005 Na podstawie art. 23c ust.1 i 2, art. 23d i art.100e ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (j.t. Dz. U. z 2003 r. Nr 86, poz. 804 ze zm.) w zwi ą zku z art.23a ust.1,2 i art.100a ust.1 pkt 3 tej ustawy, oraz stosownie do art.28 ust.6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. nr 18 poz. 172 ze zm.) - po przeprowadzeniu post ę powania, wszcz ę tego na wniosek Miejskiego Rzecznika Konsumentów w Tychach przeciwko Unii Rozwoju i Wspierania Finansowego Sp. z o.o. z siedzib ą we Wroc ł awiu, przy ul.Czekoladowej 49A w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: I. uznaje si ę za naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów , praktyki przedsi ę biorcy Unii Rozwoju i Wspierania Finansowego Sp. z o.o. z siedzib ą we Wroc ł awiu, o których mowa w art. 23a ust.1 i 2 wymienionej ustawy polegaj ą ce na: 1) stosowaniu reklamy wprowadzaj ą cej w b łą d poprzez: a) zamieszczanie w ogólnopolskim dzienniku „Fakt” i innych tytu ł ach prasowych og ł oszenia reklamowego o tre ś ci „Po co Ci kredyt najlepsza jest nasza po ż yczka”, „w 24 h rozpatrzenie wniosku”, „od 3,4% mar ż y”, „Uproszczone procedury”, „Oprocentowanie na poziomie unijnym”, „Pomoc w wypadkach losowych”; b) rozpowszechnianie ulotek, w tre ś ci których Unia Rozwoju i Wspierania Finansowego Sp. z o.o. oprócz hase ł wymienionych w punkcie a), obiecuje m. in.: „oprocentowanie na poziomie Unii Europejskiej” (poni ż ej 4%), „minimum formalno ś ci” powo ł uj ą c si ę przy tym na wizerunek „Instytucji silnej, wiarygodnej i otwartej na potrzeby klienta” której „zaufa ł o ju ż 31 % Polaków”. c) rozpowszechnianie ulotek, w tre ś ci których Unia Rozwoju i Wspierania Finansowego Sp. z o.o. przedstawia porównania w ł asnej oferty udzielanych po ż yczek z kredytem bankowym, wskazuj ą ce na korzy ś ci przy wyborze oferty Unii Rozwoju i Wspierania Finansowego Sp. z o.o . zamiast kredytowych ofert bankowych. 2) Naruszeniu obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji w stosowanym przez Uni ę Rozwoju i Wspierania Finansowego Sp. z o.o. formularzu umownym pn. „ Kontrakt nr …na udzielenie PO Ż YCZKI CYWILNOPRAWNEJ ” poprzez: a) umieszczenie wyeksponowanego zapisu: „Wyplata po ż yczki z przedzialu po ż yczkowego nast ą pi w terminie 11 dni”, z dopiskiem mniejsz ą czcionk ą : „ roboczych od momentu otrzymania przez Uni ę Rozwoju i Wspierania Finansowego Sp. z o.o. od Po ż yczkobiorcy dyspozycji wyp ł aty po ż yczki”.; b) pos ł ugiwanie si ę s ł owem PO Ż YCZKA i „Przedzia ł Po ż yczkowy” oraz nazywanie umowy PO Ż YCZK Ą , we wzorcach umownych które nie dotycz ą umowy po ż yczki w rozumieniu kodeksu cywilnego”; 3) zastosowaniu nieczytelnej formy graficznej wzorca (druk drobn ą , rozja ś nion ą czcionk ą na zakratkowanych g ę sto arkuszach). Dotyczy to w szczególno ś ci zapisów, na podstawie których Konsument móg ł by si ę zorientowa ć , ż e po ż yczk ę mo ż e otrzyma ć w czasie bli ż ej nieokre ś lonym, nawet po wielu latach. II. stwierdza si ę , i ż praktyka polegaj ą ca na zamieszczeniu has ł a „mo ż liwo ść wyboru okresu sp ł aty od 5 do 25 lat” na rozpowszechnianych przez Uni ę Rozwoju i Wspierania Finansowego Sp. z o.o. ulotkach reklamowych – nie narusza zbiorowych interesów konsumentów . III. zobowi ą zuje si ę Uni ę Rozwoju i Wspierania Finansowego Sp. z o.o. do dwukrotnej, w tygodniowych odst ę pach czasu publikacji sentencji niniejszej decyzji, na w ł asny koszt, w terminie miesi ą ca od uprawomocnienia si ę decyzji, w gazetach „FAKT” i „Gazeta Wyborcza” (w cz ęś ci ogólnopolskiej), na jednej z pierwszych czterech stron, w rozmiarze czcionki nie mniejszej ni ż 9. IV. nadaje si ę decyzji w zakresie punktu I i III rygor natychmiastowej wykonalno ś ci . U Z A S A D N I E N I E Do Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, Delegatury we Wroc ł awiu wp ł yn ął wniosek Miejskiego Rzecznika Konsumentów w Tychach (zw. dalej: Rzecznikiem, Wnioskodawc ą ) o wszcz ę cie post ę powania o uznanie praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i nakazanie jej zaniechania, przeciwko przedsi ę biorcy Uni ę Rozwoju i Wspierania Finansowego Sp. z o.o. (zw. dalej: Spó ł k ą , URiWF). Rzecznik wskaza ł , i ż dzia ł alno ść Spó ł ki polegaj ą ca na zawieraniu z konsumentami umów dotycz ą cych uczestnictwa w „programie URWiF”, odbywa si ę z naruszeniem przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , a w szczególno ś ci mo ż e stanowi ć praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. Wnioskodawca poinformowa ł tak ż e, i ż odebra ł szereg skarg od konsumentów dotycz ą cych dzia ł alno ś ci Spó ł ki. (dowód: karta 1-10,60) W oparciu o analiz ę dokumentów i informacji zawartych we wniosku Rzecznika, Prezes Urz ę du Ochrony i Konsumentów, wszcz ął Postanowieniem nr 159/2004 z dnia 25 pa ź dziernika 2004 r., post ę powanie w sprawie mo ż liwo ś ci stosowania przez URiWF praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, o których stanowi art.23a ust. 1 i 2 wymienionej ustawy i polegaj ą cych na: 1) stosowaniu reklamy wprowadzaj ą cej w b łą d poprzez: a. zamieszczanie przez Uni ę Rozwoju i Wspierania Finansowego Sp. z o.o. w ogólnopolskim dzienniku „Fakt” og ł oszenia reklamowego o tre ś ci „Po co Ci 2 kredyt najlepsza jest nasza po ż yczka”, „w 24 h rozpatrzenie wniosku”, „od 3,4% mar ż y”, „Uproszczone procedury”, „Oprocentowanie na poziomie unijnym”, „Pomoc w wypadkach losowych”; b. rozpowszechnianie przez Uni ę Rozwoju i Wspierania Finansowego Sp. z o.o. ulotek, w tre ś ci których Spó ł ka oprócz hase ł wymienionych w punkcie a), obiecuje m. in.: „oprocentowanie na poziomie Unii Europejskiej” (poni ż ej 4%), „mo ż liwo ść wyboru okresu sp ł aty od 5 do 25 lat, „minimum formalno ś ci” powo ł uj ą c si ę przy tym na wizerunek „Instytucji silnej, wiarygodnej i otwartej na potrzeby klienta” której „zaufa ł o ju ż 31 % Polaków”. Na ulotce przedstawione zosta ł o tak ż e porównanie z kredytem bankowym, wskazuj ą ce na korzy ś ci przy wyborze oferty - Uni ę Rozwoju i Wspierania Finansowego Sp. z o.o. zamiast kredytowych ofert bankowych. 2) Braku rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji w stosowanym przez Uni ę Rozwoju i Wspierania Finansowego Sp. z o.o. formularzu umownym pn. „ Kontrakt nr …na udzielenie PO Ż YCZKI CYWILNOPRAWNEJ ” poprzez: a. umieszczenie wyeksponowanego zapisu: „Wyp ł ata po ż yczki z przedzialu po ż yczkowego nast ą pi w terminie 11 dni”, z dopiskiem mniejsz ą czcionk ą : „ roboczych od momentu otrzymania przez Uni ę Rozwoju i Wspierania Finansowego Sp. z o.o. od Po ż yczkobiorcy dyspozycji wyp ł aty po ż yczki”.; b. u ż ycie s ł owa PO Ż YCZKA, z dodaniem pod spodem mniejsz ą czcionk ą i niewyt ł uszczonym drukiem „Przedzia ł Po ż yczkowy”; 3) zastosowaniu nieczytelnej formy graficznej wzorca (druk drobn ą , rozja ś nion ą czcionk ą na zakratkowanych g ę sto arkuszach). W odpowiedzi na zawiadomienie o wszcz ę ciu ww. post ę powania Spó ł ka w pi ś mie z dnia 12 listopada 2004 r. 1) odrzuci ł a zarzut stosowania reklamy wprowadzaj ą cej w b łą d, stwierdzaj ą c, i ż „jedynie za pomoc ą zwi ę z ł ych hase ł charakteryzuje prowadzon ą dzia ł alno ść . W opinii Spó ł ki „Korzystanie z tego rodzaju hase ł (sloganów) reklamowych jest praktyk ą powszechnie stosowan ą przez podmioty dzia ł aj ą ce w ró ż norodnych ga łę ziach przemys ł u i handlu”. Spó ł ka stwierdzi ł a ponadto, i ż stosowane przez ni ą oprocentowanie po ż yczek „ustalone zosta ł o na bardzo niskim poziomie w skali roku w porównaniu z oprocentowaniem funkcjonuj ą cym w ró ż norakich instytucjach dzia ł aj ą cych na rynku polskim, które udzielaj ą po ż yczek pieni ęż nych”. Spó ł ka wyja ś ni ł a tak ż e, i ż u ż ycie zwrotu „wielko ś ci oprocentowania na poziomie Unii Europejskiej” wi ąż e si ę z ni ż szym oprocentowaniem w krajach UE, ni ż w Polsce. 2) stwierdzi ł a, i ż ka ż dy konsument ma mo ż liwo ść „spokojnego zapoznania si ę z tre ś ci ą kontraktu i regulaminu” jak równie ż „mo ż e go zabra ć do domu w celu zapoznania si ę z nim” a wszelkie w ą tpliwo ś ci jakie pojawi ą si ę w zwi ą zku z umow ą po stronie klienta klient mo ż e wyja ś ni ć z pracownikiem Spó ł ki zobowi ą zanym do udzielenia konsumentowi wszelkich informacji. W tej sytuacji nie mo ż e by ć mowy o niedope ł nieniu obowi ą zku udzielenia konsumentowi rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji w stosowanym przez Uni ę Rozwoju i Wspierania Finansowego Sp. z o.o. formularzu umownym pn. „ Kontrakt nr …na udzielenie PO Ż YCZKI CYWILNOPRAWNEJ ” poprzez umieszczenie wyeksponowanego zapisu: „Wyp ł ata po ż yczki z przedzia ł u po ż yczkowego nast ą pi w terminie 11 dni”, z dopiskiem mniejsz ą czcionk ą : „ roboczych od momentu otrzymania przez Uni ę Rozwoju i Wspierania Finansowego Sp. z o.o. od Po ż yczkobiorcy dyspozycji wyp ł aty po ż yczki” i u ż ycie s ł owa PO Ż YCZKA.; 3 3) o ś wiadczy ł a, i ż „wielko ść i format czcionki zastosowanej w kontrakcie w przypadku zapisów podwa ż onych przez Wnioskodawc ę jest odpowiedni i jej odczytanie nie sprawia ż adnych k ł opotów” oraz, ż e „ca ł y regulamin zosta ł zapisany t ą sam ą czcionk ą bez uwypuklania czy pomniejszania jakichkolwiek fragmentów tekstu. Niemniej jednak Spó ł ka poinformowa ł a o zmianie szaty graficznej regulaminu, przesy ł aj ą c kopi ę jego nowej wersji. (dowód: karta 21-26, 36,37) 2. W toku post ę powania dowodowego Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny: 1. Miejski Rzecznik Konsumentów w Tychach wykonuje zadania samorz ą du terytorialnego w zakresie ochrony praw konsumentów (art. 34 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji... ) i jest podmiotem uprawnionym do wyst ą pienia z wnioskiem o wszcz ę cie post ę powania w sprawie praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów (art. 100a ust. 1 pkt 3 powo ł anej ustawy). 2. Przedsi ę biorca - Unia Rozwoju i Wspierania Finansowego Sp. z o.o. z siedzib ą we Wroc ł awiu, przy ul. Czekoladowej 49 A, zarejestrowana jest w S ą dzie Rejonowym dla Wroc ł awia-Fabrycznej we Wroc ł awiu VI Wydzia ł Gospodarczy Krajowego Rejestru S ą dowego, pod numerem KRS 0000215738. Prowadzi dzia ł alno ść gospodarcz ą , której przedmiotem jest m.in. leasing finansowy, pozosta ł e formy udzielania kredytów i po ś rednictwo finansowe, dzia ł alno ść pomocnicza finansowa, gdzie indziej nie sklasyfikowana, po ś rednictwo finansowe pozosta ł e, gdzie indziej niesklasyfikowane). (dowód: karta 15-17) Dzia ł alno ść Spó ł ki polega w szczególno ś ci na zawieraniu z konsumentami umów tzw. kontraktów o udzielenie po ż yczki cywilnoprawnej. Spó ł ka dzia ł a na terenie ca ł ego kraju i wsz ę dzie stosuje taki sam wzorzec umowny sk ł adaj ą cy si ę z dwóch cz ęś ci „Kontraktu nr … o udzielenie po ż yczki cywilnoprawnej” i Regulaminu. Od sierpnia br posiada tak ż e biuro obs ł ugi klienta w Tychach. 3. Swoje us ł ugi Spó ł ka reklamuje za pomoc ą og ł osze ń zamieszczanych w prasie, m.in. w ogólnopolskim dzienniku „Fakt” i 73 innych tytu ł ach o zasi ę gu przewa ż nie lokalnym (wykaz tytu ł ów prasowych - dowód: karta 21,22). Og ł oszenia prasowe zawieraj ą nast ę puj ą ce has ł a: „Po co Ci kredyt najlepsza jest nasza po ż yczka”, „w 24 h rozpatrzenie wniosku”, „od 3,4% mar ż y”, „Uproszczone procedury”, „Oprocentowanie na poziomie unijnym”, „Pomoc w wypadkach losowych”. Ponadto Spó ł ka rozpowszechnia ulotki reklamuj ą ce swoj ą dzia ł alno ść , które oprócz ww. sloganów zawieraj ą nast ę puj ą ce has ł a: „oprocentowanie na poziomie Unii Europejskiej” (poni ż ej 4%), „mo ż liwo ść wyboru okresu sp ł aty od 5 do 25 lat, „minimum formalno ś ci” powo ł uj ą c si ę przy tym na wizerunek „Instytucji silnej, wiarygodnej i otwartej na potrzeby klienta” której „zaufa ł o ju ż 31 % Polaków”. Na ulotce przedstawiono tak ż e porównanie z kredytem bankowym, wskazuj ą ce na korzy ś ci przy wyborze oferty URiWF zamiast ofert bankowych. 4. Komplet dokumentów przedk ł adanych klientowi podpisuj ą cemu umow ę ze Spó ł k ą sk ł ada si ę z: „Kontraktu nr .. o udzielenie po ż yczki cywilnoprawnej” (zw. dalej „Kontrakt nr …”, dowód: karta 18) i Regulaminu (dowód: karta: 19 Na tre ść umowy sk ł adaj ą si ę łą cznie postanowienia uj ę te w Umowie, jak i Regulaminu. (dowód karta:18, 19) Na druku „Kontrakt nr …” wyszczególnione s ą dane klienta oraz informacje dotycz ą ce „po ż yczki”, która ma by ć przekazana do dyspozycji klienta. Informacje na temat 4 po ż yczki wyszczególniono w rubryce „Po ż yczka”, w oddzielnych pozycjach, jako: przedzia ł po ż yczkowy, harmonogram sp ł aty (w miesi ą cach), sta ł a miesi ę czna rata kapita ł owa, miesi ę czne odsetki umowne, miesi ę czna sta ł a rata kompletna, op ł ata przygotowawcza i prowizja. Ponadto na druku „Kontrakt nr …” wyszczególniono w 16 punktach „Warunki Kontraktu” z informacj ą umieszczon ą pod punktami Warunków Kontraktu, i ż Regulamin stanowi integraln ą cz ęść kontraktu. Zgodnie z pkt 2 Warunków Kontraktu „Przedmiotem Kontraktu jest uczestnictwo Klienta w programie URiWF, którego celem jest przyznanie i przekazanie klientowi po ż yczki”. Stosownie do pkt 4 Warunków Kontraktu „Po ż yczka z przedzia ł u po ż yczkowego jest to kwota, która zostanie przekazana przez URiWF na rachunek bankowy wskazany przez Klienta po przyznaniu po ż yczki w procesie przydzia ł u po ż yczek i spe ł nieniu warunków okre ś lonych w niniejszym kontrakcie i regulaminie (…)”. Zgodnie z § 7 pkt 2 Regulaminu „Przydzia ł po ż yczki mog ą uzyska ć wy łą cznie Klienci, którzy maj ą uregulowane wszelkie zobowi ą zania wobec URiWF i spe ł niaj ą wszystkie wymogi na ł o ż one na nich kontraktem”. Natomiast zgodnie z § 7 pkt 5 „proces przydzia ł u po ż yczek mo ż e by ć uznany za niewa ż ny przez URiWF je ś li procent skuteczno ś ci procesu skuteczno ś ci przydzia ł u po ż yczek jest mniejszy ni ż 80%. Ponadto stosownie do § 12 pkt 1 Regulaminu „ W przypadku gdyby procent terminowo sp ł acanych udzielonych ju ż po ż yczek spad ł poni ż ej 60% wówczas URiWF przy akceptacji Niezale ż nej Komisji Po ż yczkowej mo ż e dokona ć przeniesienia warto ś ci funduszy po ż yczkowych z danego procesu przydzia ł u po ż yczek na nast ę pny proces przy jednoczesnym wstrzymaniu przydzia ł u po ż yczek a zgodnie z § 12 pkt 2 Regulaminu „Je ż eli w ci ą gu dwóch kolejnych procesów przydzia ł ów po ż yczek procent terminowej sp ł acalno ś ci udzielonych ju ż po ż yczek b ę dzie ni ż szy ni ż 60% udzielonych po ż yczek URiWF upowa ż niona jest do odraczania lub wstrzymywania procesów po ż yczek i podj ę cia innego rozwi ą zania, które najlepiej pos ł u ż y interesom URiWF i Klientom oraz umo ż liwi dalsze funkcjonowanie w Programie klientom” . Na formularzu umownym „ Kontrakt nr …na udzielenie PO Ż YCZKI CYWILNOPRAWNEJ ” znajduje si ę ponadto wyeksponowany grubsz ą czcionk ą zapis: „Wyp ł ata po ż yczki z przedzia ł u po ż yczkowego nast ą pi w terminie 11 dni”, z dopiskiem mniejsz ą czcionk ą : „ roboczych od momentu otrzymania przez Uni ę Rozwoju i Wspierania Finansowego Sp. z o.o. od Po ż yczkobiorcy dyspozycji wyp ł aty po ż yczki”. Regulamin stanowi ą cy integraln ą cz ęść umowy zosta ł pierwotnie sporz ą dzony drobn ą , rozja ś nion ą czcionk ą na zakratkowanych g ę sto arkuszach (karta 7-8), Nast ę pnie Spó ł ka przes ł a ł a kopi ę nowej wersji szaty graficznej umowy, któr ą zmieniono w ten sposób, ż e t ł o ma kolor szary zbli ż ony odcieniem do koloru czcionki. (dowód: karta 7-8, 35-36) 5. Od wrze ś nia do dnia 8 grudnia br. do Miejskiego Rzecznika Konsumentów w Tychach zg ł osi ł o si ę łą cznie 55 osób, które czu ł y si ę oszukane przez Spó ł k ę . Konsumenci zawierali umow ę ze Spó ł k ą „Kontrakt nr ... o udzielenie po ż yczki cywilnoprawnej” w przekonaniu, ż e otrzymaj ą ś rodki pieni ęż ne w ci ą gu 11 dni od podpisania umowy, bez ż adnych warunków wst ę pnych. Swoj ą wiedz ę na temat po ż yczki opierali na podstawie informacji zamieszczanych w reklamach prasowych i ulotkach rozprowadzanych przez Spó ł k ę oraz na podstawie informacji przekazanych przez pracownika biura obs ł ugi klienta (dowód: karta 60) Skarga na dzia ł ania Spó ł ki, wp ł yn ęł a tak ż e bezpo ś rednio do Delegatury UOKiK we Wroc ł awiu (dowód, skarga Dariusza Furmana z Parczewa: karta 56). 3. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów zwa ż y ł co nast ę puje: 5 Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów okre ś la warunki rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasady podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przedsi ę biorców i konsumentów (art. 1 ust. 1). Rozpatrywana sprawa ma charakter publiczno- prawny, albowiem wi ąż e si ę z ochron ą interesu wszystkich konsumentów zawieraj ą cych ze Spó ł k ą umow ę „Kontrakt nr … o udzielenie po ż yczki cywilnoprawnej”. Umowa ta mo ż e by ć zawierana z nieograniczon ą liczb ą konsumentów, którzy kieruj ą c si ę tre ś ci ą reklam i ulotek rozpowszechnianych na obszarze ca ł ego kraju, decyduj ą si ę na zawarcie umowy ze Spó ł k ą , wed ł ug zasad ustalonych we wzorcu umownym. Zgodnie z art.23a ust.1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów: „Przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów”. Zgodnie za ś z art.23a ust.2 powo ł anej ustawy „Za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci (...) naruszanie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł ne informacji (…), nieuczciw ą lub wprowadzaj ą c ą w b łą d reklam ę (...) i inne czyny nieuczciwej konkurencji godz ą ce w zbiorowe ineresy konsumentów”. Zbiorowe interesy konsumentów podlegaj ą zatem ochronie prawnej przed godz ą cymi w nie naruszeniami polegaj ą cymi na sprzecznych z prawem (zakazanych przez przepisy innych ustaw) oraz zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego i dobrymi obyczajami, dzia ł aniach przedsi ę biorców. Tworz ą c katalog dzia ł a ń , które b ę d ą uznawane za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów ustawodawca pos ł u ż y ł si ę zwrotem „w szczególno ś ci”. Oznacza to, ż e wskazany katalog ma charakter przyk ł adowy. Zamiarem ustawodawcy by ł o uznanie za praktyk ę dzia ł a ń , które naruszaj ą przepisy innych ustaw. W przepisie art.23a ustawy nie ma odwo ł ania do konkretnych ustaw (z tego wzgl ę du, i ż by ł oby to sprzeczne z zasadami poprawnej legislacji, ale tak ż e ogranicza ł o Prezesa UOKiK w jego decyzjach w sprawie niedozwolonych praktyk naruszaj ą cych interesy konsumentów). Zgodnie z uzasadnieniem projektu rz ą dowego ustawy z dnia 5 lipca 2002 r., nowelizuj ą cej ustaw ę o ochronie (...) „Same przepisy art. 23a- 23d nie reguluj ą konstrukcji bezprawno ś ci dzia ł a ń przedsi ę biorcy. Dzia ł ania te mog ą okaza ć si ę bezprawne w razie ustalenia, ż e dosz ł o do naruszenia przepisów innych ustaw, a tak ż e zasad wspó łż ycia spo ł ecznego i dobrych obyczajów” (druk sejmowy nr 366, s.20). Istota zarzucanych przez Wnioskodawc ę praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów sprowadza si ę do: 1) Stosowania przez Spó ł k ę reklamy wprowadzaj ą cej w b łą d o której stanowi art.16 ust.1 pkt 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz.U. Nr 47, poz.211 ze zm.); 2) Naruszenia przez Spó ł k ę obowi ą zku udzielenia konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji w stosowanym formularzu umownym; 3) Naruszenia przez Spó ł k ę zasad dobrych obyczajów poprzez zastosowanie nieczytelnej formy graficznej wzorca. Przes ł ankami zastosowania art.23 a powo ł anej ustawy w niniejszej sprawie jest: a) bezprawno ść dzia ł ania przedsi ę biorcy; b) godzenie tymi dzia ł aniami w interes konsumenta, c) naruszenie zbiorowego interesu konsumentów. 6 Ad.a) 1) Przedmiotem niniejszego post ę powania jest m.in. rozpatrzenie zarzutu stosowania przez Spó ł k ę nieuczciwej reklamy poprzez zamieszczanie w ogólnopolskim dzienniku „Fakt” i innych tytu ł ach prasowych og ł osze ń reklamowych zawieraj ą cych nast ę puj ą ce has ł a: „Po co Ci kredyt najlepsza jest nasza po ż yczka”, „w 24 h rozpatrzenie wniosku”, „od 3,4% mar ż y”, „Uproszczone procedury”, „Oprocentowanie na poziomie unijnym”, „Pomoc w wypadkach losowych”. Tym samym zarzutem obj ę te s ą niektóre tre ś ci rozpowszechnianych ulotek, zawieraj ą cych has ł a: „oprocentowanie na poziomie Unii Europejskiej” (poni ż ej 4%), „mo ż liwo ść wyboru okresu sp ł aty od 5 do 25 lat, „minimum formalno ś ci” oraz powo ł ywanie si ę przez Spó ł k ę na wizerunek „Instytucji silnej, wiarygodnej i otwartej na potrzeby klienta” której „zaufa ł o ju ż 31 % Polaków”, jak równie ż przedstawienie na tych ulotkach porównania w ł asnej oferty udzielanych po ż yczek z kredytem bankowym, wskazuj ą ce na korzy ś ci przy wyborze oferty URiWF zamiast kredytowych ofert bankowych. Reklama spe ł nia nie tylko funkcj ę informacyjn ą ale równie ż nak ł ania do skorzystania z danej us ł ugi b ą d ź zakupu towaru. W zwi ą zku z czym przy ocenie reklamy wprowadzaj ą cej w b łą d, zgodnie z art.16 ust.2 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji nale ż y uwzgl ę dni ć m.in. jej wp ł yw na zachowanie konsumenta i podejmowane przez niego decyzje co do wyboru przedmiotu transakcji i kontrahenta. Jest oczywiste, ż e decyzje podj ę te przez konsumenta w oparciu o informacje nierzetelne, niepe ł ne lub zafa ł szowane mog ą by ć dla niego niekorzystne i prawdopodobnie konsument w ogóle by ich nie podj ął , gdyby informacje zawarte w og ł oszeniach prasowych podawa ł y, i ż Spó ł ka prowadzi dzia ł alno ść kredytow ą w ramach tzw. Europejskiego Programu Pomocy Finansowej a warunkiem uzyskania „po ż yczki” jest uczestnictwo w tym programie i spe ł nienie przez klienta szeregu dodatkowych wymogów. W opinii Prezesa Urz ę du wyobra ż enia konsumenta powsta ł e po przeczytaniu wymienionych hase ł reklamowych o mo ż liwo ś ci szybkiego uzyskania kredytu/po ż yczki w postaci otrzymania do dyspozycji ś rodków finansowych na okre ś lone cele s ą oparte na nieprawdziwych informacjach reklamowych: „Po co Ci kredyt najlepsza jest nasza po ż yczka”, „w 24 h rozpatrzenie wniosku”, „Uproszczone procedury”, „minimum formalno ś ci”. Informacja na temat ł atwego i prostego sposobu uzyskania ś rodków finansowych, w przypadku wielu klientów, ma decyduj ą ce znaczenie dla podj ę cia decyzji w kwestii skorzystania z oferty Spó ł ki jako szybkiej mo ż liwo ś ci uzyskania ś rodków pieni ęż nych. Omawiane has ł a reklamowe zawieraj ą zwroty sugeruj ą ce, ż e ś rodki finansowe zostan ą szybko udost ę pnione. Slogany te wywo ł uj ą tak ż e przekonanie u konsumenta, ż e realizacja potrzeb konsumpcyjnych nast ę puje w sposób prosty i szybki, zanim nast ą pi konieczno ść wp ł acania kolejnych rat. Analizuj ą c wymienione og ł oszenia reklamowe odnosi si ę wra ż enie, ż e oferta Spó ł ki zbli ż ona jest do oferty bankowej, jednak bez konieczno ś ci spe ł nienia szeregu warunków wymaganych przez instytucje bankowe, przy sk ł adaniu wniosku kredytowego. Jak wynika jednak z postanowie ń Regulaminu – wbrew has ł om zawartym w og ł oszeniach i ulotkach reklamowych – uzyskanie przez klienta kwoty po ż yczki nie nast ę puje zaraz po z ł o ż eniu wniosku i podpisaniu Kontraktu. Umowa zawierana z URiWF dotyczy bowiem przyst ą pienia do tzw. Europejskiego Programu Pomocy Finansowej, który – zgodnie z § 6.1 Regulaminu - jest programem zainicjowanym przez URiWF a którego celem jest przekazywanie na zasadach okre ś lonych w Regulaminie, „przedzia ł ów po ż yczkowych” stronom kontraktu. Klient otrzymuje „przedzia ł po ż yczkowy” po przeprowadzeniu skomplikowanej procedury oraz po spe ł nieniu dodatkowych warunków – i tak np. • Zgodnie z § 7 pkt 3 Regulaminu „ Inauguracyjny przydzia ł po ż yczki odb ę dzie si ę w miejscu i czasie ustalonym przez URWiF nie wcze ś niej ni ż w ci ą gu 14 dni roboczych od zamkni ę cia miesi ą ca rozliczeniowego. Kolejne terminy dyspozycji ś rodków z 7 URWiF i przydzia ł u po ż yczek odbywa ć si ę b ę d ą w miejscu i ustalonym ka ż dorazowo czasie przez URWiF, jednak przy cz ę stotliwo ś ci mniejszej ni ż dwa tygodnie, o czym b ę d ą powiadamiani klienci ”; • Zgodnie z § 7 pkt 4 Regulaminu „ Klient sk ł ada o ś wiadczenie finansowe – o ś wiadczenie w zakresie wielko ś ci po ż yczki i okresu jej sp ł aty. Przed ł o ż enie o ś wiadczenia finansowego jest warunkiem koniecznym do udzielenia po ż yczki. Wa ż no ść skuteczno ś ci procesu przydzia ł u po ż yczek uzale ż niona jest od ilo ś ci o ś wiadcze ń z ł o ż onych w poszczególnych procesach przydzia ł u po ż yczek ”; • Zgodnie z § 7 pkt 5 Regulaminu „ Proces przydzia ł u po ż yczek mo ż e by ć uznany za niewa ż ny przez URWiF je ś li procent skuteczno ś ci przydzia ł u po ż yczek jest mniejszy ni ż 80%. W innym wypadku mo ż e nast ą pi ć ustalenie kolejnego terminu dla procesu przydzia ł u po ż yczek” ; • Zgodnie z § 7 pkt 16 Regulaminu „ Przydzia ł po ż yczki otrzymuje klient, który z ł o ż y o ś wiadczenie finansowe o najwy ż szej warto ś ci z którego wynika najkrótszy czasokres sp ł aty oraz kolejne o ś wiadczenie finansowe o najwy ż szej warto ś ci do wyczerpania funduszy przeznaczonych na rzecz procesu przydzia ł u po ż yczki” • Zgodnie z § 12 pkt 1 Regulaminu „ W przypadku gdyby procent terminowo sp ł acanych udzielonych ju ż po ż yczek spad ł poni ż ej 60% wówczas URiWF przy akceptacji Niezale ż nej Komisji Po ż yczkowej mo ż e dokona ć przeniesienia warto ś ci funduszy po ż yczkowych z danego procesu przydzia ł u po ż yczek na nast ę pny proces przy jednoczesnym wstrzymaniu przydzia ł u po ż yczek ”; • Zgodnie z § 12 pkt 2 Regulaminu „ Je ż eli w ci ą gu dwóch kolejnych procesów przydzia ł ów po ż yczek procent terminowej sp ł acalno ś ci udzielonych ju ż po ż yczek b ę dzie ni ż szy ni ż 60% udzielonych po ż yczek URiWF upowa ż niony jest do odraczania lub wstrzymywania procesów po ż yczek i podj ę cia innego rozwi ą zania, które najlepiej pos ł u ż y interesom URiWF i Klientom oraz umo ż liwi dalsze funkcjonowanie w Programie klientom ”. Ponadto, omawiane has ł a reklamowe sugeruj ą , i ż oferowana przez Spó ł k ę „po ż yczka” mo ż e by ć przeznaczona na dowolny cel konsumpcyjny. Slogany: „Po co Ci kredyt najlepsza jest nasza po ż yczka”, „w 24 h rozpatrzenie wniosku”, „Uproszczone procedury”, „Pomoc w wypadkach losowych”, wywo ł uj ą przekonanie u konsumenta, ż e dzi ę ki uzyskanym od Spó ł ki ś rodkom finansowym b ę d ą mogli zaspokoi ć dowolne potrzeby konsumpcyjne. Przekonuj ą do tego tak ż e umieszczone na ulotkach zdj ę cia samochodu i komputera oraz informacje na ulotce, i ż oferta Spó ł ki (tzw. „oferta specjalna”) skierowana jest do osób zad ł u ż onych, bez umowy o prac ę , pracuj ą cych dorywczo (sezonowo), osób z nieuregulowanym stosunkiem do s ł u ż by wojskowej, emerytów, rencistów, osób na zasi ł ku oraz „wszystkich potrzebuj ą cych kapita ł u w formie niskooprocentowanych po ż yczek” Jednak – jak wynika z tre ś ci „Kontraktu nr …” - ś rodki finansowe przekazane przez URWiF mog ą by ć przeznaczone tylko na zaspokajanie potrzeb mieszkaniowych klienta, enumeratywnie wymienionych w pkt 3 Warunków Kontraktu, tj. wy łą cznie na nabycie w ł asno ś ci nieruchomo ś ci, ekspetatywy odr ę bnej w ł asno ś ci lokalu, budow ę , odbudow ę , rozbudow ę , nadbudow ę , przebudow ę , remont budynku lub lokalu stanowi ą cego odr ę bn ą nieruchomo ść lub na nabycie spó ł dzielczego w ł asno ś ciowego prawa do lokalu mieszkalnego, wniesienie wk ł adu budowlanego oraz na sp ł at ę kredytu zaci ą gni ę tego na cele o których mowa w niniejszym punkcie ”. Tak wi ę c zaw ęż enie przeznaczenia ś rodków pieni ęż nych tylko do celów mieszkaniowych (zgodnie z cytowanym pkt 3 Regulaminu) pozostaje w sprzeczno ś ci z ww. has ł ami reklamowymi. Spó ł ka wzbudza u odbiorcy reklamy poczucie, i ż oferta dotyczy ł atwego sposobu uzyskania po ż yczki maj ą cej zaspokoi ć bie żą ce potrzeby konsumpcyjne 8 klienta, nawet „ma ł o wiarygodnego” dla banku. W ż adnym z zamieszczanych og ł osze ń prasowych, jak równie ż na rozpowszechnianych ulotkach nie ma informacji, i ż oferta Spó ł ki dotyczy udost ę pniania ś rodków finansowych tylko na zaspakajanie potrzeb mieszkaniowych konsumenta. (dowód: karta 20, 38,39, 41, 43) Z informacji przekazanych przez Wnioskodawc ę jednoznacznie wynikaj ą zamiary, z jakimi zwrócili si ę do Spó ł ki konsumenci. S ą oni zainteresowani pilnym uzyskaniem kredytu/po ż yczki a nie uczestnictwem w skomplikowanym programie prowadzonym przez URiWF. (dowód: pismo Wnioskodawcy - karta 60, e-mail konsumenta do Delegatury UOKiK we Wroc ł awiu - karta 56) Tak wi ę c wprowadzanie w b łą d przez Spó ł k ę skutkuje powstaniem mylnego wyobra ż enia u adresata reklamy, wywo ł anego tak ż e przez pomini ę cie istotnych dla niego informacji. W ż adnej z reklam (zarówno zamieszczanej w gazecie „FAKT”, jak i innych publikatorach oraz ulotkach) nie podano nawet wzmianki o tym, ż e ś rodki finansowe s ą przeznaczone tylko na cele mieszkaniowe oraz, ż e w rzeczywisto ś ci zawierana umowa nie jest umow ą po ż yczki w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego (inaczej ni ż to sugeruje nazwa „ Kontraktu o udzielenie po ż yczki cywilnoprawnej ” i niektóre postanowienia Warunków Kontraktu i Regulaminu). W reklamach tych, wystarczy ł oby zasygnalizowa ć , ż e przedmiotem umowy jest uczestnictwo w programie realizowanym przez Spó ł k ę zmierzaj ą cym do sfinansowania potrzeb mieszkaniowych klienta. Zaznaczy ć nale ż y, i ż tak ż e „r eklama niepe ł na uwa ż ana jest w doktrynie za informacj ę reklamow ą wprowadzaj ą c ą w b łą d ” (por. Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Komentarz, pod red. J Szwaji, wyd. C.H. Beck, Warszawa 2000, str. 460). Za reklam ę wprowadzaj ą c ą w b łą d nale ż y uzna ć równie ż takie zapisy w tre ś ci og ł osze ń i ulotek reklamowych jak „od 3,4% mar ż y”, „oprocentowanie na poziomie Unii Europejskiej” (poni ż ej 4%) poniewa ż wielko ś ci te nie s ą faktyczn ą stop ą procentow ą z tytu ł u odsetek, co wynika z tre ś ci Kontraktu, gdzie ju ż sam wskazany wspó ł czynnik WiBOR (stanowi ą cy tylko cz ęść rocznej wielko ś ci procentowej naliczanych odsetek) wynosi w za łą czonych egzemplarzach wzorców umownych - 7,35% (stopa procentowa WiBOR na dzie ń 27 lipca 2004 r.), a wi ę c jest dwukrotnie lub prawie dwukrotnie wy ż szy od reklamowanego oprocentowania. (dowód: karta 36) Nale ż y podnie ść , i ż „Wprowadzenie w b łą d cz ę sto wyst ę puje równie ż w przypadku u ż ywania w reklamie obiektywnie prawdziwych informacji, je ż eli wywo ł uj ą one u odbiorców mylne wra ż enie” (por. Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Komentarz pod red. J. Szwaji, wyd. C.H. Beck, Warszawa 2000, str. 460). Decyduj ą ce znaczenie maj ą przy tym wyobra ż enia adresatów reklamy a nie opinie reklamuj ą cych (por. Polskie Prawo Reklamy, I. Wiszniewska, Warszawa 1998, str. 32). Oczekiwania konsumentów co do rezultatów podpisanej umowy odbiegaj ą od faktycznych zobowi ą za ń umownych, które podejmuje Spó ł ka. Ś wiadcz ą o tym skargi konsumentów kierowane do Miejskiego Rzecznika Konsumentów w Tychach, który wyra ź nie zaznaczy ł , i ż „swoj ą wiedz ę na temat otrzymania po ż yczki konsumenci opierali na podstawie informacji zamieszczonych w reklamach prasowych” a skutkiem tego by ł o podpisanie przez nich umów z URiWF. Jako reklam ę wprowadzaj ą c ą w b łą d nale ż y tak ż e uzna ć slogan „zaufa ł o nam 31% Polaków”. Jest to informacja fa ł szywa i nieprawdziwa. Spó ł ka nie przedstawi ł a ż adnych danych uprawniaj ą cych do zamieszczania has ł a o powy ż szej tre ś ci. Ponadto na rozprowadzanych przez URiWF ulotkach przedstawiano porównanie oferty „kredytowej” Spó ł ki z ofertami kredytowymi banków, które obrazuje korzy ś ci p ł yn ą ce z wyboru oferty URiWF. W zestawieniu tym nie podano ż adnych informacji na temat banku 9 (banków), które uwzgl ę dniono w porównaniu. Analizuj ą c podane w ten sposób warto ś ci konsumenci odnosz ą wra ż enie, ż e oferta Spó ł ki jest znacznie korzystniejsza od ofert konkurencyjnych (nawet do prawie 30% ni ż szych kosztów kredytu przy kwocie 70 tys. z ł udzielonej na 25 lat). To jednak nie odpowiada rzeczywisto ś ci, bowiem prawdziwo ść tych danych jest uzale ż niona od tego jakie konkretne banki, czy instytucje finansowe zosta ł yby uwzgl ę dnione w tym zestawieniu. Bior ą c powy ż sze pod uwag ę , Prezes Urz ę du uzna ł , i ż zamieszczanie wymienionych wy ż ej hase ł reklamowych, zarówno w og ł oszeniach reklamowych m.in. w dzienniku „Fakt” i innych tytu ł ach prasowych, oraz w rozpowszechnianych przez Spó ł k ę ulotkach stanowi ł o bezprawne dzia ł anie Spó ł ki naruszaj ą ce art.16 ust.1 pkt 2 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji polegaj ą ce na stosowaniu wprowadzaj ą cej w b łą d reklamy i jednocze ś nie wype ł niaj ą ce pierwsz ą z przes ł anek praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów. 2) Prezes Urz ę du dokona ł analizy zebranych dowodów w zakresie zarzutów postawionych Spó ł ce dotycz ą cych braku rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji w stosowanym przez URiWF formularzu umownym „Kontrakt nr …”. Art.385 § 2 zd.1 kodeksu cywilnego stanowi, ż e „Wzorzec umowny powinien by ć sformu ł owany jednoznacznie i w sposób zrozumia ł y”. Umieszczenie w ww. wzorcu umownym wyeksponowanego zapisu: „Wyp ł ata po ż yczki z przedzia ł u po ż yczkowego nast ą pi w terminie 11 dni”, z dopiskiem mniejsz ą czcionk ą : „ roboczych od momentu otrzymania przez Uni ę Rozwoju i Wspierania Finansowego Sp. z o.o. od Po ż yczkobiorcy dyspozycji wyp ł aty po ż yczki” jest informacj ą nieprecyzyjn ą , poniewa ż zwa ż ywszy na tre ść wymienionych ju ż wy ż ej postanowie ń Regulaminu § 4 pkt 1, § 7 pkt 3,4,5 i 16 i § 12 pkt 1 i 2, termin udzielenia po ż yczki klientowi nie jest jednoznacznie okre ś lony i na podstawie zapisów wzorca umownego nie jest mo ż liwe dok ł adne okre ś lenie „momentu otrzymania przez Uni ę Rozwoju i Wspierania Finansowego Sp. z o.o. od Po ż yczkobiorcy dyspozycji wyp ł aty po ż yczki” a przez to ustalenie pocz ą tku biegu ww. 11-terminu wyp ł aty po ż yczki. W opinii Prezesa Urz ę du, w niniejszym wypadku, bezprawno ść dzia ł ania Spó ł ki polega na niedope ł nieniu okre ś lonego w przytoczonym art.385 § 2 zd.1 k.c. obowi ą zku. Zdaniem Prezesa Urz ę du stosowany przez Spó ł k ę wzorzec umowny zamiast wprost wskazywa ć pocz ą tek biegu ww. 11-dniowego terminu udzielenia po ż yczki, zawiera szereg niezrozumia ł ych i niejednoznacznych postanowie ń dotycz ą cych okoliczno ś ci otrzymania przez klienta „dyspozycji uzyskania po ż yczki”. Spó ł ka nie dope ł ni ł a zatem w tym przypadku obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, pe ł nej i prawdziwej informacji. Odno ś nie za ś u ż ycia przez Spó ł k ę samego s ł owa PO Ż YCZKA oraz „Przedzia ł Po ż yczkowy” we wzorcu umownym, ustalono, ż e tre ś ci ą umowy, wbrew jej nazwie „ Kontrakt nr ...o udzielenie po ż yczki cywilnoprawnej ”, nie jest udzielenie po ż yczki cywilnoprawnej, ale uczestnictwo klienta w tzw. Europejskim Programie Pomocy Finansowej (EPPF), którego celem jest sfinansowanie potrzeb klienta, wskazanych enumeratywnie w pkt 3 Warunków Kontraktu (takie jak m.in. nabycie nieruchomo ś ci lub prawa u ż ytkowania wieczystego, udzia ł u we wspó ł w ł asno ś ci, nieruchomo ś ci, remont budynku lub lokalu, nabycie prawa lokatorskiego lub w ł asno ś ciowego prawa do lokalu mieszkalnego). Tak wi ę c, w rozumieniu Warunków Kontraktu i Regulaminu u ż yte przez Spó ł k ę s ł owa „Po ż yczka” i „Przedzia ł Po ż yczkowy” nie odpowiadaj ą znaczeniu terminu „Po ż yczka” w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego. Skoro uzyskanie kwoty „Po ż yczki”/„Przedzia ł u Po ż yczkowego” jest mo ż liwe dopiero po spe ł nieniu si ę opisanego wy ż ej szeregu dodatkowych warunków (okre ś lonych w cytowanych wy ż ej zapisach umownych, m.in. w § 4 pkt 1, § 7 pkt 3,4,5 i 16 i § 12 pkt 1 i 2 Regulaminu), to nie mo ż na okre ś la ć ww. umowy mianem „Kontraktu o udzielenie po ż yczki cywilnoprawnej”. Kodeks cywilny wyra ź nie 10 okre ś la w art. 720 § 1 kodeksu cywilnego, i ż zobowi ą zanie po ż yczkobiorcy powstaje w momencie przekazania mu kwoty po ż yczki przez po ż yczkodawc ę . Innym czynnikiem wykluczaj ą cym nazwanie umowy „Po ż yczk ą ” s ą postanowienia umowne uzale ż niaj ą ce sytuacj ę po ż yczkobiorcy od zachowa ń osób trzecich. Chodzi tutaj o nast ę puj ą ce postanowienia umowne: • Zgodnie z § 7 pkt 2 Regulaminu „Przydzia ł po ż yczki mog ą uzyska ć wy łą cznie Klienci, którzy maj ą uregulowane wszelkie zobowi ą zania wobec URiWF i spe ł niaj ą wszystkie wymogi na ł o ż one na nich kontraktem”. Natomiast zgodnie z § 7 pkt 5 „proces przydzia ł u po ż yczek mo ż e by ć uznany za niewa ż ny przez URiWF je ś li procent skuteczno ś ci procesu skuteczno ś ci przydzia ł u po ż yczek jest mniejszy ni ż 80%. • Zgodnie z § 12 pkt 1 Regulaminu „ W przypadku gdyby procent terminowo sp ł acanych udzielonych ju ż po ż yczek spad ł poni ż ej 60% wówczas URiWF przy akceptacji Niezale ż nej Komisji Po ż yczkowej mo ż e dokona ć przeniesienia warto ś ci funduszy po ż yczkowych z danego procesu przydzia ł u po ż yczek na nast ę pny proces przy jednoczesnym wstrzymaniu przydzia ł u po ż yczek, • zgodnie z § 12 pkt 2 Regulaminu „Je ż eli w ci ą gu dwóch kolejnych procesów przydzia ł ów po ż yczek procent terminowej sp ł acalno ś ci udzielonych ju ż po ż yczek b ę dzie ni ż szy ni ż 60% udzielonych po ż yczek URiWF upowa ż niony jest do odraczania lub wstrzymywania procesów po ż yczek i podj ę cia innego rozwi ą zania, które najlepiej pos ł u ż y interesom URiWF i Klientom oraz umo ż liwi dalsze funkcjonowanie w Programie klientom” . Ww. postanowienia powoduj ą , i ż umowa nie ma charakteru dwustronnego, poniewa ż przewiduje powstanie okre ś lonych skutków umownych (istotnych dla stron kontraktu, bo dotycz ą cych terminu udzielenia klientowi „przedzia ł u po ż yczki) w zale ż no ś ci od zachowa ń innych podmiotów nie b ę d ą cych ani „po ż yczkodawc ą ”, ani „po ż yczkobiorc ą ”. Mo ż na uzna ć , i ż URiWF zawiera z klientami wielostronne umowy nienazwane przez kodeks cywilny, których istot ą jest wspó ł dzia ł anie stron zwi ą zane z uczestnictwem klientów w tzw. Europejskim Programie Pomocy Finansowej. Powy ż sza sytuacja powoduje, i ż nie mo ż na okre ś li ć takiej umowy mianem „po ż yczki” (w rozumieniu k.c.) z uwagi na fakt, i ż umowa po ż yczki uregulowana w k.c. ma dwustronny charakter. Zmiana dwustronnego charakteru ww. umowy na wielostronny zmienia sam ą istot ę tej umowy, wykluczaj ą c zastosowanie nazwy „po ż yczka cywilnoprawna” przewidzianej na gruncie kodeksu cywilnego dla umów spe ł niaj ą cych cechy o których stanowi art.720 § 1 k.c. U ż ycie s ł owa „po ż yczka” w tytule wzorca umownego stanowi wi ę c informacj ę nienazwan ą dla konsumentów, którzy mog ą zawiera ć ww. umowy w prze ś wiadczeniu, i ż podpisuj ą umowy po ż yczki w rozumieniu kodeksu cywilnego. Reasumuj ą c, poprzez pos ł ugiwanie si ę terminem „PO Ż YCZKA” i „Przedzia ł Po ż yczkowy” bez dodatkowych wyja ś nie ń i informacji, ż e zawierana przez konsumenta umowa z URiWF nie jest „po ż yczk ą ” w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego Spó ł ka naruszy ł a art.385 § 2 zd.1 k.c. i nie dope ł ni ł a obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, pe ł nej i prawdziwej informacji. Tak wi ę c pierwsza przes ł anka zastosowania art.23a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zosta ł a w tym wypadku spe ł niona. 3) W niniejszej sprawie poddano analizie form ę graficzn ą wzorca, albowiem w opinii Wnioskodawcy jest ona nieczytelna, a dotyczy to w szczególno ś ci zapisów Regulaminu, na podstawie których Konsument móg ł by si ę zorientowa ć , ż e po ż yczk ę mo ż e otrzyma ć w czasie 11 bli ż ej nieokre ś lonym, nawet po wielu latach (druk Regulaminu to drobna, rozja ś niona czcionka na zakratkowanych g ę sto arkuszach). Zbiorowe interesy konsumentów podlegaj ą ochronie przed dzia ł aniami przedsi ę biorców, które s ą sprzeczne z prawem. Ochrona ta nie dotyczy tylko dzia ł a ń polegaj ą cych na naruszeniu przepisów okre ś lonych aktów prawnych, ale tak ż e dzia ł a ń koliduj ą cych z zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego i dobrymi obyczajami. „Dobre obyczaje”, nie b ę d ą c normami prawnymi, s ą normami post ę powania, podobnie jak „,zasady wspó łż ycia spo ł ecznego” (zob. Wolter Ignatowicz, Stefaniuk, Prawo cywilne, wyd. 2., s. 72 i nast.) oraz „ustalone zwyczaje” których powinny przestrzega ć osoby fizyczne oraz inne podmioty prowadz ą ce dzia ł alno ść gospodarcz ą . Tre ść „dobrych obyczajów” oraz podmiotowy i przedmiotowy zakres powinno ś ci ich przestrzegania wymaga dookre ś lenia (sprecyzowania) i konkretyzacji. Zadanie to przypada przede wszystkim orzecznictwu, wspomaganemu przez nauk ę , zw ł aszcza prawa i ekonomii, oraz organizacjom przedsi ę biorców i konsumentów ustalaj ą cych w ł a ś ciwe, uczciwe prawid ł a (zasady) post ę powania. Dzia ł anie Spó ł ki polegaj ą ce na zastosowaniu jako t ł a g ę stej kratki pod tekstem Regulaminu napisanego drobn ą , rozja ś nion ą czcionk ą jest sprzeczne z dobrymi obyczajami. Nawet po zmianie „zakratkowanego” t ł a na kolor szary, odczytanie tekstu Regulaminu jest w dalszym ci ą gu utrudnione, ze wzgl ę du na to, i ż bardzo drobna czcionka jest kolorystycznie zbli ż ona do t ł a na którym j ą zamieszczono. Spó ł ka nie poda ł a ż adnego racjonalnego wyja ś nienia uzasadniaj ą cego zastosowanie takiej formy graficznej Regulaminu, która w istotny sposób utrudnia zapoznanie si ę z jego tre ś ci ą . Spó ł ka ograniczy ł a si ę tylko do informacji, ż e „szata graficzna regulaminu zosta ł a zmieniona” (dowód, karta: 24), jednak – jak wspomniano – dokonana zmiana t ł a na której znajduje si ę tre ść Regulaminu nie jest wystarczaj ą ca i w dalszym ci ą gu forma Regulaminu utrudnia w istotny sposób zapoznanie si ę z jego tre ś ci ą . W opinii Prezesa jest to niew ą tpliwie czynnik maj ą cy zniech ę ci ć klienta do wnikliwego zapoznania si ę z Regulaminem (dowód: karta 18,19,36,37) i w konsekwencji uniemo ż liwi ć mu zapoznanie si ę z tre ś ci ą umowy przed jej podpisaniem. Reasumuj ą c, zastosowan ą przez URiWF szat ę graficzn ą Regulaminu nale ż y uzna ć za sprzeczn ą z dobrymi obyczajami, zw ł aszcza w sytuacji gdy jednym z uczestników umowy jest profesjonalny przedsi ę biorca a drugim konsument, wymagaj ą cy w tym wypadku szczególnej ochrony prawnej i któremu powinno si ę umo ż liwi ć dok ł adne zapoznanie si ę z tre ś ci ą umowy. Zastosowanie takiej formy graficznej cz ęś ci wzorca umownego tj. tre ś ci Regulaminu, niew ą tpliwie takich warunków nie stwarza. Tym samym pierwsza przes ł anka zastosowania art.23a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zosta ł a tak ż e w zakresie tego zarzutu spe ł niona. Ad. b) Opisane dzia ł ania Spó ł ki godz ą w interes konsumenta. Og ł oszenia prasowe zamieszczane w gazecie „Fakt” i innych tytu ł ach prasowych stanowi ą reklam ę wprowadzaj ą c ą w b łą d, polegaj ą c ą w szczególno ś ci na pomini ę ciu istotnych dla konsumenta informacji. Og ł oszenia te powoduj ą przez to tworzenie mylnego wyobra ż enia u konsumentów którzy w przekonaniu, i ż zawieraj ą umow ę po ż yczki sk ł aniaj ą si ę do podpisywania umów ze Spó ł k ą . Zawarte w ww. og ł oszeniach prasowych i ulotkach informacje s ą nierzetelne i niepe ł ne, poniewa ż nie stwarzaj ą mo ż liwo ś ci podj ę cia racjonalnej decyzji przez konsumenta, który pozostaje w b łę dnym prze ś wiadczeniu, i ż skorzystanie przez niego z oferty Spó ł ki wi ąż e si ę z mo ż liwo ś ci ą uzyskania szybkiego kredytu/po ż yczki oraz ponoszeniem kosztów z tego tytu ł u dopiero po jego uzyskaniu. Tak wi ę c og ł oszenia reklamowe Spó ł ki mog ą powodowa ć ujemne skutki ekonomiczne dla konsumentów, którzy pod wp ł ywem informacji 12 na temat mo ż liwo ś ci szybkiego pozyskania ś rodków finansowych, podpisywali umow ę ze Spó ł k ą , bez rozeznania, i ż przyst ę puj ą do tzw. Europejskiego Programu Pomocy Finansowej, gdzie przyznanie ś rodków finansowych klientowi jest procesem wymagaj ą cym do klienta spe ł nienia szeregu dodatkowych warunków. Ś wiadczy o tym tre ść umowy oraz skargi konsumentów o których poinformowa ł Miejski Rzecznik Konsumentów w Tychach (dowód: karta 60) oraz skarga konsumenta Dariusza Furmana skierowana e-mailem do Delegatury UOKiK we Wroc ł awiu (dowód, karta: 56). Sytuacja wygl ą da podobnie z powodu u ż ycia przez Spó ł k ę terminów „Po ż yczka” i „Przedzia ł Po ż yczkowy” w tek ś cie umowy oraz jej nazwie („Umowa nr … o udzielenie PO Ż YCZKI CYWILNOPRAWNEJ) oraz tak ż e z powodu umieszczenia wyeksponowanego zapisu: „ Wyplata po ż yczki z przedzia ł u po ż yczkowego nast ą pi w terminie 11 dni”, z dopiskiem mniejsz ą czcionk ą : „ roboczych od momentu otrzymania przez Uni ę Rozwoju i Wspierania Finansowego Sp. z o.o. od Po ż yczkobiorcy dyspozycji wyp ł aty po ż yczki. Kieruj ą c si ę ww. informacjami zamieszczonymi na formularzu umownym Konsument mo ż e przyst ą pi ć do umowy dotycz ą cej uczestnictwa w „Europejskim Programie Pomocy Finansowej” z b łę dnym przekonaniem, i ż zawiera umow ę po ż yczki w rozumieniu k.c. oraz, ż e kwot ę tej po ż yczki otrzyma w ci ą gu 11 dni od podpisania umowy. Wi ąż e si ę to dla konsumenta z ujemnymi konsekwencjami ekonomicznymi, poniewa ż zamiast szybkiego uzyskania kwoty po ż yczki, zobowi ą zuje si ę on do ponoszenia okre ś lonych ci ęż arów ekonomicznych bez gwarancji, i ż kwot ę po ż yczki uzyska w szybkim terminie. Je ś li chodzi o nieczyteln ą form ę umowy, powoduje ona istotn ą trudno ść dla konsumenta chc ą cego wnikliwie zapozna ć si ę z jej tre ś ci ą . Zwa ż ywszy, i ż warunki umowy reguluj ą bardzo skomplikowan ą procedur ę , nieczytelna grafika powoduje, i ż konsument nie zapozna si ę przed podpisaniem umowy z jej tre ś ci ą . Podpisze zobowi ą zanie w b łę dnym przekonaniu, i ż zawiera umow ę po ż yczki w rozumieniu kodeksu cywilnego. Podobnie jak wy ż ej b ę dzie si ę to wi ą za ł o dla konsumenta z ujemnymi konsekwencjami ekonomicznymi, poniewa ż zamiast szybkiego uzyskania po ż yczki, musi ponie ść okre ś lone ci ęż ary finansowe bez gwarancji, i ż po ż yczk ę uzyska w szybkim terminie. W zwi ą zku z powy ż szym wype ł niona zosta ł a druga z przes ł anek ww. art. 23a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów tj. godzenie tymi praktykami w interes konsumenta. Ad. c) Wymienione wy ż ej dzia ł ania Spó ł ki dotycz ą zbiorowego interesu konsumentów. Zgodnie z art. 23a ust. 1 zd. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zbiorowym interesem konsumentów nie jest suma indywidualnych interesów konsumentów. Umow ę ze Spó ł k ą mo ż e zawrze ć ka ż dy, kto w jakikolwiek sposób, zw ł aszcza z og ł osze ń prasowych, dowiedzia ł si ę o dzia ł alno ś ci Spó ł ki i jej ofercie. Reklama zamieszczana w prasie (w tytule „FAKT” i innych w publikatorach na terenie ca ł ego kraju) jest dost ę pna dla ka ż dego konsumenta, który potencjalnie móg ł by si ę z ni ą zetkn ąć . „Oznacza to, ż e by ł a [reklama] skierowana do nieokre ś lonej zbiorowo ś ci, której interes naruszano przez publikacj ę reklamy” (wyrok S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 23 czerwca 2004 r., sygn. Akt XVII Ama 66/03). Wzorce umowne URiWF tak ż e mog ą by ć przedstawiane nieograniczonej ilo ś ci osób, które po zapoznaniu si ę z tre ś ci ą reklamy prasowej lub ulotki skierowa ł y si ę do biur Spó ł ki na obszarze ca ł ego kraju, w celu ewentualnego zawarcia umowy. Tym samym wype ł niona zosta ł a trzecia z przes ł anek ww. art. 23a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , tj. naruszenie zbiorowych interesów konsumentów. 13 Prezes UOKiK stwierdza wi ę c, ż e zosta ł y spe ł nione łą cznie wszystkie przes ł anki dla zakwalifikowania opisanych dzia ł a ń Spó ł ki jako praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów , okre ś lonej w art. 23a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W zwi ą zku z powy ż szym orzeczono jak w punkcie I ppkt 1), 2) i 3) osnowy niniejszej decyzji. Odno ś nie zarzutu uznania za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów zamieszczenie has ł a „mo ż liwo ść wyboru okresu sp ł aty od 5 do 25 lat” na rozpowszechnianych przez Uni ę Rozwoju i Wspierania Finansowego Sp. z o.o. ulotkach reklamowych, Prezes Urz ę du stwierdza, i ż nie podziela opinii Wnioskodawcy w tym zakresie, poniewa ż powy ż szy zapis jest tylko informacj ą o mo ż liwych okresach kredytowania i nie stwarza u konsumentów ż adnych b łę dnych prze ś wiadcze ń co do istotnych elementów umowy zawieranej z URWiF, zw ł aszcza ż e w tek ś cie wzorca umownego strony ustalaj ą przebieg sp ł aty zobowi ą zania przez konsumenta (pozycja: „harmonogram sp ł aty … mies.). Tak wi ę c nie mo ż na uzna ć zakwestionowanego zapisu na ulotkach reklamowych za bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy polegaj ą ce na stosowaniu wprowadzaj ą cej w b łą d reklamy lub naruszaniu obowi ą zku udzielenia konsumentom rzetelnej, pe ł nej i prawdziwej informacji. Ponadto zamieszczenie tego typu informacji w reklamach, czy ulotkach reklamowych nie godzi w ż aden sposób w interes konsumenta, W zwi ą zku z powy ż szym orzeczono jak w punkcie II osnowy niniejszej decyzji. Na podstawie art. 23 c ust. 2 zd.2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urz ę du mo ż e nakaza ć publikacj ę decyzji w ca ł o ś ci lub w cz ęś ci na koszt przedsi ę biorcy. Poinformowanie konsumentów o naruszeniu przez Spó ł k ę zakazu stosowania reklamy wprowadzaj ą cej w b łą d, o naruszeniu obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, pe ł nej i prawdziwej informacji we wzorcach umownych pod nazw ą „Kontrakt nr … o udzielenie po ż yczki cywilnoprawnej” oraz o naruszeniu przez Spó ł k ę dobrych obyczajów poprzez stosowanie nieczytelnej formy graficznej wzorca umownego, Prezes Urz ę du uwa ż a za niezb ę dne. Wyznaczaj ą c tytu ł prasowy „FAKT” Prezes Urz ę du kierowa ł si ę okoliczno ś ci ą , i ż w ł a ś nie w tym ogólnopolskim dzienniku pojawia ł y si ę reklamy Spó ł ki b ę d ą ce przedmiotem zarzutów Wnioskodawcy, z kolei wyznaczaj ą c tytu ł „Gazeta Wyborcza” (cz ęść ogólnokrajowa) Prezes Urz ę du wzi ął pod uwag ę , i ż reklamy prasowe Spó ł ki pojawi ł y si ę w 74 tytu ł ach prasowych (najcz ęś ciej lokalnych) na terenie ca ł ego kraju i w zwi ą zku z tym postanowi ł wyznaczy ć jeden tytu ł prasowy o zasi ę gu ogólnopolskim W zwi ą zku z powy ż szym orzeczono jak w punkcie III osnowy niniejszej decyzji. Ponadto, stosownie do art. 100e ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urz ę du mo ż e nada ć decyzji rygor natychmiastowej wykonalno ś ci w ca ł o ś ci lub w cz ęś ci, je ż eli wymaga tego wa ż ny interes konsumentów. Rozstrzygaj ą c spraw ę b ę d ą c ą przedmiotem niniejszego post ę powania Prezes Urz ę du nada ł decyzji w punkcie I rygor natychmiastowej wykonalno ś ci, poniewa ż dalsze stosowanie przez Spó ł k ę reklam prasowych i ulotek stanowi ą cych reklam ę wprowadzaj ą c ą w b łą d oraz wzorców umownych w których naruszono obowi ą zek udzielenia konsumentowi pe ł nej, rzetelnej i prawdziwej informacji, jak równie ż naruszaj ą cych dobre obyczaje - prowadzi ł oby do zawierania kolejnych umów z naruszeniem ekonomicznych interesów konsumentów podpisuj ą cych umow ę ze Spó ł k ą i powodowa ł oby dla nich negatywne i nieodwracalne skutki finansowe. Nadanie rygoru natychmiastowej wykonalno ś ci w zakresie punktu III osnowy niniejszej decyzji, zdaniem Prezesa Urz ę du, jest niezb ę dnym ś rodkiem dla prawid ł owej 14 realizacji ochrony zbiorowych interesów konsumentów w niniejszej sprawie. Podanie do wiadomo ś ci publicznej osnowy przedmiotowej decyzji za pomoc ą popularnych tytu ł ów prasowych o zasi ę gu ogólnopolskim, tak ą ochron ę – zdaniem Prezesa Urz ę du – zapewnia. W przeciwnym razie ochrona zwi ą zana z naruszeniem ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zakresie dotycz ą cym zbiorowych interesów konsumentów mia ł aby charakter czysto iluzoryczny. W zwi ą zku z powy ż szym orzeczono jak w punkcie IV osnowy niniejszej decyzji. Stosownie do tre ś ci art.78 ust.1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art.479 28 § 2 k.p.c. - od niniejszej decyzji stronie przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatura we Wroc ł awiu, w terminie dwutygodniowym od dnia dor ę czenia decyzji. Z up. Prezesa UOKiK Dyrektor Delegatury UOKiK we Wroc ł awiu Zbigniew Jurczyk Otrzymuj ą : 1) Unia Rozwoju i Wspierania Finansowego Sp. z o.o. Ul. Czekoladowa 49A 52-326 Wroc ł aw 2) Miejski Rzecznik Konsumentów w Tychach Urz ą d Miasta Tychy Al. Niepodleg ł o ś ci 49 43-100 Tychy 15