RŁO-1/2005

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA w Ł ODZI Aleja Pi ł sudskiego 8 90-051 Ł ód ź , P - 73 Tel. (0-42) 636-36-89, Fax (0-42) 636-07-12 E-mail: lodz@uokik.gov.pl R Ł O/61-1/05/AS Ł ód ź , dnia 4 stycznia 2005 r. DECYZJA Nr R Ł O 1/2005 Na podstawie art. 23e ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t. j. Dz. U. z 2003 r., nr 86, poz. 804 z pó ź n. zm.) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. nr 18 poz. 172 ze zm.), po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów wszcz ę tego z urz ę du przeciwko Parafii Ko ś cio ł a Ewangelicko-Metodystycznego w Kielcach z siedzib ą przy ul. Ma ł opolskiej 6 prowadz ą cej dzia ł alno ść gospodarcz ą pod firm ą O ś rodek Nauczania J ę zyka Angielskiego „Metody ś ci” - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, wskazan ą w art. 23a ust. 1 i 2 w. w. ustawy, bezprawne, godz ą ce w interesy konsumentów dzia ł anie przedsi ę biorcy polegaj ą ce na: stosowaniu w Umowie o nauczanie j ę zyka angielskiego w O ś rodku Nauczania J ę zyka Angielskiego „Metody ś ci” w Kielcach postanowienia o tre ś ci: „W przypadku rezygnacji z nauki j ę zyka angielskiego w trakcie semestru wpisowe i uiszczone przez zleceniodawc ę op ł aty za nauk ę nie podlegaj ą zwrotowi”, wpisanego 14 sierpnia 2003 r. do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego (sygn. akt XVII Amc 34/01) i stwierdza si ę zaniechanie jej stosowania. Uzasadnienie I. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w ramach przeprowadzonego w terminie od 9 wrze ś nia 2004 r. do 25 pa ź dziernika 2004 r. badania wzorców umownych na rynku nauczania j ę zyków obcych w województwie ł ódzkim i ś wi ę tokrzyskim, zbada ł wzorce umowne stosowane przez Parafi ę Ko ś cio ł a Ewangelicko-Metodystycznego w Kielcach z siedzib ą przy ul. Ma ł opolskiej 6 (zwana dalej Parafi ą ) prowadz ą c ą dzia ł alno ść gospodarcz ą pod firm ą O ś rodek Nauczania J ę zyka Angielskiego „Metody ś ci” w Kielcach (zwany dalej O ś rodkiem). Analiza powy ż szych dokumentów wykaza ł a, i ż wzorzec umowny zawiera postanowienie mog ą ce stanowi ć niedozwolon ą klauzul ę umown ą wpisan ą do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego (zwany dalej Rejestrem). Z uwagi na powy ż sze, w dniu 5 listopada 2004 r. Delegatura Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Ł odzi w imieniu Prezesa Urz ę du moc ą postanowienia nr 1 wszcz ęł a post ę powanie w sprawie stosowania przez Parafi ę prowadz ą c ą O ś rodek praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cych na: bezprawnym, godz ą cym w interesy konsumentów dzia ł aniu polegaj ą cym na stosowaniu w Umowie o nauczanie j ę zyka angielskiego w O ś rodku Nauczania J ę zyka Angielskiego Metody ś ci w Kielcach postanowienia o tre ś ci: „W przypadku rezygnacji z nauki j ę zyka angielskiego w trakcie semestru wpisowe i uiszczone przez zleceniodawc ę op ł aty za nauk ę nie podlegaj ą zwrotowi”, analogicznego w skutkach i celu do postanowienia wpisanego 14 sierpnia 2003 r. do Rejestru (sygn. akt XVII Amc 34/01), co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 23a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t. j. Dz. U. z 2003 r., nr 86, poz. 804 ze zm.) – zwana dalej ustaw ą o ochronie (...). Odpowiadaj ą c na postawione zarzuty Parafia o ś wiadczy ł a, i ż postanowi ł a zaniecha ć stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów poprzez usuni ę cie z umowy kwestionowanego przez Prezesa Urz ę du zapisu ( dowód: pismo z dnia 23 listopada 2004 r.; karta 11). Ponadto na poparcie tego twierdzenia przedstawi ł a dowody w postaci obecnie obowi ą zuj ą cego wzorca umowy o ś wiadczenie us ł ugi nauczania j ę zyka angielskiego w O ś rodku ( dowód: pismo z dnia 11 grudnia 2004 r.; karty 14-15) oraz aneksu do umów obowi ą zuj ą cych ( dowód: pismo z dnia 27 grudnia 2004 r.; karty 17-18). II. Prezes Urz ę du ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny: 1. Parafia Ko ś cio ł a Ewangelicko-Metodystycznego w Kielcach prowadzi dzia ł alno ść gospodarcz ą pod firm ą O ś rodek Nauczania J ę zyka Angielskiego „Metody ś ci” na podstawie Uchwa ł y Rady Parafialnej Ko ś cio ł a Ewangelicko-Metodystycznego z dnia 28 sierpnia 2001 r. ( dowód: kserokopia uchwa ł y; karta 8). 2. W celu nawi ą zania stosunku zobowi ą zaniowego z konsumentami Parafia korzysta z formularza o nazwie Umowa o nauczanie j ę zyka angielskiego w O ś rodku Nauczania J ę zyka Angielskiego „Metody ś ci” w Kielcach – zwana dalej Umow ą ( dowód: karta 5). 3. Umowa w § 6 zawiera ł a zapis o tre ś ci: „W przypadku rezygnacji z nauki j ę zyka angielskiego w trakcie semestru wpisowe i uiszczone przez zleceniodawc ę op ł aty za nauk ę nie podlegaj ą zwrotowi” ( dowód: karta 5). III. Prezes Urz ę du ustali ł nast ę puj ą cy stan prawny: 1. Art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie (...) stanowi, i ż przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. 2. Zgodnie z ust. 2 tego przepisu za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, naruszanie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, nieuczciw ą lub 2 wprowadzaj ą c ą w b łą d reklam ę i inne czyny nieuczciwej konkurencji godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów. 3. Zapis o tre ś ci: „P ł atno ść za kurs: Po dokonaniu wp ł aty pieni ą dze nie ulegaj ą zwrotowi” zosta ł wpisany do Rejestru z dniem 14 sierpnia 2003 r. na podstawie wyroku S ą du Okr ę gowego - S ą du ochrony konkurencji i konsumentów z dnia 24 czerwca 2003 r. (sygn. akt XVII Amc 34/01). 4. Parafia Ko ś cio ł a Ewangelicko-Metodystycznego w Kielcach posiada osobowo ść prawn ą na podstawie art. 6 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 czerwca 1995 r. o stosunku Pa ń stwa do Ko ś cio ł a Ewangelicko-Metodystycznego w Rzeczpospolitej Polskiej (Dz. U. z 1995 r., nr 97, poz. 479 ze zm.). Na podstawie art. 22 ust. pkt 5 tej ustawy ko ś cielne osoby prawne mog ą na swoj ą dzia ł alno ść uzyskiwa ć dochody, w tym tak ż e z dzia ł alno ś ci gospodarczej. Organem reprezentuj ą cym parafi ę na zewn ą trz jest rada parafialna (art. 6 ust. 3 pkt 2 powo ł anej ustawy). 5. Na mocy uchwa ł y Rady Parafialnej Ko ś cio ł a Ewangelicko-Metodystycznego w Kielcach z dnia 28 sierpnia 2004 r. – zwana dalej Uchwa łą , podj ę tej na podstawie art. 70 punkt 1 Prawa Wewn ę trznego Ko ś cio ł a Ewangelicko-Metodystycznego w RP, powo ł ano dzia ł alno ść gospodarcz ą Parafii pod firm ą O ś rodek Nauczania J ę zyka Angielskiego „Metody ś ci” ( dowód: uchwa ł a Rady Parafialnej; karta 8). IV. Oceniaj ą c przedstawiony stan faktyczny i prawny organ antymonopolowy zwa ż y ł , co nast ę puje: Zgodnie z art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie (...) przes ł ankami zaistnienia zakazanej praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów jest: 1 dzia ł anie przedsi ę biorcy 2 nosz ą ce znamiona bezprawno ś ci 3 godz ą ce w zbiorowy interes konsumentów. Ad. 1 Jak zosta ł o wykazane powy ż ej, parafie Ko ś cio ł a Ewangelicko-Metodystycznego w rzeczpospolitej Polskiej mog ą prowadzi ć dzia ł alno ść gospodarcz ą . Moc ą Uchwa ł y Rada Parafialna powo ł a ł a dzia ł alno ść gospodarcz ą Parafii pod firm ą O ś rodek Nauczania J ę zyka Angielskiego „Metody ś ci”. Z uwagi na brzmienie art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie (…) Parafia jest wi ę c przedsi ę biorc ą . Ad. 2 Bezprawno ść to sprzeczno ść zachowania z przepisami prawa zawartymi w ró ż nych jego ga łę ziach oraz z zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego. Chodzi wi ę c o sprzeczno ść z szeroko rozumianym porz ą dkiem prawnym jako ca ł o ś ci ą . Istotnym jest równie ż fakt, i ż bezprawno ść jest czynnikiem o charakterze obiektywnym, niezale ż nym od wyst ą pienia szkody czy od zamiaru podmiotu dopuszczaj ą cego si ę dzia ł a ń bezprawnych. Kwestionowany zapis jest zdaniem Prezesa Urz ę du niedozwolon ą klauzul ą wpisan ą do Rejestru, o której mowa w art. 23a ust. 2 ustawy o ochronie (...). Sam fakt stosowania takiego zapisu we wzorcach umownych w obrocie z udzia ł em konsumentów nosi znamiona bezprawno ś ci, poniewa ż narusza zakaz wyra ż ony w art. 23a ustawy o ochronie (...). Nie budzi w ą tpliwo ś ci, i ż Parafia stosuje w celu zawarcia umowy z konsumentami wzorzec umowy. Zgodnie z brzmieniem art. 384 k.c. wzorzec umowy to w szczególno ś ci ogólne warunki umów, wzory umów, regulaminy. Jak zosta ł o wskazane powy ż ej, w celu nawi ą zania stosunku zobowi ą zaniowego z konsumentami Parafia stosuje druk o nazwie Umowa o nauczanie j ę zyka angielskiego w O ś rodku Nauczania J ę zyka Angielskiego „Metody ś ci” w Kielcach. Wszystkie postanowienia opracowane zosta ł y w nim z góry, a umowa zawiera jedynie puste miejsce na oznaczenie drugiej strony umowy, czyli 3 konsumenta. Dokument ten stanowi wi ę c typowy wzorzec umowy w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego. Abstrakcyjna kontrola wzorców umownych przewidziana jest przepisami Kodeksu post ę powania cywilnego i dokonywana jest przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d ochrony konkurencji i konsumentów. Je ż eli s ą d uzna w wyroku konkretne postanowienie za niedozwolone, zakazuje jego stosowania nie tylko przez przedsi ę biorc ę , którego orzeczenie dotyczy, ale na podstawie art. 479 43 k.p.c. tak ż e przez innych przedsi ę biorców. Jest to tak zwana rozszerzona prawomocno ść materialnoprawna w znaczeniu podmiotowym. Z chwil ą wpisania danego postanowienia do rejestru wyrok uznaj ą cy to postanowienie za niedozwolone wywo ł uje skutek erga omnes i nabiera charakteru takiego jak przepis prawa. Kwestionowane przez Prezesa Urz ę du zapis stanowi, ż e: „W przypadku rezygnacji z nauki j ę zyka angielskiego w trakcie semestru wpisowe i uiszczone przez zleceniodawc ę op ł aty za nauk ę nie podlegaj ą zwrotowi”, natomiast klauzula wpisana do Rejestru brzmi: „P ł atno ść za kurs: po dokonaniu wp ł aty pieni ą dze nie ulegaj ą zwrotowi”. Powy ż sze postanowienie zosta ł o uznane za niedozwolon ą klauzul ę umown ą moc ą wyroku S ą du Okr ę gowego - S ą du ochrony konkurencji i konsumentów z dnia 24 czerwca 2003 r. (sygn. akt XVII Amc 34/01) i wpisane do Rejestru z dniem 14 sierpnia 2003 r. Powy ż sze postanowienia ró ż ni ą si ę literalnie, s ą jednak to ż same w tre ś ci. Nale ż y podkre ś li ć , i ż kodeks cywilny w sposób ogólny – abstrakcyjny wskazuje w art. 385¹ i 385³ k.c. model zachowa ń , które s ą niedozwolone w przypadku zawierania umów z konsumentami z wykorzystaniem wzorca. Gdy dana klauzula zostanie wpisana do rejestru, staje si ę niedozwolonym ka ż de postanowienie umowne dotycz ą ce zachowania opisanego w tej klauzuli, bez wzgl ę du na sposób sformu ł owania samego zapisu. Klauzule wpisane do rejestru spe ł niaj ą tak ą sam ą rol ę jak przepisy prawa, a co za tym idzie, stosuje si ę do nich regu ł y interpretacji prawa (t. j. wyk ł adni ę j ę zykow ą , funkcjonaln ą , systemow ą ). Nale ż y stwierdzi ć , i ż kwestionowany zapis podobnie jak klauzula wpisana do rejestru, wprowadza ogóln ą regu łę niezwracania konsumentowi wp ł aconych ś rodków pieni ęż nych (poj ę cie „pieni ę dzy” oraz „wpisowego i uiszczonych op ł at” s ą bowiem znaczeniowo to ż same, chodzi o spe ł nione przez konsumenta ś wiadczenie pieni ęż ne). W obu zapisach nie jest równie ż istotna przyczyna rezygnacji oraz fakt, po której stronie umowy ta przyczyna le ż y. Zasada wprowadzona przez te zapisy prowadzi do sytuacji, w której konsument nie ma ż adnej mo ż liwo ś ci uzyskania zwrotu dokonanej przez siebie wp ł aty, je ś li zdecyduje si ę na rezygnacj ę z kursu. Nie ma znaczenia, czy wypowie t ę umow ę z przyczyn istotnych czy nieistotnych oraz to, czy le żą one po jego stronie czy po stronie przedsi ę biorcy. Pomimo ró ż nic literalnych, kwestionowany zapis jest wi ę c postanowieniem wzorca umownego wpisanym do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Jest bowiem to ż samy co do skutku i celu, jednak stosowanie go przez innego przedsi ę biorc ę powoduje ró ż nice literalne w brzmieniu. Ad. 3 Ka ż de dzia ł anie bezprawne w ramach danego stosunku prawnego godzi w interesy drugiej strony kontraktu. Przepisy prawa o charakterze bezwzgl ę dnie obowi ą zuj ą cym wprowadzono bowiem do porz ą dku prawnego po to, by chroni ć dobro zas ł uguj ą ce na ochron ę . W przypadku stosowania zapisów umownych o charakterze bezprawnym dochodzi do ograniczenia praw lub na ł o ż enia nadmiernych obowi ą zków na konsumenta podpisuj ą cego umow ę na sporz ą dzonym przez przedsi ę biorc ę formularzu. W ten sposób nast ę puje naruszenie interesów konsumentów. Przepisy ustawy o ochronie (...) nie definiuj ą poj ę cia zbiorowego interesu konsumentów. Z ca łą pewno ś ci ą mamy do czynienia z takim interesem gdy dzia ł ania przedsi ę biorcy dotycz ą zbiorowo ś ci i mog ą dotkn ąć ka ż dego potencjalnego klienta tego przedsi ę biorcy, czyli gdy s ą powszechne. 4 W niniejszej sprawie mamy do czynienia z naruszaniem praw nieograniczonej liczby konsumentów, którzy zawarli umow ę o uczestnictwo w kursie j ę zykowym z Parafi ą . Ponadto ka ż dy potencjalny konsument chc ą cy skorzysta ć z us ł ug ś wiadczonych przez Parafi ę w ramach O ś rodka by ł nara ż ony na zawarcie umowy z wykorzystaniem wzorca zawieraj ą cego kwestionowane postanowienie. Parafia nie stosuje bowiem ż adnych innych druków. Z uwagi na powy ż sze dzia ł ania Parafii nale ż a ł o uzna ć za naruszaj ą ce zbiorowy interes konsumentów. Jak zosta ł o przedstawione powy ż ej, odpowiadaj ą c na postawione zarzuty Parafia o ś wiadczy ł a, i ż postanowi ł a zaniecha ć stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów poprzez usuni ę cie z umowy kwestionowanego przez Prezesa Urz ę du zapisu. Na poparcie tego twierdzenia przedstawi ł a dowody w postaci obecnie obowi ą zuj ą cego wzorca umowy o ś wiadczenie us ł ugi nauczania j ę zyka angielskiego w O ś rodku oraz aneksu do umów obowi ą zuj ą cych. Prezes Urz ę du uzna ł przedstawione dowody za wystarczaj ą ce i przekonywuj ą ce by przyj ąć , i ż Parafia zaniecha ł a stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Wobec spe ł nienia przes ł anek koniecznych do stwierdzenia praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów okre ś lonych w art. 23a ust. 1 i 2 ustawy o ochronie (...) oraz przes ł anek wydania decyzji o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzaj ą cej zaniechanie jej stosowania wskazanych w art. 23e ustawy o ochronie (...) organ antymonopolowy orzek ł jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie (...) w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatury w Ł odzi. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Ł odzi Iwona BIELSKA Otrzymuje: Parafia Ko ś cio ł a Ewangelicko-Metodystycznego w Kielcach Ks. Janusz Daszuta Ul. Ma ł opolska 6 25-341 Kielce 5 6