RWA-33/2008

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW w Warszawie RWA-61-21/08/MSK Warszawa, dn. 22 wrze ś nia 2008 r. DECYZJA Nr RWA - 33/2008 Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 w zwi ą zku z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do tre ś ci art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134, poz. 939) - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów przeciwko Monice Jarockiej - Boleszczuk i Markowi Boleszczuk - wspólnikom spó ł ki cywilnej prowadz ą cym dzia ł alno ść pod nazw ą Niepubliczne Przedszkole J ę zykowe „Le ś ne Ludki” s.c. z siedzib ą w Warszawie, uznaje si ę , ż e dzia ł anie polegaj ą ce na stosowaniu postanowienia zawartego we wzorcu umownym o nazwie: „ Umowa o ś wiadczenie us ł ug Niepublicznego Przedszkola J ę zykowego „Le ś ne Ludki ” o tre ś ci : „ W przypadku zmian w kosztach utrzymania Przedszkola op ł aty, o których mowa w punkcie 6 i 7 paragrafu 4 ninjszej Umowy lub op ł aty za zaj ę cia dodatkowe mog ą ulec zmianie ” (§ 5 pkt 12 wzorca umowy), stanowi praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów , polegaj ą c ą na stosowaniu postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, co stanowi naruszenie art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i stwierdza si ę zaniechanie jej stosowania z dniem 4 czerwca 2008 r. UZASADNIENIE Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatura w Warszawie w ramach zaplanowanego badania wzorców umów, stosowanych przez przedsi ę biorców prowadz ą cych dzia ł alno ść polegaj ą c ą na ś wiadczeniu us ł ug przedszkolnych, przeprowadzi ł post ę powanie wyja ś niaj ą ce (sygn. RWA-402-1/08/MSK) maj ą ce na celu kontrol ę wzorców umów stosowanych przez przedsi ę biorców prowadz ą cych dzia ł alno ść w formie niepublicznych przedszkoli maj ą cych siedzib ę na terenie obj ę tym w ł a ś ciwo ś ci ą miejscow ą Delegatury. W toku prowadzonego post ę powania wyja ś niaj ą cego Prezes Urz ę du wyst ą pi ł min. do Niepublicznego Przedszkola „Le ś ne Ludki” z siedzib ą w Warszawie, o przes ł anie wszelkich wzorców umownych stosowanych przez przedmiotow ą placówk ę w obrocie z klientami – rodzicami dzieci korzystaj ą cych z us ł ug placówki. W odpowiedzi na wezwanie Prezesa UOKiK Przedsi ę biorcy - Monika Jarocka - Boleszczuk i Marek Boleszczuk - wspólnicy spó ł ki cywilnej prowadz ą cy dzia ł alno ść pod nazw ą Niepubliczne Przedszkole J ę zykowe „Le ś ne Ludki” s.c. z siedzib ą w Warszawie (dalej: Przedsi ę biorcy, Niepubliczne Przedszkole „Le ś ne Ludki” lub Przedszkole) przedstawili m.in. wzór „ Umowy o ś wiadczenie us ł ug Niepublicznego Przedszkola J ę zykowego „Le ś ne Ludki ” zawieranej z rodzicem dziecka. Analiza przedmiotowej umowy wykaza ł a, i ż Przedsi ę biorcy w stosunkach z konsumentami pos ł uguj ą si ę wzorcem umownym zawieraj ą cym w swojej tre ś ci niedozwolone postanowienie umowne w rozumieniu art. 385 1 § 1 Kodeksu cywilnego, uznane prawomocnym wyrokiem S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone i wpisane do prowadzonego przez Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego (dalej: rejestr niedozwolonych klauzul umownych). Maj ą c na uwadze powy ż sze, Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura w Warszawie postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2008 r. wszcz ął post ę powanie w zwi ą zku z podejrzeniem, i ż stosowanie przez Monik ę Jarock ą - Boleszczuk i Marka Boleszczuk - wspólników spó ł ki cywilnej prowadz ą cych Niepubliczne Przedszkole J ę zykowe „Le ś ne Ludki” s.c. z siedzib ą w Warszawie, postanowienia zawartego we wzorcu umownym o nazwie: „ Umowa o ś wiadczenie us ł ug Niepublicznego Przedszkola J ę zykowego „Le ś ne Ludki ” o tre ś ci: „ W przypadku zmian w kosztach utrzymania Przedszkola op ł aty, o których mowa w punkcie 6 i 7 paragrafu 4 niniejszej Umowy lub op ł aty za zaj ę cia dodatkowe mog ą ulec zmianie ” (§ 5 pkt 12 wzorca umowy), stanowi praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, polegaj ą c ą na stosowaniu postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 24 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zawiadamiaj ą c Przedsi ę biorców o wszcz ę ciu przedmiotowego post ę powania, Prezes UOKiK w Warszawie wezwa ł ich równie ż do ustosunkowania si ę do zarzutów zawartych w postanowieniu o wszcz ę ciu tego post ę powania oraz do przekazania wskazanych w pi ś mie dokumentów i informacji. Pismem z dnia 13 maja 2008 r. Przedszkole ustosunkowa ł o si ę do zarzutu postawionego przez Prezesa UOKiK i przekaza ł o żą dane informacje. Wskaza ł o jednocze ś nie, ż e uznaje postawiony przez Prezesa UOKiK zarzut i w zwi ą zku z tym odst ę puje od stosowania niedozwolonego postanowienia umownego. Dalszych informacji niezb ę dnych dla oceny sprawy Przedszkole udzieli ł o w pismach z dnia 2 czerwca 2008 r. i z dnia 24 lipca 2008 r. Pismem z dnia 12 sierpnia 2008 r. Przedsi ę biorcy zostali zawiadomieni o zamkni ę ciu post ę powania dowodowego oraz mo ż liwo ś ci zapoznania si ę z aktami sprawy w siedzibie Delegatury UOKiK w Warszawie. Mimo stosownego zawiadomienia, Niepubliczne Przedszkole „Le ś ne Ludki” nie skorzysta ł o z uprawnie ń do zapoznania si ę z ca ł o ś ci ą akt sprawy. 2 Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów ustali ł , co nast ę puje: Monika Jarocka – Boleszczuk i Marek Boleszczuk – wspólnicy spó ł ki cywilnej pod nazw ą Niepubliczne Przedszkole J ę zykowe „Le ś ne Ludki” s.c. z siedzib ą w Warszawie prowadz ą dzia ł alno ść gospodarcz ą na podstawie wpisu do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej polegaj ą c ą m.in. na ś wiadczeniu us ł ug edukacji przedszkolnej dzieci w wieku od 2,5 do 6 lat. Przedsi ę biorcy prowadz ą Niepubliczne Przedszkole J ę zykowe „Le ś ne Ludki” z siedzib ą Warszawie. Przedsi ę biorcy ci s ą za ł o ż ycielami przedszkola w rozumieniu art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 7 wrze ś nia 1991 r. o systemie o ś wiaty (tekst. jedn. z 2004 r. Nr 256 poz. 2572 ze zm.). Przedsi ę biorcy w stosunkach z konsumentami pos ł uguj ą si ę wzorcem umownym w rozumieniu art. 384 Kodeksu cywilnego (dalej: k.c.) zatytu ł owanym „ Umowa o ś wiadczenie us ł ug Niepublicznego Przedszkola J ę zykowego „Le ś ne Ludki ” . Po przeprowadzeniu analizy tego wzorca Prezes Urz ę du ustali ł , i ż w jego tre ś ci znajduje si ę postanowienie o tre ś ci zbie ż nej z tre ś ci ą postanowie ń wpisanych ju ż do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. W § 5 pkt 12 wzorca umowy stosowanego przez Niepubliczne Przedszkole „Le ś ne Ludki” znajduje si ę postanowienie o tre ś ci: „ W przypadku zmian w kosztach utrzymania Przedszkola op ł aty, o których mowa w punkcie 6 i 7 paragrafu 4 niniejszej Umowy lub op ł aty za zaj ę cia dodatkowe mog ą ulec zmianie ”. Do rejestru niedozwolonych klauzul umownych zosta ł y wpisane nast ę puj ą ce postanowienia: 1. „ Wysoko ść odp ł atno ś ci ustala dyrektor placówki w oparciu o kalkulacj ę kosztów bie żą cych. Odp ł atno ść mo ż e ulec zmianie w ci ą gu roku szkolnego ” - postanowienie uznane za niedozwolone postanowienie umowne wyrokiem S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów 6 lipca 2006 r. (Sygn. akt XVII AmC 60/05) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych pod nr 848. 2. „ Wysoko ść czesnego mo ż e ulega ć zmianom w zale ż no ś ci od inflacji i aktualnych kosztów kszta ł cenia ” - postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 5 pa ź dziernika 2005 r. (sygn. akt XVII Amc 20/05) przez S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych pod nr 643. Przedsi ę biorcy ustosunkowuj ą c si ę pismem z dnia 13 maja 2008 r. do sformu ł owanego przez Prezesa Urz ę du zarzutu podnie ś li, i ż w ca ł o ś ci zgadzaj ą si ę z postawionym zarzutem i odst ę puj ą od stosowania niedozwolonego postanowienia umownego. Przedsi ę biorcy poinformowali, i ż nie mieli ś wiadomo ś ci bezprawno ś ci stosowanego zapisu. Jednocze ś nie Przedsi ę biorcy wskazali, i ż ka ż dy zamiar zmiany wysoko ś ci czesnego by ł podawany do wiadomo ś ci rodziców z co najmniej miesi ę cznym wyprzedzeniem i oczywistym by ł fakt uprawnienia rodziców do rozwi ą zania umowy, w sytuacji gdyby nie odpowiada ł y im nowe warunki umowy. Przedsi ę biorcy wskazali, i ż zakwestionowanym przez Prezesa UOKiK wzorcem umowy pos ł ugiwali si ę od stycznia 2008 r. i w oparciu o ww. wzorzec podpisali sto trzydzie ś ci sze ść umów. Pismem z dnia 4 czerwca 2008 r. Przedsi ę biorcy z ł o ż yli dalsze wyja ś nienia w sprawie. Przekazali nowoopracowany wzór umowy, który zosta ł wprowadzony do obrotu konsumenckiego w dniu 4 czerwca 2008 r. W nowoopracowanym wzorze umowy tre ść kwestionowanego postanowienia § 5 pkt 12 otrzyma ł a brzmienie: „ W przypadku zmian w kosztach utrzymania Przedszkola op ł aty, o których mowa w punkcie 6 i 7 paragrafu 4 niniejszej Umowy lub op ł aty za zaj ę cia dodatkowe mog ą ulec zmianie. Informacj ę 3 o planowanych zmianach Rodzice/Opiekunowie otrzymaj ą jednak przynajmniej jeden miesi ą c wcze ś niej przed wprowadzeniem zmian. W przypadku braku zgody na wprowadzenie zmiany op ł at Rodzic/Opiekun ma prawo do odst ą pienia od umowy z zachowaniem jednomiesi ę cznego okresy wypowiedzenia ”. Pismem z dnia 27 lipca 2008 r. Przedsi ę biorcy wyja ś nili, i ż z dniem 4 czerwca 2008 r. wszyscy rodzice zostali pisemnie poinformowani o mo ż liwo ś ci zmiany kwestionowanego postanowienia w podpisanych przez nich umowach, poprzez zmian ę umów w drodze aneksu, który otrzymali. Na dowód powy ż szego Przedsi ę biorcy przekazali wzór niniejszego aneksu. Przeprowadzona przez Delegatur ę UOKiK w Warszawie analiza nowoopracowanego przez Przedsi ę biorców wzorca umowy jak i aneksu do umowy wykaza ł a, i ż nie zawieraj ą one ju ż w swojej tre ś ci postanowienia wskazanego w sentencji niniejszej decyzji. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów zwa ż y ł , co nast ę puje: Post ę powanie w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, podobnie jak ka ż de inne post ę powanie administracyjne, toczy si ę z udzia ł em osób maj ą cych przymiot strony. Zgodnie z art. 101 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, stron ą post ę powania w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów jest ka ż dy, wobec kogo zosta ł o wszcz ę te post ę powanie. W przedmiotowej sprawie stronami, wobec których zosta ł o wszcz ę te post ę powanie w zwi ą zku z podejrzeniem stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, s ą Monika Jarocka - Boleszczuk i Marek Boleszczuk - wspólnicy spó ł ki cywilnej pod nazw ą Niepubliczne Przedszkole J ę zykowe „Le ś ne Ludki” s.c. z siedzib ą w Warszawie prowadz ą cy Niepubliczne Przedszkole J ę zykowe „Le ś ne Ludki” z siedzib ą Warszawie. Zgodnie z przepisem art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ilekro ć w ustawie jest mowa o przedsi ę biorcy rozumie si ę przez to przedsi ę biorc ę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej (Dz.U. z 2007 r., Nr 155, poz. 1095), oraz: a) osob ę fizyczn ą , osob ę prawn ą , a tak ż e jednostk ę organizacyjn ą niemaj ą c ą osobowo ś ci prawnej, której ustawa przyznaje zdolno ść prawn ą , organizuj ą c ą lub ś wiadcz ą c ą us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, które nie s ą dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą w rozumieniu przepisów o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej; b) osob ę fizyczn ą wykonuj ą c ą zawód we w ł asnym imieniu i na w ł asny rachunek lub prowadz ą c ą dzia ł alno ść w ramach wykonywania takiego zawodu; c) osob ę fizyczn ą , która posiada kontrol ę nad co najmniej jednym przedsi ę biorc ą , cho ć by nie prowadzi ł a dzia ł alno ś ci gospodarczej w rozumieniu przepisów o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej, je ż eli podejmuje dalsze dzia ł ania podlegaj ą ce kontroli koncentracji; d) zwi ą zek przedsi ę biorców (…). Zgodnie za ś z art. 4 ust. 1 ustawy o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej, przedsi ę biorc ą w jej rozumieniu jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna nieb ę d ą ca osob ą prawn ą , której odr ę bna ustawa przyznaje zdolno ść prawn ą – wykonuj ą ca we w ł asnym imieniu dzia ł alno ść gospodarcz ą . Ustawa o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej, za przedsi ę biorców uznaje wspólników spó ł ki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich dzia ł alno ś ci gospodarczej (art. 4 ust. 2 ustawy o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej). Monika Jarocka - Boleszczuk i Marek Boleszczuk - wspólnicy spó ł ki cywilnej pod nazw ą Niepubliczne Przedszkole J ę zykowe „Le ś ne Ludki” s.c. z siedzib ą w Warszawie prowadz ą we w ł asnym imieniu dzia ł alno ść gospodarcz ą na podstawie wpisu do ewidencji 4 dzia ł alno ś ci gospodarczej polegaj ą c ą m.in. na ś wiadczeniu us ł ug edukacji przedszkolnej dzieci w wieku od 2,5 do 6 lat. Nie ulega zatem w ą tpliwo ś ci, i ż Monika Jarocka - Boleszczuk i Marek Boleszczuk posiadaj ą status przedsi ę biorcy w rozumieniu powo ł ywanego powy ż ej art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów . Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, „zakazane jest stosowanie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów”, przez które - stosownie do definicji zawartej w art. 24 ust. 2 - rozumie si ę „ godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy” . Zbiorowe interesy konsumentów podlegaj ą zatem ochronie przed wymierzonymi w nie naruszeniami, polegaj ą cymi na sprzecznych z prawem dzia ł aniach przedsi ę biorców. Same przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie reguluj ą konstrukcji bezprawno ś ci dzia ł a ń przedsi ę biorcy. Dzia ł ania te mog ą okaza ć si ę bezprawne w razie ustalenia, ż e dosz ł o do naruszenia przepisów innych ustaw, ale tak ż e zasad wspó łż ycia spo ł ecznego i dobrych obyczajów. Bezprawno ść jest tak ą cech ą dzia ł ania, która polega na jego sprzeczno ś ci z normami prawa lub zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego, bez wzgl ę du na win ę , a nawet ś wiadomo ść sprawcy. Dla ustalenia bezprawno ś ci dzia ł ania wystarczy ustalenie, ż e okre ś lone zachowanie koliduje z przepisami prawa. (por. Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, Komentarz , pod redakcj ą prof. dr hab. Janusza Szwaji, Wydawnictwo CH BECK, Warszawa 2000, s. 117-118). Przepisy reguluj ą ce post ę powanie w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów w wi ę kszo ś ci maj ą charakter procesowy. Materialnoprawne przes ł anki, istotne z punktu widzenia wydania decyzji, znajduj ą si ę w innych ni ż ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów aktach prawa powszechnie obowi ą zuj ą cego. Prezes Urz ę du oceniaj ą c zachowanie Przedsi ę biorcy pod k ą tem ewentualnego naruszenia przepisów zakazuj ą cych stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, musi zatem co do zasady stosowa ć inne akty prawa powszechnie obowi ą zuj ą cego i na ich podstawie stwierdzi ć , czy dzia ł anie przedsi ę biorcy by ł o bezprawne. Jak wy ż ej wspomniano, art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów definiuje praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów jako godz ą ce w nie bezprawne zachowanie przedsi ę biorcy. Jednocze ś nie artyku ł ten zawiera przyk ł adowe wyliczenie zachowa ń przedsi ę biorców uwa ż anych za naruszaj ą ce zbiorowe interesów konsumentów. W otwartym katalogu zakazanych praktyk ustawodawca umie ś ci ł stosowanie postanowie ń wzorów umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone (pkt 1), naruszenie przez przedsi ę biorc ę obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji (pkt 2), nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji (pkt 3). Aby okre ś lone zachowanie mog ł o zosta ć uznane za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest łą czne spe ł nienie dwóch przes ł anek, mianowicie zaistnie ć musi - po pierwsze - bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy, które - po drugie - narusza zbiorowe interesy konsumentów. Jak wskazano powy ż ej, bezprawno ść dzia ł a ń przedsi ę biorcy co do zasady wynika z naruszenia innych przepisów powszechnie obowi ą zuj ą cych, niemniej nale ż y wskaza ć , i ż ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów w jednym przypadku identyfikuje wprost okre ś lone dzia ł anie jako bezprawne, a mianowicie dzia ł anie przedsi ę biorcy polegaj ą ce na stosowaniu postanowie ń wzorców umownych uznanych za niedozwolone i wpisanych do rejestru, prowadzonego przez Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Jak wskaza ł S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z dnia 25 marca 2004 r. (sygn. akt XVII Ama 51/03), w oparciu o art. 23a ust. 2 (obecnie: art. 24 ust. 2) mo ż na sformu ł owa ć 5 samoistn ą przes ł ank ę bezprawno ś ci, je ż eli ustali si ę , ż e przedsi ę biorca stosowa ł postanowienia wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. A zatem wykazanie, ż e przedsi ę biorca wprowadzi ł do obrotu wzorzec umowny zawieraj ą cy postanowienia o tre ś ci ju ż wpisanej do rejestru klauzul abuzywnych stanowi wystarczaj ą c ą przes ł ank ę do uznania bezprawno ś ci dzia ł ania tego przedsi ę biorcy. Nale ż y bowiem podnie ść , i ż stosowanie postanowienia, które po uznaniu go przez S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone zosta ł o wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych, jest prawnie zakazane. Prawomocny wyrok tego S ą du, wydany po przeprowadzeniu kontroli abstrakcyjnej wzorca umowy, wskazuj ą cy tre ść postanowie ń wzorca umowy uznanych za niedozwolone i zakazuj ą cy ich wykorzystywania, ma od chwili wpisania uznanego za niedozwolone postanowienia wzorca umowy do rejestru klauzul abuzywnych skutek wobec osób trzecich (art. 479 43 k.p.c.). Przepis tego artyku ł u rozszerza zatem prawomocno ść wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. „Artyku ł ten dotyczy rozszerzonej prawomocno ś ci materialnoprawnej w znaczeniu podmiotowym. Chodzi o grup ę przypadków takiej prawomocno ś ci, w których wyrok z powodu szczególnego charakteru przedmiotu procesu ma powag ę rzeczy os ą dzonej dla wszystkich i przeciwko wszystkim. Przepis bowiem wyra ź nie stanowi, i ż wyrok ma skutek wobec osób trzecich, od chwili wpisania uznanego za niedozwolone postanowienia wzorca umowy do rejestru, wywo ł uje wi ę c skutek erga omnes” (H. Ciep ł a w: „Kodeks post ę powania cywilnego. Komentarz.” T. II, wydanie 3, s. 249). Przepis art. 479 43 k.p.c. stanowi ą c, i ż wyrok ma skutek wobec osób trzecich, nie ogranicza w ż aden sposób kategorii tych podmiotów. Lege non distiguente, wyrok ma skutek wobec wszystkich, tzn. zarówno wobec przedsi ę biorcy, który klauzul ę wprowadzi ł do swoich wzorców umów, jak i do ka ż dego innego przedsi ę biorcy, stosuj ą cego w ł asne warunki umów. Nale ż y zatem przyj ąć , ż e wyrok S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów od chwili wpisania klauzuli do rejestru prowadzonego przez Prezesa UOKiK wywiera skutek wzgl ę dem wszystkich uczestników obrotu, co oznacza, ż e ż aden z podmiotów uczestnicz ą cych w obrocie prawnym nie mo ż e pos ł ugiwa ć si ę przedmiotowym postanowieniem. W uchwale z dnia 13 lipca 2006 r., sygn akt. III SZP 3/06 S ą d Najwy ż szy jednoznacznie wskaza ł , i ż „stosowanie postanowie ń wzorców umów o tre ś ci to ż samej z tre ś ci ą postanowie ń uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. mo ż e by ć uznane w stosunku do innego przedsi ę biorcy za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów”. Tym samym SN przes ą dzi ł , i ż stosowanie klauzuli to ż samej z klauzul ą wpisan ą do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych, przez innego przedsi ę biorc ę , który nie by ł stron ą lub uczestnikiem post ę powania zako ń czonego wpisaniem danej klauzuli do rejestru, stanowi praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. Nale ż y przy tym podkre ś li ć , i ż dla uznania, i ż klauzula wpisana do rejestru i klauzula z ni ą porównywana s ą to ż same w tre ś ci, nie jest konieczna dok ł adna literalna identyczno ść tych postanowie ń . Rozbie ż no ść u ż ytych wyra ż e ń , zmiana szyku zdania, czy zastosowanie synonimów nie eliminuje bowiem abuzywnego charakteru ocenianego postanowienia. By zaistnia ł a mo ż liwo ść uznania dwóch postanowie ń za to ż same wystarczy, by hipoteza zapisu kwestionowanego w toku post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów mie ś ci ł a si ę w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru. „Nie jest konieczna literalna zgodno ść porównywalnych klauzul. G ł ównym czynnikiem przes ą dzaj ą cym powinien by ć , zdaniem S ą du, zamiar, cel jakiemu ma s ł u ż y ć kwestionowana klauzula. Je ś li jest on zgodny z celem utworzenia klauzuli uznanej za niedozwolon ą , mo ż na uzna ć , i ż obie s ą to ż same” (wyrok S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 25 maja 2005 r. sygn. akt XVII Ama 46/04). 6 W § 5 pkt 12 wzorca umowy stosowanego przez Niepubliczne Przedszkole „Le ś ne Ludki” znajduje si ę postanowienie o tre ś ci: „ W przypadku zmian w kosztach utrzymania Przedszkola op ł aty, o których mowa w punkcie 6 i 7 paragrafu 4 niniejszej Umowy lub op ł aty za zaj ę cia dodatkowe mog ą ulec zmianie ”. Z analizy rejestru klauzul abuzywnych wynika, ż e zosta ł o do niego wpisanych co najmniej kilka klauzul dotycz ą cych mo ż liwo ś ci podniesienia ceny przez przedsi ę biorc ę po zawarciu umowy z konsumentem. S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów wyrokiem z dnia 5 pa ź dziernika 2006 r. (sygn. akt XVII Amc 20/05) uzna ł za niedozwolone postanowienie o tre ś ci: „ Wysoko ść czesnego mo ż e ulega ć zmianom w zale ż no ś ci od inflacji i aktualnych kosztów kszta ł cenia ” (wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych pod nr 643). W uzasadnieniu przedmiotowego wyroku S ą d uzna ł , i ż postanowienie to wype ł nia znamiona abuzywnej klauzuli okre ś lonej w art. 385 3 pkt 20 k.c. S ą d zwa ż y ł , ż e „ O ile pozwana szko ł a ma pe ł ne prawo do podwy ż szenia wysoko ś ci czesnego w zale ż no ś ci od inflacji i aktualnych kosztów kszta ł cenia, o tyle studentowi (konsumentowi) powinno by ć zagwarantowane prawo do odst ą pienia od zawartej umowy, gdy nie jest on w stanie ponie ść kosztów podwy ż ki. Wzorzec, którym pos ł uguje si ę pozwana takiego uprawnienia dla studenta nie przewiduje. Nie mo ż na uzna ć za s ł uszny argument pozwanej, ż e problem ten rozwi ą zuje prawo studenta do rozwi ą zania umowy w ka ż dym czasie zgodnie z § 9 wzorca umowy. W takim przypadku student do momentu rozwi ą zania umowy zmuszony by ł by do ponoszenia op ł aty w podwy ż szonej wysoko ś ci. ” S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów wyrokiem z dnia 6 lipca 2006 r. (Sygn. akt XVII AmC 60/05) uzna ł za niedozwolone postanowienie o tre ś ci: „ Wysoko ść odp ł atno ś ci ustala dyrektor placówki w oparciu o kalkulacj ę kosztów bie żą cych. Odp ł atno ść mo ż e ulec zmianie w ci ą gu roku szkolnego ” (wpisane pod nr 848 do rejestru). S ą d uzna ł , i ż postanowienie to narusza art. 385 3 pkt 20 k.c., gdy ż przewiduj ą c mo ż liwo ść podniesienia ceny Szko ł a nie przewidzia ł a mo ż liwo ś ci odst ą pienia od umowy przez konsumenta. Przepis art. 385 3 pkt 20 k.c. stanowi natomiast, i ż za niedozwolone postanowienia umowne uwa ż a si ę te postanowienia, które przewiduj ą uprawnienie kontrahenta konsumenta do okre ś lania lub podwy ż szania ceny lub wynagrodzenia po zawarciu umowy bez przyznania konsumentowi prawa odst ą pienia od umowy. W opinii Prezesa Urz ę du, to ż samo ść porównywalnych klauzul tj. klauzuli stosowanej przez Przedszkole i powy ż ej wymienionych klauzul wpisanych do rejestru jest oczywista. Wszystkie przewiduj ą mo ż liwo ść podniesienia przez przedsi ę biorc ę wysoko ś ci czesnego bez przyznania z tego ty ł u konsumentowi mo ż liwo ść odst ą pienia od umowy. Tym samym przyznaj ą c prawo Przedsi ę biorcy do podwy ż szenia ceny bez przyznania konsumentowi prawa do wypowiedzenia umowy naruszaj ą art. 385 3 pkt 20. Maj ą c powy ż sze na uwadze Prezes Urz ę du uzna ł , ż e kwestionowane postanowienie § 5 pkt 12 wzorca umowy o ś wiadczenie us ł ug w przedszkolu niepublicznym „Le ś ne Ludki” - pomimo, ż e nie jest literalnie identyczne z zapisami przytoczonych postanowie ń wpisanych do rejestru klauzul abuzywnych, wywiera takie same jak one skutki dla konsumenta. Postanowienia stosowane przez Przedszkole oraz zapisy uznane przez S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone postanowienia umowne s ą to ż same w swojej tre ś ci i skutkach prawnych, bowiem uprawniaj ą przedsi ę biorc ę do podwy ż szenia ceny lub wynagrodzenia po zawarciu umowy bez przyznania konsumentowi prawa odst ą pienia od umowy. Nale ż y przy tym doda ć i podkre ś li ć , i ż przytoczone wy ż ej postanowienia, b ę d ą ce przedmiotem oceny S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, dotyczy ł y równie ż us ł ug o charakterze edukacyjnym – jak ma to miejsce w niniejszej sprawie. 7 Uznanie, i ż postanowienie umowne stosowane w obrocie konsumenckim przez przedsi ę biorc ę s ą to ż same z postanowieniami wpisanymi do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone przes ą dza o bezprawno ś ci tego dzia ł ania. Jak wskazano bowiem powy ż ej, art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów formu ł uje samoistn ą przes ł ank ę bezprawno ś ci dzia ł a ń polegaj ą cych na stosowaniu przez przedsi ę biorc ę postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. Dla stwierdzenia przez Prezesa Urz ę du stosowania przez przedsi ę biorc ę praktyki, okre ś lonej w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów konieczne jest tak ż e wykazanie, ż e w wyniku jej stosowania przez przedsi ę biorc ę naruszony zosta ł zbiorowy interes konsumentów. Zbiorowy interes konsumentów oznacza interes dotycz ą cy ogó ł u, a naruszenie tego interesu mo ż e mie ć miejsce, gdy skutkami dzia ł a ń sprzecznych z ustaw ą o ochronie konkurencji i konsumentów dotkni ę ty jest szerszy kr ą g uczestników rynku – konsumentów. Do naruszenia zbiorowych interesów konsumentów konieczne jest, by dzia ł anie przedsi ę biorcy zosta ł o skierowane nie do konkretnego adresata, lecz do adresata, którego nie da si ę z góry oznaczy ć indywidualnie. Wobec tego dzia ł anie to jest w stanie wywo ł a ć niekorzystne nast ę pstwa w odniesieniu do ka ż dego z konsumentów (a nie jedynie wobec okre ś lonego konsumenta) i zagra ż a ono, przynajmniej potencjalnie, interesom ka ż dego z cz ł onków zbiorowo ś ci konsumentów. W niniejszej sprawie mamy do czynienia z naruszeniem interesów nieograniczonej liczby konsumentów, których nie sposób zindywidualizowa ć . Oczywistym jest bowiem, i ż dzia ł anie Przedsi ę biorców jest skierowane do nieoznaczonego kr ę gu odbiorców – dotyczy wszystkich potencjalnych konsumentów zawieraj ą cych z Niepublicznym Przedszkolem „ Le ś ne Ludki ” umowy o ś wiadczenie us ł ug przedszkolnych. W zwi ą zku z powy ż szym nale ż y stwierdzi ć , i ż kwestionowane przez Prezesa Urz ę du dzia ł anie Przedszkola narusza zbiorowy interes konsumentów. Wykazanie, i ż dzia ł anie Niepublicznego Przedszkola „ Le ś ne Ludki ” ma charakter bezprawny i narusza zbiorowy interes konsumentów, przes ą dza, i ż dzia ł anie to ma charakter praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W toku prowadzonego post ę powania administracyjnego Przedsi ę biorcy wskazali, i ż podj ę li dzia ł ania zapobiegaj ą ce wzmiankowanemu naruszeniu poprzez opracowanie nowego wzorca umowy i zmian ę dotychczasowych umów. Przedsi ę biorcy zmienili kwestionowany § 5 pkt 12 wzorca umowy, który otrzyma ł nowe brzmienie: „ W przypadku zmian w kosztach utrzymania Przedszkola op ł aty, o których mowa w punkcie 6 i 7 paragrafu 4 niniejszej Umowy lub op ł aty za zaj ę cia dodatkowe mog ą ulec zmianie. Informacj ę o planowanych zmianach Rodzice/Opiekunowie otrzymaj ą jednak przynajmniej jeden miesi ą c wcze ś niej przed wprowadzeniem zmian. W przypadku braku zgody na wprowadzenie zmiany op ł at Rodzic/Opiekun ma prawo do odst ą pienia od umowy z zachowaniem jednomiesi ę cznego okresy wypowiedzenia ”. Nowoopracowany wzorzec umowny niezawieraj ą cy postanowienia wskazanego w sentencji niniejszej decyzji, zosta ł wprowadzony do obrotu konsumenckiego w dniu 4 czerwca 2008 r. Przedsi ę biorcy wskazali tak ż e, i ż z dnia 4 czerwca 2008 r. wszyscy rodzice zostali pisemnie poinformowani o mo ż liwo ś ci zmiany kwestionowanego postanowienia w podpisanych przez nich umowach, poprzez zmian ę umów w drodze aneksu, który otrzymali. Na dowód powy ż szego Przedsi ę biorcy przekazali wzór niniejszego aneksu. Przepis art. 27 ust. 2 ww. ustawy stanowi, i ż w przypadku, gdy przedsi ę biorca zaprzesta ł stosowania praktyki, o której mowa w art. 24, Prezes Urz ę du wydaje decyzj ę o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdza zaniechanie jej stosowania. 8 Dla uznania, i ż Przedszkole zaniecha ł o stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, polegaj ą cej na stosowaniu niedozwolonego postanowienia umownego, koniecznym jest wykazanie, i ż umo ż liwi ł o ono konsumentom, którzy zawarli umowy na podstawie wzorca zawieraj ą cego klauzule niedozwolone, podpisanie aneksu wprowadzaj ą cego w miejsce tych klauzul zapisy zgodne z prawem, a tym samym zmian ę obowi ą zuj ą cego wzorca umowy na niezawieraj ą cy postanowie ń naruszaj ą cych prawa i interesy konsumentów. Dopiero udowodnienie, ż e Przedsi ę biorca zapewni ł konsumentom mo ż liwo ść usuni ę cia niedozwolonych zapisów, b ą d ź ich zast ą pienia postanowieniami zgodnymi z prawem lub te ż faktu wyga ś ni ę cia umów zawieraj ą cych klauzule abuzywne, pozwoli ł oby na stwierdzenie zaniechania stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów. Zgromadzony materia ł dowodowy w niniejszej sprawie daje podstawy do takiego stwierdzenia. Przedszkole od dnia 4 czerwca 2008 r. zacz ęł o wykorzystywa ć nowy wzór umowy przy zawieraniu umów z konsumentami, a tak ż e z dniem 4 czerwca 2008 r. wszyscy rodzice zostali pisemnie poinformowani o mo ż liwo ś ci zmiany kwestionowanego postanowienia w podpisanych przez nich umowach, poprzez zmian ę umów w drodze aneksu, który otrzymali. Zatem wobec faktu wprowadzenia do obrotu nowoopracowanego wzorca umowy niezawieraj ą cego niedozwolonej klauzuli jak i faktu zapewnienia przez przedsi ę biorc ę konsumentom mo ż liwo ś ci usuni ę cia niedozwolonych zapisów z umów przez nich zawartych, za uzasadnione sta ł o si ę uznanie na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzenie zaniechania jej stosowania z dniem 4 czerwca 2008 r. Wobec stwierdzenia stosowania w niniejszej decyzji przez Monik ę Jarock ą - Boleszczuk i Marka Boleszczuk praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, nale ż y zauwa ż y ć , ż e w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przewidziana zosta ł a mo ż liwo ść na ł o ż enia przez Prezes Urz ę du na przedsi ę biorc ę stosuj ą cego tak ą praktyk ę kary pieni ęż nej w wysoko ś ci nie wi ę kszej ni ż 10% przychodu osi ą gni ę tego przez tego przedsi ę biorc ę w roku rozliczeniowym poprzedzaj ą cym rok na ł o ż enia kary. Kara ta ma charakter fakultatywny, co oznacza, i ż o celowo ś ci jej na ł o ż enia Prezes Urz ę du rozstrzyga ka ż dorazowo bior ą c pod uwag ę okoliczno ś ci naruszenia przepisów ustawy. W przedmiotowej sprawie Prezes Urz ę du uzna ł za zasadne odst ą pienie od na ł o ż enia kary. Podejmuj ą c tak ą decyzj ę Prezes Urz ę du wzi ął pod uwag ę nast ę puj ą ce okoliczno ś ci. Zachowanie przedsi ę biorców Moniki Jarockiej - Boleszczuk i Marka Boleszczuk - wspólników spó ł ki cywilnej pod nazw ą Niepubliczne Przedszkole J ę zykowe „Le ś ne Ludki” s.c. z siedzib ą w Warszawie nie by ł o dzia ł aniem umy ś lnym i wynika ł o z braku ś wiadomo ś ci stosowania w wykorzystywanym wzorcu umownym klauzuli abuzywnej wpisanej do rejestru. Naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przez tych przedsi ę biorców mia ł o miejsce po raz pierwszy. Ponadto, odst ę puj ą c od wymierzenia kary, Prezes Urz ę du wzi ął tak ż e pod uwag ę ograniczony zakres dzia ł ania przedsi ę biorców i brak stwierdzonych skutków stosowania praktyki dla konsumentów (przedsi ę biorcy zadeklarowali, ż e w stosunku do ż adnego konsumenta nie zastosowali zakwestionowanego postanowienia umownego). Wzi ę to tak ż e pod uwag ę aktywne wspó ł dzia ł anie Przedsi ę biorców z Prezesem UOKiK w trakcie post ę powania, w szczególno ś ci dostarczanie wyczerpuj ą cych wyja ś nie ń w terminach wyznaczonych przez Prezesa Urz ę du. Przy tym nale ż y wskaza ć , i ż Przedsi ę biorcy po uzyskaniu od Prezesa Urz ę du informacji o podejrzeniu stosowania przez nich we wzorcu umownych postanowie ń wpisanych do rejestru nie kwestionowali stawianego im zarzutu i niezw ł ocznie podj ę li dzia ł ania umo ż liwiaj ą ce stwierdzenie zaniechania stosowania praktyki. 9 Bior ą c pod uwag ę powy ż sze – w ocenie Prezesa Urz ę du – mimo niena ł o ż enia na przedsi ę biorc ę kary pieni ęż nej z tytu ł u stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, przedsi ę biorca ten nie dopu ś ci si ę w przysz ł o ś ci stosowania analogicznych praktyk. Zdaniem Prezesa Urz ę du, sam fakt wydania przedmiotowej decyzji odniesie wystarczaj ą cy skutek wychowawczy na przysz ł o ść . W zwi ą zku z powy ż szym, orzeka si ę jak sentencji decyzji. Stosownie do tre ś ci art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury w Warszawie. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Warszawie Maria Mrówka Otrzymuj ą : Pani Monika Jarocka - Boleszczuk wspólnik spó ł ki cywilnej pod nazw ą Niepubliczne Przedszkole J ę zykowe „ Le ś ne Ludki ” s.c. ul. Balaton 8A 01-981 Warszawa Pan Marek Boleszczuk wspólnik spó ł ki cywilnej pod nazw ą Niepubliczne Przedszkole J ę zykowe „ Le ś ne Ludki ” s.c. ul. Balaton 8A 01-981 Warszawa 10