RGD-39/2008

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW D ELEGATURA UOK I K W GDA Ń SKU 80-824 G DA Ń SK , UL . P ODWALE P RZEDMIEJSKIE 30 T EL ./ FAX (058) 346-29-32, 346-29-33, 301-51-75 E- MAIL : GDANSK @ UOKIK . GOV . PL RGD.61-48/08/IW Gda ń sk, 22 wrze ś nia 2008r. D ECYZJA NR RGD. 39/2008 Na podstawie art. 105 ust. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks post ę powania ad- ministracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98 poz. 1071 ze zm.), w zwi ą zku z art. 83 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Mini- strów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. z 2007 r., Nr 134, poz. 939) – dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - umarza si ę , jako bez- przedmiotowe, post ę powanie prowadzone przeciwko przedsi ę biorcy: Bo ż enie Niegrebec- kiej prowadz ą cej Przedszkole Niepubliczne „Twórczej Aktywno ś ci Dziecka” z siedzib ą w Szczecinie pod zarzutem stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumen- tów, o których mowa w art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumen- tów, polegaj ą cych na stosowaniu we wzorcu Umowy p ł atniczej z tytu ł u ucz ę szczania do Przedszkola Niepublicznego „Twórczej Aktywno ś ci Dziecka” w Szczecinie ul. Ś wierszczowa 14 na rok szkolny ……..postanowie ń § 3 ust. 4 o tre ś ci: „Nie uiszczenie op ł aty w terminie podanym w § 3 pkt 3, jest jednoznaczne z zerwaniem umowy i wypisaniem dziecka z Przedszkola” uznanych za postanowienia niedozwolone i wpisanych do rejestru postano- wie ń wzorców uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kpc. UZASADNIENIE W I kwartale 2008 r. przeprowadzono post ę powanie wyja ś niaj ą ce maj ą ce na celu kontrol ę wzorców umów stosowanych w obrocie konsumenckim przez przedszkola niepu- bliczne, dzia ł aj ą ce na terenie województwa pomorskiego i zachodniopomorskiego, pod k ą tem zgodno ś ci postanowie ń zawartych w tych wzorcach z przepisami Kodeksu cywilne- go, z uwzgl ę dnieniem klauzul wpisanych do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone. W ramach post ę powania wyja ś niaj ą cego dokonano m.in. analizy wzorca umowy o nazwie: Umowa p ł atnicza z tytu ł u ucz ę szczania do Przedszkola Niepublicznego „Twórczej Aktywno ś ci Dziecka” w Szczecinie ul. Ś wierszczowa 14 na rok szkolny …….. Kontrola ww. dokumentu wykaza ł a, ż e zawarto w nim postanowienie, które mo ż e narusza ć zbiorowe interesy konsumentów, w zwi ą zku ze stosowaniem postanowie ń umownych uznanych przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie - S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, zwany dalej „ SOKiK”, za niedozwolone i wpisanych do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, zwanego dalej „ Rejestrem”. Maj ą c na uwadze zgromadzony materia ł dowodowy, postanowieniem nr 204 z dnia 23 kwietnia 2008 r., zmienionym nast ę pnie postanowieniami nr 383 z dnia 24 lipca 2008 r. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, zwany dalej „ Prezesem Urz ę du” lub „ Prezesem UOKiK”, wszcz ął z urz ę du przeciwko przedsi ę biorcy: Bo ż enie Niegrebeckiej prowadz ą cej Przedszkole Niepubliczne „Twórczej Aktywno ś ci Dziecka” z siedzib ą w Szcze- cinie post ę powanie w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, o których mowa w art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumen- tów, polegaj ą cych na stosowaniu we wzorcu Umowy p ł atniczej z tytu ł u ucz ę szczania do Przedszkola Niepublicznego „Twórczej Aktywno ś ci Dziecka” w Szczecinie ul. Ś wierszczowa 14 na rok szkolny ……..postanowie ń § 3 ust. 4 o tre ś ci: „Nie uiszczenie op ł aty w terminie podanym w § 3 pkt 3, jest jednoznaczne z zerwaniem umowy i wypisaniem dziecka z Przedszkola.” uznanych za postanowienia niedozwolone i wpisanych do rejestru posta- nowie ń wzorców uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kpc. Przedsi ę biorca - w odpowiedzi na zawiadomienie o wszcz ę ciu post ę powania - poin- formowa ł , ż e przekazany przez niego wzorzec Umowy p ł atniczej z tytu ł u ucz ę szczania do Przedszkola Niepublicznego „Twórczej Aktywno ś ci Dziecka” w Szczecinie ul. Ś wierszczowa 14 na rok szkolny ……..nie jest „…wzorcem stosowanym wobec konsumentów. Wzorzec przekazany Prezesowi UOKiK stanowi ł jedynie projekt wzorca umowy p ł atniczej z tytu ł u ucz ę szczania do przedszkola niepublicznego „Twórczej Aktywno ś ci Dziecka” w Szczecinie ul. Ś wierszczowa 14 na rok szkolny 2008/2009, a wi ę c na przysz ł y rok szkolny. Zgodnie bowiem z § 10 ust. 5 i 6 Statutu Przedszkola, Przedszkole ś wiadczy us ł ugi opieku ń czo - wychowawcze przez ca ł y rok szkolny, który obejmuje okres od dnia 01.09. do 31.08. Rok szkolny rozpoczyna si ę z dniem 01 wrze ś nia a ko ń czy si ę z dniem 31 sierpnia nast ę pnego roku. Poniewa ż umowy zawierane s ą z rodzicami przez Przedszkole na czas okre ś lony, tj. okres jednego roku szkolnego, nie dosz ł o jeszcze do zawarcia ż adnej umowy wed ł ug prze- s ł anego do Prezesa UOKiK wzorca. Wzorzec ten nie zosta ł tak ż e do chwili obecnej przed- stawiony rodzicom, których dzieci korzystaj ą z us ł ug przedszkola, b ą d ź którzy chcieliby umie ś ci ć swoje dzieci w Przedszkolu w przysz ł o ś ci. W chwili obecnej Przedszkole ma za- warte z rodzicami wy łą cznie umowu p ł atnicze z tytu ł u ucz ę szczania do przedszkola niepu- blicznego „Twórczej Aktywno ś ci Dziecka” w Szczecinie ul. Ś wierszczowa 14 na rok szkolny 2007/2008. Umowy te jednak nie zawieraj ą postanowie ń § 3 ust. 4 wzorca w/w umowy w brzmieniu: „Nie uiszczenie op ł aty w terminie podanym w § 3 ust. 3, jest jednoznaczne z zerwaniem umowy i wypisaniem dziecka z Przedszkola.” W celu zdyscyplinowania rodziców do regularnego uiszczania czesnego, rozwa ż ano dopiero mo ż liwo ść dokonania zmiany wzorca umowy w ten sposób, i ż dotychczasowy § 3 ust. 4 w brzmieniu: „w szczególnych przypadkach strony mog ą ustali ć inny termin op ł aty czesnego ni ż okre ś lono w § 3 ust. 4” stanowi ć mia ł nowy ust. 5 w § 3, natomiast § 3 ust. 4 mia ł otrzyma ć brzmienie: „Nie uisz- czenie op ł aty w terminie podanym w § 3 ust. 3, jest jednoznaczne z zerwaniem umowy i wypisaniem dziecka z Przedszkola.” Po otrzymaniu wezwania do przekazania wzorca umowy, omy ł kowo przes ł ano Prezesowi UOKiK projekt nowego wzorca umowy, a nie umow ę stosowan ą i zawieran ą z konsumentami. (…)” W celu udokumentowania z ł o ż onych wyja ś nie ń , Przedsi ę biorca przes ł a ł wzorzec umowy p ł atniczej z tytu ł u ucz ę szczania do przedszkola niepublicznego „Twórczej Aktyw- 2 no ś ci Dziecka” w Szczecinie ul. Ś wierszczowa 14 na rok szkolny stosowany w rzeczywisto- ś ci w latach poprzednich oraz w roku szkolnym 2007/2008 oraz przyk ł adowe 10 umów zawartych z konsumentami. Z tre ś ci przekazanych dokumentów wynika, ż e nie zawieraj ą one w § 3 zakwestionowanego, nowego ust. 4 w brzmieniu: „Nie uiszczenie op ł aty w terminie podanym w § 3 ust. 3, jest jednoznaczne z zerwaniem umowy i wypisaniem dziecka z Przedszkola.” Ponadto Przedsi ę biorca o ś wiadczy ł , ż e w zwi ą zku z faktem, ż e zakwestionowane brzmienie ust. 4: „Nie uiszczenie op ł aty w terminie podanym w § 3 ust. 3, jest jedno- znaczne z zerwaniem umowy i wypisaniem dziecka z Przedszkola” stanowi postanowienie niedozwolone wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych nie b ę dzie ono stosowane. W przypadku zaj ś cia okoliczno ś ci uzasadniaj ą cych odst ą pienie od umowy, sto- sowany b ę dzie tryb post ę powania wynikaj ą cy z przepisu art. 491 kodeksu cywilnego, a konsumenci b ę d ą wzywani do spe ł nienia ś wiadczenia w dodatkowy, odpowiednim termi- nie. Z ł o ż one przez przedsi ę biorc ę wyja ś nienia znajduj ą potwierdzenie w przekazanych Prezesowi UOKiK dokumentach: wzorcu Umowy p ł atniczej z tytu ł u ucz ę szczania do Przed- szkola Niepublicznego „Twórczej Aktywno ś ci Dziecka” w Szczecinie ul. Ś wierszczowa 14 stosowanym w roku szkolnym 2007/2008, kopiach 10 przyk ł adowych umów zawartych z rodzicami oraz wzorcu Umowy p ł atniczej z tytu ł u ucz ę szczania do Przedszkola Niepu- blicznego „Twórczej Aktywno ś ci Dziecka” w Szczecinie ul. Ś wierszczowa 14 obowi ą zuj ą cym w roku szkolnym 2008/2009. Prezes Urz ę du ustali ł , co nast ę puje: System o ś wiaty w Polsce obejmuje – zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 7 wrze ś nia 1991r. o systemie o ś wiaty (tekst jednolity: Dz.U. z 2004 r., Nr 256, poz. 2572 ze zm) – przedszkola, które mog ą by ć zarówno placówkami publicznymi, jak i niepublicznymi (art. 5 ust. 1 ww. ustawy). Z kolei, jak g ł osi preambu ł a do wymienionej ustawy o systemie o ś wia- ty, „o ś wiata w Rzeczypospolitej Polskiej stanowi wspólne dobro ca ł ego spo ł ecze ń stwa”. Ś wiadczenie przez przedszkola edukacji w ramach systemu o ś wiaty jest zatem us ł ug ą o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, co potwierdza równie ż wyrok S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 5 lutego 2003 r., sygn. akt XVII Ama 36/02, w uzasadnieniu którego S ą d stwierdza m. in., i ż przedmiotem dzia ł ania szko ł y niepublicznej s ą us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, tj. edukacja. Status przedsi ę biorcy w rozumieniu ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów potwierdza równie ż w odniesieniu do osób prawnych organizuj ą cych lub ś wiadcz ą cych us ł ugi o cha- rakterze u ż yteczno ś ci publicznej wyrok S ą du Najwy ż szego z dnia 7 kwietnia 2004 r., sygn. akt III SK 22/04. Zgodnie z przepisem art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ile- kro ć w ustawie jest mowa o przedsi ę biorcy rozumie si ę przez to przedsi ę biorc ę w rozumie- niu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej (Dz.U. z 2007 r., Nr 155, poz. 1095), a tak ż e osob ę fizyczn ą , osob ę prawn ą , a tak ż e jednostk ę organizacyjn ą nie maj ą c ą osobowo ś ci prawnej, której ustawa przyznaje zdolno ść prawn ą , organizuj ą c ą lub ś wiadcz ą c ą us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, które nie s ą dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą w rozumieniu przepisów o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej. 3 Przedsi ę biorca Bo ż ena Niegrebecka prowadz ą ca Przedszkole Niepubliczne „Twórczej Aktywno ś ci Dziecka” z siedzib ą w Szczecinie, które zosta ł o w dniu 8 sierpnia 1994 wpisane do ewidencji dzia ł alno ś ci o ś wiatowej pod numerem KO-I-4013/199/94, jako osoba fizyczna ś wiadcz ą ca us ł ugi edukacyjne o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, jest przedsi ę biorc ą w rozumieniu art. 4 pkt 1 lit. a) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zasady dzia ł ania Niepublicznego Przedszkola „Twórczej Aktywno ś ci Dziecka” w Szczecinie zosta ł y okre ś lone w opracowanym przez Przedsi ę biorc ę Statucie Przedszkola, w którym zamieszczono m.in. postanowienia reguluj ą ce wzajemne prawa i obowi ą zki: pro- wadz ą cego Przedszkole i jego pracowników, a tak ż e konsumentów korzystaj ą cych z us ł ug Przedszkola. W ramach prowadzonej dzia ł alno ś ci Przedsi ę biorca zawiera z konsumentami umowy okre ś laj ą ce zasady ś wiadczenia us ł ug wychowania przedszkolnego. Prezes Urz ę du zwa ż y ł , co nast ę puje: Zgodnie z art. 105 § 1 kodeksu post ę powania administracyjnego, gdy post ę powania z jakichkolwiek przyczyn sta ł o si ę bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzje o umorzeniu post ę powania. W prowadzonym post ę powaniu administracyjnym w sprawie naruszenia zbiorowych interesów konsumentów Prezes Urz ę du zakwestionowa ł praktyk ę Przedsi ę biorcy polegaj ą - c ą na stosowaniu w obrocie konsumenckim wzorca umowny, w których zawarte zosta ł y postanowienia o tre ś ci to ż samej z klauzulami wpisanymi do rejestru niedozwolonych po- stanowie ń umownych. Jak wynika z wyja ś nie ń i dokumentów zebranych w toku post ę po- wania, wzorzec Umowy p ł atniczej z tytu ł u ucz ę szczania do Przedszkola Niepublicznego „Twórczej Aktywno ś ci Dziecka” w Szczecinie ul. Ś wierszczowa 14 na rok szkolny … przeka- zany Prezesowi UOKiK w toku przeprowadzonego post ę powania wyja ś niaj ą cego i b ę d ą cy przedmiotem oceny w prowadzonym post ę powaniu w sprawie naruszenia zbiorowych inte- resów konsumentów nie by ł w dacie wszcz ę cia tego post ę powania wzorcem stosowanym przez Przedsi ę biorc ę w obrocie konsumenckim, a jedynie opracowywanym projektem wzorca umowy, który mia ł obowi ą zywa ć w nowym roku szkolnym 2008/2009. W dacie wszcz ę cia post ę powania w obrocie konsumenckim stosowano wzorzec umowy o tej samej nazwie, jednak nie zawieraj ą cy kwestionowanego postanowienia. Zgodnie z brzmieniem art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w sprawach nieuregulowanych, do post ę powa ń przed Prezesem UOKiK, zastosowanie maj ą przepisy kodeksu post ę powania administracyjnego. Art. 105 § 1 k.p.a. stanowi, ż e je ż eli z jakichkolwiek przyczyn post ę powanie sta ł o si ę bezprzedmiotowe organ administracji pu- blicznej umarza prowadzone post ę powanie. Bezprzedmiotowo ść post ę powania administra- cyjnego, o której mowa w tym artykule, b ę d ą ca przes ł ank ą jego umorzenia oznacza, ż e brak jest którego ś z elementów materialnego stosunku prawnego. Ustalenie istnienia tej przes ł anki stwarza obowi ą zek zako ń czenia post ę powania w danej instancji poprzez jego umorzenie, a wobec tego nie mo ż na wyda ć decyzji za ł atwiaj ą cej spraw ę przez rozstrzy- gni ę cie co do jej istoty. Przes ł anka umorzenia post ę powania mo ż e istnie ć jeszcze przed wszcz ę ciem post ę powania, co zostanie ujawnione dopiero w tocz ą cym si ę post ę powaniu, a mo ż e ona powsta ć tak ż e w czasie trwania post ę powania, a wi ę c w sprawie ju ż zawis ł ej przed organem administracyjnym. 4 Bezprzedmiotowo ść post ę powania mo ż e wynika ć z kilku ró ż nych przyczyn, które mog ą mie ć zarówno podmiotowy, jak i przedmiotowy charakter. Jak wskazuje si ę w litera- turze przedmiotu 1 przyczyny te mog ą powsta ć na skutek faktów naturalnych lub zdarze ń prawnych, tj. w sytuacjach np. ś mierci osoby fizycznej, ustanie bytu prawnego osoby prawnej lub organizacyjnej itp. W rozpatrywanej sprawie nale ż y stwierdzi ć , i ż wyst ą pi ł a przyczyna niwecz ą ca post ę powanie o cesze przedmiotowej, jak ą jest ocena w prowadzo- nym post ę powaniu zapisów wzorca umownego, stosowanego przez Przedsi ę biorc ę w ob- rocie konsumenckim. Potwierdza to ustalony i przedstawiony stan faktyczny. Konsekwencj ą wykazania przes ł anki o bezprzedmiotowo ś ci prowadzonego post ę - powania antymonopolowego jest wydanie decyzji o jego umorzeniu, które ma charakter obligatoryjny. W zwi ą zku z tym, ż e przedmiotem oceny Prezesa UOKiK w prowadzonym post ę po- waniu administracyjnym nie by ł wzorzec stosowany w obrocie konsumenckim, prowadzo- ne post ę powania uzna ć nale ż y za bezprzedmiotowe i je umorzy ć . Zgodnie bowiem z reprezentowanym w doktrynie pogl ą dem ustalenie bezprzedmio- towo ś ci post ę powania „stwarza obowi ą zek zako ń czenia post ę powania […] przez jego umo- rzenie, poniewa ż nie b ę dzie podstaw do rozstrzygni ę cia sprawy co do jej istoty. Dalsze prowadzenie post ę powania w takim przypadku stanowi ł oby o jego wadliwo ś ci maj ą cej istotny wp ł yw na wynik sprawy” 2 . Powy ż sze stanowisko znajduje równie ż uzasadnienie w orzecznictwie. I tak zgodnie z wyrokiem Naczelnego S ą du Administracyjnego z dnia 14 maja 1998r. (sygn. akt I S.A./Kr/1141/97) „w my ś l art. 105 § 1 K.pa., gdy post ę powanie z jakiejkolwiek przyczyny sta ł o si ę bezprzedmiotowe, organ administracji pa ń stwowej wydaje decyzj ę o umorzeniu post ę powania. U ż ycie przez ustawodawc ę s ł owa „wydaje” a nie „mo ż e wyda ć ” oznacza, ż e wydanie decyzji o umorzeniu post ę powania jest obligatoryjne, gdy post ę powanie sta ł o si ę bezprzedmiotowe z jakiejkolwiek przyczyny”. Natomiast zgodnie z tez ą wyroku Naczelnego S ą du Administracyjnego z dnia 18 kwietnia 1995r. (sygn. akt S.A./L.dz. 2424/94), „z bez- przedmiotowo ś ci ą post ę powania (art. 105 § 1 Kpa) mamy do czynienia wówczas, gdy w sposób oczywisty organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytoryczne- go rozpatrzenia sprawy”. Wobec powy ż szego orzeczono jak w sentencji. POUCZENIE: Stosownie do tre ś ci art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę - gowego w Warszawie- S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwóch ty- godni od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów- Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Gda ń sku. 1 B.Adamiak, J.Borkowski, Kodeks post ę powania administracyjnego, Komentarz, C.H.Beck, W- wa 1996, s. 462 i nast ę pne. 2 Tam ż e, s. 461-463. 5 Z up. Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i konsumentów Dyrektor Delegatury w Gda ń sku Roman Jarz ą bek Otrzymuje: Pani Bo ż ena Niegrebecka Przedszkole Niepubliczne „Twórczej Aktywno ś ci Dziecka” Ul. Ś wierszczowa 14 70- 115 Szczecin 6