RWA-32/2007

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW w Warszawie RWA-61-5/2006/MP Warszawa, dn. 21 wrze ś nia 2007 r. DECYZJA Nr RWA-32/2007 I. Na podstawie art. 23c ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 244, poz. 2080 ze zm.) w zwi ą zku z art. 131 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18, poz. 172 ze zm.), po przeprowadzeniu wszcz ę tego z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów , o której mowa w art. 23a ust. 2 w zw. z art. 23a ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, dzia ł anie PKP Przewozy Regionalne Sp. z o.o. w Warszawie, polegaj ą ce na niedope ł nieniu wynikaj ą cego z art. 384 § 2 w zw. z art. 384 § 1 Kodeksu cywilnego obowi ą zku zapewnienia konsumentom mo ż liwo ś ci ł atwego zapoznania si ę z postanowieniami stosowanej przez PKP Przewozy Regionalne Sp. z o.o. „Taryfy na przewóz osób, rzeczy i zwierz ą t” , co narusza obowi ą zek udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji i nakazuje si ę zaniechanie jej stosowania . II. a) Na podstawie art. 23c ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 244, poz. 2080 ze zm.) w zwi ą zku z art. 131 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18, poz. 172 ze zm.), po przeprowadzeniu wszcz ę tego z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów , o której mowa w art. 23a ust. 2 w zw. z art. 23a ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, dzia ł anie PKP Przewozy Regionalne Sp. z o.o. w Warszawie, polegaj ą ce na niedope ł nieniu wynikaj ą cego z art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. – Prawo przewozowe (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 50, poz. 601 ze zm.) obowi ą zku podania przez przewo ź nika do publicznej wiadomo ś ci w sposób zwyczajowo przyj ę ty, ustalonych lub stosowanych przez niego taryf, co narusza obowi ą zek udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji i nakazuje si ę zaniechanie jej stosowania . b) Na podstawie art. 23e ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 244, poz. 2080 ze zm.) w zwi ą zku z art. 131 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18, poz. 172 ze zm.), po przeprowadzeniu wszcz ę tego z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów , o której mowa w art. 23a ust. 2 w zw. z art. 23a ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, dzia ł anie PKP Przewozy Regionalne Sp. z o.o. w Warszawie, polegaj ą ce na niedope ł nieniu wynikaj ą cego z art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. – Prawo przewozowe (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 50, poz. 601 ze zm.) obowi ą zku podania przez przewo ź nika do publicznej wiadomo ś ci w sposób zwyczajowo przyj ę ty, ustalonych lub stosowanych przez niego cenników, co narusza obowi ą zek udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji i stwierdza si ę zaniechanie jej stosowania w dniu 10 grudnia 2006 r. III. Na podstawie art. 23e ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 244, poz. 2080 ze zm.) w zwi ą zku z art. 131 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18, poz. 172 ze zm.), po przeprowadzeniu wszcz ę tego z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów , o której mowa w art. 23a ust. 2 w zw. z art. 23a ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, dzia ł anie PKP Przewozy Regionalne Sp. z o.o. w Warszawie, polegaj ą ce na niedope ł nieniu wynikaj ą cego z art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. – Prawo przewozowe (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 50, poz. 601 ze zm.) obowi ą zku zapewnienia przez przewo ź nika zainteresowanym bezp ł atnego wgl ą du do obowi ą zuj ą cych przepisów przewozowych, co narusza obowi ą zek udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji i stwierdza si ę zaniechanie jej stosowania w dniu 1 sierpnia 2006 r. IV. Na podstawie art. 23d ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 244, poz. 2080 ze zm.) w zwi ą zku z art. 131 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18, 2 poz. 172 ze zm.), po przeprowadzeniu wszcz ę tego z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, stwierdza si ę , ż e dzia ł anie PKP Przewozy Regionalne Sp. z o.o. w Warszawie, polegaj ą ce na niedope ł nieniu obowi ą zku zapewnienia konsumentom mo ż liwo ś ci zakupu biletów na realizowane przez PKP Przewozy Regionalne Sp. z o.o. przewozy, na skutek braku punktów sprzeda ż y takich biletów na stacjach kolejowych, na których zatrzymuj ą si ę poci ą gi PKP Przewozy Regionalne Sp. z o.o. przy jednoczesnym zapewnieniu mo ż liwo ś ci zakupu biletów jednorazowych u konduktora w poci ą gu bez ponoszenia przez konsumentów z tego tytu ł u op ł at manipulacyjnych nie narusza zbiorowych interesów konsumentów . UZASADNIENIE W imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: Prezes Urz ę du) przeprowadzone zosta ł o post ę powanie wyja ś niaj ą ce, maj ą ce na celu wst ę pne ustalenie, czy poprzez dzia ł ania PKP Przewozy Regionalne Sp. z o.o. w Warszawie (dalej: Spó ł ka lub PKP-PR), polegaj ą ce na naruszeniu obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, poprzez utrudnienie konsumentom mo ż liwo ś ci zapoznania si ę z postanowieniami „Taryfy na przewóz osób, rzeczy i zwierz ą t” (dalej: Taryfa ), nast ą pi ł o naruszenie uzasadniaj ą ce wszcz ę cie post ę powania w sprawie zakazu stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Post ę powanie wyja ś niaj ą ce zosta ł o wszcz ę te w zwi ą zku ze skarg ą konsumenta, który wskaza ł , i ż PKP-PR nie udost ę pnienia podró ż nym wzorca stosowanej w obrocie Taryfy, a tym samym nie zapewnia im mo ż liwo ś ci zapoznania si ę z postanowieniami wzorca regulaminu ś wiadczonych przez Spó ł k ę us ł ug przewozu. W toku prowadzonego post ę powania w ą tpliwo ś ci Prezesa Urz ę du budzi ł o, czy dzia ł ania PKP-PR polegaj ą ce na opublikowaniu Taryfy w Biuletynie PKP S.A. i na stronach internetowych Spó ł ki ( www.pr.pkp.pl ), stworzenie konsumentom mo ż liwo ś ci wgl ą du do zapisów Taryf y lub jej zakup na tych stacjach kolejowych i przystankach, na których znajduj ą si ę kasy biletowe oraz mo ż liwo ść zaznajomienia si ę z jej tre ś ci ą za po ś rednictwem uruchomionej przez Spó ł k ę infolinii mog ą by ć uznane za stwarzaj ą ce wszystkim konsumentom mo ż liwo ść ł atwego zapoznania si ę z tre ś ci ą stosowanego przez Spó ł k ę wzorca. Jednocze ś nie nale ż y wskaza ć , ż e ze wzgl ę du na to, i ż Taryfa nie zawiera postanowie ń wskazuj ą cych wysoko ść stosowanych przez Spó ł k ę stawek op ł at, wymaga ł o równie ż zbadania, w jaki sposób Spó ł ka informuje konsumentów o cenach ś wiadczonych us ł ug. Zgodnie bowiem z art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. – Prawo przewozowe (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 50, poz. 601 ze zm.), przewo ź nik obowi ą zany jest poda ć do publicznej wiadomo ś ci w sposób zwyczajowo przyj ę ty stosowane cenniki. W ą tpliwo ś ci Prezesa Urz ę du budzi ł o, czy stworzone podró ż nym przez Spó ł k ę mo ż liwo ś ci zapoznania si ę z cennikiem us ł ug – analogiczne do tych, które dotycz ą mo ż liwo ś ci zapoznania si ę z Taryf ą – mog ą by ć uznane za dope ł nienie na ł o ż onych przez ustawodawc ę na Spó ł k ę a wskazanych powy ż ej obowi ą zków. Poniewa ż , w my ś l art. 11 ust. 2 ustawy – Prawo przewozowe, przewo ź nik zobowi ą zany jest zapewni ć zainteresowanym bezp ł atny wgl ą d do obowi ą zuj ą cych go przepisów przewozowych, przedmiotem rozpoznania Prezesa Urz ę du w toku prowadzonego post ę powania wyja ś niaj ą cego by ł o równie ż ustalenie, w jaki sposób Spó ł ka realizuje na ł o ż ony na ni ą obowi ą zek. 3 Analiza materia ł u dowodowego zabranego w toku post ę powania wyja ś niaj ą cego da ł a podstawy do wszcz ę cia przez Prezesa Urz ę du – postanowieniem z dnia 14 czerwca 2006 r. (skonkretyzowanym postanowieniem z dnia 3 stycznia 2007 r.) – post ę powania w zwi ą zku z podejrzeniem stosowania przez Spó ł k ę praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, okre ś lonych w art. 23a ust. 2 w zw. z art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegaj ą cych na naruszeniu obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej pe ł nej informacji, poprzez: I. niedope ł nienie obowi ą zku wynikaj ą cego z art. 384 § 2 Kodeksu cywilnego, polegaj ą cego na zapewnieniu konsumentom mo ż liwo ś ci ł atwego zapoznania si ę z postanowieniami stosowanej przez PKP-PR „Taryfy na przewóz osób, rzeczy i zwierz ą t” ; II. niedope ł nienie obowi ą zku wynikaj ą cego z art. 11 ust. 1 ustawy – Prawo przewozowe, polegaj ą cego na podaniu przez przewo ź nika do publicznej wiadomo ś ci, w sposób zwyczajowo przyj ę ty, ustalonych lub stosowanych przez niego taryf lub cenników; III. niedope ł nienie obowi ą zku wynikaj ą cego z art. 11 ust. 2 ustawy – Prawo przewozowe, polegaj ą cego na zapewnieniu przez przewo ź nika zainteresowanym bezp ł atnego wgl ą du do obowi ą zuj ą cych przepisów przewozowych. Postanowieniem z dnia 14 czerwca 2006 r. zaliczono w poczt dowodów materia ł y zebrane w toku post ę powania wyja ś niaj ą cego. Prezes Urz ę du zawiadamiaj ą c Spó ł k ę o wszcz ę ciu przedmiotowego post ę powania, wezwa ł j ą do ustosunkowania si ę do przedstawionych zarzutów (pismo z dnia 14 czerwca 2006 r.). W odpowiedzi na postawione zarzuty, Spó ł ka poinformowa ł a (pismo z dnia 29 czerwca 2006 r.), ż e wyci ą gi z postanowie ń Taryfy oraz stosowanego przez PKP-PR cennika podane s ą do wiadomo ś ci podró ż nych na tablicach og ł osze ń znajduj ą cych si ę na niektórych stacjach kolejowych i przystankach. Spó ł ka podnios ł a, i ż wszelkie pytania dotycz ą ce odprawy pasa ż erskiej oraz przyj ę tych przez PKP-PR stawek op ł at konsumenci mog ą kierowa ć na adresy e-mailowe Spó ł ki: odprawa.kasy@pr.pkp.pl lub taryfy@pr.pkp.pl . Spó ł ka poinformowa ł a równie ż , i ż na stacjach kolejowych i przystankach, na których znajduj ą si ę kasy biletowe, podró ż ni maj ą mo ż liwo ść wgl ą du do postanowie ń Taryfy . Jednocze ś nie Spó ł ka podkre ś li ł a, ż e na stacjach kolejowych i przystankach, na których nie ma punktów kasowych, nie jest mo ż liwe – w ocenie Spó ł ki – podanie do wiadomo ś ci publicznej wyci ą gu z postanowie ń Taryfy oraz cennika ś wiadczonych przez Spó ł k ę us ł ug. Wyci ą gi takie by ł yby bowiem niszczone. Spó ł ka podnios ł a tak ż e, i ż cennik ś wiadczonych przez PKP-PR us ł ug stanowi obowi ą zkowe wyposa ż enie ka ż dego konduktora, który jest zobowi ą zany udziela ć – na pro ś b ę podró ż nego – stosownych informacji. Zgodnie z o ś wiadczeniem z ł o ż onym przez Spó ł k ę w toku prowadzonego post ę powania, Taryfa PKP-PR mia ł a stanowi ć obowi ą zkowe wyposa ż enie konduktora od dnia 1 sierpnia 2006 r. Pismem z dnia 15 stycznia 2007 r. Spó ł ka potwierdzi ł a, ż e od dnia 1 sierpnia 2006 r. konduktorzy w istocie zapewniaj ą podró ż nych wgl ą d do Taryfy . Poniewa ż z pisma Spó ł ki w sposób jednoznaczny wynika ł o, i ż kasy biletowe, w których podró ż ni mog ą kupi ć bilety na realizowane przez PKP-PR przejazdy, nie znajduj ą si ę na wszystkich stacjach kolejowych i przystankach, na których zatrzymuj ą si ę poci ą gi PKP-PR, Prezes Urz ę du uzna ł za zasadne rozszerzenie zakresu prowadzonego post ę powania. Postanowieniem z dnia 4 wrze ś nia 2006 r. postawiony zosta ł Spó ł ce kolejny zarzut – niedope ł nienia obowi ą zku zapewnienia konsumentom mo ż liwo ś ci zakupu biletów na realizowane przez PKP-PR przewozy, na skutek braku punktów sprzeda ż y takich biletów na stacjach kolejowych, na których zatrzymuj ą si ę poci ą gi Spó ł ki, co mo ż e stanowi ć praktyk ę 4 naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Prezes Urz ę du zawiadomi ł Spó ł k ę o rozszerzeniu zakresu prowadzonego post ę powania oraz wezwa ł j ą do ustosunkowania si ę do postawionego zarzutu (pismo z dnia 4 wrze ś nia 2006 r.). W odpowiedzi Spó ł ka podnios ł a (pisma z dnia 22 wrze ś nia 2006 r. oraz z dnia 24 pa ź dziernika 2006 r.), i ż kasy biletowe, w których podró ż ni mog ą kupi ć wszystkie rodzaje biletów stosowanych przez Spó ł k ę , znajduj ą si ę wy łą cznie na tych stacjach kolejowych i przystankach, na których istnieje znaczny ruch podró ż nych. W ocenie Spó ł ki, tworzenie kas biletowych na mniejszych stacjach kolejowych i przystankach nie znajduje – ze wzgl ę du na liczb ę odprawianych pasa ż erów – uzasadnienia ekonomicznego. Spó ł ka poinformowa ł a, i ż na niektórych stacjach i przystankach nie ma warunków lokalowych umo ż liwiaj ą cych uruchomienie kasy biletowej. Jednocze ś nie Spó ł ka podkre ś li ł a, i ż podró ż ni, którzy nie maj ą mo ż liwo ś ci zakupu biletu na stacji kolejowej czy przystanku, mog ą zakupi ć bilet u konduktora w poci ą gu. Podró ż ni nie ponosz ą z tego tytu ł u ż adnych dodatkowych op ł at. Spó ł ka poinformowa ł a, i ż u konduktora istnieje mo ż liwo ść zakupu wszystkich biletów jednorazowych. Spó ł ka precyzuj ą c w toku prowadzonego post ę powania, w jaki sposób realizuje na ł o ż ony na ni ą przez ustawodawc ę obowi ą zek podania do publicznej wiadomo ś ci ustalonych i stosowanych cenników podnios ł a, i ż informacje o cenach biletów podawane s ą do wiadomo ś ci podró ż nych na wszystkich stacjach i przystankach, na których znajduj ą si ę kasy biletowe. Spó ł ka jednocze ś nie podkre ś li ł a, ż e poszczególne jednostki organizacyjne Spó ł ki (Zak ł ady Przewozów Regionalnych) zosta ł y zobowi ą zane do bezwzgl ę dnego wywieszenia na wszystkich stacjach i przystankach osobowych (w tym równie ż na stacjach, na których nie ma kas biletowych) od dnia 10 grudnia 2006 r. (tj. od dnia wej ś cia w ż ycie nowego rozk ł adu jazdy poci ą gów PKP-PR) informacji o cenach biletów na przejazdy na najcz ęś ciej ucz ę szczanych relacjach (pismo z dnia 24 pa ź dziernika 2006 r., z dnia 17 kwietnia 2007 r.). Plik zdj ęć dokumentuj ą cych wywieszenie na stacjach i przystankach osobowych obs ł ugiwanych przez Spó ł k ę informacji dotycz ą cych cen biletów do najbardziej ucz ę szczanych stacji zosta ł przedstawiony przez Spó ł k ę pismem z dnia 9 lutego 2007 r. Odnosz ą c si ę natomiast do zarzutu niedope ł nienia przez Spó ł k ę obowi ą zku wynikaj ą cego z art. 11 ust. 2 ustawy – Prawo przewozowe Spó ł ka wskaza ł a, i ż maj ą c na celu zapewnienie osobom zainteresowanym bezp ł atnego wgl ą du do obowi ą zuj ą cych PKP-PR przepisów przewozowych, od ko ń ca lipca 2006 r. udost ę pnia tre ść tych przepisów w kasach biletowych (pismo z dnia 22 wrze ś nia 2006 r.). Spó ł ka podnios ł a, i ż obowi ą zek, o którym mowa powy ż ej realizuje równie ż – cho ć w ograniczonym zakresie – na stacjach, na których nie ma kas biletowych, wywieszaj ą c wyci ą g z tre ś ci przepisów przewozowych na tablicach informacyjnych. Spó ł ka poinformowa ł a tak ż e, i ż przepisy przewozowe umieszczone zosta ł y na stronie internetowej PKP-PR. Spó ł ka jednocze ś nie podnios ł a, i ż na przystankach osobowych informacje o obowi ą zuj ą cych przepisach przewozowych nie s ą wywieszane (pismo z dnia 17 kwietnia 2006 r.). Pismem z dnia 13 lipca 2007 r. Prezes Urz ę du zawiadomi ł Spó ł k ę o zako ń czeniu post ę powania dowodowego w przedmiotowej sprawie i jednocze ś nie wyznaczy ł termin na zapoznanie si ę strony z materia ł em zebranym w aktach post ę powania. Spó ł ka skorzysta ł a z przedmiotowego uprawnienia. Pe ł nomocnik Spó ł ki zapozna ł si ę z materia ł em dowodowym w dniu 18 lipca 2007 r. 5 Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów ustali ł , co nast ę puje: PKP Przewozy Regionalne Sp. z o.o. z siedzib ą w Warszawie jest przedsi ę biorc ą wpisanym do Krajowego Rejestru S ą dowego pod numerem 31521. Zgodnie z tre ś ci ą wpisu, przedmiotem dzia ł alno ś ci Spó ł ki jest m.in. transport kolejowy (PKD 60.10) oraz transport pasa ż erski miejski (PKD 60.21.B). W ramach prowadzonej dzia ł alno ś ci Spó ł ka ś wiadczy m.in. us ł ugi przewozu regionalnego poci ą gami osobowymi i pospiesznymi, przewozu mi ę dzywojewódzkiego poci ą gami pospiesznymi kursuj ą cymi mi ę dzy wi ę kszymi miastami i regionami turystycznymi w kraju oraz przewozu mi ę dzynarodowego w ruchu dalekobie ż nym i przygranicznym. Spó ł ka prowadzi dzia ł alno ść na rynku przewozów pasa ż erskich kolej ą na terenie ca ł ego kraju za po ś rednictwem 16 Zak ł adów Przewozów Regionalnych: PR Bia ł ystok, PR Bydgoszcz, PR Gdynia, PR Katowice, PR Kielce, PR Kraków, PR Lublin, PR Ł ód ź , PR Mazowieckie, PR Olsztyn, PR Opole, PR Pozna ń , PR Rzeszów, PR Szczecin, PR Wroc ł aw oraz na trasie PR Zielona Góra. Przewóz osób odbywa si ę poprzez zawarcie umowy przewozu pomi ę dzy przewo ź nikiem i pasa ż erem. Dokumentem zawieraj ą cym zapisy okre ś laj ą ce podstawowe zasady ustalania i stosowania op ł at oraz dop ł at przewozowych (w tym zapisy okre ś laj ą ce zasady korzystania z przejazdów ulgowych i okresowych), przewozu rzeczy, zwierz ą t i przesy ł ek konduktorskich w poci ą gach uruchamianych przez PKP-PR jest „ Taryfa na przewóz osób, rzeczy i zwierz ą t” . Prezes Urz ę du ustali ł , i ż Taryfa publikowana jest w Biuletynie B PKP S.A. Pe ł en tekst Taryfy zamieszczany jest tak ż e na stronach internetowych PKP-PR. Podró ż ni mog ą zapozna ć si ę z zapisami wzorca w 16 siedzibach zak ł adów regionalnych Spó ł ki oraz na tych stacjach kolejowych i przystankach, na których znajduj ą si ę kasy biletowe. Na trasach PKP-PR znajduje si ę 2.349 punktów rozk ł adowego zatrzymywania si ę poci ą gów, w tym: − na trasie PR Bia ł ystok – 82, − na trasie PR Bydgoszcz – 151, − na trasie PR Gdynia – 170, − na trasie PR Katowice – 253, − na trasie PR Kielce – 63, − na trasie PR Kraków – 193, − na trasie PR Lublin – 101, − na trasie PR Ł ód ź – 140, − na trasie PR Mazowieckie – 38, − na trasie PR Olsztyn – 153, − na trasie PR Opole – 110, − na trasie PR Pozna ń – 275, − na trasie PR Rzeszów – 156, − na trasie PR Szczecin – 167, − na trasie PR Wroc ł aw – 204, − na trasie PR Zielona Góra – 93. W ś ród 2.349 wszystkich punktów, o których mowa powy ż ej, stacji jest 1.117, natomiast przystanków osobowych – 1232. Nale ż y wskaza ć , i ż pod poj ę ciem stacji nale ż y rozumie ć – zgodnie z § 3 ust. 4 pkt 1 lit. a rozporz ą dzenia Ministra Infrastruktury z dnia 18 lipca 2005 r. w sprawie ogólnych warunków prowadzenia ruchu kolejowego i sygnalizacji (Dz. U. Nr 172, poz. 1444 ze zm.) – posterunki zapowiadawcze, w obr ę bie których, oprócz toru g ł ównego zasadniczego, znajduje 6 si ę przynajmniej jeden tor g ł ówny dodatkowy, a poci ą gi mog ą rozpoczyna ć i ko ń czy ć jazd ę , krzy ż owa ć si ę i wyprzedza ć , zmienia ć kierunek jazdy lub swój sk ł ad. W aktualnie obowi ą zuj ą cych przepisach brak jest jednak definicji przystanku osobowego. Stosowana definicja zawarta by ł a w rozporz ą dzeniu Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 11 lutego 2000 r. w sprawie szczegó ł owych zasad i warunków prowadzenia ruchu na liniach kolejowych (Dz. U. Nr 34, poz. 400; rozporz ą dzenie zosta ł o uchylone w dniu 1 stycznia 2005 r.). Zgodnie z ówczesn ą definicj ą , przystankiem osobowym jest miejsce na szlaku odpowiednio przystosowane do obs ł ugi pasa ż erów, w którym zatrzymuj ą si ę rozk ł adowo wyznaczone poci ą gi. Nale ż y podnie ść , i ż sformu ł owana w tym rozporz ą dzeniu definicja stacji by ł a to ż sama z definicj ą obecnie obowi ą zuj ą c ą . W zwi ą zku z powy ż szym, miejsca rozk ł adowego zatrzymania si ę poci ą gów PKP-PR, które nie spe ł niaj ą kryteriów niezb ę dnych do uznania ich za stacje, Spó ł ka okre ś la mianem przystanków osobowych. Na 33 1 stacjach kolejowych i przystankach (spo ś ród 2.349 wszystkich punktów odprawy podró ż nych), konsumenci mog ą zakupi ć Taryf ę . Z ustale ń Prezesa Urz ę du wynika, i ż cena wzorca wynosi 34 z ł . Konsumenci mog ą równie ż zapozna ć si ę z tre ś ci ą Taryfy w punktach informacyjnych dla podró ż nych, które znajduj ą si ę na niektórych stacjach kolejowych. Konsumenci mog ą tak ż e skorzysta ć z telefonicznej informacji dla podró ż nych. W toku prowadzonego post ę powania Spó ł ka podnios ł a, i ż konsumenci mog ą kierowa ć wszelkie zapytania dotycz ą ce odprawy pasa ż erskiej na adres mailowy PKP-PR – odprawa.kasy@pr.pkp.pl . Z ustale ń Prezesa Urz ę du wynika, i ż na stronie internetowej Spó ł ki zamieszczone zosta ł y równie ż inne adresy mailowe, pod które konsumenci mog ą wysy ł a ć swoje zapytania. Z informacji przekazach przez Spó ł k ę wynika, i ż Taryfa stanowi od dnia 1 sierpnia 2006 r. obowi ą zkowe wyposa ż enie ka ż dego konduktora. W taborze kolejowym nie ma jednak informacji, i ż konduktor udost ę pnia podró ż nym wzorzec do wgl ą du. Tabele op ł at przewozowych za us ł ugi przewozu ś wiadczone przez Spó ł k ę okre ś lone zosta ł y w Za łą czniku do Taryfy, który – podobnie jak sama Taryfa – publikowany jest w Biuletynie B PKP S.A. Pe ł ny tekst Za łą cznika zamieszczony jest tak ż e na stronach internetowych Spó ł ki. Informacj ę o cenach biletów oraz o ofertach taryfowych konsumenci mog ą uzyska ć w siedzibach zak ł adów regionalnych PKP-PR, na stacjach i przystankach osobowych, na których znajduj ą si ę kasy biletowe, w punktach informacji dla podró ż nych znajduj ą cych si ę na du ż ych stacjach oraz telefonicznie w 101 miejscowo ś ciach, w których uruchomiona zosta ł a telefoniczna informacja dla podró ż nych. Z informacji udzielonych przez Spó ł k ę wynika, i ż konsumenci mog ą równie ż kupi ć cennik w kasach biletowych na 6 stacjach 2 (cena Za łą cznika wynosi 9 z ł ). W toku prowadzonego post ę powania Spó ł ka podnios ł a, i ż konsumenci mog ą kierowa ć wszelkie zapytania dotycz ą ce przyj ę tych przez PKP-PR stawek op ł at na adres e-mailowy taryfy@pr.pkp.pl . Z ustale ń Prezesa Urz ę du wynika, i ż konsumenci mog ą kierowa ć zapytania dotycz ą ce cennika równie ż na inne adresy mailowe, które podane s ą na stronach internetowych PKP-PR. Spó ł ka wskaza ł a tak ż e, i ż Za łą cznik do Taryfy stanowi obowi ą zkowe wyposa ż enie ka ż dego konduktora. W toku prowadzonego post ę powania Spó ł ka podnios ł a, ż e poszczególne jednostki organizacyjne Spó ł ki (Zak ł ady Przewozów Regionalnych) zosta ł y zobowi ą zane do bezwzgl ę dnego wywieszenia od dnia 10 grudnia 2006 r. (tj. od dnia wej ś cia w ż ycie nowego 1 Olsztyn G ł ówny, I ł awa G ł owna, Dzia ł dowo, Bia ł ystok, Ł ód ź Fabryczna, Ł ód ź Kaliska, Kutno, Koluszki, Skierniewice, Warszawa Wschodnia, Lublin, Ł uków, Kielce, Skar ż ysko Kamienna, Kraków G ł ówny, Katowice, Opole G ł ówne, Wroc ł aw G ł ówny, Zielona Góra, Rzepin, Gorzów Wielkopolski, Pozna ń G ł ówny, Konin, Ostów Wielkopolski, Pi ł a G ł ówna, Leszno, Bydgoszcz G ł ówna, Toru ń G ł ówny, Szczecin G ł ówny, Koszalin, Ko ł obrzeg, Stargard Szczeci ń ski, Gdynia G ł ówna. 2 Gda ń sk G ł ówny, Malbork, S ł upsk, Tczew, Rzeszów, Stalowa Wola Rozwadów. 7 rozk ł adu jazdy poci ą gów PKP-PR) na wszystkich stacjach i przystankach osobowych (w tym równie ż na stacjach i przystankach, na których nie ma kas biletowych) informacji o cenach biletów na przejazdy na najcz ęś ciej ucz ę szczanych relacjach. Z ustale ń dokonanych przez Prezesa Urz ę du w toku prowadzonego post ę powania wyja ś niaj ą cego wynika, i ż ustawa – Prawo przewozowe zamieszczona zosta ł a na stronach internetowych PKP-PR. Spó ł ka ustosunkowuj ą c si ę do postawionych w niniejszym post ę powaniu zarzutów zadeklarowa ł a, i ż podejmie dzia ł ania maj ą ce na celu zapewnienie konsumentom bezp ł atnego wgl ą du do przepisów przewozowych. W toku prowadzonego post ę powania Spó ł ka poinformowa ł a, ż e podró ż ni od ko ń ca lipca 2006 r. mog ą dokonywa ć wgl ą du do przepisów przewozowych (aktów normatywnych, Taryfy i cennika) na tych stacjach, na których znajduj ą si ę kasy biletowe oraz w ograniczonym zakresie na stacjach, na których nie ma kas; na stacjach tych wywieszane s ą wyci ą gi z przepisów przewozowych. Jednocze ś nie Spó ł ka podnios ł a, i ż wyci ą gi z przepisów przewozowych nie s ą udost ę pniane na przystankach osobowych z uwagi na brak miejsca na zamieszczenie odpowiednich tablic informacyjnych lub – w odniesieniu do przystanków osobowych, na których jest stosowne miejsce – ze wzgl ę du na fakt, i ż wywieszane informacje s ą systematycznie niszczone. Maj ą c na wzgl ę dzie przyj ę ty podzia ł na stacje i przystanki osobowe nale ż y wskaza ć , i ż spo ś ród wszystkich stacji, na których zatrzymuj ą si ę poci ą gi PKP-PR, konsumenci maj ą mo ż liwo ść zakupu biletów na 670 stacjach. Tym samym na 447 stacjach brak jest kas biletowych (lub znajduj ą cych si ę w pobli ż u stacji punktów, gdzie konsumenci mogliby zakupi ć bilet na podró ż ). Spó ł ka udzielaj ą c Prezesowi Urz ę du wyja ś nie ń , wed ł ug jakich kryteriów ustala, czy na danej stacji lub przystanku osobowym powinna znajdowa ć si ę kasa biletowa podnios ł a, ż e podstawowymi kryteriami branymi pod uwag ę przy podejmowaniu przez Spó ł k ę decyzji o uruchomieniu kasy biletowej s ą warunki lokalowo-techniczne oraz warunki ekonomiczne. PKP-PR ocenia bowiem przede wszystkim, czy na danej stacji lub przystanku osobowym (lub w bezpo ś rednim ich s ą siedztwie) znajduje si ę budynek, w którym mog ł aby zosta ć uruchomiona kasa oraz jakie by ł yby koszty uruchomienia kasy i utrzymania takiego lokalu (koszty najmu pomieszczenia, koszty zwi ą zane z bie żą c ą eksploatacj ą lokalu, koszty zatrudnienia pracownika do obs ł ugi kasy oraz koszty zwi ą zane z przystosowaniem i wyposa ż eniem pomieszczenia do prowadzenia w nim kasy biletowej). Spó ł ka ocenia tak ż e ile poci ą gów zatrzymuje si ę na danej stacji lub przystanku oraz ilu pasa ż erów korzysta z danej stacji lub przystanku. Spó ł ka jednocze ś nie podkre ś li ł a, ż e przedstawione przez ni ą kryteria nie s ą sformalizowane, a zatem brak jest wewn ę trznych dokumentów opracowanych przez w ł adze Spó ł ki oraz uchwa ł organów Spó ł ki, które dokumentowa ł yby przedstawione przez PKP-PR wyja ś nienia. W toku prowadzonego post ę powania Prezes Urz ę du ustali ł , i ż istnieje mo ż liwo ść zakupu biletów na przejazd bezpo ś rednio u konduktora w poci ą gu bez ponoszenia z tego tytu ł u dodatkowych op ł at. Z wyja ś nie ń Spó ł ki wynika jednak, i ż u konduktora nie jest mo ż liwy zakup wszystkich rodzajów biletów oferowanych przez Spó ł k ę . Podró ż ny ma mo ż liwo ść zakupienia u konduktora biletów jednorazowych (normalnych, ulgowych, strefowych, z cen ą relacyjn ą , rodzinnych, wycieczkowych oraz biletów do legitymacji seniora). Ograniczenie sprzeda ż y pozosta ł ych rodzajów biletów wynika – jak wyja ś ni ł a Spó ł ka – z faktu, i ż bilety okresowe (odcinkowe, strefowe i sieciowe) oraz bilety abonamentowe i turystyczne drukowane s ą na specjalnym papierze, co ma uniemo ż liwi ć ich fa ł szowanie. Spó ł ka podnios ł a tak ż e, i ż bilety okresowe oraz abonamentowe i turystyczne s ą biletami znacznie dro ż szymi w stosunku do biletów jednorazowych (cena biletu miesi ę cznego wed ł ug taryfy normalnej dla poci ą gów osobowych wynosi od 69 do 262 z ł , za ś dla poci ą gów pospiesznych – od 210 do 448 z ł ). Zatem ograniczenie mo ż liwo ś ci zakupu wskazanych 8 powy ż ej biletów u konduktora w poci ą gu podyktowane jest równie ż wzgl ę dami bezpiecze ń stwa dru ż yn konduktorskich. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów zwa ż y ł , co nast ę puje. W my ś l art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Zgodnie natomiast z art. 23a ust. 2 przywo ł anej ustawy, za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci (…) naruszanie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji (…). Jak wynika z przywo ł anego powy ż ej zapisu, w celu zastosowania normy wyinterpretowanej z tre ś ci 23a ww. ustawy nale ż y wykaza ć , i ż dzia ł ania przedsi ę biorcy spe ł niaj ą c łą cznie trzy przes ł anki: a) s ą bezprawne, b) godz ą w interesy konsumentów c) interesy konsumentów, w które godz ą zakwestionowane dzia ł ania przedsi ę biorcy, maj ą charakter zbiorowy. Bezprawno ść , do której odwo ł uje si ę ustawodawca, oznacza sprzeczno ść z prawem (z przepisami innych ustaw), a tak ż e z zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego oraz z dobrymi obyczajami. Stanowisko takie znajduje oparcie w uzasadnieniu projektu rz ą dowego ustawy nowelizacyjnej, która wprowadzi ł a do ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przepisy reguluj ą ce post ę powanie w sprawach praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów (ustawa z dnia 5 lipca 2002 r. o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, ustawy - Kodeks post ę powania cywilnego i ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji; Dz. U. Nr 129, poz. 1102), zgodnie z którym same przepisy art. 23a – 23d nie reguluj ą konstrukcji bezprawno ś ci dzia ł a ń przedsi ę biorcy . Dzia ł ania te mog ą okaza ć si ę bezprawne w razie ustalenia, ż e dosz ł o do naruszenia przepisów innych ustaw, ale tak ż e zasad wspó łż ycia spo ł ecznego i dobrych obyczajów (druk sejmowy nr 366, s. 20). Przepisy reguluj ą ce post ę powanie w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów w przewa ż aj ą cej mierze maj ą charakter procesowy. Normy materialnoprawne istotne z punktu widzenia wydania decyzji znajduj ą si ę w innych ustawach, poza ustaw ą o ochronie konkurencji i konsumentów. Prezes Urz ę du, wydaj ą c decyzje, o jakiej mowa w art. 23c ustawy, musi zatem zastosowa ć inne ustawy i na podstawie ich przepisów oceni ć , czy dzia ł anie przedsi ę biorcy by ł o bezprawne. Nale ż y podkre ś li ć , ż e zgodnie z wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 23 czerwca 2006 r. (sygn. akt XVII Ama 32/05), art. 23a ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów precyzuje przes ł ank ę bezprawno ś ci zawart ą w ust. 1, przy czym tre ść tego przepisu pozwala przyj ąć , ż e konkretyzacja ta nie jest pe ł na. O tym czy np. zosta ł naruszony obowi ą zek udzielenia konsumentowi rzetelnej, prawdziwej, pe ł nej informacji mo ż na ostatecznie rozstrzygn ąć dopiero po uwzgl ę dnieniu przepisów odr ę bnych ustaw. Ustawy te bowiem precyzuj ą zakres informacji, których przekazanie konsumentowi jest obowi ą zkowe. Art. 23a ust. 2 ww. ustawy nie ma zatem samodzielnego znaczenia prawnego, lecz powinien by ć interpretowany oraz stosowany zawsze w okre ś lonym kontek ś cie normatywnym. I. Odnosz ą c powy ż sze uwagi do praktyki PKP-PR polegaj ą cej na utrudnieniu konsumentom mo ż liwo ś ci ł atwego zapoznania si ę z postanowieniami stosowanej przez 9 Spó ł k ę Taryfy nale ż y wskaza ć , i ż bezprawno ść podejmowanych przez PKP-PR dzia ł a ń wynika z naruszenia przez Spó ł k ę przepisów art. 384 § 2 Kodeksu cywilnego. Nie ulega w ą tpliwo ś ci, i ż opracowana przez Spó ł k ę Taryfa stanowi – jako zawieraj ą ca jednostronnie przygotowane z góry, przed zawarciem umowy, gotowe klauzule – wzorzec umowny, do którego postanowie ń maj ą zastosowanie wymogi okre ś lone w art. 384 § 1 i 2 k.c. W my ś l uregulowa ń zawartych w art. 384 § 1 k.c., ustalony przez jedn ą ze stron wzorzec umowy, w szczególno ś ci ogólne warunki umów, wzory umów, regulaminy, wi ążą drug ą stron ę , je ż eli zosta ł y jej dor ę czone przy zawarciu umowy. Zgodnie natomiast z art. 384 § 2 k.c., w razie gdy pos ł ugiwanie si ę wzorcem jest w stosunkach danego rodzaju zwyczajowo przyj ę te, wzorzec wi ąż e tak ż e wtedy, gdy druga strona mog ł a si ę z ł atwo ś ci ą dowiedzie ć o jego tre ś ci. Zapis ten nie dotyczy jednak umów z udzia ł em konsumentów, z wyj ą tkiem umów powszechnie zawieranych w drobnych, bie żą cych sprawach ż ycia codziennego. Tym samym od ogólnej regu ł y, która wskazuje na niezb ę dno ść dor ę czenia wzorca, ustawodawca przewidzia ł pewne odst ę pstwa. Dotycz ą one jednak sytuacji, gdy wymaga tego praktyka obrotu, a jednocze ś nie istnieje niewielkie zagro ż enie dla strony s ł abszej wynikaj ą ce z braku bezpo ś redniego dor ę czenia wzorca. Wy łą czenie obowi ą zku dor ę czenia wzorca umownego dotyczy jedynie sytuacji, gdy pos ł ugiwanie si ę wzorcem jest w stosunkach danego rodzaju zwyczajowo przyj ę te, przy zastrze ż eniu, i ż druga strona mog ł a z ł atwo ś ci ą dowiedzie ć si ę o tre ś ci wzorca. W odniesieniu do umów zawieranych z udzia ł em konsumentów, mo ż liwo ść zwi ą zania wzorcem bez jego dor ę czenia jest jednak ze zrozumia ł ych wzgl ę dów uj ę ta znacznie w ę ziej i dotyczy jedynie umów powszechnie zawieranych w drobnych, bie żą cych sprawach ż ycia codziennego. Ustalona praktyka pos ł ugiwania si ę wzorcem w odniesieniu do danej kategorii umów nie usprawiedliwia jeszcze per se odej ś cia od wymagania dor ę czenia wzorca w wypadku obrotu konsumenckiego, chyba ż e umowa dotyczy drobnych spraw ż ycia codziennego. Zwyczajowe pos ł ugiwanie si ę wzorcem oznacza nie tyle powszechno ść pos ł u ż enia si ę nim, ale utrwalony, ogólnie znany – w zakresie stosunków danego rodzaju – sposób zawierania umowy przy u ż yciu wzorca. Nale ż y przyj ąć , i ż pos ł ugiwanie si ę regulaminami, w tym taryfami, które maj ą zastosowanie do okre ś lenia tre ś ci umowy przewozu, nale ż y do powszechnie przyj ę tych. Dodatkowo nale ż y wskaza ć , i ż stosownie do art. 4 ustawy – Prawo przewozowe, przewo ź nik mo ż e wydawa ć regulaminy okre ś laj ą ce warunki obs ł ugi podró ż nych, odprawy oraz przewozu osób i rzeczy. W przypadku poj ę cia drobnych, bie żą cych spraw nale ż y przyj ąć , i ż decyduj ą cym kryterium powinien by ć ci ęż ar gatunkowy okre ś lonych ś wiadcze ń z punktu widzenia konsumenta. Ł atwo ść dowiedzenia si ę o tre ś ci wzorca dotyczy z kolei zarówno jego dost ę pno ś ci jak i jego zrozumia ł o ś ci (w rozumieniu jasno ś ci, przejrzysto ś ci oraz czytelno ś ci). W ocenie Prezesa Urz ę du, nie budzi w ą tpliwo ś ci, i ż kupno biletu przez konsumenta na podró ż jest umow ą bagateln ą , powszechnie zawieran ą w drobnych sprawach ż ycia codziennego. W ocenie Prezesa Urz ę du, stworzone przez Spó ł k ę mo ż liwo ś ci zapoznania si ę konsumentów ze wzorcem Taryfy nie czyni ą zado ść wymogom okre ś lonym w art. 385 § 2 k.c. Nie sposób bowiem uzna ć , i ż zamieszczenie Taryfy na stronach internetowych PKP-PR, czy te ż stworzona przez Spó ł k ę mo ż liwo ść kierowania od lutego 2006 r. pyta ń na adresy mailowe PKP-PR stanowi ą dope ł nienie ci ążą cego na Spó ł ce obowi ą zku umo ż liwienia wszystkim konsumentom ł atwego zapoznania si ę z tre ś ci ą wzorca. Równie ż opublikowanie Taryfy w Biuletynie PKP (dost ę pnym na stronach internetowych Spó ł ki) nie mo ż e zosta ć uznane za pozwalaj ą ce konsumentom dowiedzie ć si ę o tre ś ci wzorca w ł atwy sposób. Oceniaj ą c przyst ę pno ść tej formy zapoznania si ę z wzorcem nale ż y bowiem mie ć 10 w szczególno ś ci na wzgl ę dzie, ż e nie ka ż dy konsument ma dost ę p do internetu, a ponadto dost ę p do niego nie jest bezp ł atny. Stworzona przez Spó ł k ę mo ż liwo ść zakupu Taryfy na niektórych stacjach i przystankach jak równie ż mo ż liwo ść skorzystania z infolinii PKP-PR wi ążą si ę z kolei z konieczno ś ci ą ponoszenia przez konsumenta zainteresowanego tre ś ci ą wzorca kosztów, odpowiednio, jego zakupu lub kosztów po łą czenia telefonicznego. Ze wzgl ę du na odp ł atno ść tej formy zapoznania si ę z tre ś ci ą Taryfy nie mo ż na jej uzna ć za umo ż liwiaj ą c ą konsumentowi ł atwe dowiedzenie si ę o przyj ę tych przez PKP-PR zasadach ustalania i stosowania op ł at (w tym ulg) oraz dop ł at za przewóz. W ocenie Prezesa Urz ę du, równie ż wywieszenie na tablicach informacyjnych usytuowanych na stacjach i przystankach osobowych, na których znajduj ą si ę kasy biletowe wyci ą gu z postanowie ń Taryfy z jednoczesnym wskazaniem, i ż pe ł en tekst wzorca dost ę pny jest do wgl ą du w kasach biletowych nie czyni zado ść wymogom okre ś lonym w art. 384 § 2 k.c. Jak bowiem wskaza ł a Spó ł ka, spo ś ród 1117 stacji, na których zatrzymuj ą si ę poci ą gi PKP-PR, kasy znajduj ą si ę na 670 stacjach. Oznacza to, i ż 40% wszystkich stacji nie ma kas biletowych, a zatem konsumenci nie maj ą mo ż liwo ś ci dowiedzenia si ę o podstawowych ofertach taryfowych Spó ł ki, zasadach ustalania i stosowania op ł at oraz dop ł at przewozowych, zasadach korzystania z przejazdów ulgowych i okresowych, czy zasadach przewozu rzeczy i zwierz ą t. W toku prowadzonego post ę powania Spó ł ka podnios ł a równie ż , ż e z powodu nasilaj ą cych si ę aktów wandalizmu, podanie Taryfy do publicznej wiadomo ś ci na stacjach i przystankach osobowych, na których nie ma kas biletowych nie jest mo ż liwe. Z do ś wiadcze ń Spó ł ki wynika bowiem, ż e wszystkie informacje wywieszane na takich stacjach s ą systematycznie niszczone. W ocenie Prezesa Urz ę du, zrozumia ł ym jest, i ż niejednokrotnie wzgl ę dy ekonomiczne (w tym w szczególno ś ci brak budynku, który Spó ł ka mog ł aby adaptowa ć na kas ę biletow ą , niewielka liczba podró ż nych korzystaj ą cych z danego przystanku czy te ż niewielka liczba poci ą gów zatrzymuj ą cych si ę na danym przystanku) nie pozwalaj ą na uruchomienie kasy biletowej na ka ż dym przystanku osobowym, na którym zatrzymuj ą si ę poci ą gi PKP-PR. Z kolei opracowanie wyci ą gu z postanowie ń wzorca i podawanie go do wiadomo ś ci podró ż nych na przystankach osobowych, na których nie ma kas wi ąż e si ę z konieczno ś ci ą jego ponownego wywieszania gdy ż jest on – jak informowa ł a Spó ł ka – systematycznie zrywany lub niszczony. Ponowne wywieszenie wzorca wi ąż e si ę z konieczno ś ci ą ponoszenia przez PKP-PR dodatkowych kosztów, które s ą – maj ą c na wzgl ę dzie, i ż wyci ą g z wzorca jest niszczony lub zrywany w krótkim odst ę pie czasu od jego wywieszenia – znaczne. Zrozumia ł ym jest wi ę c, ż e nie na ka ż dym przystanku osobowym mo ż liwe jest zapewnienie konsumentom ł atwego wgl ą du do tekstu Taryfy . Mo ż liwo ść taka dotyczy – w ocenie Prezesa Urz ę du – jedynie przystanków, na których znajduj ą si ę kasy biletowe, co stanowi ł oby zrealizowanie przez przedsi ę biorc ę obowi ą zku okre ś lonego w art. 384 § 2 k.c. Prezes Urz ę du stoi na stanowisku, i ż konsument powinien mie ć równie ż mo ż liwo ść zapoznania si ę – bezpo ś rednio przed zawarciem umowy przewozu – z opracowan ą i stosowan ą przez przewo ź nika Taryf ą (lub przynajmniej wyci ą giem z jego postanowie ń ) na ka ż dej stacji kolejowej. Maj ą c na wzgl ę dzie, i ż stacj ę kolejow ą stanowi – zgodnie z przywo ł an ą powy ż ej definicj ą – punkt rozk ł adowego zatrzymywania si ę poci ą gów, charakteryzuj ą cy si ę rozbudowan ą infrastruktur ą , uzna ć nale ż y, ż e miejsce to umo ż liwia realizacj ę przez przewo ź nika wskazanego powy ż ej obowi ą zku informacyjnego. Jednocze ś nie nale ż y podkre ś li ć , i ż Prezes Urz ę du oceniaj ą c niniejszy stan faktyczny wzi ął równie ż pod uwag ę , i ż w toku prowadzonego post ę powania Spó ł ka podj ęł a dzia ł ania, skutkiem których na ka ż dej stacji (w tym równie ż na stacjach, na których nie ma kas) 11 umieszczane s ą informacje o cenach biletów do najcz ęś ciej ucz ę szczanych stacji. Tym samym, mo ż liwe jest wywieszanie wyci ą gu z postanowie ń wzorca na ka ż dej stacji. Odnosz ą c si ę natomiast do wskazanej przez PKP-PR mo ż liwo ś ci zapoznania si ę z tre ś ci ą Taryfy w siedzibach 16 zak ł adów regionalnych Spó ł ki, Prezes Urz ę du ocenia, i ż nie sposób uzna ć , i ż mo ż liwo ść wgl ą du do tre ś ci wzorca w 16 miastach wojewódzkich czyni zado ść wymogom sformu ł owanym w art. 384 § 2 k.c. Nie sposób bowiem przyj ąć , ż e odes ł anie konsumenta chc ą cego uzyska ć informacje o przyj ę tych przez PKP-PR zasadach ustalania i stosowania op ł at do siedziby jednego z zak ł adów regionalnych Spó ł ki wype ł nia przes ł ank ę zapewnienia konsumentowi mo ż liwo ś ci ł atwego dowiedzenia si ę o tre ś ci wzorca. Równie ż stworzona przez PKP-PR (od sierpnia 2006 r.) mo ż liwo ść dowiedzenia si ę o tre ś ci wzorca u konduktora w poci ą gu nie stanowi nale ż ytego wype ł nienia dyspozycji przywo ł anego powy ż ej uregulowania k.c. Nale ż y bowiem podkre ś li ć , i ż mo ż liwo ść wgl ą du do postanowie ń Taryfy u konduktora powoduje, i ż konsument poznaje swoje prawa i obowi ą zki wynikaj ą ce z zawartej z PKP-PR umowy przewozu dopiero po jej faktycznym zawarciu. Jednocze ś nie nale ż y wskaza ć , i ż ł atwy dost ę p do tre ś ci wzorca nie jest to ż samy ze stworzeniem konsumentowi, który za żą da udzielenia mu pewnych informacji, mo ż liwo ś ci wgl ą du do jego tre ś ci. Spó ł ka niejako za ł o ż y ł a, i ż konsument jest ś wiadomy istnienia pewnych praw i obowi ą zków i od jego aktywno ś ci zale ż y, czy zechce je zweryfikowa ć z dokumentem wzorca, który te prawa i obowi ą zki okre ś la. Chc ą c pozna ć swoje prawa i obowi ą zki konsument musi jednak wyra ź nie za żą da ć wgl ą du do wzorca, który jest dost ę pny w siedzibach zak ł adów regionalnych czy u konduktora w poci ą gu. Podkre ś li ć nale ż y, i ż z ustale ń Prezesa Urz ę du wynika, i ż w taborach kolejowych nie s ą umieszczane informacje, ż e konduktor udost ę pnia podró ż nym Taryf ę do wgl ą du. W ocenie Prezesa Urz ę du, mo ż liwo ść uzyskania informacji dotycz ą cych stosowanej przez PKP-PR Taryfy w uruchomionych na niektórych stacjach punktach informacyjnych dla podró ż nych równie ż nie mo ż e zosta ć uznana za stwarzaj ą c ą konsumentom mo ż liwo ść ł atwego dowiedzenia si ę o tre ś ci wzorca. Jak bowiem podkre ś li ł a sama Spó ł ka, punkty informacyjne nie znajduj ą si ę na wszystkich stacjach i przystankach osobowych, na których znajduj ą si ę kasy biletowe a jedynie na du ż ych stacjach. Jednocze ś nie Prezes Urz ę du mia ł na wzgl ę dzie, ż e uchybienie powinno ś ci stworzenia ł atwej mo ż liwo ś ci poznania tre ś ci wzorca powoduje, ż e wzorzec nie zyskuje „mocy wi ążą cej” wobec drugiej strony; jest wobec niej bezskuteczny. W niniejszej za ś sprawie nale ż y wskaza ć , i ż niejako wbrew okre ś lonej w art. 384 § 2 k.c. sankcji niezapewnienia konsumentom ł atwego zapoznania si ę z tre ś ci ą wzorca, uregulowania Taryfy wi ążą konsumentów, którzy skorzystali z us ł ug Spó ł ki. Celem zastosowania normy wyinterpretowanej z art. 23a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest w szczególno ś ci wykazanie, i ż zarzucane przedsi ę biorcy dzia ł alnie narusza interes konsumentów. W ocenie Prezesa Urz ę du, nie ulega w ą tpliwo ś ci, ż e niemo ż no ść zweryfikowania przez konsumenta – jeszcze przed rozpocz ę ciem przez niego podró ż y i zawarciem umowy przewozu – podstawowych zasad ustalania i stosowania przez PKP-PR op ł at oraz dop ł at przewozowych, które zosta ł y okre ś lone w Taryfie , powoduje, ż e konsument nie jest w pe ł ni ś wiadomy, na jakich warunkach zawiera ze Spó ł k ą umow ę przewozu. Taryfa PKP-PR jest – jak wskazano powy ż ej – dokumentem, w którym okre ś lone zosta ł y m.in. warunki korzystania z ulg na przejazd, zasady okre ś lania op ł at za przejazd, zasady zmiany umowy na przejazd (np. w sytuacji przej ś cia podró ż nego do klasy I poci ą gu, do poci ą gu po ś piesznego lub w razie przejazdu podró ż nego poza stacj ę przeznaczenia), warunki stosowania op ł at normalnych, ulg ustawowych (37%, 49%, 78%, 95% oraz 100%), ulg 33% i 50% oraz op ł at ustalonych na podstawie odr ę bnych ofert 12 taryfowych (m.in. przejazdy wycieczkowe, rodzinne, grupowe). Nie ulega wi ę c w ą tpliwo ś ci, ż e brak zapewnienia konsumentowi ł atwego zapoznania si ę z tre ś ci ą przywo ł anych powy ż ej uregulowa ń Taryfy tu ż przed rozpocz ę ciem podró ż y godzi w jego prawo do uzyskania rzetelnej i pe ł nej informacji, a tym samym narusza jego interesy. Dla stwierdzenia przez Prezesa Urz ę du stosowania przez przedsi ę biorc ę praktyki, okre ś lonej w art. 23a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów konieczne jest tak ż e wykazanie, ż e w wyniku jej stosowania naruszony zosta ł zbiorowy interes konsumentów. Zbiorowy interes konsumentów oznacza interes dotycz ą cy ogó ł u, a naruszenie tego interesu mo ż e mie ć miejsce, gdy skutkami dzia ł a ń sprzecznych z ww. ustaw ą dotkni ę ty jest szerszy kr ą g uczestników rynku – konsumentów. Do naruszenia zbiorowych interesów konsumentów konieczne jest, by dzia ł anie przedsi ę biorcy zosta ł o skierowane nie do konkretnego adresata, lecz do adresata, którego nie da si ę z góry oznaczy ć indywidualnie. Wobec tego dzia ł anie to jest w stanie wywo ł a ć niekorzystne nast ę pstwa w odniesieniu do ka ż dego z konsumentów (a nie jedynie wobec okre ś lonego konsumenta) i zagra ż a ono, przynajmniej potencjalnie, interesom ka ż dego z cz ł onków zbiorowo ś ci konsumentów. Zgodnie ze stanowiskiem wyra ż onym w doktrynie, gdy post ę powaniem okre ś lonego przedsi ę biorcy mo ż e by ć dotkni ę ty potencjalny konsument w analogicznych okoliczno ś ciach, to wówczas mamy do czynienia z naruszeniem zbiorowych interesów konsumentów, chocia ż by faktycznie naruszono interes jednego tylko konsumenta [C. Banasi ń ski, I. Weso ł owska, Ochrona zbiorowych interesów konsumentów , (w:) Standardy wspólnotowe w polskim prawie ochrony konsumenta , pod red. C. Banasi ń skiego, Warszawa 2004, s. 283]. Zaistnienie przes ł anki naruszenia zbiorowego interesu konsumentów nie jest bezpo ś rednio uzale ż nione od liczby konsumentów, których interesy na skutek dzia ł ania przedsi ę biorcy zosta ł y naruszone. Jak wskazuje art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów wyra ż a si ę w zagro ż eniu, chocia ż by potencjalnym, interesów nieoznaczonej z góry liczby konsumentów, którzy b ę d ą c kontrahentami przedsi ę biorcy lub pozostaj ą c w kr ę gu osób, do których dzia ł anie przedsi ę biorcy mo ż e zosta ć skierowane, ponosz ą negatywne konsekwencje tych dzia ł a ń . W niniejszej sprawie nie ulega – w ocenie Prezesa Urz ę du – w ą tpliwo ś ci, ż e zakwestionowane przez Prezesa Urz ę du dzia ł anie Spó ł ki narusza interesy nieograniczonej liczby konsumentów, których nie sposób zindywidualizowa ć . Oczywistym jest bowiem, ż e oferta przedstawiona przez PKP-PR skierowana jest do nieograniczonego kr ę gu odbiorców – dotyczy ona wszystkich potencjalnych klientów chc ą cych skorzysta ć ze ś wiadczonych przez Spó ł k ę us ł ug przewozu. Tym samym, Prezes Urz ę du skutecznie wykaza ł , ż e interes konsumentów naruszony opisanym powy ż ej dzia ł aniem PKP-PR ma charakter zbiorowy. Jak wynika z powy ż szego, wszystkie przes ł anki konieczne do uznania, i ż kwestionowane przez Prezesa Urz ę du dzia ł anie PKP-PR wype ł nia znamiona praktyki okre ś lonej w art. 23a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Dzia ł anie takie stanowi zatem praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i jako takie jest zakazane. Konieczne jest zatem nakazanie przedsi ę biorcy zaniechanie jej stosowania. Rozstrzygaj ą c niniejsze post ę powanie Prezes UOKiK wzi ął pod uwag ę , i ż stosownie do uregulowa ń zawartych w art. 23e ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, nie wydaje si ę decyzji o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i nakazuj ą cej zaniechanie jej stosowania, je ż eli przedsi ę biorca zaprzesta ł stosowania praktyki. Odnosz ą c si ę w sposób szczególny do charakteru decyzji Prezesa Urz ę du wydawanych na podstawie art. 23e ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, nale ż y wyja ś ni ć , i ż przedmiotowa decyzja wydawana jest w przypadku, gdy zachowanie przedsi ę biorcy nie narusza ju ż w dacie orzekania przepisu art. 23a ww. ustawy. Stosownie do 13 art. 23e ust. 3 ww. ustawy, ci ęż ar udowodnienia okoliczno ś ci, o których mowa w ust. 1 (a wi ę c sytuacji, w której przedsi ę biorca zaprzesta ł stosowania praktyki, o której mowa w art. 23a ww. ustawy) spoczywa na przedsi ę biorcy. Zatem, stosownie do powo ł anego przepisu, to przedsi ę biorca obarczony jest ci ęż arem udowodnienia okoliczno ś ci, i ż jego zachowanie przesta ł o narusza ć zakazy praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, a wi ę c uzasadniaj ą cych wydanie decyzji na podstawie art. 23e w miejsce art. 23c ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W ocenie Prezesa Urz ę du, stworzone przez Spó ł k ę a opisane powy ż ej mo ż liwo ś ci uzyskania przez konsumentów informacji o podstawowych zasadach ustalania i stosowania przez PKP-PR op ł at oraz dop ł at przewozowych, w tym w szczególno ś ci o informacji o warunkach korzystania z ulg na przejazd, zasadach okre ś lania op ł at za przejazd, zasadach zmiany umowy na przejazd, warunkach stosowania op ł at normalnych, ulg ustawowych i innych ulg oraz op ł at ustalonych na podstawie odr ę bnych ofert taryfowych nie daj ą podstaw do stwierdzenia, i ż Spó ł ka zaniecha ł a stosowania zarzucanej jej praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów. Mo ż liwo ść zapoznania si ę z zapisami Taryfy u konduktora w poci ą gu nast ę puje bowiem ju ż po zawarciu przez konsumenta umowy przewozu. Oznacza to, i ż podró ż ny de facto mo ż e zweryfikowa ć dopiero na etapie realizacji umowy przewozu na ł o ż one na niego obowi ą zki i przyznane mu uprawnienia, o których nie mia ł mo ż liwo ś ci dowiedzenia si ę przed zawarciem ze Spó ł k ą umowy. Podkre ś li ć tak ż e nale ż y, i ż w taborach kolejowych nie s ą umieszczane informacje, ż e konduktor udost ę pnia podró ż nym Taryf ę do wgl ą du. Tym samym, wy łą cznie od aktywno ś ci i inicjatywy konsumenta zale ż e ć b ę dzie, czy uzyska on stosowne informacje dotycz ą ce warunków umowy przewozu, jak ą zawar ł ze Spó ł k ą . Z kolei podj ę te przez Spó ł k ę dzia ł ania polegaj ą ce na wywieszaniu na stacjach i przystankach osobowych, na których znajduj ą si ę kasy biletowe wyci ą gów z postanowie ń wzorca z jednoczesnym wskazaniem, i ż pe ł en tekst Taryfy znajduje si ę do wgl ą du w kasie nie mog ą zosta ć uznane – ze wzgl ę du na brak kas biletowych na wszystkich stacjach – za dope ł nienie okre ś lonych w art. 384 § 2 k.c. wymogów. Jak ju ż wskazano powy ż ej, w ocenie Prezesa Urz ę du, konsument powinien mie ć mo ż liwo ść zapoznania si ę bezpo ś rednio przed zawarciem umowy przewozu z Taryf ą lub przynajmniej z wyci ą giem z jego postanowie ń na ka ż dej stacji kolejowej, na której zatrzymuj ą si ę poci ą gi PKP-PR. Infrastruktura pozwalaj ą ca wyró ż ni ć stacj ę od przystanku osobowego wskazuje na mo ż liwo ś ci techniczno-organizacyjne udost ę pnienia konsumentom stosownych informacji. Bior ą c powy ż sze pod uwag ę , nie mo ż na wi ę c uzna ć , i ż podj ę te przez Spó ł k ę dzia ł ania zapewni ł y konsumentom mo ż liwo ść ł atwego zapoznania si ę – jeszcze przed zawarciem umowy przewozu – z zapisami stosowanej Taryfy . Z opisanych powy ż ej wzgl ę dów nale ż y uzna ć , i ż utrzymany jest stan bezprawno ś ci, który uniemo ż liwia uznanie, i ż zarzucana PKP-PR praktyka zosta ł a zaniechana. II. Bezprawno ść praktyki polegaj ą cej na nieudzielaniu konsumentom rzetelnej i pe ł nej informacji o stosowanym przez Spó ł k ę cenniku wyprowadzona zosta ł a z naruszenia przez PKP-PR zapisów ustawy – Prawo przewozowe. Zgodnie bowiem z art. 11 ust. 1 ww. ustawy, przewo ź nik jest obowi ą zany poda ć do publicznej wiadomo ś ci, w sposób zwyczajowo przyj ę ty, ustalone lub stosowane przez niego taryfy lub cenniki . Z tre ś ci przywo ł anego uregulowania wynika przede wszystkim, ż e ustawodawca rozró ż ni ł taryfy od cenników. Co prawda w ustawie brak jest legalnych definicji u ż ytych poj ęć , jednak praktyka transportowa pozwala przez taryf ę rozumie ć pewien system okre ś lania cen za us ł ugi przewozowe w przeciwie ń stwie do cennika, zawieraj ą cego proste zestawienie takich cen (por. A. Kolarski: Prawo przewozowe. Komentarz ; C.F. Muller, Warszawa 2002). Tym samym, Spó ł ka zosta ł a przez 14 ustawodawc ę zobowi ą zana do podania konsumentom do publicznej wiadomo ś ci Taryfy oraz wysoko ś ci stosowanych stawek op ł at za us ł ugi przewozu, które okre ś lone zosta ł y w Za łą czniku do Taryfy . Maj ą c na wzgl ę dzie brzmienie art. 11 ust. 1 ww. ustawy nale ż y wskaza ć , ż e ustawodawca nie okre ś li ł sposobu realizacji na ł o ż onego na przewo ź nika obowi ą zku. Nie mo ż na bowiem za taki uzna ć zawarte w przywo ł anym powy ż ej przepisie sformu ł owanie „ w sposób zwyczajowo przyj ę ty” . Tym samym, do oceny w ę z ł a zobowi ą zaniowego konieczne jest odwo ł anie si ę do przepisów Kodeksu cywilnego, w zakresie w jakim reguluje on problematyk ę zobowi ą za ń . Zgodnie z wynikaj ą c ą z art. 353 § 1 k.c. definicj ą zobowi ą zania, zobowi ą zanie polega na tym, ż e wierzyciel mo ż e żą da ć od d ł u ż nika ś wiadczenia, a d ł u ż nik powinien ś wiadczenie spe ł ni ć . Z kolei maj ą c na wzgl ę dzie zawart ą w art. 774 k.c. definicj ę umowy przewozu, przez któr ą przewo ź nik zobowi ą zuje si ę do przewiezienia za wynagrodzeniem osób lub rzeczy nale ż y wskaza ć , i ż do essentialia negotii umowy przewozu nale ż y przewiezienie osób lub rzeczy oraz wynagrodzenie. Cena stanowi zatem ś wiadczenie, jakie zobowi ą zany jest spe ł ni ć pasa ż er, a którego spe ł nienia mo ż e żą da ć przewo ź nik. Koniecznym jest zatem, aby przyst ę puj ą cy do umowy przewozu konsument wiedzia ł , jakie s ą warunki zobowi ą zania, którego ma by ć stron ą . Ś wiadczenie musi by ć w momencie powstania zobowi ą zania oznaczone lub co najmniej oznaczalne (musz ą by ć wskazane kryteria, wed ł ug których nast ą pi ustalenie ś wiadczenia), za ś w momencie wykonania zobowi ą zania konieczna jest konkretyzacja przedmiotu ś wiadczenia (por. Kodeks Cywilny Tom I, Komentarz pod red. K. Pietrzykowskiego, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2002, s. 659). Postanowienia art. 16 ustawy – Prawo przewozowe wskazuj ą , i ż momentem zawarcia umowy przewozu jest nabycie biletu lub spe ł nienie innych okre ś lonych przez przewo ź nika warunków dost ę pu do ś rodka transportowego, a w razie ich nieustalenia – samo zaj ę cie miejsca w ś rodku transportowym. Oznacza to, i ż w chwili przyst ą pienia do umowy przewozu, pasa ż er powinien zna ć cen ę przewozu, w zamian za któr ą oczekiwa ć mo ż e spe ł nienia us ł ugi przewozu oraz podstawowe zasady, w oparciu o które ustalane i stosowane s ą przez PKP-PR op ł aty oraz dop ł aty przewozowe. W przeciwnym razie, druga strona stosunku zobowi ą zaniowego nie mo ż e żą da ć okre ś lonego zachowania po stronie d ł u ż nika (tu: zap ł aty ceny). Powy ż sze uzasadnia tez ę , i ż pomimo wskazania przez ustawodawc ę , ż e stosowane taryfy lub cenniki maj ą by ć podane do publicznej wiadomo ś ci (bez wskazania sposobu realizacji obowi ą zku okre ś lonego w art. 11 ust. 1 ustawy – Prawo przewozowe) uzna ć nale ż y, i ż jedynie zamieszczenie cenników i Taryfy na wszystkich stacjach i przystankach osobowych, na których zatrzymuj ą si ę poci ą gi Spó ł ki zado ść uczyni przepisom ustawy w tym zakresie. Przyj ę cie tezy przeciwnej narusza ł oby konstrukcj ę umowy przewozu jako w ę z ł a zobowi ą zaniowego o charakterze wzajemnym. Odnosz ą c si ę do powy ż szego nale ż y wskaza ć , ż e formy udost ę pnienia konsumentom cennika s ą to ż same z opisanymi powy ż ej w pkt. I niniejszej decyzji formami udost ę pnienia Taryfy . Cennik zosta ł y zatem opublikowany w Biuletynie PKP S.A. oraz zosta ł zamieszczony na stronach internetowych PKP-PR. Na 6 stacjach (spo ś ród 1117) konsumenci mog ą zakupi ć cennik. Informacje o ofertach cenowych Spó ł ki konsumenci mog ą uzyska ć w ka ż dej z 16 siedzib zak ł adów regionalnych PKP-PR, w ka ż dej kasie biletowej (jak wskazano powy ż ej, kasy biletowe znajduj ą si ę na 670 spo ś ród 1117 wszystkich stacji), telefonicznie w 101 miejscowo ś ciach, w których uruchomiona zosta ł a telefoniczna informacja dla podró ż nych oraz w punktach informacji dla podró ż nych znajduj ą cych si ę wy łą cznie na du ż ych stacjach. Konsumenci mog ą równie ż – podobnie jak ma to miejsce w odniesieniu do Taryfy – kierowa ć zapytania dotycz ą ce przyj ę tego przez PKP-PR cennika na adresy mailowe Spó ł ki. Jak podnios ł a Spó ł ka, Taryfa oraz cennik ś wiadczonych przez PKP-PR us ł ug stanowi obowi ą zkowe wyposa ż enie ka ż dego konduktora. 15 W ocenie Prezesa Urz ę du, powy ż ej wskazane mo ż liwo ś ci zapoznania si ę przez konsumenta (jeszcze przed zawarciem umowy przewozu) ze stosowan ą przez Spó ł k ę Taryf ą oraz cennikiem nie pozwalaj ą stwierdzi ć , ż e Spó ł ka dope ł ni ł a na ł o ż onego na ni ą przez ustawodawc ę obowi ą zku podania do publicznej wiadomo ś ci ustalonych lub stosowanych cenników i taryf. Nie na ka ż dej bowiem stacji podró ż ny ma mo ż liwo ść dowiedzenia si ę o ofercie cenowej PKP-PR oraz zasadach ustalania i stosowania op ł at oraz dop ł at przewozowych. Jak bowiem podnios ł a Spó ł ka, nie na ka ż dej stacji znajduj ą si ę kasy biletowe. Z kolei punkty informacyjne dla podró ż nych znajduj ą si ę wy łą cznie na du ż ych stacjach, na których s ą równie ż kasy biletowe, a tym samym istnienie punktu informacyjnego stwarza konsumentowi jedynie dodatkow ą mo ż liwo ść zapoznania si ę na danej stacji z tre ś ci ą Taryfy i cennika. Mo ż liwo ść telefonicznego uzyskania informacji o ofercie taryfowej PKP-PR wi ąż e si ę natomiast z konieczno ś ci ą ponoszenia przez konsumentów op ł at za uzyskan ą informacj ę . Zawarcie Taryfy oraz cennika na stronach internetowych Spó ł ki oraz mo ż liwo ść kierowania do Spó ł ki pyta ń pod adresy e-mailowe PKP-PR równie ż nie mo ż e zosta ć uznane – w szczególno ś ci ze wzgl ę du na niepowszechny wci ąż dost ę p do internetu – za dope ł nienie na ł o ż onego na Spó ł k ę obowi ą zku. Umo ż liwienie konsumentowi dokonania wgl ą du do cennika u konduktora w poci ą gu z racji tego, i ż nast ę puje ju ż po zawarciu przez konsumenta umowy przewozu, pozostaje bez wp ł ywu na mo ż liwo ść podj ę cia przez konsumenta ś wiadomej decyzji jeszcze przed zawarciem z PKP-PR umowy. Nale ż y podkre ś li ć , i ż szeroko uj ę ty w ustawie – Prawo przewozowe obowi ą zek informacyjny dotycz ą cy ustalonych lub stosowanych cenników jest jednym z filarów ochronnego re ż imu umowy przewozu, jako umowy o charakterze masowym, gdzie trudno o pe ł n ą realizacj ę proklamowanej w art. 353 1 k.c. zasady swobody umów. Okoliczno ś ci, w jakich dzia ł a przewo ź nik wp ł ywaj ą na standaryzacj ę ś wiadczonych us ł ug i ograniczenie swobody kontraktowej na rzecz adhezyjnego sposobu jej zawierania. Nale ż y mie ć na wzgl ę dzie, i ż zasad ą jest udzielanie informacji przez przedsi ę biorc ę w sposób nieprzymuszony, nie za ś tylko umo ż liwienie uzyskania jej, w razie wyra ź nej inicjatywy konsumenta. Maj ą c powy ż sze na wzgl ę dzie, Prezes Urz ę du uzna ł , ż e dzia ł ania Spó ł ki polegaj ą ce na naruszeniu obowi ą zku podania do publicznej wiadomo ś ci ustalonych lub stosowanych taryf lub cennika s ą bezprawne i skutkuj ą niemo ż no ś ci ą zapoznania si ę przez konsumenta z jednym z istotnych elementów zawieranej ze Spó ł k ą umowy – z cen ą , jak ą zobowi ą zany jest zap ł aci ć za ś wiadczon ą przez przewo ź nika us ł ug ę oraz z okre ś lonymi w Taryfie zasadami ustalania op ł at oraz dop ł at przewozowych (w tym z warunkami korzystania z ulg na przejazd). Dzia ł anie PKP-PR w znacznym stopniu ogranicza wi ę c swobod ę decyzyjn ą konsumenta i prowadzi do sytuacji, w której konsument przyst ę puj ą cy do umowy przewozu posiada tylko jedn ą mo ż liwo ść – zaakceptowanie warunków umowy. Stwierdzenie przez Prezesa Urz ę du stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, wymaga tak ż e wykazania, i ż w wyniku jej stosowania przez przedsi ę biorc ę zosta ł naruszony zbiorowy interes konsumentów. Maj ą c na wzgl ę dzie, i ż w odniesieniu do praktyk, o których mowa w punkcie I i II niniejszej decyzji, istnieje to ż samo ść po stronie podmiotowej – dotycz ą one tego samego przedsi ę biorcy, którego dzia ł anie dotyka tego samego kr ę gu konsumentów, a dodatkowo kwestionowane praktyki odnosz ą si ę do ś wiadczonych przez tego przedsi ę biorc ę us ł ug przewozu, wskaza ć nale ż y, i ż w niniejszej decyzji skuteczne wykazano, ż e naruszony dzia ł aniem przedsi ę biorcy interes konsumentów ma charakter zbiorowy. Rozstrzygaj ą c niniejsze post ę powanie, Prezes Urz ę du mia ł na wzgl ę dzie, i ż stosownie do uregulowa ń zawartych w art. 23e ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, nie 16 wydaje si ę decyzji o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i nakazuj ą cej zaniechanie jej stosowania, je ż eli przedsi ę biorca zaprzesta ł stosowania praktyki. a) W ocenie Prezesa Urz ę du, opisane powy ż ej w uzasadnieniu do pkt. I niniejszej decyzji dzia ł ania podj ę te przez Spó ł k ę w toku prowadzonego post ę powania, maj ą ce na celu podanie do publicznej wiadomo ś ci ustalonej i stosowanej przez PKP-PR Taryfy nie pozwalaj ą uzna ć , ż e zarzucana Spó ł ce praktyka naruszaj ą ca zbiorowe interesy konsumentów zosta ł a zaniechana. Mo ż liwo ść zapoznania si ę z zapisami Taryfy u konduktora w poci ą gu nast ę puje bowiem ju ż po zawarciu przez konsumenta umowy przewozu, co oznacza, ż e podró ż ny mo ż e zweryfikowa ć dopiero na etapie realizacji umowy przewozu na ł o ż one na niego obowi ą zki i przyznane mu uprawnienia, o których nie mia ł mo ż liwo ś ci dowiedzenia si ę przed zawarciem ze Spó ł k ą umowy. Ponadto, jak wskazano powy ż ej, w taborach kolejowych brak jest informacji, ż e istnieje mo ż liwo ść wgl ą du do Taryfy u konduktora. Dzia ł ania polegaj ą ce na wywieszaniu na stacjach i przystankach osobowych, na których znajduj ą si ę kasy biletowe wyci ą gów z postanowie ń wzorca z jednoczesnym wskazaniem, i ż pe ł en tekst Taryfy znajduje si ę do wgl ą du w kasie nie mog ą zosta ć uznane – ze wzgl ę du na brak kas biletowych na wszystkich stacjach – za dope ł nienie okre ś lonego w art. 11ust. 1 ustawy – Prawo przewozowe obowi ą zku. Jak ju ż wskazano powy ż ej, w ocenie Prezesa Urz ę du, obowi ą zek podania przez przewo ź nika do publicznej wiadomo ś ci taryfy jest obowi ą zkiem przedkontraktowym, który ma na celu stworzenie konsumentowi mo ż liwo ść zapoznania si ę bezpo ś rednio przed zawarciem umowy przewozu z Taryf ą lub przynajmniej z wyci ą giem z jego postanowie ń na ka ż dej stacji kolejowej, na której zatrzymuj ą si ę poci ą gi PKP-PR. Infrastruktura pozwalaj ą ca wyró ż ni ć stacj ę od przystanku osobowego wskazuje na mo ż liwo ś ci techniczno-organizacyjne udost ę pnienia konsumentom stosownych informacji. Bior ą c powy ż sze pod uwag ę , nie mo ż na wi ę c uzna ć , i ż podj ę te przez Spó ł k ę w toku prowadzonego post ę powania dzia ł ania czyni ą zado ść na ł o ż onemu na przewo ź nika obowi ą zkowi podania do publicznej wiadomo ś ci ustalonej i stosowanej taryfy. Z opisanych powy ż ej wzgl ę dów nale ż y uzna ć , i ż utrzymany jest stan bezprawno ś ci, który uniemo ż liwia uznanie, i ż zarzucana PKP-PR praktyka zosta ł a zaniechana. b) W toku prowadzonego post ę powania PKP-PR poinformowa ł o, i ż od dnia 10 grudnia 2006 r. poszczególne Zak ł ady Przewozów Regionalnych Spó ł ki zosta ł y zobowi ą zane do bezwzgl ę dnego wywieszania na wszystkich stacjach i przystankach osobowych (w tym tak ż e na stacjach i przystankach, na których nie ma kas biletowych) informacji o cenach biletów na przejazdy na najcz ęś ciej ucz ę szczanych relacjach. Dokumentacja przekazana przez Spó ł k ę potwierdzi ł a, i ż na stacjach i przystankach, na których nie ma kas wywieszane s ą na peronach informacje o cenach biletów (w tym cenach biletów wed ł ug taryf ulgowych) na najcz ęś ciej ucz ę szczanych przez podró ż nych relacjach. Jednocze ś nie Spó ł ka podnios ł a, i ż mimo, ż e wywieszane informacje s ą systematycznie niszczone, Spó ł ka podejmuje czynno ś ci maj ą ce na celu ich uzupe ł nienie i ponowne wywieszenie. Maj ą c powy ż sze na wzgl ę dzie nale ż y wi ę c stwierdzi ć , i ż na stacjach i przystankach osobowych, na których znajduj ą si ę kasy biletowe konsumenci maj ą dost ę p do pe ł nego tekstu Za łą cznika do Taryfy. Jak bowiem podnios ł a Spó ł ka, na tablicach og ł osze ń umieszczone s ą wyci ą gi z cennika z jednoczesnym wskazaniem, i ż pe ł en tekst Za łą cznika dost ę pny jest do wgl ą du w kasie. Z kolei na stacjach i przystankach, na których nie ma kas, Spó ł ka wywiesza informacje o cenach biletów (w tym o cenach biletów wed ł ug taryf ulgowych) na najcz ęś ciej ucz ę szczanych trasach. Jednocze ś nie nale ż y podkre ś li ć i ż – w ocenie Prezesa Urz ę du – zrozumia ł ym jest, i ż na stacjach i przystankach osobowych, na których nie ma kas biletowych 17 wywieszenie pe ł nego tekstu cennika, który jest dokumentem bardzo obszernym, licz ą cym 146 stron, nie jest – z uwagi na brak stosownego miejsca na peronie – mo ż liwe. Dzia ł ania podj ę te w toku post ę powania przez Spó ł k ę powoduj ą , i ż konsument posiada – bezpo ś rednio przed zawarciem umowy przewozu – podstawowe orientacyjne informacje dotycz ą ce cen ś wiadczonych przez Spó ł k ę us ł ug. Informacje udost ę pniane przez PKP-PR pozwalaj ą wi ę c konsumentowi podj ąć decyzj ę co do zawi ą zania stosunku zobowi ą zaniowego. Bior ą c powy ż sze pod uwag ę , dzia ł ania podj ę te przez Spó ł k ę w toku prowadzonego post ę powania stanowi ą dope ł nienie obowi ą zku podania do publicznej wiadomo ś ci, w sposób zwyczajowy przyj ę ty, stosowanych przez Spó ł k ę cenników. Tym samym Prezes Urz ę du stwierdzi ł , i ż zarzucana PKP-PR praktyka naruszaj ą ca zbiorowe interesy konsumentów, polegaj ą ca na niedope ł nieniu wynikaj ą cego z art. 11 ust. 1 ustawy – Prawo przewozowe obowi ą zku podania przez przewo ź nika do publicznej wiadomo ś ci w sposób zwyczajowo przyj ę ty, ustalonych lub stosowanych przez niego taryf lub cenników zosta ł a zaniechana w dniu 10 grudnia 2006 r. III. Zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy – Prawo przewozowe, przewo ź nik zapewnia zainteresowanym bezp ł atny wgl ą d do obowi ą zuj ą cych go przepisów przewozowych . W tym miejscu nale ż y przywo ł a ć opini ę doktryny, zgodnie z któr ą poj ę cie „przepisów przewozowych” nale ż y traktowa ć mo ż liwie szeroko, a prawid ł owe wykonanie przez przewo ź nika na ł o ż onych na niego obowi ą zków polega na zapewnieniu zainteresowanym bezp ł atnego wgl ą du tak do aktów normatywnych jak i do regulaminów, taryf i cenników (por. A. Kolarski: Prawo przewozowe. Komentarz ; C.F. Muller, Warszawa 2002).. Odnosz ą c si ę do powy ż szego, Prezes Urz ę du analizuj ą c zapisy ustawy – Prawo przewozowe stwierdzi ł – maj ą c w szczególno ś ci na wzgl ę dzie zapis art. 11 ust. 1 ww. ustawy – ż e spod przywo ł anego powy ż ej poj ę cia „przepisów przewozowych” nale ż y wy łą czy ć stosowane przez przewo ź nika cenniki. Zobowi ą zanie przewo ź nika do zapewnienia konsumentowi mo ż liwo ś ci zapoznania si ę z jednym z istotnych elementów zawieranej ze Spó ł k ą umowy, jakim jest cena us ł ugi, realizowane jest bowiem w ł a ś nie w art. 11 ust. 1 ustawy – Prawo przewozowe. Art. 11 ust. 1 ww. ustawy nak ł ada na przewo ź nika obowi ą zek znaczenie dalej id ą cy ni ż zapewnienie zainteresowanym bezp ł atnego wgl ą du do cennika. Nakazuje on bowiem przewo ź nikowi – co zosta ł o szerzej wyja ś nione powy ż ej, w pkt. II – poda ć cenniki do publicznej wiadomo ś ci w sposób zwyczajowo przyj ę ty. W ocenie Prezesa Urz ę du, spod poj ę cia „przepisów przewozowych” nale ż y równie ż wy łą czy ć stosowan ą przez Spó ł k ę Taryf ę . Do obowi ą zku zapewnienia konsumentom wgl ą du do przepisów tego wzorca zastosowania ma bowiem art. 384 § 2 w zw. z art. 384 § 1 k.c. zobowi ą zuj ą cy Spó ł k ę do zapewnienia konsumentom mo ż liwo ś ci ł atwego dowiedzenia si ę o tre ś ci Taryfy . Sposób realizacji przez Spó ł k ę tego obowi ą zku opisany zosta ł w pkt. I niniejszej decyzji. Maj ą c powy ż sze na wzgl ę dzie, w ocenie Prezesa Urz ę du, nale ż yte wykonanie przez przewo ź nika obowi ą zku, o którym mowa w art. 11 ust. 2 ww. ustawy – Prawo przewozowe polega na zapewnieniu zainteresowanym bezp ł atnego wgl ą du do obowi ą zuj ą cych przepisów prawnych. Obowi ą zek ten spoczywa na przewo ź niku niezale ż nie od tego – wbrew temu, co podnosi ł a Spó ł ka w toku post ę powania wyja ś niaj ą cego – ż e przepisy prawne s ą og ł aszane w przewidzianych do tego celu organach publikacyjnych, tj. w Dzienniku Ustaw Rzeczpospolitej Polskiej i Dzienniku Urz ę dowym Rzeczpospolitej Polskiej „Monitorze Polskim B”, a cenniki – podawane do publicznej wiadomo ś ci w sposób zwyczajowo przyj ę ty Do czasu wszcz ę cia post ę powania Spó ł ka udost ę pnia ł a przepisy przewozowe jedynie na swoich stronach internetowych, co – w ocenie Prezesa Urz ę du – nie stanowi dope ł nienia obowi ą zku wynikaj ą cego z art. 11 ust. 2 ww. ustawy. Ustawodawca wyra ź nie bowiem wskaza ł , ż e dost ę p do przepisów przewozowych musi by ć bezp ł atny. Tymczasem, jak zosta ł o 18 to ju ż podniesione powy ż ej w uzasadnieniu do pkt. I i II korzystanie z internetu nie jest us ł ug ą bezp ł atn ą . Ponadto ograniczona dost ę pno ść i bardzo zró ż nicowany stopie ń powszechno ś ci tego ś rodka komunikacji w obr ę bie ca ł ego kraju, a w ł a ś nie na takim rynku geograficznych Spó ł ka prowadzi swoja dzia ł alno ść , sprawia, i ż kr ą g zainteresowanych, którzy faktycznie uzyskaj ą wgl ą d do tych ż e przepisów jest ograniczony. Dopiero ustosunkowuj ą c si ę do postawionego zarzutu Spó ł ka poinformowa ł a, ż e rozumiej ą c konieczno ść zapewnienia zainteresowanym konsumentom bezp ł atnego wgl ą du do przepisów przewozowych, zamierza udost ę pni ć tre ść tych przepisów w kasach biletowych oraz za po ś rednictwem konduktorów w poci ą gu. Maj ą c powy ż sze na wzgl ę dzie, Prezes Urz ę du uzna ł , ż e dzia ł anie Spó ł ki polegaj ą ce na naruszeniu obowi ą zku zapewnienia zainteresowanym bezp ł atnego wgl ą du do przepisów przewozowych jest bezprawne i skutkuje niemo ż no ś ci ą zapoznania si ę przez konsumenta z aktami normatywnymi okre ś laj ą cymi warunki i sposób wykonania us ł ug przewozowych. W ocenie Prezesa Urz ę du, nie ulega w ą tpliwo ś ci, i ż dzia ł anie Spó ł ki narusza interesy konsumentów, którzy pozbawieni s ą dost ę pu do informacji o ca ł o ś ci swoich praw i obowi ą zków wynikaj ą cych z umowy przewozu. Prawo konsumenta do informacji, do uzyskania wiedzy o przedmiocie i warunkach transakcji, umo ż liwiaj ą cej mu swobodne podj ę cie decyzji, jest prawem zasadniczym konsumenta. Obowi ą zek informowania partnera o istotnych okoliczno ś ciach dotycz ą cych kontraktu, jego przedmiotu i tre ś ci, przedmiotu ś wiadczenia, a tak ż e powinno ść czynienia tego w sposób prawdziwy, rzeczowy i kompletny – jest cech ą generaln ą prawa umów i wyp ł ywa z obowi ą zku lojalnego kontraktowania, dotycz ą cego zarówno stadium przedkontraktowego, jak i wszelkich dalszych faz ju ż istniej ą cego stosunku prawnego (por. E. Łę towska: „Prawo umów konsumenckich”, Wydawnictwo C.H. BECK 2002 r., s. 159 i n.). Z kolei Europejski Trybuna ł Sprawiedliwo ś ci w sprawie Spó ł ki INNO (wyrok z dnia 7 marca 1990 r., C-362/88, Zb. Orz. I-667) stwierdzi ł , ż e prawo konsumenta do informacji jest jednym z jego zasadniczych praw, bowiem brak pe ł nej wiedzy uniemo ż liwia konsumentowi swobod ę oceny i wyboru, ograniczaj ą c wolno ść jego decyzji rynkowych. W ś wietle powy ż szych rozwa ż a ń stwierdzi ć nale ż y, i ż dzia ł anie Spó ł ki polegaj ą ce na niezapewnieniu wszystkim zainteresowanym mo ż liwo ś ci bezp ł atnego wgl ą du do przepisów przewozowych narusza konsumenckie prawo do rzetelnej i pe ł nej informacji. Stwierdzenie przez Prezesa Urz ę du stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, wymaga tak ż e wykazania, i ż w wyniku jej stosowania przez przedsi ę biorc ę zosta ł naruszony zbiorowy interes konsumentów. Maj ą c na wzgl ę dzie, i ż w odniesieniu do praktyk, o których mowa w punkcie I i II niniejszej decyzji, istnieje to ż samo ść po stronie podmiotowej – dotycz ą one tego samego przedsi ę biorcy, którego dzia ł anie dotyka tego samego kr ę gu konsumentów, a dodatkowo kwestionowane praktyki odnosz ą si ę do ś wiadczonych przez tego przedsi ę biorc ę us ł ug przewozu, wskaza ć nale ż y, i ż w niniejszej decyzji skuteczne wykazano, ż e naruszony dzia ł aniem przedsi ę biorcy interes konsumentów ma charakter zbiorowy. Rozstrzygaj ą c niniejsze post ę powanie, Prezes Urz ę du mia ł na wzgl ę dzie, i ż stosownie do uregulowa ń zawartych w art. 23e ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, nie wydaje si ę decyzji o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i nakazuj ą cej zaniechanie jej stosowania, je ż eli przedsi ę biorca zaprzesta ł stosowania praktyki. Wobec powy ż szego nale ż y podnie ść , i ż w toku prowadzonego post ę powania Spó ł ka poinformowa ł a - co wskazano wy ż ej - i ż PKP-PR realizuje obowi ą zek wynikaj ą cy z art. 11 ust. 2 ustawy – Prawo przewozowe i zapewnia zainteresowanym bezp ł atny wgl ą d do przepisów przewozowych poprzez udost ę pnienie tekstu przepisów przewozowych we wszystkich kasach biletowych oraz wywieszenie wyci ą gów z tych przepisów na niektórych 19 spo ś ród stacji, na których nie ma kas biletowych. Spó ł ka podnios ł a, i ż na ł o ż one przez ustawodawc ę zobowi ą zanie realizuje od 1 sierpnia 2006 r. W ocenie prezesa Urz ę du, dzia ł ania podj ę te w toku post ę powania przez Spó ł k ę powoduj ą , i ż zainteresowany konsument posiada mo ż liwo ść bezp ł atnego zapoznania si ę z obowi ą zuj ą cymi PKP-PR przepisami przewozowymi, a tym samym nale ż y uzna ć , ż e zarzucana PKP-PR praktyka naruszaj ą ca zbiorowe interesy konsumentów, polegaj ą ca na niedope ł nieniu wynikaj ą cego z art. 11 ust. 2 ustawy – Prawo przewozowe obowi ą zku zapewnienia zainteresowanym bezp ł atnego wgl ą du do obowi ą zuj ą cych przewo ź nika przepisów przewozowych zosta ł a zaniechana w dniu 1 sierpnia 2006 r. IV. Odnosz ą c si ę do kwestionowanego przez Prezesa Urz ę du dzia ł ania PKP-PR polegaj ą cego na niedope ł nieniu obowi ą zku zapewnienia konsumentom mo ż liwo ś ci zakupu biletów na realizowane przez Spó ł k ę przewozu na skutek braku punktów sprzeda ż y biletów na stacjach, na których zatrzymuj ą si ę poci ą gi PKP-PR, nale ż y wskaza ć , ż e bezprawno ść podejmowanych przez Spó ł k ę dzia ł a ń wynika z naruszenia przepisów Kodeksu cywilnego. Stosownie bowiem do art. 353 § 1 k.c., z obowi ą zanie polega na tym, ż e wierzyciel mo ż e żą da ć od d ł u ż nika ś wiadczenia, a d ł u ż nik powinien ś wiadczenie spe ł ni ć . Natomiast zgodnie z art. 354 § 1 k.c., d ł u ż nik powinien wykona ć zobowi ą zanie zgodnie z jego tre ś ci ą i w sposób odpowiadaj ą cy jego celowi spo ł eczno-gospodarczemu oraz zasadom wspó łż ycia spo ł ecznego, a je ż eli istniej ą w tym zakresie ustalone zwyczaje – tak ż e w sposób odpowiadaj ą cy tym zwyczajom. Na mocy za ś § 2 przedmiotowego artyku ł u, w taki sam sposób powinien wspó ł dzia ł a ć przy wykonaniu zobowi ą zania wierzyciel. Odnosz ą c powo ł ane wy ż ej przepisy k.c. do stanu faktycznego niniejszej sprawy, nale ż y wskaza ć , i ż konsument korzystaj ą cy z us ł ug ś wiadczonych przez PKP-PR zobowi ą zany jest do podró ż owania z wa ż nym biletem. Wynika to z charakteru umowy przewozu, któr ą konstytuuje art. 774 k.c., zgodnie z którym przewo ź nik zobowi ą zuje si ę w zakresie dzia ł alno ś ci swojego przedsi ę biorstwa do przewiezienia za wynagrodzeniem osób lub rzeczy. Op ł ata za bilet stanowi wi ę c wynagrodzenie us ł ugi przewozu i stanowi essentialia negotii umowy przewozu. Jednocze ś nie nale ż y podnie ść , i ż umowa przewozu ma charakter umowy wzajemnej, a zatem strony takiego stosunku zobowi ą zaniowego s ą wobec siebie jednocze ś nie wierzycielami i d ł u ż nikami. W zakresie wi ę zi polegaj ą cej na obowi ą zku zap ł acenia wynagrodzenia za przewóz, to podmiot korzystaj ą cy z us ł ug przewo ź nika jest d ł u ż nikiem, za ś przewo ź nik – wierzycielem. Jak wynika z ww. przepisów k.c., d ł u ż nik – konsument, powinien wykona ć swoje zobowi ą zanie (czyli op ł aci ć us ł ug ę ) w sposób zgody z przepisami prawa. Nie oznacza to jednak, i ż na wierzycielu (tu: Spó ł ce) nie ci ążą ż adne obowi ą zki w tym zakresie. Wierzyciel bowiem powinien bowiem, zgodnie z dyspozycj ą art. 354 § 1 k.c., wspó ł dzia ł a ć przy wykonywaniu zobowi ą zania przez d ł u ż nika. Jak ustali ł Prezes Urz ę du, sprzeda ż biletów na przejazdy realizowane przez Spó ł k ę prowadzona jest w kasach biletowych na stacjach, na których zatrzymuj ą si ę poci ą gi PKP-PR, jak równie ż w kasach biletowych innych przewo ź ników (PKP Intercity Sp. z o.o., Koleje Mazowieckie – KM Sp. z o.o.). W kasach konsumenci mog ą kupi ć wszystkie rodzaje biletów, jakie w swojej ofercie ma PKP-PR. Jednak – co wskazano ju ż powy ż ej – nie na wszystkich stacjach, na których zatrzymuj ą si ę poci ą gi Spó ł ki, realizowana jest sprzeda ż biletów na przejazd. Na 1117 wszystkich stacji, przy których zatrzymuj ą si ę poci ą gi PKP-PR, kasy biletowe znajduj ą si ę na 670 stacjach. Tym samym konsument rozpoczynaj ą cy podró ż na stacji, na której nie ma kasy, w której móg ł by kupi ć bilet, zmuszony jest do jego zakupu u konduktora w poci ą gu. Z informacji uzyskanych przez Prezesa Urz ę du wynika, i ż u konduktora nie jest mo ż liwy zakup wszystkich rodzajów biletów oferowanych przez 20 Spó ł k ę . Konsument mo ż e zakupi ć jedynie bilety jednorazowe. Podkre ś li ć nale ż y, ż e konduktor nie pobiera ż adnych op ł at manipulacyjnych z tytu ł u wystawienia konsumentowi biletu w poci ą gu. Odnosz ą c si ę do powy ż szego nale ż y rozwa ż y ć , czy fakt, i ż nie na wszystkich stacjach i przystankach osobowych, na których zatrzymuj ą si ę poci ą gi Spó ł ki znajduj ą si ę kasy biletowe, a tym samym nie w ka ż dym punkcie rozk ł adowego zatrzymywania si ę poci ą gów PKP-PR ma mo ż liwo ść nabycia ka ż dego rodzaju biletu, stanowi brak wspó ł dzia ł ania PKP-PR z pasa ż erem przy wykonaniu zobowi ą zania w sposób okre ś lony w przepisach k.c. uniemo ż liwiaj ą cy konsumentowi spe ł nienie jego ś wiadczenia Zgodnie z zapisami Taryfy PKP-PR, nale ż y wyró ż ni ć nast ę puj ą ce rodzaje biletów na przewóz: a) jednorazowe − normalne i ulgowe, − strefowe – normalne i ulgowe, − z cen ą relacyjn ą – normalne i ulgowe, − wed ł ug odr ę bnych ofert taryfowych, tj. bilety wycieczkowe, na przejazdy rodzinne, dla uczestników przejazdów grupowych, dla uczestników zjazdów i rajdów. b) strefowe czasowe (w aglomeracji krakowskiej, wroc ł awskiej oraz na obszarze województwa pomorskiego) – normalne i ulgowe, c) okresowe imienne – normalne i ulgowe, − odcinkowe, − strefowe, − sieciowe d) na przejazdy wielokrotne (inne ni ż okresowe): − abonamentowe, − turystyczne Z ustale ń dokonanych w toku post ę powania wynika, ż e u konduktora w poci ą gu nie jest mo ż liwy zakup wszystkich rodzajów biletów oferowanych przez Spó ł k ę . Podró ż ny ma mo ż liwo ść zakupienia u konduktora wy łą cznie biletów jednorazowych , a wi ę c biletów normalnych, ulgowych, strefowych, z cen ą relacyjn ą , biletów wycieczkowych, na przejazdy rodzinne, dla uczestników przejazdów grupowych oraz dla uczestników zjazdów i rajdów. Jak podnios ł a Spó ł ka, istniej ą pewne ograniczenie dotycz ą ce mo ż no ś ci zakupu u konduktora biletów strefowych czasowych w aglomeracji trójmiejskiej oraz wroc ł awskiej. Jednak ż e, co podkre ś li ł a Spó ł ka, na obszarze obowi ą zywania tych biletów na prawie wszystkich stacjach i przystankach osobowych znajduj ą si ę kasy biletowe, w których konsument ma mo ż liwo ść zakupu tych biletów. Spó ł ka odnosz ą c si ę do przyczyn ograniczenia sprzeda ż y w poci ą gach pozosta ł ych rodzajów biletów wyja ś ni ł a Spó ł ka, i ż bilety okresowe (odcinkowe, strefowe i sieciowe) oraz abonamentowe s ą biletami znacznie dro ż szymi w stosunku do biletów jednorazowych i ograniczenie mo ż liwo ś ci ich zakupu u konduktora w poci ą gu podyktowane jest wzgl ę dami bezpiecze ń stwa dru ż yn konduktorskich. Ponadto, ograniczenie sprzeda ż y biletów okresowych oraz biletów abonamentowych i turystycznych wynika z faktu, i ż bilety te drukowane s ą na specjalnym papierze, co ma uniemo ż liwi ć ich fa ł szowanie. Z tego wzgl ę du, ich dystrybucja w poci ą gu nie jest mo ż liwa. Odnosz ą c si ę do powy ż szego, w ocenie Prezesa Urz ę du, fakt, ż e konsument, który rozpoczyna podró ż na stacji, na której nie ma kasy biletowej ma mo ż liwo ść zakupu biletu u konduktora w poci ą gu, który z kolei sprzedaje wy łą cznie bilety jednorazowe, nie stanowi przejawu naruszenia interesów ekonomicznych konsumenta. Podkre ś li ć bowiem nale ż y, i ż przede wszystkim zakup biletu u konduktora w poci ą gu nie wi ąż e si ę z konieczno ś ci ą ponoszenia przez konsumenta ż adnych dodatkowych op ł at. Tym samym, konsument nie 21 ponosi dodatkowych konsekwencji finansowych zwi ą zanych z faktem, i ż rozpocz ął podró ż na stacji, na której nie ma kasy biletowej. Ponadto nale ż y podnie ść , i ż u konduktora konsument mo ż e kupi ć wszystkie rodzaje biletów jednorazowych, a wi ę c nie tylko podstawowe bilety normalne i ulgowe ale tak ż e bilety z cen ą relacyjn ą , wed ł ug odr ę bnych ofert taryfowych, tj. bilety wycieczkowe, na przejazdy rodzinne, dla uczestników przejazdów grupowych, dla uczestników zjazdów i rajdów oraz – w ograniczonym zakresie – bilety strefowe. Dodatkowo nale ż y podkre ś li ć , i ż u konduktora istnieje mo ż liwo ść zakupu biletu wed ł ug wszystkich taryf ulgowych, tj. biletów z ulgami ustawowymi 37%, 49%, 78% i 95% oraz biletów z ulg ą 33% oraz 50%. W ocenie Prezesa Urz ę du, mo ż liwo ść zakupu u konduktora w poci ą gu biletu jednorazowego odpowiada potrzebom konsumentów, którzy rozpoczynaj ą podró ż na stacji lub przystanku osobowym, na którym nie ma kasy biletowej. To w ł a ś nie ta grupa konsumentów jest nara ż ona na konieczno ść zakupu biletu ad hoc . Konsumenci podró ż uj ą cy na podstawie biletów okresowych czy abonamentowych s ą – jak wynika z do ś wiadczenia ż yciowego – niejako przygotowani do podró ż y, w szczególno ś ci wiedz ą oni, czy na danej stacji lub przystanku osobowym mog ą zakupi ć dany rodzaj biletu. Konsumenci, którzy decyduj ą si ę – bez wcze ś niejszego przygotowania – rozpocz ąć podró ż na stacji lub przystanku bez kasy, zainteresowani s ą natomiast co do zasady kupnem biletu jednorazowego do stacji przeznaczenia. Je ż eli nie maj ą mo ż liwo ś ci zakupu takiego biletu na stacji czy przystanku ale maj ą mo ż liwo ść kupna biletu (w tym biletu ulgowego) w poci ą gu u konduktora bez konieczno ś ci ponoszenia z tego tytu ł u dodatkowych op ł at manipulacyjnych, ich interesy nie zostaj ą naruszone. Tym samym, fakt, i ż nie na wszystkich stacjach i przystankach osobowych, na których zatrzymuj ą si ę poci ą gi Spó ł ki znajduj ą si ę kasy biletowe, a tym samym nie w ka ż dym punkcie rozk ł adowego zatrzymywania si ę poci ą gów PKP-PR konsument ma mo ż liwo ść nabycia ka ż dego rodzaju biletu na realizowane przez PKP-PR przewozy nie narusza – przy jednoczesnym zapewnieniu konsumentom mo ż liwo ś ci zakupu u konduktora w poci ą gu biletów jednorazowych bez konieczno ś ci ponoszenia dodatkowych op ł at manipulacyjnych – zbiorowych interesów konsumentów. Nie sposób bowiem zarzuci ć PKP-PR brak wspó ł dzia ł ania z pasa ż erem przy wykonaniu zobowi ą zania w sposób okre ś lony w przepisach k.c. uniemo ż liwiaj ą cy konsumentowi spe ł nienie jego ś wiadczenia. Wobec powy ż szego, orzeka si ę jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 131 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury w Warszawie. Z up. Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Otrzymuje: Pan Krzysztof Kowalczyk Pe ł nomocnik PKP Przewozy Regionalne Sp. z o.o. w Warszawie Kancelaria Prawnicza Doma ń ski Zakrzewski Palinka Sp. k. Rondo ONZ 1, XXI p. 00-124 Warszawa 22