RWA-29/2008

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW w Warszawie RWA-61-17/07/DJ Warszawa, dn. 8 wrze ś nia 2008 r. DECYZJA Nr RWA-29/2008 I . Na podstawie art. 26 ust. 1 w zwi ą zku z art. 24 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do tre ś ci art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134, poz. 939) - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów przeciwko Politechnice Warszawskiej w Warszawie, uznaje si ę , ż e stosowanie przez tego przedsi ę biorc ę wzorca umownego Umowa o warunkach odp ł atno ś ci za studia , który wbrew dyspozycji art. 160 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wy ż szym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.) nie okre ś la warunków odp ł atno ś ci za studia w zakresie op ł at, pobieranych na podstawie art. 99 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wy ż szym, za powtarzanie zaj ęć , semestru lub roku z powodu niezadowalaj ą cych wyników w nauce, za zaj ę cia nieobj ę te planem studiów oraz op ł at, pobieranych na podstawie § 20 rozporz ą dzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wy ż szego z dnia 2 listopada 2006 r. w sprawie dokumentacji przebiegu studiów (Dz. U. Nr 224, poz. 1364), za wydanie legitymacji studenckiej i jej duplikatu, indeksu i jego duplikatu, dyplomu uko ń czenia studiów, jego duplikatu oraz dodatkowego odpisu dyplomu w t ł umaczeniu na j ę zyk obcy, stanowi praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, okre ś lon ą w art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i nakazuje si ę zaniechanie jej stosowania. II. Na podstawie art. 105 § 1 Kodeksu post ę powania administracyjnego w zw. z art. 83 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134, poz. 939), - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, umarza si ę jako bezprzedmiotowe post ę powanie w sprawie stosowania przez Politechnik ę Warszawsk ą w Warszawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, polegaj ą cych na stosowaniu wzorca umownego Umowa o warunkach odp ł atno ś ci za studia , który wbrew dyspozycji art. 160 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wy ż szym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.) nie okre ś la warunków odp ł atno ś ci za studia w zakresie op ł at za kursy dokszta ł caj ą ce, pobieranych na podstawie art. 99 ust. 1 ustawy – Prawo o szkolnictwie wy ż szym oraz op ł at za wydanie dokumentu stwierdzaj ą cego uko ń czenie studiów podyplomowych i jego duplikatu, pobieranych na podstawie § 20 rozporz ą dzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wy ż szego z dnia 2 listopada 2006 r. w sprawie dokumentacji przebiegu studiów (Dz. U. Nr 224, poz. 1364). III. Na podstawie art. 26 ust. 1 w zwi ą zku z art. 24 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do tre ś ci art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134, poz. 939) - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów przeciwko Politechnice Warszawskiej w Warszawie, uznaje si ę , ż e stosowanie przez tego przedsi ę biorc ę postanowie ń wzorców umów wpisanych do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c., poprzez zawarcie: A. w § 4 ust. 1 Umowy o warunkach odp ł atno ś ci za studia postanowienia, zgodnie z którym „Op ł aty za studia okre ś lane s ą , zgodnie z art. 99 ust. 2 ustawy, na ka ż dy rok akademicki decyzj ą Rektora Uczelni na trzy miesi ą ce przed rozpocz ę ciem roku akademickiego”, B. w § 5 ust. 2 Umowy o warunkach odp ł atno ś ci za studia postanowienia, zgodnie z którym „Student ma prawo do rozwi ą zania niniejszej umowy za pisemnym wypowiedzeniem na koniec semestru danego roku akademickiego: wypowiedzenie umowy jest równoznaczne ze z ł o ż eniem podania o skre ś lenie Studenta z listy studentów”, C. w § 5 ust. 3 Umowy o warunkach odp ł atno ś ci za studia postanowienia, zgodnie z którym „Z ł o ż enie przez studenta podania o skre ś lenie z listy studentów jest równoznaczne z wypowiedzeniem niniejszej umowy na koniec semestru, w którym podanie zosta ł o z ł o ż one”, D. w § 5 ust. 5 lit c Umowy o warunkach odp ł atno ś ci za studia postanowienia, zgodnie z którym w przypadku rozwi ą zania umowy na podstawie § 5 ust. 1 – 4, je ż eli Student wniós ł semestraln ą op ł at ę za studia, uczelnia pobiera po up ł ywie pierwszych 2 tygodni zaj ęć z planem tygodniowym lub po up ł ywie drugiego zjazdu 100% op ł aty semestralnej, stanowi praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów , okre ś lon ą w art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i nakazuje si ę zaniechanie jej stosowania. IV. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do tre ś ci art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134, poz. 939), po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów przeciwko Politechnice Warszawskiej w Warszawie - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, nak ł ada si ę na Politechnik ę Warszawsk ą w Warszawie kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci 53 400 z ł (s ł ownie: pi ęć dziesi ą t trzy tysi ą ce czterysta z ł otych), p ł atn ą do bud ż etu pa ń stwa, z tytu ł u 2 naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 2 ww. ustawy w zakresie opisanym w punkcie I i III sentencji niniejszej decyzji. UZASADNIENIE Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura w Warszawie przeprowadzi ł analiz ę tre ś ci wykorzystywanego przez Politechnik ę Warszawsk ą w Warszawie (dalej: Politechnika lub Uczelnia) przy zawieraniu ze studentami umów o ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych wzorca umowy zatytu ł owanego Umowa o warunkach odp ł atno ś ci za studia , stanowi ą cego za łą cznik do Zarz ą dzenia nr 27 Rektora PW z dnia 5 wrze ś nia 2006 r. Wyniki kontroli tre ś ci warunków zawartych w tym dokumencie da ł y podstaw ę do sformu ł owania zarzutów stosowania przez Politechnik ę praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, o których mowa w art. 24 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.). Maj ą c na uwadze powy ż sze ustalenia, Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura w Warszawie postanowieniem z dnia 8 pa ź dziernika 2007 r. wszcz ął post ę powanie w zwi ą zku z podejrzeniem stosowania przez Politechnik ę Warszawsk ą w Warszawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, polegaj ą cych na: 1. stosowaniu wzorca umownego Umowa o warunkach odp ł atno ś ci za studia , który wbrew dyspozycji art. 160 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wy ż szym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.) nie okre ś la warunków odp ł atno ś ci za studia w zakresie op ł at, pobieranych na podstawie art. 99 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wy ż szym, za powtarzanie zaj ęć , semestru lub roku z powodu niezadowalaj ą cych wyników w nauce, za zaj ę cia nieobj ę te planem studiów, kursy dokszta ł caj ą ce oraz op ł at, pobieranych na podstawie § 20 rozporz ą dzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wy ż szego z dnia 2 listopada 2006 r. w sprawie dokumentacji przebiegu studiów (Dz. U. Nr 224, poz. 1364), za wydanie legitymacji studenckiej i jej duplikatu, indeksu i jego duplikatu, dyplomu uko ń czenia studiów, jego duplikatu oraz dodatkowego odpisu dyplomu w t ł umaczeniu na j ę zyk obcy, dokumentu stwierdzaj ą cego uko ń czenie studiów podyplomowych i jego duplikatu, co mo ż e stanowi ć praktyk ę , okre ś lon ą w art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, 2. stosowaniu postanowie ń wzorców umów wpisanych do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c., poprzez zawarcie: A. w § 4 ust. 1 Umowy o warunkach odp ł atno ś ci za studia postanowienia, zgodnie z którym „Op ł aty za studia okre ś lane s ą , zgodnie z art. 99 ust. 2 ustawy, na ka ż dy rok akademicki decyzj ą Rektora Uczelni na trzy miesi ą ce przed rozpocz ę ciem roku akademickiego”, B. w § 5 ust. 2 postanowienia, zgodnie z którym „Student ma prawo do rozwi ą zania niniejszej umowy za pisemnym wypowiedzeniem na koniec semestru danego roku akademickiego: wypowiedzenie umowy jest równoznaczne ze z ł o ż eniem podania o skre ś lenie Studenta z listy studentów”, C. w § 5 ust. 3 postanowienia, zgodnie z którym „Z ł o ż enie przez studenta podania o skre ś lenie z listy studentów jest równoznaczne z wypowiedzeniem niniejszej umowy na koniec semestru, w którym podanie zosta ł o z ł o ż one”, 3 D. w § 5 ust. 5 lit c postanowienia, zgodnie z którym w przypadku rozwi ą zania umowy na podstawie § 5 ust. 1 – 4, je ż eli Student wniós ł semestraln ą op ł at ę za studia, uczelnia pobiera po up ł ywie pierwszych 2 tygodni zaj ęć z planem tygodniowym lub po up ł ywie drugiego zjazdu 100% op ł aty semestralnej, co mo ż e stanowi ć praktyk ę okre ś lon ą w art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Odpowiadaj ą c na zawiadomienie Prezesa Urz ę du o wszcz ę ciu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, Uczelnia pismem z dnia 24 pa ź dziernika 2007 r. ustosunkowa ł a si ę do postawionych jej zarzutów, kwestionuj ą c ich zasadno ść . Stosowne informacje i wyja ś nienia żą dane przez Prezesa Urz ę du Politechnika przekaza ł a ponadto w pismach z dnia 24 pa ź dziernika 2007 r., 29 stycznia 2008 r., 20 lutego 2008 r. i 3 kwietnia 2008 r. Pismem z dnia 13 maja 2008 r. Prezes Urz ę du zawiadomi ł Uczelni ę o zako ń czeniu post ę powania dowodowego w przedmiotowej sprawie. Jednocze ś nie zosta ł stronie wyznaczony termin na zapoznanie si ę z aktami sprawy. Mimo stosownego zawiadomienia, Uczelnia nie skorzysta ł a z uprawnienia do zapoznania si ę z ca ł o ś ci ą akt sprawy. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów ustali ł , co nast ę puje: Politechnika Warszawska w Warszawie jest uczelni ą publiczn ą , dzia ł aj ą c ą na podstawie ustawy – Prawo o szkolnictwie wy ż szym i wydanych do niej przepisów wykonawczych. Jednym z podstawowych zada ń uczelni jest kszta ł cenie studentów w celu ich przygotowania do pracy zawodowej. Kszta ł cenie to odbywa si ę w formie nieodp ł atnych studiów stacjonarnych i odp ł atnych studiów niestacjonarnych. Stosownie bowiem do tre ś ci art. 99 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo o szkolnictwie wy ż szym, uczelnia publiczna mo ż e pobiera ć op ł aty za ś wiadczone us ł ugi edukacyjne m.in. zwi ą zane z kszta ł ceniem studentów na studiach niestacjonarnych. Zgodnie z art. 160 ust. 3 ustawy - Prawo o szkolnictwie wy ż szym, warunki odp ł atno ś ci za studia okre ś la umowa zawarta mi ę dzy uczelni ą a studentem w formie pisemnej. Politechnika zawiera ze studentami studiów niestacjonarnych umowy okre ś laj ą ce warunki odp ł atno ś ci za studia w formie pisemnej. Przy zawieraniu takich umów Uczelnia od 5 wrze ś nia 2006 r. pos ł uguje si ę wzorcem umownym w rozumieniu art. 384 k.c., zatytu ł owanym Umowa o warunkach odp ł atno ś ci za studia . Jak wskazuje § 1 tego wzorca, przedmiotem umowy jest okre ś lenie na podstawie art. 160 ust. 3 ustawy – Prawo o szkolnictwie wy ż szym warunków odp ł atno ś ci za studia, przy czym jak wynika z § 3 umowa ta zawierana jest ze studentami wy ż szych studiów niestacjonarnych pierwszego stopnia in ż ynierskich, pierwszego stopnia licencjackich i drugiego stopnia magisterskich. Prezes Urz ę du ustali ł , i ż stosowana przez Uczelni ę Umowa o warunkach odp ł atno ś ci za studia nie precyzuje wysoko ś ci op ł at pobieranych przez t ę Uczelni ę w toku studiów. W § 4 ust. 5 umowa ta nak ł ada jedynie na studenta obowi ą zek wnoszenia op ł at administracyjnych i innych, zwi ą zanych z obs ł ug ą toku studiów, o ile przewiduj ą je odpowiednie przepisy. Umowa stosowana przez Uczelni ę przewiduje zatem konieczno ść ponoszenia przez studenta oprócz op ł aty semestralnej równie ż innych op ł at za us ł ugi edukacyjne i inne czynno ś ci wykonywane na rzecz studenta, nie okre ś la jednak warunków odp ł atno ś ci za nie. Ponadto, Prezes UOKiK ustali ł , i ż Politechnika w wykorzystywanym przez siebie wzorcu umownym stosuje postanowienia, których tre ść jest zbie ż na z klauzulami wpisanymi 4 do prowadzonego przez Prezesa Urz ę du rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone. W § 4 Umowy o warunkach odp ł atno ś ci za studia Uczelnia zawar ł a bowiem postanowienie, zgodnie z którym „Op ł aty za studia okre ś lane s ą , zgodnie z art. 99 ust. 2 ustawy, na ka ż dy rok akademicki decyzj ą Rektora Uczelni na trzy miesi ą ce przed rozpocz ę ciem roku akademickiego”. W rejestrze postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone znajduj ą si ę natomiast nast ę puj ą ce klauzule abuzywne: - „Uczelnia zastrzega sobie prawo dokonywania zmian wysoko ś ci op ł at” – uznane za niedozwolone postanowienie umowne wyrokiem SOKiK z dnia 20 pa ź dziernika 2005 r., sygn. akt XVII Amc 78/05 i wpisane do rejestru pod pozycj ą 624, - „Wysoko ść czesnego mo ż e ulega ć zmianom w zale ż no ś ci od inflacji i aktualnych kosztów kszta ł cenia” – uznane za niedozwolone postanowienie umowne wyrokiem SOKiK z dnia 5 pa ź dziernika 2005 r., sygn. akt XVII Amc 20/05 i wpisane do rejestru pod pozycj ą 643, - „Uczelnia zastrzega sobie prawo do zmiany wysoko ś ci czesnego po uchwaleniu zmian przez Senat, zgodnie ze statutem Wy ż szej Szko ł y Zarz ą dzania w S ł upsku” – uznane za niedozwolone postanowienie umowne wyrokiem SOKiK z dnia 26 pa ź dziernika 2005 r., sygn. akt XVII Amc 1/05 i wpisane do rejestru pod pozycj ą 613, - „Wysoko ść czesnego mo ż e ulec zmianie, jednak nie wcze ś niej ni ż przed rozpocz ę ciem kolejnego roku akademickiego” – uznane za niedozwolone postanowienie umowne wyrokiem SOKiK z dnia 27 lutego 2006 r., sygn. akt XVII Amc 105/04 i wpisane do rejestru pod pozycj ą 728. W § 5 ust. 2 stosowanego wzorca umowy Politechnika zamie ś ci ł a postanowienie o tre ś ci: „Student ma prawo do rozwi ą zania niniejszej umowy za pisemnym wypowiedzeniem na koniec semestru danego roku akademickiego: wypowiedzenie umowy jest równoznaczne ze z ł o ż eniem podania o skre ś lenie Studenta z listy studentów” , w § 5 ust. 3 za ś postanowienie w brzmieniu: „Z ł o ż enie przez studenta podania o skre ś lenie z listy studentów jest równoznaczne z wypowiedzeniem niniejszej umowy na koniec semestru, w którym podanie zosta ł o z ł o ż one”. W prowadzonym przez Prezesa UOKiK rejestrze klauzul abuzywnych pod pozycj ą 647 znajduje si ę natomiast postanowienie o tre ś ci: „Z zastrze ż eniem § 4 ust. 2 i 3 Student ma prawo do rozwi ą zania umowy z ko ń cem danego semestru tj. z dniem 28 lutego w semestrze zimowym i z dniem 30 wrze ś nia w semestrze letnim (...)”, uznane za niedozwolone wyrokiem SOKiK z dnia 28 wrze ś nia 2005 r. (sygn. akt XVII Amc 18/05). Prezes Urz ę du ustali ł równie ż , ż e Uczelnia w swoim wzorcu umownym stosuje postanowienie o tre ś ci „W przypadku rozwi ą zania umowy na podstawie ust. 1 – 4, je ż eli Student wniós ł semestraln ą op ł at ę za studia, uczelnia pobiera w zale ż no ś ci od terminu z ł o ż enia rezygnacji: c) po up ł ywie terminu wymienionego w pkt b [b: po up ł ywie pierwszych 2 tygodni zaj ęć z planem tygodniowym lub po up ł ywie drugiego zjazdu] – 100% op ł aty semestralnej”. W rejestrze klauzul abuzywnych pod pozycj ą 579 wpisana zosta ł a natomiast klauzula w brzmieniu: „Przed up ł ywem 30 dni od dnia rozpocz ę cia zaj ęć pierwszego semestru na pisemny wniosek studenta sk ł adaj ą cego rezygnacj ę ze studiów przys ł uguje mu zwrot 80% wniesionej op ł aty czesnego za semestr. Po up ł ywie tego terminu zwrot nie przys ł uguje”. 5 Postanowienie to zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem SOKiK z dnia 25 sierpnia 2005 r. sygn. akt XVII Amc 99/04 i wpisane do rejestru w dniu 2 grudnia 2005 r. Ponadto w rejestrze znajduje si ę szereg postanowie ń umownych wy łą czaj ą cych mo ż liwo ść zwrotu studentowi wniesionych przez niego op ł at w przypadku odst ą pienia od umowy w trakcie trwania semestru lub nak ł adaj ą cych na niego w takiej sytuacji obowi ą zek uiszczenia op ł at wymaganych za okres pe ł nego semestru. Przyk ł adowo wskaza ć tu nale ż y nast ę puj ą ce postanowienia: - „W przypadku rezygnacji studenta z nauki w trakcie semestru, wp ł acone w ca ł o ś ci czesne za ca ł y semestr nie podlega zwrotowi” – uznane za niedozwolone postanowienie umowne wyrokiem SOKiK z dnia 20 pa ź dziernika 2005 r., sygn. akt XVII Amc 78/05 i wpisane do rejestru pod numerem 625, - „Skre ś lenie z listy studentów nie rodzi prawa do roszczenia o zwrot którejkolwiek z wcze ś niej dokonanych op ł at” – uznane za niedozwolone postanowienie umowne wyrokiem SOKiK z dnia 7 sierpnia 2006 r., sygn. akt XVII Amc 45/05 i wpisane do rejestru pod numerem 903. W trakcie post ę powania Politechnika przedstawi ł a swoje stanowisko wobec stawianych jej zarzutów. Ad I i II sentencji decyzji Uczelnia nie uzna ł a za zasadny postawionego jej zarzutu stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, polegaj ą cej na nieokre ś leniu w umowie zawieranej ze studentami warunków odp ł atno ś ci za studia w zakresie op ł at, pobieranych na podstawie art. 99 ust. 1 ustawy - Prawo o szkolnictwie wy ż szym, za powtarzanie zaj ęć , semestru lub roku z powodu niezadowalaj ą cych wyników w nauce, za zaj ę cia nieobj ę te planem studiów, kursy dokszta ł caj ą ce oraz op ł at, pobieranych na podstawie § 20 rozporz ą dzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wy ż szego z dnia 2 listopada 2006 r. w sprawie dokumentacji przebiegu studiów (Dz. U. Nr 224, poz. 1364) za wydanie legitymacji studenckiej i jej duplikatu, indeksu i jego duplikatu, dyplomu uko ń czenia studiów, jego duplikatu oraz dodatkowego odpisu dyplomu w t ł umaczeniu na j ę zyk obcy, dokumentu stwierdzaj ą cego uko ń czenie studiów podyplomowych i jego duplikatu. Politechnika podnios ł a, i ż – w jej ocenie – umowa nieokre ś laj ą ca wysoko ś ci op ł at w zakresie wy ż ej wskazanym nie jest niezgodna z art. 160 ust. 3 ustawy – Prawo o szkolnictwie wy ż szym, zgodnie z którym warunki odp ł atno ś ci za studia okre ś la umowa zawarta mi ę dzy uczelni ą a studentem w formie pisemnej. Zdaniem Politechniki, znaczenie i zakres u ż ytego w tym przepisie okre ś lenia „odp ł atno ś ci za studia” nale ż y ocenia ć w kontek ś cie art. 70 ust. 2 Konstytucji RP, zgodnie z którym nauka w szko ł ach publicznych jest bezp ł atna, a ustawa mo ż e dopu ś ci ć ś wiadczenie niektórych us ł ug edukacyjnych przez publiczne szko ł y wy ż sze za odp ł atno ś ci ą . Jak wynika z tego przepisu, konstytucyjne poj ę cie odp ł atno ś ci za studia odnosi si ę wy łą cznie do us ł ug edukacyjnych. Ustawa - Prawo o szkolnictwie wy ż szym okre ś la zakres odp ł atno ś ci za studia w odniesieniu do niektórych us ł ug edukacyjnych (art. 99 ust. 1), jak i innych czynno ś ci (art. 98 ust. 1 pkt 4 – op ł aty za post ę powanie zwi ą zane z przyj ę ciem na studia, art. 98 ust. 1 pkt 5 – jednorazowe op ł aty za wydanie dyplomu, ś wiadectwa oraz innego dokumentu zwi ą zanego z tokiem studiów), niemniej pobieranie op ł at za te inne czynno ś ci nie mie ś ci si ę w konstytucyjnym poj ę ciu odp ł atno ś ci za studia. Z uwagi na powy ż sz ą okoliczno ść , brak uregulowania w wykorzystywanej przez Politechnik ę umowie warunków odp ł atno ś ci za wydanie dokumentów zwi ą zanych z tokiem studiów tj. za czynno ś ci nie b ę d ą ce us ł ugami edukacyjnymi w uj ę ciu konstytucyjnym – zdaniem Uczelni – nie jest naruszeniem art. 160 6 ust. 3 ustawy – Prawo szkolnictwie wy ż szym i w konsekwencji nie mo ż e by ć oceniane jako praktyka naruszaj ą ca zbiorowe interesy konsumentów. Politechnika podnios ł a równie ż , i ż powtarzanie zaj ęć z powodu niezadowalaj ą cych wyników w nauce oraz odbywanie zaj ęć nieobj ę tych programem studiów dotyczy tak ż e studiów stacjonarnych tj. studiów nieodp ł atnych. Przyj ę cie, ż e umowa o warunkach odp ł atno ś ci za studia, o której mowa w art. 160 ust. 3 ustawy – Prawo o szkolnictwie wy ż szym, ma obejmowa ć tak ż e te us ł ugi edukacyjne, oznacza ł oby, i ż stosown ą umow ę nale ż a ł oby zawiera ć ze wszystkimi studentami, tak ż e studentami studiów nieodp ł atnych. Celowo ść takiego dzia ł ania budzi natomiast du ż e w ą tpliwo ś ci. Uczelnia zwróci ł a ponadto uwag ę , i ż zgodnie z art. 2 ust. 2 pkt 1 ustawy – Prawo o szkolnictwie wy ż szym, ilekro ć w ustawie jest mowa o studiach bez bli ż szego okre ś lenia – rozumie si ę przez to studia wy ż sze. Przepis art. 160 ust. 3 tej ustawy, wprowadzaj ą cy obowi ą zek zawarcia umowy o warunkach odp ł atno ś ci za studia, odnosi si ę tylko do studiów wy ż szych, gdy ż u ż ywa terminu „studia” bez bli ż szego okre ś lenia. Nie ma zatem zastosowania do form kszta ł cenia, nie b ę d ą cych studiami wy ż szymi w rozumieniu ustawy, tj. studiów podyplomowych i doktoranckich oraz kursów dokszta ł caj ą cych. Odnosz ą c si ę do zarzutu niepe ł nego uregulowania w umowie warunków odp ł atno ś ci za studia, Uczelnia podnios ł a, i ż kszta ł t tej umowy tj. uregulowanie w niej podstawowych praw i obowi ą zków studenta zwi ą zanych z odp ł atno ś ci ą za studia z jednoczesnym odes ł aniem do wewn ę trznych aktów prawnych wydanych przez rektora i senat uczelni, w szczególno ś ci w zakresie wysoko ś ci op ł at, szczegó ł owego trybu ich wnoszenia oraz zwalniania z tych op ł at, jest wynikiem potrzeby respektowania kompetencji organów uczelni – rektora i senatu. Stosownie bowiem do tre ś ci art. 99 ust. 2 ustawy – Prawo o szkolnictwie wy ż szym, wysoko ść op ł at zwi ą zanych z kszta ł ceniem studentów na studiach niestacjonarnych ustala rektor uczelni, senat za ś na podstawie art. 99 ust. 3 tej ustawy – jest organem w ł a ś ciwym dla okre ś lenia szczegó ł owych zasad pobierania tych op ł at oraz trybu i warunków zwalniania z tych op ł at. Kierowano si ę przy tym, jak wskaza ł a Uczelnia, za ł o ż eniem, ż e umowa, o której mowa w art. 160 ust. 2 ww. ustawy, nie stanowi ani jedynego, ani nawet podstawowego aktu reguluj ą cego wzajemne relacje uczelni i studenta. Politechnika podnios ł a ponadto, ż e relacja uczelnia – student ma charakter administracyjnoprawny, a nie cywilnoprawny. Uczelnia publiczna jest zak ł adem administracyjnym i jako taka jest uprawniona do nawi ą zywania stosunków administracyjnoprawnych z u ż ytkownikami zak ł adu – studentami. Istot ę w ł adztwa zak ł adowego Uczelni stanowi upowa ż nienie organów tego zak ł adu do jednostronnego kszta ł towania stosunków prawnych ze studentami – u ż ytkownikami zak ł adu. Przyj ę cie studenta w poczet u ż ytkowników zak ł adu nast ę puje w drodze decyzji. Student od chwili przyj ę cia w poczet u ż ytkowników zak ł adu staje si ę podmiotem praw i obowi ą zków, które wynikaj ą zarówno z przepisów powszechnie obowi ą zuj ą cych (ustaw i normatywnych aktów wykonawczych), jak i ze statutów oraz regulaminów zak ł adowych. Wi ążą go zatem przepisy zawarte w aktach wewn ą trzzak ł adowych, co dotyczy tak ż e aktów odnosz ą cych si ę do odp ł atno ś ci za studia. Uczelnia podkre ś li ł a tak ż e, ż e wszyscy studenci s ą reprezentowani przez wybieralne organy samorz ą dowe, wspó ł decyduj ą ce razem z organami uczelni w tworzeniu aktów zak ł adowych. Kszta ł towanie stosunków uczelnia – student nie jest zatem zupe ł nie jednostronne, gdy ż udzia ł w nim bior ą demokratycznie wybrani przedstawiciele studentów. Uczelnia zauwa ż y ł a tak ż e, ż e wyznaczanie przez uczelni ę stosunków ze studentami nie jest w odniesieniu do ustalania wysoko ś ci op ł at za studia niestacjonarne dowolne. Wysoko ść tych op ł at musi mie ć bowiem uzasadnienie w kosztach prowadzenia studiów. Politechnika sprzeciwi ł a si ę tak ż e tezie, jakoby niepe ł na regulacja warunków odp ł atno ś ci za studia w umowie zawieranej ze studentem pozostawia ł a studenta w niewiedzy 7 co do faktycznych kosztów, jakie zobligowany b ę dzie ponie ść w ramach stosunku umownego łą cz ą cego go z Uczelni ą . Politechnika wskaza ł a bowiem, i ż w swojej dzia ł alno ś ci wykorzystuje równie ż zwyczajowo przyj ę te formy komunikowania si ę ze studentami w postaci og ł osze ń publikowanych w ogólnie dost ę pnych miejscach, w tym na tablicach og ł oszeniowych, a obecnie tak ż e na stronach internetowych Uczelni. Ad. III sentencji decyzji Uczelnia przedstawi ł a tak ż e swoje stanowisko odno ś nie postawionego jej zarzutu stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cych na zamieszczeniu w tre ś ci Umowy o warunkach odp ł atno ś ci za studia postanowie ń to ż samych z tre ś ci ą klauzul wpisanych do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone. A. Ustosunkowuj ą c si ę do postanowienia zawartego w § 4 ust. 1 Umowy o warunkach odp ł atno ś ci za studia , zgodnie z którym „Op ł aty za studia okre ś lane s ą , zgodnie z art. 99 ust. 2 ustawy, na ka ż dy rok akademicki decyzj ą Rektora Uczelni na trzy miesi ą ce przed rozpocz ę ciem roku akademickiego”, Politechnika wskaza ł a, ż e ustalanie op ł at za studia na okres roku akademickiego jest uzasadnione obiektywnymi przyczynami w postaci rocznych okresów planowania i rozliczania kosztów prowadzenia studiów. Ewentualne zmiany wysoko ś ci op ł at za studia mog ą by ć uzasadnione jedynie zmianami wysoko ś ci tych kosztów i takie w ł a ś nie znaczenie ma zawarte w przywo ł anym postanowieniu odes ł anie do art. 99 ust. 2 ustawy – Prawa o szkolnictwie wy ż szym. Tym samym, w ocenie Uczelni, nie jest to jednostronne narzucanie studentom niekorzystnych warunków umów, lecz realizacja obowi ą zuj ą cego prawa. Politechnika podkre ś li ł a jednocze ś nie, ż e ż aden przepis ww. ustawy nie wprowadza zasady sta ł o ś ci wysoko ś ci op ł at w ci ą gu ca ł ego okresu studiów, a uchybienie przez rektora obowi ą zkowi dostosowywania wysoko ś ci op ł at do ponoszonych kosztów prowadzenia studiów nara ż a go na zarzut naruszenia dyscypliny finansów publicznych. B., C., D. W odniesieniu do postanowie ń zamieszczonych w § 5 ust. 2 Umowy o warunkach odp ł atno ś ci za studia ( „Student ma prawo do rozwi ą zania niniejszej umowy za pisemnym wypowiedzeniem na koniec semestru danego roku akademickiego: wypowiedzenie umowy jest równoznaczne ze z ł o ż eniem podania o skre ś lenie Studenta z listy studentów” ), w § 5 ust. 3 ( „Z ł o ż enie przez studenta podania o skre ś lenie z listy studentów jest równoznaczne z wypowiedzeniem niniejszej umowy na koniec semestru, w którym podanie zosta ł o z ł o ż one” ) i § 5 ust. 5 lit c tego wzorca (w przypadku rozwi ą zania umowy na podstawie § 5 ust. 1 – 4, je ż eli Student wniós ł semestraln ą op ł at ę za studia, uczelnia pobiera po up ł ywie pierwszych 2 tygodni zaj ęć z planem tygodniowym lub po up ł ywie drugiego zjazdu 100% op ł aty semestralnej), Uczelnia wskaza ł a, ż e studia organizowane s ą dla okre ś lonej liczby studentów, w zwi ą zku z czym rezygnacja poszczególnych studentów ze studiów prowadzi do dezorganizacji w realizacji planu studiów. Na skutek rezygnacji niektórych studentów koszty organizacji studiów nie zmniejszaj ą si ę proporcjonalnie do liczby rezygnuj ą cych. Uzasadnia to pobieranie od studentów rezygnuj ą cych z dalszej nauki stosownych op ł at w wysoko ś ci zale ż nej od terminu rezygnacji. Uczelnia podj ęł a jednak w toku post ę powania dzia ł ania w celu zmiany tre ś ci wskazanych postanowie ń umowy. 8 W dniu 23 stycznia 2008 r. Senat Politechniki Warszawskiej podj ął uchwa łę nr 276/XLVI/2008 zmieniaj ą c ą dotychczas obowi ą zuj ą c ą uchwa łę nr 85/XLVI/2006 z dnia 21 czerwca 2006 r. w sprawie zasad pobierania op ł at za ś wiadczone us ł ugi edukacyjne oraz warunki i tryb zwalniania z tych op ł at, nadaj ą c § 2 ust. 14 „Zasad pobierania op ł at za ś wiadczone us ł ugi edukacyjne oraz warunki i tryb zwalniania z tych op ł at” brzmienie: „W przypadku rezygnacji ze studiów lub formy kszta ł cenia d ł u ż szej ni ż semestr zwrotowi podlega kwota stanowi ą ca: a) 100% op ł aty semestralnej – w przypadku rezygnacji przed rozpocz ę ciem zaj ęć dydaktycznych, b) cz ęść op ł aty semestralnej, proporcjonalna do okresu zaj ęć dydaktycznych w danym semestrze, nast ę puj ą cego po dniu rozwi ą zania umowy okre ś laj ą cej warunki odp ł atno ś ci za studia”. Zmiana ta wesz ł a w ż ycie z dniem 1 lutego 2008 r. W dniu 29 stycznia 2008 r. Rektor Politechniki Warszawskiej wyda ł zarz ą dzenie nr 5/2008 zmieniaj ą ce zarz ą dzenie nr 27 z dnia 5 wrze ś nia 2006 r. w sprawie umowy o warunkach odp ł atno ś ci za studia. Na mocy tego zarz ą dzenia wprowadzono zmiany do tre ś ci § 5 ust. 2, 3 i 5 Umowy o warunkach odp ł atno ś ci za studia . Postanowienie § 5 ust. 2 otrzyma ł o brzmienie: „Student ma prawo do rozwi ą zania niniejszej umowy za pisemnym wypowiedzeniem na koniec miesi ą ca danego roku akademickiego; wypowiedzenie umowy jest równoznaczne ze z ł o ż eniem podania o skre ś lenie z ko ń cem miesi ą ca” . Analogiczn ą zmian ę wprowadzono do tre ś ci § 5 ust. 3 umowy, nadaj ą c mu tre ść : „Z ł o ż enie przez Studenta podania o skre ś lenie z listy studentów jest równoznaczne z wypowiedzeniem niniejszej umowy na koniec miesi ą ca, w którym podanie zosta ł o z ł o ż one” . Postanowienie § 5 ust. 5 otrzyma ł o natomiast brzmienie: „W przypadku rezygnacji ze studiów lub formy kszta ł cenia d ł u ż szej ni ż semestr zwrotowi podlega kwota stanowi ą ca: a) 100% op ł aty semestralnej – w przypadku rezygnacji przed rozpocz ę ciem zaj ęć dydaktycznych, b) cz ęść op ł aty semestralnej, proporcjonalna do okresu zaj ęć dydaktycznych w danym semestrze, nast ę puj ą cego po dniu rozwi ą zania umowy okre ś laj ą cej warunki odp ł atno ś ci za studia”. Zgodnie z § 1 ust. 2 zarz ą dzenia Rektora Politechniki Warszawskiej nr 5/2008 z dnia 29 stycznia 2008 r., umowy wed ł ug nowego wzoru zawierane s ą z osobami nowoprzyj ę tymi na studia oraz ze studentami, którzy rozpocz ę li studia w roku akademickim 2006/2007. Stosownie jednak do § 1 ust. 3 tego zarz ą dzenia, w przypadku studentów, którzy rozpocz ę li studia w roku akademickim 2006/2007, umowa wed ł ug nowego wzoru ma zastosowanie do op ł at za studia nale ż nych pocz ą wszy od semestru letniego roku akademickiego 2007/2008. Wed ł ug o ś wiadczenia z ł o ż onego przez Uczelni ę , podpisywanie przez studentów nowych umów mia ł o zosta ć zako ń czone do dnia 5 marca 2008 r. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów zwa ż y ł , co nast ę puje: Zgodnie z tre ś ci ą art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zakazane jest stosowanie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Przepis art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów definiuje praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów jako godz ą ce w te interesy bezprawne dzia ł ania przedsi ę biorcy. Nie ulega w ą tpliwo ś ci, i ż studenci, z którymi uczelnia zawiera umowy o odp ł atn ą nauk ę na studiach niestacjonarnych, s ą konsumentami w rozumieniu art. 22 1 k.c., tj. osobami fizycznymi dokonuj ą cymi czynno ś ci prawnej niezwi ą zanej bezpo ś rednio z ich dzia ł alno ś ci ą 9 zawodow ą lub gospodarcz ą , a zatem, stosownie do przepisu art. 4 ust. 12 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, s ą tak ż e konsumentami w rozumieniu tej ustawy. Wszelkie dzia ł ania wymierzone w interesy tej grupy podmiotów mog ą by ć wi ę c oceniane w aspekcie naruszania przepisu art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Przepis art. 24 ust. 2 ww. ustawy zawiera przyk ł adowe wyliczenie zachowa ń przedsi ę biorców uwa ż anych za naruszaj ą ce zbiorowe interesów konsumentów. W otwartym katalogu zakazanych praktyk ustawodawca umie ś ci ł : stosowanie postanowie ń wzorów umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone (pkt 1), naruszenie przez przedsi ę biorc ę obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji (pkt 2), nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji (pkt 3). Aby okre ś lone zachowanie mog ł o zosta ć uznane za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest łą czne spe ł nienie trzech przes ł anek, mianowicie zaistnie ć musi - po pierwsze - dzia ł anie przedsi ę biorcy, które - po drugie - jest bezprawne oraz - po trzecie - narusza zbiorowe interesy konsumentów. Przedsi ę biorca Uczelnia jako podmiot ś wiadcz ą cy odp ł atnie us ł ugi edukacyjne spe ł nia przes ł anki uznania jej za przedsi ę biorc ę . Przez „przedsi ę biorc ę ” rozumie si ę (1) przedsi ę biorc ę w rozumieniu przepisów o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej, a tak ż e (2) osob ę fizyczn ą , osob ę prawn ą a tak ż e jednostk ę organizacyjn ą niemaj ą c ą osobowo ś ci prawnej, której ustawa przyznaje zdolno ść prawn ą , organizuj ą c ą lub ś wiadcz ą c ą us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, które nie s ą dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą w rozumieniu przepisów o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej, jak równie ż (3) osob ę fizyczn ą wykonuj ą c ą zawód we w ł asnym imieniu i na w ł asny rachunek lub prowadz ą c ą dzia ł alno ść w ramach wykonywania takiego zawodu, (4) osob ę fizyczn ą , która posiada kontrol ę nad co najmniej jednym przedsi ę biorc ą , cho ć by nie prowadzi ł a dzia ł alno ś ci gospodarczej w rozumieniu przepisów o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej, je ż eli podejmie dalsze dzia ł ania podlegaj ą ce kontroli koncentracji (5) zwi ą zek przedsi ę biorców (art. 4 ust. 1 lit a, b c i d ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów). W ocenie Prezesa Urz ę du, Uczelnia w zakresie, w jakim ś wiadczy odp ł atnie us ł ugi edukacyjne na rzecz studentów studiów niestacjonarnych, ma status przedsi ę biorcy na gruncie ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej (tekst jedn. Dz. U. z 2007 r. Nr 155, poz. 1095 ze zm.). Stosownie do przepisu art. 4 pkt 1 w zw. z art. 2 ww. ustawy, przedsi ę biorc ą w rozumieniu tej ustawy jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna nieb ę d ą ca osob ą prawn ą , której odr ę bna ustawa przyznaje zdolno ść prawn ą - wykonuj ą ca we w ł asnym imieniu dzia ł alno ść gospodarcz ą tj. jest zarobkow ą dzia ł alno ść wytwórcz ą , budowlan ą , handlow ą , us ł ugow ą oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze z ł ó ż , a tak ż e dzia ł alno ść zawodow ą , wykonywan ą w sposób zorganizowany i ci ą g ł y. Zawarte w przepisach ustawy o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej poj ę cie przedsi ę biorcy opiera si ę na dwóch kryteriach: podmiotowym i funkcjonalnym. Pierwsze z przywo ł anych kryteriów tj. kryterium podmiotowe ogranicza zakres tego poj ę cia do trzech kategorii podmiotów: osób fizycznych, osób prawnych i jednostek organizacyjnych nieb ę d ą cych osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolno ść prawn ą . Uczelnia ma osobowo ść prawn ą , o czym stanowi art. 12 Prawa o szkolnictwie wy ż szym, nie budzi zatem w ą tpliwo ś ci, i ż spe ł nia kryterium podmiotowe uznania jej za przedsi ę biorc ę na gruncie przywo ł anej definicji. 10 Drugie kryterium poj ę cia przedsi ę biorcy tj. element funkcjonalny łą czy si ę z prowadzeniem dzia ł alno ś ci gospodarczej, do zakresu której zalicza si ę tak ż e dzia ł alno ść zawodow ą . Dla uznania okre ś lonej dzia ł alno ś ci za dzia ł alno ść gospodarcz ą , konieczne jest łą czne spe ł nienie trzech warunków. Po pierwsze, dana dzia ł alno ść musi by ć dzia ł alno ś ci ą zarobkow ą , po drugie, dzia ł alno ś ci ą wykonywan ą w sposób zorganizowany oraz, po trzecie, w sposób ci ą g ł y. Odnosz ą c si ę do pierwszego ze wskazanych warunków uznania danej dzia ł alno ś ci za dzia ł alno ść gospodarcz ą , wskaza ć nale ż y, ż e niew ą tpliwie uczelnie publiczne nie s ą podmiotami tworzonymi w celach komercyjnych, a ich dzia ł alno ść nie jest nastawiona na osi ą ganie zysku. Dzia ł alno ść podstawowa uczelni publicznej finansowana jest ze ś rodków bud ż etowych. Zgodnie z art. 98 ust. 1 ustawy - Prawo o szkolnictwie wy ż szym, przychodami uczelni publicznej s ą w szczególno ś ci: 1) dotacje z bud ż etu pa ń stwa, 2) uzyskane z bud ż etu pa ń stwa ś rodki na nauk ę , 3) odp ł atno ś ci za ś wiadczone us ł ugi edukacyjne, w szczególno ś ci za kszta ł cenie na studiach i studiach doktoranckich, prowadzonych w formach niestacjonarnych, oraz za ś wiadczone przez uczelnie artystyczne us ł ugi artystyczne; 4) op ł aty za post ę powanie zwi ą zane z przyj ę ciem na studia; 5) jednorazowe op ł aty za wydanie dyplomu, ś wiadectwa oraz innego dokumentu zwi ą zanego z tokiem studiów; 6) odp ł atno ś ci za us ł ugi badawcze i specjalistyczne, specjalistyczne i wysokospecjalistyczne us ł ugi diagnostyczne, rehabilitacyjne lub lecznicze, a tak ż e op ł aty licencyjne i przychody z dzia ł alno ś ci kulturalnej; 7) przychody z dzia ł alno ś ci gospodarczej; 8) przychody z udzia ł ów i odsetek; 9) przychody ze sprzeda ż y sk ł adników w ł asnego mienia oraz z odp ł atno ś ci za korzystanie z tych sk ł adników przez osoby trzecie na podstawie umowy najmu, dzier ż awy albo innej umowy; 10) przychody z tytu ł u darowizn, dziedziczenia, zapisów oraz ofiarno ś ci publicznej. Stosownie natomiast do tre ś ci art. 99 ust. 2 ustawy - Prawo o szkolnictwie wy ż szym, op ł aty pobierane przez uczelni ę za ś wiadczone us ł ugi edukacyjne zwi ą zane z kszta ł ceniem studentów na studiach niestacjonarnych oraz uczestników niestacjonarnych studiów doktoranckich oraz powtarzaniem okre ś lonych zaj ęć na studiach stacjonarnych oraz stacjonarnych studiach doktoranckich z powodu niezadowalaj ą cych wyników w nauce nie mog ą przekracza ć kosztów ponoszonych przez Uczelni ę w zakresie niezb ę dnym do uruchomienia i prowadzenia tych studiów oraz zaj ęć na studiach z uwzgl ę dnieniem kosztów amortyzacji i remontów. Wysoko ść op ł at za te us ł ugi edukacyjne nie powinna zatem uwzgl ę dnia ć jakiegokolwiek zysku uczelni publicznej. Niemniej okoliczno ść , czy Uczelnia z prowadzonej dzia ł alno ś ci dydaktycznej na rzecz studentów studiów niestacjonarnych generuje zysk, nie ma przes ą dzaj ą cego znaczenia dla uznania, czy prowadzona przez ni ą dzia ł alno ść ma charakter dzia ł alno ś ci gospodarczej. Powy ż sze znajduje potwierdzenie w orzecznictwie i pi ś miennictwie. Nale ż y zauwa ż y ć , ż e w wyroku dotycz ą cym szkó ł wy ż szych Trybuna ł Konstytucyjny expressis verbis stwierdza, i ż definicja przedsi ę biorcy w obowi ą zuj ą cym prawie abstrahuje od kategorii zysku (por. wyrok TK z dnia 5 pa ź dziernika 2005 r. sygn. akt SK 39/05, OTK-A 2005/9/99). Równie ż doktryna wypracowana na gruncie ustawy o dzia ł alno ś ci gospodarczej potwierdza, i ż dzia ł anie bez zamiaru osi ą gni ę cia zysku nie pozbawia automatycznie prowadzonej dzia ł alno ś ci charakteru dzia ł alno ś ci gospodarczej. Wymienionego w art. 2 tej ustawy o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej zarobkowego celu dzia ł alno ś ci nie nale ż y bowiem kojarzy ć z osi ą ganiem dochodów z tej dzia ł alno ś ci (tak C. Kosikowski „Prawo dzia ł alno ś ci gospodarczej. Komentarz. Warszawa 2001, s. 22). W literaturze rozró ż nia si ę poj ę cie zysku od zarobku, wskazuj ą c, i ż wy łą cznie z tym drugim mamy do czynienia w przypadku dzia ł alno ś ci non for profit . Jest to dzia ł alno ść podmiotu, z której zarobek w ca ł o ś ci jest przeznaczany na pokrycie kosztów jego funkcjonowania oraz/lub realizacje celów statutowych (W. J. Katner „Prawo dzia ł alno ś ci gospodarczej. Komentarz. Orzecznictwo. Pi ś miennictwo” Warszawa 2003, s. 25). Przychody uzyskiwane przez uczelni ę publiczn ą 11 zarówno z prowadzonej dzia ł alno ś ci dydaktycznej, badawczej, jak z wyodr ę bnionej dzia ł alno ś ci gospodarczej mog ą s ł u ż y ć jedynie realizacji celów, dla których uczelnia zosta ł a powo ł ana. Takie ustawowe ograniczenie mo ż liwo ś ci dysponowania przychodem uzyskiwanym przez uczelni ę zbli ż a j ą do dzia ł alno ś ci gospodarczej prowadzonej przez fundacje i stowarzyszenia, w przypadku których ustawa równie ż ogranicza mo ż liwo ś ci w zakresie dysponowania dochodem uzyskanym z prowadzonej dzia ł alno ś ci. Powy ż sze pozwala przyj ąć , i ż uczelnia ma charakter instytucji non for profit . W stosunkach zewn ę trznych wspomniana dzia ł alno ść w zasadzie niczym nie b ę dzie odbiega ć od dzia ł alno ś ci innych podmiotów prowadz ą cych j ą w celu osi ą gni ę cia zysku (a nie "tylko" zarobku). Wspomniane rozró ż nienie na poj ę cia „zarobku” oraz „zysku” ma zatem znaczenie jedynie w stosunkach "wewn ę trznych" danego podmiotu, jako ż e przes ą dza o celach przeznaczenia wypracowanego dochodu (zarobku). Równie ż w orzecznictwie S ą du Najwy ż szego za utrwalone nale ż y uzna ć stanowisko, zgodnie z którym o gospodarczym charakterze dzia ł alno ś ci nie decyduje ukierunkowanie na osi ą ganie zysku (tak m.in. w uchwale SN z dnia 14 maja 1998 r., sygn. akt III CZP 12/98, opubl. w OSNC 1998, nr 10, poz. 151, uchwale SN z dnia 26 kwietnia 2002 r., sygn. akt III CZP 21/02 opubl. OSNC 1002, nr 12, poz. 149, wyroku SN z 6 grudnia 2007 r., III SK 16/07 opubl. W Dz. Urz. UOKiK 2008 nr 2 poz. 21). Ka ż da bowiem dzia ł alno ść gospodarcza zmierza do realizacji konkretnego celu i podlega okre ś lonym regu ł om ekonomicznym. Podstawow ą zasad ą , której podporz ą dkowana powinna by ć wszelka dzia ł alno ść gospodarcza, jest zasada racjonalnego gospodarowania, nazywana w skrócie zasad ą gospodarno ś ci. Zawsze wi ę c dzia ł alno ść powinna by ć prowadzona racjonalnie, ale nie zawsze jej celem jest osi ą gni ę cie zysku. Prowadz ą cy t ę dzia ł alno ść mo ż e jedynie zmierza ć do pokrywania wydatków zwi ą zanych z d ąż eniem do osi ą gni ę cia celu swojej dzia ł alno ś ci z przychodów z niej osi ą ganych. Z tego wzgl ę du za podmiot prowadz ą cy dzia ł alno ść gospodarcz ą uznano spó ł dzielnie mieszkaniowe, których podstawowym celem jest zaspokajanie potrzeb mieszkaniowych cz ł onków i ich rodzin, a prowadzona przez nie dzia ł alno ść gospodarcza nie jest nastawiona na osi ą gni ę cie zysku (tak SN w uchwale z dnia 6 grudnia 1991 r., sygn. akt III CZP 117/91, opubl. W OSNCP 1992, nr 5, poz. 65 i uchwale z dnia 26 kwietnia 2002 r., sygn. akt III CZP 21/02, opubl. W OSNC 2002, nr 12, poz. 149). Kwesti ę , czy dzia ł alno ść gospodarcza powinna zawsze by ć nastawiona na zysk SN rozwa ż a ł równie ż w uchwale z dnia 11 maja 2005 r. (III CZP 11/05, OSNC 2006/3/48) w odniesieniu do dzia ł alno ś ci prowadzonej przez samodzielne publiczne zak ł ady opieki zdrowotnej. SN uzna ł , i ż chocia ż motywem dzia ł alno ś ci takich zak ł adów nie jest osi ą ganie zysku, lecz zaspokajanie potrzeb ludno ś ci w dziedzinie zdrowia, niew ą tpliwie jednak dzia ł alno ść lecznicz ą zak ł adów charakteryzuje d ąż enie do jej racjonalizacji wed ł ug rachunku ekonomicznego. Jest to zatem – a przynajmniej w za ł o ż eniu powinna by ć – dzia ł alno ść prowadzona wed ł ug zasad racjonalnego gospodarowania, co – jak uzna ł SN – jest wystarczaj ą cym kryterium dla uznania jej za dzia ł alno ść gospodarcz ą (podobnie R. Trzaskowski „Dzia ł alno ść gospodarcza w rozumienie przepisów prawa cywilnego na tle orzecznictwa” Glosa 2006 nr 2, poz. 29). Stosownie do art. 100 ust. 2 ustawy - Prawo o szkolnictwie wy ż szym, uczelnia publiczna prowadzi samodzieln ą gospodark ę finansow ą na podstawie opracowywanego planu rzeczowo-finansowego, zgodnie z przepisami o finansach publicznych i o rachunkowo ś ci, co pozwala stwierdzi ć , ż e jej dzia ł alno ść podporz ą dkowana jest zasadzie racjonalnego gospodarowania. Uczelnia spe ł nia tak ż e drugi z warunków uznania prowadzonej przez ni ą dzia ł alno ś ci jako dzia ł alno ś ci gospodarczej tj. warunek prowadzenia jej w sposób zorganizowany. W literaturze zorganizowanie dzia ł alno ś ci uto ż samia si ę z dokonaniem wyboru formy organizacyjno-prawnej. Uczelnia ma osobowo ść prawn ą z mocy prawa, a przepisy ustawy – 12 Prawo o szkolnictwie wy ż szym w sposób szczegó ł owy okre ś laj ą ustrój i sposób funkcjonowania Uczelni. Dzia ł alno ść ta ma zatem charakter zorganizowany. Nie ulega równie ż w ą tpliwo ś ci, ż e dzia ł alno ść Uczelni realizuje tak ż e trzeci ą przes ł ank ę konieczn ą dla zakwalifikowania danej dzia ł alno ś ci jako dzia ł alno ś ci gospodarczej tj. przes ł ank ę ci ą g ł o ś ci dzia ł ania. Przes ł ank ę t ę powszechnie rozumie si ę jako istnienie zamiaru powtarzalno ś ci okre ś lonych czynno ś ci celem osi ą gni ę cia dochodu. Funkcjonowanie uczelni zak ł ada podejmowanie okre ś lonych czynno ś ci w ramach ustalonych z góry cyklów – lat i semestrów akademickich, co przes ą dza o zamiarze powtarzalno ś ci tych dzia ł a ń i dowodzi istnienia cechy ci ą g ł o ś ci dzia ł ania. Maj ą c na wzgl ę dzie wskazane powy ż ej cechy dzia ł alno ś ci gospodarczej, uzna ć nale ż y, ż e uczelnia publiczna ś wiadcz ą c odp ł atne us ł ugi edukacyjne, tak ą dzia ł alno ść gospodarcz ą prowadzi. Nale ż y równie ż zauwa ż y ć , i ż przymiotu przedsi ę biorcy nie odbiera uczelni przepis art. 106 ustawy - Prawo o szkolnictwie wy ż szym, zgodnie z którym prowadzenie przez uczelni ę dzia ł alno ś ci dydaktycznej, naukowej, badawczej, do ś wiadczalnej, artystycznej, sportowej, diagnostycznej, rehabilitacyjnej lub leczniczej nie stanowi dzia ł alno ś ci gospodarczej w rozumieniu przepisów ustawy o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej. Przepis ten ma bowiem tylko to znaczenie, ż e wskazuje, i ż do tej kategorii podmiotów nie stosuje si ę wynikaj ą cych z ustawy o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej rygorów reguluj ą cych zasady prowadzenia dzia ł alno ś ci gospodarczej (uczelnie nie podlegaj ą wpisowi do rejestru przedsi ę biorców). W tym miejscu warto tak ż e przytoczy ć fragment uzasadnienia wyroku TK z dnia 5 pa ź dziernika 2005 r. sygn. akt SK 39/05 (OTK-A 2005/9/99), w którym Trybuna ł prowadz ą c rozwa ż ania nad statusem uczelni niepa ń stwowej, stwierdzi ł , i ż „zarówno k.c., jak i ustawa o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej do kr ę gu „przedsi ę biorców” zaliczaj ą wszystkie podmioty, które we w ł asnym imieniu prowadz ą dzia ł alno ść gospodarcz ą lub zawodow ą . W tak szerokim poj ę ciu mo ż na, jak si ę wydaje, pomie ś ci ć tak ż e uczelnie niepa ń stwowe. Nie sposób bowiem zaprzeczy ć , ż e prowadz ą one wysoko kwalifikowan ą dzia ł alno ść zawodow ą .” Stanowisko TK potwierdza zatem mo ż liwo ść kwalifikowania szkó ł wy ż szych jako przedsi ę biorców z uwagi na zawodowy charakter prowadzonej przez nie dzia ł alno ś ci. Z ostro ż no ś ci procesowej wskaza ć te ż nale ż y, ż e nawet gdyby uzna ć , ż e Politechnika nie spe ł nia przes ł anek uznania jej za przedsi ę biorc ę w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów tj. nie wype ł nia definicji przedsi ę biorcy w rozumieniu przepisów ustawy o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej, to niew ą tpliwie mo ż na przyj ąć , i ż spe ł nia ona kryteria definicji przedsi ę biorcy z art. 4 pkt 1 a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Stosownie do przywo ł anego przepisu ustawy, przedsi ę biorc ą jest osoba fizyczna, osoba prawna, a tak ż e jednostka organizacyjna niemaj ą ca osobowo ś ci prawnej, której ustawa przyznaje zdolno ść prawn ą , organizuj ą c ą lub ś wiadcz ą c ą us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, które nie s ą dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą w rozumieniu przepisów o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej. Niew ą tpliwym jest bowiem, i ż Politechnika ś wiadcz ą c us ł ugi edukacyjne, prowadzi dzia ł alno ść w sferze u ż yteczno ś ci publicznej. W prawie polskim brak jest definicji „u ż yteczno ś ci publicznej”, dla wyja ś nienia tego zjawiska powszechnie przyjmuje si ę jednak za punkt wyj ś cia poj ę cie „dóbr lub us ł ug zbiorowych”. Ze wzgl ę du na rol ę spo ł eczn ą , jak ą dobra takie i us ł ugi odgrywaj ą , gwarantem ich dost ę pno ś ci jest pa ń stwo, które ś wiadczy je lub organizuje, stwarzaj ą c specyficzne warunki funkcjonowania ich dostarczycieli, m.in. 13 poprzez udzielanie im wsparcia finansowego (por. E. Modzelewska – W ą chal „Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz” Twigger Warszawa 2002, str. 32-33). W uchwale z dnia 12 marca 1997 r. (TK W 8/96), Trybuna ł Konstytucyjny stwierdzi ł , ż e zadania maj ą ce charakter u ż yteczno ś ci publicznej nale ż y rozumie ć mo ż liwie najszerzej. Do zada ń u ż yteczno ś ci publicznej Trybuna ł zaliczy ł mi ę dzy innymi rozwój nauki i zapewnienie o ś wiaty. Zwa ż y ć nale ż y, ż e zapewnienie edukacji nale ż y do w ł adz publicznych. Na poziomie szkolnictwa wy ż szego zadanie to realizuj ą publiczne oraz niepubliczne szko ł y wy ż sze. Stosownie do tre ś ci art. 15 ust. 1 ustawy – Prawo o szkolnictwie wy ż szym, w ł adze publiczne, na zasadach okre ś lonych w tej ustawie, zapewniaj ą uczelniom publicznym ś rodki finansowe niezb ę dne do wykonywania ich zada ń oraz udzielaj ą pomocy uczelniom niepublicznym w zakresie i formach okre ś lonych w ustawie. W tym miejscu nale ż y nadmieni ć , ż e w wyroku z dnia 7 kwietnia 2004 r. (sygn. akt SK 22/04) S ą d Najwy ż szy jednoznacznie orzek ł , i ż ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych jest dzia ł alno ś ci ą w sferze u ż yteczno ś ci publicznej. Wyrok wprawdzie dotyczy ł szkó ł niepublicznych, maj ą c jednak na wzgl ę dzie, ż e takie same zadania w ł adzy publicznej w zakresie zapewnienia edukacji jak niepubliczne szko ł y wy ż sze realizuj ą uczelnie publiczne, przywo ł ane powy ż ej stanowisko S ą du nale ż y tak ż e odnosi ć do tej kategorii podmiotów. Maj ą c na wzgl ę dzie powy ż sze, stwierdzi ć nale ż y, ż e równie ż Politechnika w zakresie swojej dzia ł alno ś ci ś wiadczy us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, co oznacza, ż e posiada status przedsi ę biorcy na gruncie art. 4 pkt 1 a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Reasumuj ą c, uzna ć nale ż y, ż e Politechnika podlega podmiotowemu zakresowi ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów co najmniej wed ł ug definicji przedsi ę biorcy z art. 4 pkt 1 a ustawy. Bezprawno ść Zbiorowe interesy konsumentów podlegaj ą ochronie przed wymierzonymi w nie bezprawnymi dzia ł aniami przedsi ę biorców. Same przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów co do zasady nie reguluj ą konstrukcji bezprawno ś ci dzia ł a ń przedsi ę biorcy. Przepisy reguluj ą ce post ę powanie w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów w wi ę kszo ś ci maj ą charakter procesowy. Materialnoprawne przes ł anki, istotne z punktu widzenia wydania decyzji, znajduj ą si ę w innych ni ż ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów aktach prawa powszechnie obowi ą zuj ą cego. Prezes Urz ę du oceniaj ą c zachowanie przedsi ę biorcy pod k ą tem ewentualnego naruszenia przepisów zakazuj ą cych stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, co do zasady musi zatem stosowa ć inne akty prawa powszechnie obowi ą zuj ą cego i na ich podstawie stwierdzi ć , czy dzia ł anie przedsi ę biorcy jest bezprawne. Bezprawno ść w rozumieniu przepisów z zakresu ochrony konkurencji i konsumentów jest tak ą cech ą dzia ł ania, która polega nie tylko na jego sprzeczno ś ci z normami prawa, ale tak ż e z zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego b ą d ź dobrych obyczajów bez wzgl ę du na win ę , a nawet ś wiadomo ść sprawcy. Dla ustalenia bezprawno ś ci dzia ł ania wystarczy zatem ustalenie, ż e okre ś lone zachowanie koliduje z przepisami prawa, zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego czy dobrymi obyczajami. Bezprawno ść dzia ł a ń przedsi ę biorcy co do zasady wynika z naruszenia innych ni ż ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów przepisów powszechnie obowi ą zuj ą cych, niemniej nale ż y wskaza ć , i ż ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów w jednym przypadku identyfikuje wprost jako bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy, a mianowicie dzia ł anie polegaj ą ce na stosowaniu postanowie ń wzorców umownych uznanych za niedozwolone i wpisanych do rejestru, prowadzonego przez Prezesa Urz ę du Ochrony 14 Konkurencji i Konsumentów. Jak wskaza ł SOKiK w wyroku z dnia 25 marca 2004 r. (sygn. akt XVII Ama 51/03), w oparciu o art. 23a ust. 2 (obecnie: art. 24 ust. 2) mo ż na sformu ł owa ć samoistn ą przes ł ank ę bezprawno ś ci, je ż eli ustali si ę , ż e przedsi ę biorca stosowa ł postanowienia wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. A zatem wykazanie, ż e przedsi ę biorca wprowadzi ł do obrotu wzorzec umowny zawieraj ą cy postanowienia o tre ś ci ju ż wpisanej do rejestru klauzul abuzywnych stanowi wystarczaj ą c ą przes ł ank ę do uznania bezprawno ś ci dzia ł ania tego przedsi ę biorcy. Nale ż y bowiem podnie ść , ż e stosowanie postanowienia, które po uznaniu go przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone zosta ł o wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych, jest prawnie zakazane. Prawomocny wyrok SOKiK, wydany po przeprowadzeniu kontroli abstrakcyjnej wzorca umowy, wskazuj ą cy tre ść postanowie ń wzorca umowy uznanych za niedozwolone i zakazuj ą cy ich wykorzystywania ma od chwili wpisania uznanego za niedozwolone postanowienia wzorca umowy do rejestru klauzul abuzywnych skutek wobec osób trzecich (art. 479 43 k.p.c.). Przepis tego artyku ł u rozszerza zatem prawomocno ść wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Przepis art. 479 43 k.p.c. stanowi ą c, i ż wyrok ma skutek wobec osób trzecich, nie ogranicza w ż aden sposób kategorii tych podmiotów. Lege non distinguente, wyrok ma skutek wobec wszystkich, tzn. zarówno wobec przedsi ę biorcy, który klauzul ę wprowadzi ł do swoich wzorców umów, jak i do ka ż dego innego przedsi ę biorcy, stosuj ą cego w ł asne warunki umów. Nale ż y zatem przyj ąć , ż e wyrok SOKiK od chwili wpisania klauzuli do rejestru prowadzonego przez Prezesa UOKiK wywiera skutek wzgl ę dem wszystkich uczestników obrotu, co oznacza, ż e ż aden z podmiotów uczestnicz ą cych w obrocie prawnym nie mo ż e pos ł ugiwa ć si ę przedmiotowym postanowieniem. Nale ż y przy tym podkre ś li ć , ż e dla uznania, i ż klauzula wpisana do rejestru i klauzula z ni ą porównywana s ą to ż same w tre ś ci nie jest konieczna dok ł adna literalna identyczno ść tych postanowie ń . Rozbie ż no ść u ż ytych wyra ż e ń , zmiana szyku zdania czy zastosowanie synonimów nie eliminuje abuzywnego charakteru ocenianego postanowienia. By zaistnia ł a mo ż liwo ść uznania dwóch postanowie ń za to ż same wystarczy, by hipoteza zapisu kwestionowanego w toku post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów mie ś ci ł a si ę w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru. „Nie jest konieczna literalna zgodno ść porównywalnych klauzul. G ł ównym czynnikiem przes ą dzaj ą cym powinien by ć , zdaniem S ą du, zamiar, cel jakiemu ma s ł u ż y ć kwestionowana klauzula. Je ś li jest on zgodny z celem utworzenia klauzuli uznanej za niedozwolon ą , mo ż na uzna ć , i ż obie s ą to ż same” (wyrok SOKiK z dnia 25 maja 2005 r. sygn. akt XVII Ama 46/04). Stanowisko to znalaz ł o równie ż potwierdzenie w uchwale SN z dnia 13 lipca 2006 r., sygn. akt III SZP 3/06, w której S ą d ten argumentowa ł , i ż „stosowanie klauzuli o zbli ż onej tre ś ci do klauzuli wpisanej do rejestru, która wywo ł uje takie same skutki, godzi przecie ż tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej co wpisana do rejestru” . Naruszenie zbiorowych interesów konsumentów Dla stwierdzenia przez Prezesa Urz ę du stosowania przez przedsi ę biorc ę praktyki okre ś lonej w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów konieczne jest tak ż e wykazanie, ż e w wyniku jej stosowania przez przedsi ę biorc ę naruszony zosta ł zbiorowy interes konsumentów. Zbiorowy interes konsumentów oznacza interes dotycz ą cy ogó ł u, a naruszenie tego interesu mo ż e mie ć miejsce, gdy skutkami dzia ł a ń sprzecznych z ustaw ą o ochronie konkurencji i konsumentów dotkni ę ty jest szerszy kr ą g uczestników rynku, jak i wtedy, gdy dzia ł ania te wywo ł uj ą inne niekorzystne zjawiska. Do naruszenia zbiorowych 15 interesów konsumentów konieczne jest, by dzia ł anie przedsi ę biorcy zosta ł o skierowane nie do konkretnego adresata, lecz do adresata, którego nie da si ę z góry oznaczy ć indywidualnie. Wobec tego dzia ł anie to jest w stanie wywo ł a ć niekorzystne nast ę pstwa w odniesieniu do ka ż dego z konsumentów (a nie jedynie wobec okre ś lonego konsumenta) i zagra ż a ono, przynajmniej potencjalnie, interesom ka ż dego z cz ł onków zbiorowo ś ci konsumentów. Prezes Urz ę du odniós ł ww. przes ł anki do poszczególnych zachowa ć Politechniki kwestionowanych w toku niniejszego post ę powania, oceniaj ą c odr ę bnie stosowany przez ni ą wzorzec umowny Umowa o warunkach odp ł atno ś ci za studia w odniesieniu do op ł at ponoszonych w toku studiów niestacjonarnych (ad. I sentencji decyzji), w odniesieniu do op ł at ponoszonych w trakcie kursów dokszta ł caj ą cych i studiów podyplomowych (ad. II sentencji decyzji) oraz zamieszczonych w tre ś ci tego wzorca postanowie ń wpisanych do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone (ad. III sentencji decyzji). Ad I sentencji decyzji Zgodnie z art. 160 ust. 3 ustawy – Prawo o szkolnictwie wy ż szym, warunki odp ł atno ś ci za studia okre ś la umowa zawarta mi ę dzy uczelni ą a studentem w formie pisemnej. Przepisy ustawy nie precyzuj ą zakresu uregulowania, jaki winien zosta ć zawarty w tre ś ci umowy zawieranej ze studentem. Przywo ł any przepis ustawy wskazuje jedynie, i ż umowa ta ma „okre ś la ć warunki odp ł atno ś ci za studia”. Nie daje to jednak podstaw do przyj ę cia, i ż fragmentaryczne uregulowanie tych kwestii w umowie jest wystarczaj ą ce. Przes ł anki okre ś lenia w umowie warunków odp ł atno ś ci za studia nie spe ł nia samo wskazanie w tre ś ci wzorca, i ż Uczelnia pobiera op ł aty, „o ile przewiduj ą je odr ę bne przepisy”. Takie sformu ł owanie nie tylko nie wskazuje wysoko ś ci op ł at, ale tak ż e nie okre ś la, z jakiego tytu ł u i na jakiej podstawie s ą one pobierane. Nale ż y w tym miejscu podkre ś li ć , ż e wzorzec umowy wykorzystywany przez Politechnik ę odsy ł a w tym zakresie do „odr ę bnych przepisów”, nie precyzuj ą c, o jakich przepisach jest tutaj mowa. Z umowy stosowanej przez Uczelni ę wynika zatem jedynie, ż e student jest zobowi ą zany do ponoszenia op ł at w toku studiów. Umowa ta, oprócz op ł aty semestralnej, nie wymienia jednak innych op ł at, do uiszczenia których student jest zobowi ą zany w toku studiów, jak równie ż nie wskazuje ich wysoko ś ci. W ocenie Prezesa Urz ę du, zawarcie w tre ś ci umowy zobowi ą zania studenta do uiszczania „op ł at administracyjnych i innych, zwi ą zanych z obs ł ug ą toku studiów, o ile przewiduj ą je odpowiednie przepisy” w ż aden sposób nie stanowi wype ł nienia obowi ą zku „okre ś lenia” w umowie warunków odp ł atno ś ci za studia, co jednoznacznie wskazuje na naruszenie przez Politechnik ę dyspozycji art. 160 ust. 3 ustawy – Prawo o szkolnictwie wy ż szym. Odnosz ą c si ę do zakresu regulacji, jaki winien zosta ć zawarty w umowie miedzy uczelni ą a studentem, zwa ż y ć nale ż y, ż e skoro ustawa pos ł uguje si ę szerokim poj ę ciem „warunków odp ł atno ś ci za studia”, oczywistym jest, ż e zakresu znaczeniowego tego poj ę cia nie mo ż na dowolnie ogranicza ć . Nie mo ż na zatem podzieli ć stanowiska Uczelni, i ż „odp ł atno ść ”, o jakiej mowa w art. 160 ust. 3 ustawy – Prawo o szkolnictwie wy ż szym, z uwagi na tre ść art. 70 ust. 2 Konstytucji RP, ogranicza si ę wy łą cznie do odp ł atno ś ci za us ł ugi edukacyjne. Okoliczno ść , ż e Konstytucja pos ł uguje si ę poj ę ciem „odp ł atno ś ci” w odniesieniu do us ł ug edukacyjnych, nie oznacza, ż e w takim tylko kontek ś cie nale ż y odczytywa ć znaczenie „odp ł atno ś ci za studia” u ż yte w art. 160 ust. 3 ustawy – Prawo o szkolnictwie wy ż szym. Jak trafnie zauwa ż y ł a Politechnika, ustawa - Prawo o szkolnictwie wy ż szym okre ś la zakres odp ł atno ś ci 16 za studia w odniesieniu zarówno do us ł ug edukacyjnych (art. 99 ust. 1), jak i innych czynno ś ci, w zwi ą zku z czym ograniczenie zakresu regulacji umowy jedynie do op ł at pobieranych za ś wiadczone us ł ugi edukacyjne nie znajduje uzasadnienia. Po pierwsze, ograniczenie takie nie wynika z tre ś ci art. 160 ust. 3 ustawy – Prawo o szkolnictwie wy ż szym, ani te ż nie znajduje jakiegokolwiek uzasadnienia w przepisach tej ustawy. Po drugie, zwa ż y ć nale ż y, ż e Ustawodawca przewiduj ą c konieczno ść zawierania w formie pisemnej umowy mi ę dzy Uczelni ą a studentem, przes ą dzi ł jednocze ś nie, ż e relacja miedzy tymi podmiotami co najmniej w odniesieniu do odp ł atno ś ci za studia ma charakter cywilnoprawny. Gdy zatem chodzi o ś wiadczenia pieni ęż ne ze strony studenta, podlegaj ą one zasadom prawa cywilnego. Jedn ą z fundamentalnych zasad prawa cywilnego jest natomiast prawo do pe ł nej informacji o warunkach zawieranego kontraktu. Student, który w pe ł ni ponosi ci ęż ar finansowy pobieranej nauki i w zwi ą zku z tym zawiera z uczelni ą stosown ą umow ę , musi na etapie zawierania tej umowy mie ć zapewnione prawo do korzystania z podstawowych praw kontraktowych. „ Obowi ą zek informowania partnera o istotnych (z jego punktu widzenia) okoliczno ś ciach dotycz ą cych kontraktu, jego przedmiotu i tre ś ci, przedmiotu ś wiadczenia, a tak ż e powinno ść czynienia tego w sposób prawdziwy, rzeczowy i kompletny – jest cech ą generaln ą prawa umów i wyp ł ywa z obowi ą zku lojalnego kontraktowanie” (E. Łę towska „Prawo umów konsumenckich” Wydanie 2, Wydawnictwo C.H. Beck 2002, str. 216-217). Bior ą c pod uwag ę powy ż sze, uzna ć nale ż y, ż e ustawodawca wprowadzaj ą c obowi ą zek zawierania przez uczelnie umów cywilnoprawnych ze studentami niew ą tpliwie zmierza ł do tego, by ju ż na etapie zapisu na studia konsument otrzymywa ł pe ł ne i rzetelne informacje na temat p ł atno ś ci, jakie b ę dzie zobowi ą zany ponosi ć pobieraj ą c nauk ę w Uczelni, a tak ż e warunków wnoszenia tych p ł atno ś ci. W tym miejscu podnie ść nale ż y, ż e umowa wykorzystywana przez Politechnik ę nie reguluje w pe ł ni warunków odp ł atno ś ci nawet za ś wiadczenia, b ę d ą ce us ł ugami edukacyjnymi. Us ł ugi edukacyjne, za które Uczelnia publiczna mo ż e pobiera ć op ł aty, zosta ł y wymienione w art. 99 ust. 1 ustawy - Prawo o szkolnictwie wy ż szym. Zgodnie z tym przepisem, Uczelnia publiczna mo ż e pobiera ć op ł aty za ś wiadczone us ł ugi edukacyjne zwi ą zane z: 1) kszta ł ceniem studentów na studiach niestacjonarnych oraz uczestników niestacjonarnych studiów doktoranckich; 2) powtarzaniem okre ś lonych zaj ęć na studiach stacjonarnych oraz stacjonarnych studiach doktoranckich z powodu niezadowalaj ą cych wyników w nauce; 3) prowadzeniem studiów w j ę zyku obcym; 4) prowadzeniem zaj ęć nieobj ę tych planem studiów; 5) prowadzeniem studiów podyplomowych oraz kursów dokszta ł caj ą cych. Nie ulega w ą tpliwo ś ci, i ż charakter us ł ug edukacyjnych maj ą zatem us ł ugi polegaj ą ce na prowadzeniu dla studentów studiów niestacjonarnych zaj ęć nieobj ę tych planem studiów, jak równie ż us ł ugi zwi ą zane z powtarzaniem okre ś lonych zaj ęć na studiach niestacjonarnych. Tych drugich przywo ł any przepis ustawy nie wymienia wprost, niew ą tpliwie jednak mieszcz ą si ę one w zakresie us ł ug zwi ą zanych z kszta ł ceniem studentów na studiach niestacjonarnych, wskazanych w art. 99 ust. 1 pkt 1 tej ustawy. A zatem Politechnika, wbrew ci ążą cemu na niej obowi ą zkowi nie uregulowa ł a w umowie warunków odp ł atno ś ci za powtarzanie zaj ęć , semestru lub roku na studiach niestacjonarnych z powodu niezadowalaj ą cych wyników w nauce i prowadzenie zaj ęć nieobj ę tych planem studiów, co narusza dyspozycj ę art. 160 ust. 3 ustawy – Prawo o szkolnictwie wy ż szym i ś wiadczy o bezprawno ś ci dzia ł ania Uczelni. 17 Bezzasadna jest bowiem argumentacja Uczelni wskazuj ą ca, i ż uregulowanie, o jakim mowa w art. 160 ust. 3 ustawy – Prawo o szkolnictwie wy ż szym, nie mo ż e obejmowa ć swoim zakresem warunków odp ł atno ś ci za powtarzanie zaj ęć z powodu niezadowalaj ą cych wyników w nauce oraz za odbywanie zaj ęć nieobj ę tych programem studiów, gdy ż us ł ugi te s ą równie ż ś wiadczone wzgl ę dem studentów studiów stacjonarnych, co oznacza ł oby, i ż stosown ą umow ę nale ż a ł oby zawiera ć tak ż e ze studentami studiów nieodp ł atnych. Okoliczno ść , i ż us ł ugi te s ą równie ż ś wiadczone za odp ł atno ś ci ą wzgl ę dem studentów studiów stacjonarnych, wbrew twierdzeniom Uczelni, nie mo ż e mie ć wp ł ywu na zakres obowi ą zków Uczelni w odniesieniu do studentów studiów niestacjonarnych. Z przepisu ustawy jasno wynika, ż e kwestia warunków odp ł atno ś ci za studia powinna by ć okre ś lona w umowie. Argumentacja podnoszona przez Politechnik ę w ż aden sposób nie podwa ż a obowi ą zku Uczelni jednoznacznie sformu ł owanego w tre ś ci przepisów ustawowych. Wbrew twierdzeniom Uczelni, charakter bezprawny ma tak ż e nieuregulowanie w tre ś ci umowy zawieranej ze studentem wysoko ś ci op ł at pobieranych na podstawie § 20 ust. 1 Rozporz ą dzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wy ż szego z dnia 2 listopada 2006 r. w sprawie dokumentacji przebiegu studiów (DZ. U. Nr 224, poz. 1364). Stosownie do wymienionego przepisu rozporz ą dzenia Uczelnia pobiera op ł aty za wydanie: 1) legitymacji studenckiej i jej duplikatu; 2) indeksu i jego duplikatu; 3) dyplomu uko ń czenia studiów, jego duplikatu oraz dodatkowego odpisu dyplomu w t ł umaczeniu na j ę zyk obcy; 4) dokumentu stwierdzaj ą cego uko ń czenie studiów podyplomowych i jego duplikatu. Politechnika w tre ś ci wykorzystywanej umowy nie zawar ł a jakichkolwiek postanowie ń , które regulowa ł yby obowi ą zki studenta w tym zakresie. W tre ś ci Umowy o warunkach odp ł atno ś ci za studia znajduje si ę jedynie zobowi ą zanie studenta do uiszczania op ł at administracyjnych i innych, o ile przewiduj ą je odr ę bne przepisy. Jak jednak wskazano powy ż ej, samo odes ł anie do op ł at przewidzianych przez odr ę bne przepisy nie spe ł nia wymogu uregulowania w umowie warunków odp ł atno ś ci za wydanie przez uczelni ę dokumentów wskazanych w § 20 ww. rozporz ą dzenia. Brak postanowie ń umownych okre ś laj ą cych wysoko ść op ł at pobieranych z tego tytu ł u przez Uczelni ę jednoznacznie dowodzi faktu, ż e naruszony zosta ł przez ni ą obowi ą zek przewidziany w art. 160 ust. 3 ustawy – Prawo o szkolnictwie wy ż szym. Z powy ż szych rozwa ż a ń wynika, i ż nieuregulowanie przez Politechnik ę w tre ś ci „Umowy o warunkach odp ł atno ś ci za studia” warunków odp ł atno ś ci za studia w zakresie op ł at, pobieranych na podstawie art. 99 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wy ż szym, za powtarzanie zaj ęć , semestru lub roku z powodu niezadowalaj ą cych wyników w nauce, za zaj ę cia nieobj ę te planem studiów oraz op ł at, pobieranych na podstawie § 20 rozporz ą dzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wy ż szego w sprawie dokumentacji przebiegu studiów za wydanie legitymacji studenckiej i jej duplikatu, indeksu i jego duplikatu, dyplomu uko ń czenia studiów, jego duplikatu oraz dodatkowego odpisu dyplomu w t ł umaczeniu na j ę zyk obcy uzasadnia zarzut bezprawnego zachowania Uczelni. Takiej oceny dzia ł a ń Politechniki nie zmienia podnoszona przez ni ą argumentacja, i ż niepe ł ne uregulowanie w umowie warunków odp ł atno ś ci za studia wynika z potrzeby respektowania kompetencji rektora i senatu uczelni w zakresie okre ś lania wysoko ś ci op ł at pobieranych od studentów. Wyposa ż enie przez ustaw ę – Prawo o szkolnictwie wy ż szym ww. organów uczelni w uprawnienia do ustalania wysoko ś ci op ł at i okre ś lania warunków ich pobierania nie prowadzi do zwolnienia uczelni z obowi ą zku okre ś lenia w umowie zawieranej ze studentem warunków odp ł atno ś ci za podejmowane przez niego studia. Okoliczno ść , 18 ż e ustawa okre ś la w sposób szczegó ł owy uprawnienia rektora i senatu ma tylko to znaczenie, ż e wprowadza jasny rozdzia ł kompetencji tych organów i reguluje tryb decyzyjny w tym zakresie. Zawarcie takiej regulacji w ustawie nie ma jednak ż adnego wp ł ywu na obowi ą zek Uczelni uregulowania w umowie zawieranej ze studentem warunków odp ł atno ś ci za studia. Na ocen ę dzia ł ania Politechniki nie ma równie ż wp ł ywu podnoszona przez ni ą okoliczno ść , ż e umowa zawierana ze studentem nie jest jedynym aktem reguluj ą cym wzajemne relacje uczelni i studenta. Fakt, i ż w trakcie studiów Uczelnia wydaje szereg aktów wewn ę trznych, które dotycz ą równie ż odp ł atno ś ci za studia, nie pozbawia umowy zawieranej ze studentem na podstawie art. 160 ust. 3 ustawy – Prawo o szkolnictwie wy ż szym jej znaczenia i charakteru prawnego. B łę dne jest bowiem stanowisko Politechniki, ż e wzajemne relacje Uczelni i studenta maj ą charakter wy łą cznie administracyjnoprawny, a nie cywilnoprawny. Zgodnie z tre ś ci ą art. 160 ust. 3 ustawy – Prawo o szkolnictwie wy ż szym, warunki odp ł atno ś ci za studia okre ś la umowa zawarta mi ę dzy uczelni ą a studentem w formie pisemnej. Przepis ten jednoznacznie wskazuje, ż e pomi ę dzy uczelni ą a studentem powstaj ą relacje maj ą ce cechy stosunku cywilnoprawnego. Ze sformu ł owania tre ś ci tego przepisu wynika, i ż intencj ą ustawodawcy by ł o podporz ą dkowanie stosunków uczelnia - student tym samym rygorom, które - zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego - obowi ą zuj ą innych profesjonalistów zawieraj ą cych umowy z konsumentami. Gdyby celem ustawodawcy nie by ł o przes ą dzenie, i ż pomi ę dzy uczelni ą a studentem nawi ą zuje si ę relacja cywilnoprawna, nie pos ł u ż y ł by si ę on poj ę ciem „umowy” typowym dla prawa cywilnego. Wzajemna relacja, jaka nawi ą zuje si ę mi ę dzy studentem a uczelni ą w zakresie odp ł atno ś ci za studia, cechuje si ę podstawowymi cechami stosunku cywilnoprawnego. Charakterystyczn ą cech ą stosunku cywilnoprawnego jest fakt, ż e zawi ą zuje si ę on z woli stron, które wed ł ug w ł asnego uznania mog ą do niego przyst ą pi ć lub te ż nie. Nie ma za ś w ą tpliwo ś ci, ż e student nie mo ż e by ć przymuszony przez jakikolwiek organ Pa ń stwa do korzystania z us ł ug edukacyjnych konkretnej uczelni, jak równie ż , ż e uczelnia nie ma obowi ą zku pobierania op ł at od studenta. Uczelnia, zgodnie z art. 99 ust. 1 u.s.w. mo ż e w zakresie okre ś lonym ustaw ą pobiera ć op ł aty za ś wiadczone us ł ugi edukacyjne, ale na podstawie art. 99 ust. 3 u.s.w. mo ż e równie ż w ca ł o ś ci lub w cz ęś ci zwalnia ć studentów z tych op ł at. Zwa ż y ć przy tym równie ż nale ż y, ż e op ł ata za studia nie ma charakteru daniny publicznej. Nie stanowi ona przychodu bud ż etu pa ń stwa, jest przychodem uczelni, a jej wysoko ść jest powi ą zana z ekwiwalentem w postaci okre ś lonych ś wiadcze ń edukacyjnych (wyk ł adów, ć wicze ń , egzaminów itp.), na co wskazuje chocia ż by, powszechnie znany fakt ró ż nicowania op ł at na ró ż nych kierunkach studiów. Fakt, ż e umowa mi ę dzy uczelni ą a studentem powstaje z woli samych stron, brak tu przymusu ze strony Pa ń stwa, a strony pozostaj ą w tym zakresie wzgl ę dem siebie autonomiczne, ś wiadcz ą o nawi ą zaniu mi ę dzy uczelni ą a studentem, przynajmniej w odniesieniu do odp ł atno ś ci za studia, relacji cywilnoprawnej. Powy ż szego nie zmienia podnoszona przez uczelni ę okoliczno ść , ż e przyj ę cie na studia nast ę puje w formie decyzji administracyjnej. Administracyjny sposób nawi ą zania stosunku prawnego nie przes ą dza o jego charakterze, a powstanie stosunku cywilnoprawnego w drodze decyzji administracyjnej nie stanowi osobliwo ś ci w systemie prawa polskiego (tak m.in. SOKiK w wyroku z dnia 27 lutego 2006 r., sygn. akt XVII Amc 105/04 oraz w wyroku z dnia 7 sierpnia 2006 r. sygn. akt XVII Amc 45/05). Jak wskaza ł S ą d Najwy ż szy, powstanie stosunku cywilnoprawnego zale ż y od istnienia stanu faktycznego, z którym norma prawa cywilnego łą czy taki stosunek. Prawo cywilne wi ąż e powstanie stosunku cywilnoprawnego ze zdarzeniami prawnymi, w ś ród których wyró ż nia si ę dzia ł ania i zaniechania. S ą nimi zarówno zdarzenia cywilnoprawne uregulowane w Kodeksie cywilnym, takie jak czynno ś ci prawne 19 i czyny niedozwolone, a tak ż e akty administracyjne wywo ł uj ą ce skutki w zakresie prawa cywilnego (postanowienie SN z dnia 21 listopada 2000 r., sygn. akt III CKN 1048/2000). Dla oceny dzia ł a ń Politechniki, okre ś lonych w pkt I sentencji niniejszej decyzji, nie ma równie ż ż adnego znaczenia, i ż – jak wskazuje Uczelnia – przedstawiciele studentów na zasadzie praw samorz ą dowych maj ą wp ł yw na tworzenie aktów wewn ę trznych Uczelni, w tym równie ż dotycz ą cych odp ł atno ś ci za studia. Okoliczno ść , ż e studenci poprzez swoich przedstawicieli bior ą udzia ł w tworzeniu aktów prawnych Uczelni, nie pozbawia Prezesa Urz ę du kompetencji do ingerowania w tre ść tych aktów i ich weryfikacj ę z punktu widzenia zgodno ś ci z przepisami prawa powszechnie obowi ą zuj ą cego. Fakt po ś redniego wyra ż ania przez studentów akceptacji aktów prawnych obowi ą zuj ą cych w Politechnice nie legalizuje kwestionowanych w przedmiotowym post ę powaniu zachowa ń Uczelni, polegaj ą cych na niepe ł nym uregulowaniu w tre ś ci jednego z tych aktów warunków odp ł atno ś ci za studia. Relacje, jakie w zakresie tworzenia przepisów wewn ę trznych Uczelni, zachodz ą mi ę dzy sam ą Uczelni ą a studentami, nie maj ą wp ł ywu na ocen ę prawn ą opisanych wy ż ej praktyk Politechniki. W dalszym ci ą gu mamy bowiem do czynienia z odp ł atnym ś wiadczeniem przez Uczelni ę us ł ug na rzecz studentów. Analogiczne stanowisko S ą d Najwy ż szy przyj ął , oceniaj ą c wp ł yw relacji, jakie zachodz ą mi ę dzy stowarzyszeniem a jego cz ł onkami, na mo ż liwo ść kwestionowania dzia ł a ń tego stowarzyszenia z punktu widzenia przepisów o ochronie konkurencji i konsumentów. S ą d stwierdzi ł , ż e okoliczno ść , i ż okre ś lone dzia ł ania podejmowane s ą przez stowarzyszenie wzgl ę dem swoich cz ł onków, a zatem wzgl ę dem podmiotów, które upowa ż ni ł y je do dzia ł ania, nie wy łą cza tych dzia ł a ń spod kognicji organu antymonopolowego, w szczególno ś ci je ż eli dzia ł ania te s ą podejmowane w zakresie odp ł atnego ś wiadczenia us ł ug dla cz ł onków stowarzyszenia (por. wyrok SN z 6 grudnia 2007 r., sygn. akt II SK 16/07, opubl. w Dz. Urz. UOKiK 2008/2/21). Bez znaczenia pozostaje równie ż podnoszona przez Politechnik ę okoliczno ść , ż e kszta ł towana wysoko ść op ł at musi mie ć swoje uzasadnienie w faktycznych kosztach prowadzenia studiów. Prezes Urz ę du nie kwestionuje bowiem wysoko ś ci pobieranych op ł at ani faktu dostosowywania tych op ł at do ponoszonych kosztów, ale okoliczno ść , i ż Uczelnia nie zamieszcza odpowiedniej regulacji w tym zakresie w tre ś ci umów ze studentami. Nie mo ż na równie ż zgodzi ć si ę ze stanowiskiem Politechniki, i ż jej zachowanie polegaj ą ce na niepe ł nym uregulowaniu w umowie zawieranej ze studentem warunków odp ł atno ś ci za studia nie prowadzi do pozostawiania studenta w niewiedzy co do faktycznych kosztów studiów jako ż e Uczelnia przekazuje stosowne informacje studentom w trybie og ł osze ń . Nale ż y podkre ś li ć , i ż dzia ł anie Uczelni przede wszystkim godzi w interesy konsumentów rozumiane jako prawo do ukszta ł towania umowy z Uczelni ą o pobieranie nauki na studiach niestacjonarnych zgodnie z przepisami prawa powszechnie obowi ą zuj ą cego oraz otrzymania pe ł nej, wyczerpuj ą cej i prawdziwej informacji na temat wszystkich warunków umowy tak, aby konsumenci mogli w pe ł ni korzysta ć ze swoich praw, wykonywa ć obowi ą zki bez nara ż ania si ę na sankcje. Przekazywanie informacji na temat praw i obowi ą zków studentów w inny zwyczajowo przyj ę ty w Uczelni sposób nie rodzi gwarancji, ż e te informacje do studentów dotr ą , w szczególno ś ci na etapie rozpoczynania nauki na Uczelni. Prowadzi to do niepewno ś ci po ich stronie co do warunków zawieranego kontraktu. Uzasadnione jest zatem twierdzenie, ż e brak uregulowania w umowie warunków odp ł atno ś ci za studia pozostawia ć mo ż e studenta w niewiedzy co do faktycznych kosztów, jakie zobligowany on b ę dzie ponie ść w ramach stosunku umownego łą cz ą cego go z Uczelni ą . Umowy zawierane przez Uczelni ę powinny w sposób prawid ł owy regulowa ć warunki odp ł atno ś ci za studia. Przejawia ć si ę to powinno przede wszystkim w ukszta ł towaniu wzajemnych relacji w sposób pe ł ny tj. bez pomini ę cia jakichkolwiek kwestii wymagaj ą cych 20 regulacji. Zaniechanie wprowadzenia do umów obligatoryjnych tj. wymaganych z mocy art. 160 ust. 3 ustawy – Prawo o szkolnictwie wy ż szym regulacji sytuuje umow ę jako godz ą c ą w interesy najs ł abszych uczestników rynku, jakimi s ą konsumenci. Nale ż y podkre ś li ć , ż e z faktu istnienia utrudnie ń w zapoznaniu si ę z ca ł okszta ł tem uprawnie ń i obowi ą zków studenta wynika, i ż z powodu niepe ł nej ich znajomo ś ci uci ąż liwe, a nawet niemo ż liwe mo ż e okaza ć si ę prawid ł owe wykonywanie jego zobowi ą za ń . W przedmiotowej sprawie opisane zachowanie Politechniki dotyczy zbiorowego interesu konsumentów, gdy ż skierowane jest do nieokre ś lonego kr ę gu konsumentów, których nie sposób jednoznacznie zidentyfikowa ć . Antykonsumenckie ostrze stosowanych praktyk wymierzone jest bowiem we wszystkich studentów, z którymi Politechnika zawar ł a umow ę o nauk ę na studiach niestacjonarnych o tre ś ci zakwestionowanej w toku niniejszego post ę powania, jak równie ż w jej potencjalnych studentów, b ę d ą cych konsumentami w rozumieniu przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Powy ż sze wskazuje na naruszenie w przedmiotowej sprawie zbiorowego interesu konsumentów, przez który nale ż y rozumie ć prawo wszystkich studentów (konsumentów) do ukszta ł towania umowy o nauk ę na studiach niestacjonarnych zgodnie z przepisami prawa powszechnie obowi ą zuj ą cego. St ą d nale ż a ł o orzec jak w punkcie I sentencji decyzji. Ad. II sentencji decyzji Przedmiotem postawionego Politechnice zarzutu by ł o tak ż e niezawarcie w stosowanym wzorze umowy, wbrew dyspozycji art. 160 ust. 3 ustawy – Prawo szkolnictwie wy ż szym, postanowie ń okre ś laj ą cych warunki odp ł atno ś ci za studia w zakresie op ł at, pobieranych na podstawie art. 99 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wy ż szym, za kursy dokszta ł caj ą ce oraz op ł at, pobieranych na podstawie § 20 rozporz ą dzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wy ż szego z dnia 2 listopada 2006 r. w sprawie dokumentacji przebiegu studiów (Dz. U. Nr 224, poz. 1364), za wydanie dokumentu stwierdzaj ą cego uko ń czenie studiów podyplomowych i jego duplikatu, co mo ż e stanowi ć praktyk ę , okre ś lon ą w art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Jednak, jak stwierdzono w trakcie prowadzonego post ę powania, przepis art. 160 ust. 3 ustawy – Prawo o szkolnictwie wy ż szym, wprowadzaj ą cy obowi ą zek zawarcia umowy o warunkach odp ł atno ś ci za studia nie odnosi si ę do studiów podyplomowych ani kursów dokszta ł caj ą cych. Przepis ten u ż ywa bowiem terminu „studia”. Stosownie natomiast do tre ś ci art. 2 ust. 2 pkt 1 tej ustawy, ilekro ć w ustawie jest mowa o studiach bez bli ż szego okre ś lenia – rozumie si ę przez to studia wy ż sze tj. studia prowadzone przez uczelni ę posiadaj ą c ą uprawnienia do ich prowadzenia, ko ń cz ą ce si ę uzyskaniem odpowiedniego tytu ł u zawodowego, jakim – w ś wietle art. 2 ust. 1 pkt 6 ustawy – jest tytu ł licencjata, in ż yniera, magistra lub tytu ł równorz ę dny. Z powy ż szego wynika zatem, ż e przepis art. 160 ust. 3 ustawy – Prawo o szkolnictwie wy ż szym nie ma zastosowania do form kszta ł cenia, nie b ę d ą cych studiami wy ż szymi w rozumieniu ustawy, tj. studiów podyplomowych czy kursów dokszta ł caj ą cych. Ponadto, jak ustalono w toku przedmiotowego post ę powania, wzorzec umowny, b ę d ą cy przedmiotem stawianych Uczelni zarzutów, nie jest wykorzystywany wzgl ę dem studentów studiów podyplomowych czy uczestników kursów dokszta ł caj ą cych. Powy ż sze ustalenia czyni ą – zdaniem Prezesa Urz ę du – bezprzedmiotowym post ę powanie dotycz ą ce omawianego zarzutu. Oczywistym jest bowiem, i ż Uczelnia nie mia ł a obowi ą zku regulowa ć we wzorcu umownym Umowa o warunkach odp ł atno ś ci za studia warunków odp ł atno ś ci za studia 21 w zakresie op ł at pobieranych za kursy dokszta ł caj ą ce oraz op ł at pobieranych za wydanie dokumentu stwierdzaj ą cego uko ń czenie studiów podyplomowych i jego duplikatu. Zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a., gdy post ę powanie z jakiejkolwiek przyczyny sta ł o si ę bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzj ę o umorzeniu post ę powania. W orzecznictwie utrwalony jest pogl ą d, ż e przes ł anka bezprzedmiotowo ś ci wyst ę puje, gdy brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygni ę cia danej sprawy w ogóle b ą d ź nie by ł o podstaw do jej rozpoznania w drodze post ę powania administracyjnego. Naczelny S ą d Administracyjny w wyroku z dnia 24 kwietnia 2003 r. (sygn. akt III SA 2225/01) podniós ł , ż e bezprzedmiotowo ść post ę powania oznacza brak którego ś z elementów stosunku materialnoprawnego, skutkuj ą cego tym, i ż nie mo ż na za ł atwi ć sprawy przez rozstrzygni ę cie jej co do istoty. Jest to orzeczenie formalne, ko ń cz ą ce post ę powanie bez jego merytorycznego rozstrzygni ę cia. Bezprzedmiotowo ść wynika z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych. Bezprzedmiotowo ść post ę powania administracyjnego to brak przedmiotu post ę powania. Tym przedmiotem jest za ś konkretna sprawa, w której organ administracji pa ń stwowej jest w ł adny i jednocze ś nie zobowi ą zany rozstrzygn ąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowi ą zkach indywidualnego podmiotu. W analizowanej tu sprawie mamy do czynienia z tak ą w ł a ś nie sytuacj ą . Prezes Urz ę du postawi ł zarzut stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cej na nieuregulowaniu w Umowie o warunkach odp ł atno ś ci za studia warunków odp ł atno ś ci za studia w zakresie op ł at pobieranych za kursy dokszta ł caj ą ce oraz op ł at pobieranych za wydanie dokumentu stwierdzaj ą cego uko ń czenie studiów podyplomowych i jego duplikatu. W toku prowadzonego post ę powania ujawniono jednak, ż e takie dzia ł anie Uczelni nie narusza dyspozycji art. 160 ust. 3 ustawy – Prawo o szkolnictwie wy ż szym i nie mo ż e ś wiadczy ć o stosowaniu praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów. Z tego wzgl ę du konieczne sta ł o si ę umorzenie w tym zakresie post ę powania w trybie art. 105 § 1 k.p.a. W zwi ą zku z powy ż szym nale ż a ł o orzec jak w pkt II sentencji decyzji. Ad. III sentencji decyzji W celu wykazania bezprawno ś ci dzia ł a ń Uczelni wskazanych w pkt III sentencji decyzji koniecznym jest ustalenie, ż e tre ść postanowie ń stosowanych przez ni ą we wzorcu umownym mie ś ci si ę w hipotezie klauzul wpisanych do rejestru. Ad. A. W § 4 ust. 1 wykorzystywanego w obrocie z konsumentami wzorca umownego Umowa o warunkach odp ł atno ś ci za studia Politechnika zawar ł a zapis o tre ś ci: „Op ł aty za studia okre ś lane s ą , zgodnie z art. 99 ust. 2 ustawy, na ka ż dy rok akademicki decyzj ą Rektora Uczelni na trzy miesi ą ce przed rozpocz ę ciem roku akademickiego Prezes Urz ę du uzna ł , ż e zapis ten jest zbie ż ny w swej tre ś ci i skutkach z nast ę puj ą cymi postanowieniami umownymi, które po uznaniu prawomocnymi wyrokami S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony konkurencji i Konsumentów za niedozwolone postanowienia umowne zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone: - „Uczelnia zastrzega sobie prawo dokonywania zmian wysoko ś ci op ł at” – uznane za niedozwolone postanowienie umowne wyrokiem SOKiK z dnia 20 pa ź dziernika 2005 r., sygn. akt XVII Amc 78/05 i wpisane do rejestru pod pozycj ą 624, 22 - „Wysoko ść czesnego mo ż e ulega ć zmianom w zale ż no ś ci od inflacji i aktualnych kosztów kszta ł cenia” – uznane za niedozwolone postanowienie umowne wyrokiem SOKiK z dnia 5 pa ź dziernika 2005 r., sygn. akt XVII Amc 20/05 i wpisane do rejestru pod pozycj ą 643, - „Uczelnia zastrzega sobie prawo do zmiany wysoko ś ci czesnego po uchwaleniu zmian przez Senat, zgodnie ze statutem Wy ż szej Szko ł y Zarz ą dzania w S ł upsku” – uznane za niedozwolone postanowienie umowne wyrokiem SOKiK z dnia 26 pa ź dziernika 2005 r., sygn. akt XVII Amc 1/05 i wpisane do rejestru pod pozycj ą 613, - „Wysoko ść czesnego mo ż e ulec zmianie, jednak nie wcze ś niej ni ż przed rozpocz ę ciem kolejnego roku akademickiego” – uznane za niedozwolone postanowienie umowne wyrokiem SOKiK z dnia 27 lutego 2006 r., sygn. akt XVII Amc 105/04 i wpisane do rejestru pod pozycj ą 728. Powy ż sze klauzule zosta ł y przez S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznane za abuzywne z uwagi na brak zapewnienia s ł uchaczom, w przypadku zmiany wysoko ś ci op ł at, prawa do odst ą pienia od zawartej umowy. Jak podkre ś li ł bowiem SOKiK, o ile uczelnia ma prawo podwy ż sza ć op ł at ę za swoje ś wiadczenia, o tyle konsument powinien mie ć zagwarantowane prawo do odst ą pienia od umowy, gdy nie jest w stanie ponie ść kosztów podwy ż ki (por. wyrok z dnia 5 pa ź dziernika 2005 r., sygn. akt XVII Amc 20/05 i wyrok z dnia 20 pa ź dziernika 2005 r., sygn. akt XVII Amc 78/05). Postanowienie stosowane przez Politechnik ę przewiduje, i ż op ł aty za studia b ę d ą ustalane corocznie przez Rektora Uczelni na trzy miesi ą ce przed rozpocz ę ciem roku akademickiego. Oznacza to, ż e wysoko ść tych op ł at b ę dzie podlega ć corocznym zmianom. Jednocze ś nie Umowa o warunkach odp ł atno ś ci za studia stosowana przez Uczelni ę nie zapewnia studentowi prawa do odst ą pienia od umowy w zwi ą zku ze zmian ą wysoko ś ci op ł at, uzna ć zatem nale ż y, ż e postanowienie § 4 wzorca jest to ż same z przywo ł anymi powy ż ej klauzulami wpisanymi do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych. Ustosunkowuj ą c si ę do argumentacji podniesionej przez Uczelni ę , wskaza ć nale ż y, ż e Prezes Urz ę du nie kwestionuje samego faktu wprowadzania przez Uczelni ę zmian do wysoko ś ci op ł at w toku trwania studiów, jak równie ż nie neguje zasadno ś ci okre ś lania tych op ł at jedynie na okres roku akademickiego. Abuzywno ść analizowanego postanowienia wzorca nie wynika bowiem z faktu przyznania sobie przez Uczelni ę prawa do okre ś lania wysoko ś ci tych op ł at w toku studiów, ale z braku zapewnienia studentom w takiej sytuacji prawa do odst ą pienia od umowy. Dla powy ż szej oceny nie ma równie ż znaczenia, jakie przes ł anki decyduj ą o podwy ż ce op ł at. Jak s ł usznie podkre ś li ł a Uczelnia, zmiany wysoko ś ci op ł at za studia mog ą , stosownie do ustawy – Prawo o szkolnictwie wy ż szym, by ć uzasadnione jedynie zmianami wysoko ś ci kosztów prowadzenia tych studiów, co nie zmienia jednak faktu, ż e ka ż da modyfikacja wysoko ś ci op ł at wi ą za ć si ę powinna z przyznaniem studentowi prawa do odst ą pienia od zawartej umowy. Zgodnie ze stanowiskiem przyj ę tym w doktrynie, „Zmiana ceny przez kontrahenta konsumenta dopuszczalna jest tylko wówczas, gdy konsumentowi s ł u ż y odpowiednik w postaci prawa odst ą pienia od umowy” (E. Łę towska „Ustawa o ochronie niektórych praw konsumentów – komentarz”, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2000, s. 108). Postanowienia wzorca umowy, które przewiduj ą uprawnienie kontrahenta konsumenta do okre ś lenia lub podwy ż szenia ceny lub wynagrodzenia po zawarciu umowy bez przyznania konsumentowi prawa odst ą pienia od umowy, stanowi ą w ś wietle art. 385 3 pkt 20 k.c. niedozwolone postanowienia umowne. Ad. B. i C. W § 5 ust. 2 wzorca umowy Politechnika zamie ś ci ł a postanowienie o tre ś ci: „Student ma prawo do rozwi ą zania niniejszej umowy za pisemnym wypowiedzeniem na koniec semestru danego roku akademickiego: wypowiedzenie umowy jest równoznaczne ze z ł o ż eniem 23 podania o skre ś lenie Studenta z listy studentów”, w § 5 ust. 3 za ś postanowienie w brzmieniu: „Z ł o ż enie przez studenta podania o skre ś lenie z listy studentów jest równoznaczne z wypowiedzeniem niniejszej umowy na koniec semestru, w którym podanie zosta ł o z ł o ż one” , Prezes Urz ę du uzna ł , ż e tre ść tych postanowie ń jest to ż sama z tre ś ci ą klauzuli „Z zastrze ż eniem § 4 ust. 2 i 3 Student ma prawo do rozwi ą zania umowy z ko ń cem danego semestru tj. z dniem 28 lutego w semestrze zimowym, i z dniem 30 wrze ś nia w semestrze letnim (...)” wpisanej na mocy wyroku SOKiK z dnia 28 wrze ś nia 2005 r. (sygn. akt XVII Amc 18/05) do rejestru klauzul abuzywnych pod pozycj ą 647. Wskaza ć bowiem nale ż y, ż e umowa o odp ł atne ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych ma charakter umowy zlecenia. Zgodnie z art. 746 § 1 k.c. daj ą cy zlecenie mo ż e je wypowiedzie ć w ka ż dym czasie, licz ą c si ę oczywi ś cie z konsekwencjami, jakie si ę z tym wi ążą . Zgodnie z § 3 tego przepisu, nie mo ż na zrzec si ę z góry uprawnienia do wypowiedzenia zlecenia z wa ż nych powodów. Wypowiedzenie umowy wi ąż e si ę z okre ś lonymi skutkami, które s ą zró ż nicowane w zale ż no ś ci od tego, która ze stron wypowiada umow ę . Je ż eli czyni to daj ą cy zlecenie, powinien przyjmuj ą cemu zlecenie zwróci ć uzasadnione wydatki, przy odp ł atnym zleceniu ui ś ci ć ponadto odpowiedni ą cz ęść umówionego wynagrodzenia, a je ż eli wypowiedzenie nast ą pi ł o bez wa ż nego powodu, powinien naprawi ć tak ż e ewentualn ą szkod ę . Je ż eli umow ę zlecenia wypowiada przyjmuj ą cy, powinien rozliczy ć si ę z otrzymanych zaliczek, a je ż eli wypowiada umow ę bez wa ż nego powodu – jest tak ż e odpowiedzialny za ewentualn ą szkod ę powsta łą z tego tytu ł u. Zatem, jak wynika z powy ż szego, nie mo ż na ogranicza ć - stronom umowy zlecenia - prawa do wypowiedzenia jej w ka ż dym czasie. Postanowienie wzorca umowy stosowanego przez Uczelni ę przewiduje wprawdzie prawo wypowiedzenia umowy, jednak wy łą cznie ze skutkiem na koniec semestru. W efekcie student do ko ń ca semestru, w którym zosta ł a wypowiedziana umowa, zwi ą zany jest jej postanowieniami, co oznacza m.in. obowi ą zek uiszczania wszelkich ś wiadcze ń z niej wynikaj ą cych, czyli przede wszystkim czesnego. Jak uzna ł S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów w uzasadnieniu wyroku z dnia 28 wrze ś nia 2005 r. (sygn. akt XVII AmC 18/05), zapis taki „narusza dobre obyczaje, jak rzetelno ść i uczciwo ść kupieck ą i ra żą co narusza interesy konsumenta/studenta, który jest zmuszony do poniesienia dodatkowych kosztów w postaci naliczenia czesnego za semestr nauki, z której nie korzysta, w sytuacji, gdy z wa ż nych powodów wypowiedzia ł umow ę ” . Klauzula umowna wpisana do rejestru pod nr 647 ogranicza uprawnienie studenta do rozwi ą zania umowy. Przewiduje bowiem mo ż liwo ść rozwi ą zania umowy jedynie w ś ci ś le okre ś lonych terminach. Terminy te przypadaj ą na koniec semestru zimowego i letniego. Uzna ć zatem nale ż y, ż e zarówno przywo ł ana klauzula wpisana do rejestru, jak i klauzule stosowane przez stron ę niniejszego post ę powania w § 5 ust. 2 i § 5 ust. 3 „Umowy o warunkach odp ł atno ś ci za studia” , kreuj ą jednakowe uprawnienia studenta w zakresie mo ż liwo ś ci wypowiedzenia zawartej z Uczelni ą umowy. Obie klauzule ograniczaj ą prawo konsumenta do wypowiedzenia umowy w ka ż dym czasie, przewiduj ą c mo ż liwo ść rozwi ą zania umowy za wypowiedzeniem jedynie ze skutkiem na koniec semestru. Zbie ż no ść tych postanowie ń , tj. wpisanego do rejestru i stosowanych przez Politechnik ę , jest wi ę c oczywista. Ad. D. W § 5 ust. 5 c wzorca umownego Politechnika zamie ś ci ł a postanowienie o tre ś ci „W przypadku rozwi ą zania umowy na podstawie ust. 1 –4, je ż eli Student wniós ł semestraln ą op ł at ę za studia, uczelnia pobiera w zale ż no ś ci od terminu z ł o ż enia rezygnacji: c) po up ł ywie 24 terminu wymienionego w pkt b [b: po up ł ywie pierwszych 2 tygodni zaj ęć z planem tygodniowym lub po up ł ywie drugiego zjazdu] – 100% op ł aty semestralnej”. W rejestrze klauzul abuzywnych pod pozycj ą 579 wpisana zosta ł a natomiast klauzula w brzmieniu: „Przed up ł ywem 30 dni od dnia rozpocz ę cia zaj ęć pierwszego semestru na pisemny wniosek studenta sk ł adaj ą cego rezygnacj ę ze studiów przys ł uguje mu zwrot 80% wniesionej op ł aty czesnego za semestr. Po up ł ywie tego terminu zwrot nie przys ł uguje”. Postanowienie to zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem SOKiK z dnia 25 sierpnia 2005 r. sygn. akt XVII Amc 99/04 i wpisane do rejestru w dniu 2 grudnia 2005 r. Ponadto w rejestrze znajduje si ę szereg postanowie ń umownych wy łą czaj ą cych mo ż liwo ść zwrotu studentowi wniesionych przez niego op ł at w przypadku odst ą pienia od umowy w trakcie trwania semestru lub nak ł adaj ą cych na niego w takiej sytuacji obowi ą zek uiszczenia op ł at wymaganych za okres pe ł nego semestru. Przyk ł adowo wskaza ć tu nale ż y nast ę puj ą ce postanowienia: -„ Skre ś lenie z listy studentów nie rodzi prawa do roszczenia o zwrot którejkolwiek z wcze ś niej dokonanych op ł at” – uznane za niedozwolone postanowienie umowne wyrokiem SOKiK z dnia 7 sierpnia 2006 r., sygn. akt XVII Amc 45/05 i wpisane do rejestru pod numerem 903. - „W przypadku rezygnacji studenta z nauki w trakcie semestru, wp ł acone w ca ł o ś ci czesne za ca ł y semestr nie podlega zwrotowi” – uznane za niedozwolone postanowienie umowne wyrokiem SOKiK z dnia 20 pa ź dziernika 2005 r., sygn. akt XVII Amc 78/05 i wpisane do rejestru pod numerem 625, W uzasadnieniu wyroku z dnia 20 pa ź dziernika 2005 r., sygn. akt XVII Amc 78/05, w którym SOKiK uzna ł wskazan ą klauzul ę za niedozwolone postanowienie umowne, S ą d wskaza ł , i ż postanowienie to jest niedozwolone w ś wietle art. 385 3 pkt 12 k.c., gdy ż przewiduje w przypadku rezygnacji z umowy przez studenta w trakcie semestru, brak zwrotu czesnego za ca ł y semestr, nawet za okres kiedy nie korzysta ł on z nauki. W tym miejscu nale ż y wskaza ć , i ż postanowienie stosowane przez Uczelni ę , jak równie ż powy ż ej przywo ł ane postanowienie wpisane do rejestru klauzul abuzywnych, zawieraj ą regulacje niezgodne z okre ś lonymi w k.c. konsekwencjami wypowiedzenia umowy zlecenia (opisanymi w cz ęś ci ad. III B i C niniejszej decyzji), której przepisy, na mocy art. 750 k.c., stosowa ć nale ż y odpowiednio do umowy o ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych. Stwierdzenie, ż e Szko ł a nie zwraca studentowi op ł at za studia, pomimo wypowiedzenia umowy i faktycznego niekorzystania ze ś wiadczonych przez ni ą us ł ug, nie mie ś ci si ę zatem w dyspozycji art. 746 § 1 k.c. Skoro bowiem umowa o odp ł atne ś wiadczenie us ł ug zosta ł a wypowiedziana i student nie korzysta ju ż z tych us ł ug, odpada konieczno ść uiszczania wynagrodzenia przyjmuj ą cemu zlecenie, tj. Uczelni. Postanowienie stosowane przez Uczelni ę stanowi zatem naruszenie istoty umowy wzajemnej, w której ś wiadczenie jednej strony jest odpowiednikiem ś wiadczenia drugiej. Analiza porównawcza postanowienia stosowanego przez Politechnik ę i wskazanych postanowie ń wpisanych do rejestru pozwala stwierdzi ć , ż e wszystkie te postanowienia wy łą czaj ą mo ż liwo ść zwrotu studentowi op ł at uiszczonych przez niego za ca ł y semestr, w przypadku, gdy rezygnuje on z nauki w trakcie trwania tego semestru. Nie ulega zatem w ą tpliwo ś ci, ż e postanowienia te wywieraj ą identyczne skutki w sferze interesów studentów, odst ę puj ą cych od umowy z Uczelni ą w trakcie trwania semestru. Tym samym uzna ć nale ż y, ż e postanowienie stosowane przez przedsi ę biorc ę , b ę d ą cego stron ą niniejszego post ę powania, jest to ż same z tre ś ci ą postanowie ń wpisanych do rejestru klauzul abuzywnych pod numerami 579, 625 i 903, i jako takie zakazane. 25 Maj ą c na wzgl ę dzie analogiczno ść skutków wynikaj ą cych dla studentów ze stosowania przywo ł anych powy ż ej klauzul – zdaniem Prezesa Urz ę du - przyj ąć mo ż na, i ż mamy do czynienia z klauzulami to ż samymi. Powy ż sze uzasadnia podejrzenie, i ż Politechnika Warszawska zamieszczaj ą c w swoim wzorcu umownym postanowienie § 5 ust. 5 lit c dopu ś ci ł a si ę stosowania postanowienia wpisanego ju ż do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Uznanie, i ż ww. postanowienia umowne stosowane w obrocie konsumenckim przez Politechnik ę s ą to ż same z postanowieniami wpisanymi do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone przes ą dza o bezprawno ś ci dzia ł ania Uczelni. Jak wskazano bowiem powy ż ej, art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów formu ł uje samoistn ą przes ł ank ę bezprawno ś ci dzia ł a ń polegaj ą cych na stosowaniu przez przedsi ę biorc ę postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. Dla uznania, i ż dzia ł anie to stanowi praktyk ę okre ś lon ą w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów konieczne jest tak ż e wykazanie, ż e w wyniku jego stosowania naruszony zosta ł zbiorowy interes konsumentów. Fakt godzenia tych dzia ł a ń w sfer ę interesów konsumentów nie budzi w ą tpliwo ś ci. Na skutek zamieszczenia przez Uczelni ę we wzorcu umownym wskazanych w sentencji decyzji postanowie ń abuzywnych tj. postanowie ń , które – w ocenie S ą du - kszta ł tuj ą prawa i obowi ą zki konsumentów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ra żą co naruszaj ą c ich interesy, dochodzi bowiem do uszczuplenia zakresu uprawnie ń konsumentów i obarczenia ich nadmiernymi obci ąż eniami natury finansowej. Jednocze ś nie jest oczywistym, i ż dzia ł anie Uczelni jest skierowane do nieoznaczonego kr ę gu odbiorców – dotyczy wszystkich obecnych i potencjalnych odbiorców us ł ug edukacyjnych ś wiadczonych przez Szko łę . W zwi ą zku z powy ż szym nale ż y stwierdzi ć , i ż kwestionowane przez Prezesa Urz ę du dzia ł anie Uczelni narusza zbiorowy interes konsumentów. Wykazanie, i ż dzia ł anie Politechniki ma charakter bezprawny i narusza zbiorowy interes konsumentów przes ą dza, i ż dzia ł anie to ma charakter praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Rozstrzygaj ą c niniejsze post ę powanie w zakresie pkt III sentencji zarzutu, Prezes UOKiK rozwa ż y ł tak ż e zakres i skutki czynno ś ci podj ę tych przez Uczelni ę zmierzaj ą cych do zaniechania stosowania praktyki. Nale ż y mie ć bowiem na wzgl ę dzie, i ż stosownie do uregulowa ń zawartych w art. 27 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, nie wydaje si ę decyzji o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i nakazuj ą cej zaniechanie jej stosowania, je ż eli przedsi ę biorca zaprzesta ł stosowania praktyki. W takim przypadku Prezes Urz ę du wydaje decyzj ę o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzaj ą c ą zaniechanie jej stosowania. Decyzja, o której mowa w art. 27 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, wydawana jest w przypadku, gdy zachowanie przedsi ę biorcy nie narusza ju ż w dacie orzekania przepisu art. 24 ww. ustawy. Nale ż y jednak wyja ś ni ć , i ż przes ł ank ą do stwierdzenia zaniechania praktyki polegaj ą cej na stosowaniu w umowach z konsumentami postanowie ń naruszaj ą cych ich zbiorowe interesy jest opracowanie nowego wzorca umowy w po łą czeniu z zako ń czeniem aneksowania wcze ś niej zawartych umów, prowadz ą cego do zgodno ś ci tych umów z obowi ą zuj ą cym prawem. Dla stwierdzenia zaniechania stosowania praktyki istotne jest, by 26 przedsi ę biorca przedstawi ł nowoopracowany wzorzec umowy i wykaza ł , ż e wszystkie umowy zosta ł y faktycznie aneksowane. Przyj ę cie odmiennego stanowiska tj. uznanie za wystarczaj ą c ą przes ł ank ę stwierdzenia zaniechania praktyki zawieranie przez przedsi ę biorc ę na nowych zasadach umów z nowymi kontrahentami, przy jednoczesnym pozostawieniu bez zmiany cho ć by cz ęś ci umów zawartych wcze ś niej na starych zasadach prowadzi ł oby do swoistego usankcjonowania nierównoprawnego traktowania konsumentów, z którymi zawarto umowy na nowych i starych zasadach. Pozostawienie tym konsumentom, z którymi wcze ś niej przedsi ę biorca zawar ł umowy na starych zasadach, a które nie zosta ł y aneksowane, jako jedynej mo ż liwo ś ci dochodzenia swych praw na drodze cywilnoprawnej czyni ł oby ochron ę , jaka zapewnia ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów, iluzoryczn ą . Prowadzi ł oby to do zniweczenia funkcji, jak ą maj ą do spe ł nienia uregulowania zawarte w tej ustawie. Nale ż y przy tym podkre ś li ć , i ż stosownie do art. 27 ust. 3 ww. ustawy, ci ęż ar udowodnienia okoliczno ś ci, o których mowa w ust. 1 (a wi ę c sytuacji, w której przedsi ę biorca zaprzesta ł stosowania praktyki, o której mowa w art. 24 ww. ustawy) spoczywa na przedsi ę biorcy. Zatem, stosownie do powo ł anego przepisu, to przedsi ę biorca obarczony jest ci ęż arem udowodnienia okoliczno ś ci, i ż jego zachowanie przesta ł o narusza ć zakazy praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, a wi ę c uzasadniaj ą cych wydanie decyzji na podstawie art. 27 w miejsce art. 26 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W toku prowadzonego post ę powania administracyjnego, Politechnika poinformowa ł a, i ż w zwi ą zku ze wszcz ę ciem przez Prezesa Urz ę du post ę powania w przedmiotowej sprawie wprowadzi ł a zmiany do tre ś ci obowi ą zuj ą cych w Uczelni „Zasad pobierania op ł at za ś wiadczone us ł ugi edukacyjne oraz warunki i tryb zwalniania z tych op ł at” oraz tre ś ci stosowanej „ Umowy o warunkach odp ł atno ś ci za studia ”. Zmiany te dotycz ą tre ś ci § 5 ust. 2, 3 i 5 wzorca umowy, z zatem nie dotycz ą tre ś ci kwestionowanego postanowienia § 4 ust. 1 tego wzorca. W zakresie, w jakim dokonano modyfikacji postanowie ń wykorzystywanego wzorca umowy, doprowadzono do wyeliminowania z tre ś ci wzorca klauzul umownych uznanych przez SOKiK za abuzywne i wpisanych do rejestru postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone. Umowa o warunkach odp ł atno ś ci za studia w nowym brzmieniu nie zawiera zatem ju ż postanowie ń wskazanych w pkt III B, C i D sentencji decyzji. Niemniej, podj ę te przez Politechnik ę czynno ś ci nie s ą wystarczaj ą ce do stwierdzenia zaniechania stosowania praktyki w rozumieniu art. 27 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie bowiem z § 1 ust. 2 zarz ą dzenia Rektora Politechniki Warszawskiej nr 5/2008 z dnia 29 stycznia 2008 r., umowy wed ł ug nowego wzoru mia ł y zosta ć zawarte z osobami nowoprzyj ę tymi na studia oraz ze studentami, którzy rozpocz ę li studia w roku akademickim 2006/2007. Stosownie jednak do § 1 ust. 3 tego zarz ą dzenia, w przypadku studentów, którzy rozpocz ę li studia w roku akademickim 2006/2007, umowa wed ł ug nowego wzoru ma zastosowanie do op ł at za studia nale ż nych pocz ą wszy od semestru letniego roku akademickiego 2007/2008. A zatem, nowymi zasadami rozlicze ń Politechnika nie obj ęł a op ł at nale ż nych od studentów za okresy nauki przypadaj ą ce przed semestrem letnim roku akademickiego 2007/2008. Umowy wed ł ug kwestionowanego wzorca Politechnika zawiera ł a ze studentami pocz ą wszy od semestru zimowego 2006/2007. Oznacza to, ż e mimo wprowadzenia zmian do tre ś ci zawartych umów, Uczelnia zastrzeg ł a sobie prawo do dalszego egzekwowania wed ł ug starych zasad nale ż no ś ci od studentów, którzy zalegaj ą z op ł atami za semestr zimowy i letni roku akademickiego 2006/2007, jak i od studentów, których zobowi ą zania finansowe powsta ł y w semestrze zimowym roku akademickiego 2007/2008. Uczelnia pozostawi ł a zatem bez zmiany system rozlicze ń za okres przed semestrem letnim roku akademickiego 2007/2008, nie informuj ą c jednocze ś nie, czy zosta ł y ju ż zako ń czone 27 rozliczenia ze studentami, których zobowi ą zania finansowe wynikaj ą ce z § 5 ust. 2, 3 i 5 c Umowy o warunkach odp ł atno ś ci za studia powsta ł y przed semestrem letnim roku akademickiego 2007/2008. Prowadzi to do wniosku, ż e Politechnika nie zaniecha ł a w pe ł ni zarzucanych jej praktyk. Wprowadzi ł a jedynie zmiany na przysz ł o ść , pozostawiaj ą c status quo w odniesieniu do zobowi ą za ń studentów, które ju ż powsta ł y, ale nie zosta ł y w pe ł ni zrealizowane. W tym miejscu podnie ść nale ż y, ż e stosownie do przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów to na przedsi ę biorcy spoczywa ł obowi ą zek wykazania, ż e praktyka zosta ł a w pe ł ni zaniechana, co – jak wynika z przytoczonych okoliczno ś ci – w przedmiotowej sprawie nie mia ł o miejsca. Uczelnia nie przedstawi ł a dowodów na potwierdzenie faktu pe ł nego zaniechania praktyki polegaj ą cej na stosowaniu postanowie ń wzorców umów wpisanych do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c.. W zwi ą zku z powy ż szym, brak jest podstaw prawnych do wydania na podstawie art. 27 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów decyzji o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzaj ą c ą jej zaniechanie. St ą d nale ż a ł o orzec jak w pkt III sentencji decyzji. Ad. IV sentencji decyzji Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urz ę du mo ż e w drodze decyzji na ł o ż y ć na przedsi ę biorc ę , który cho ć by nieumy ś lnie dopu ś ci ł si ę stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 tej ustawy, kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci nie wi ę kszej ni ż 10% przychodu osi ą gni ę tego w roku rozliczeniowym poprzedzaj ą cym rok na ł o ż enia kary. Kara nak ł adana przez Prezesa Urz ę du na przedsi ę biorc ę , który dopu ś ci ł si ę naruszenia zakazu stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów ma charakter fakultatywny. Przywo ł any przepis ustawy okre ś la górn ą granic ę wysoko ś ci kary dla przedsi ę biorcy, wyznaczaj ą c j ą na 10% przychodu osi ą gni ę tego przez tego przedsi ę biorc ę w roku rozliczeniowym poprzedzaj ą cym rok na ł o ż enia kary. Stosownie do art. 111 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, przy ustalaniu wysoko ś ci kar pieni ęż nych, w tym kar okre ś lonych w art. 106 tej ustawy, nale ż y uwzgl ę dni ć w szczególno ś ci okres, stopie ń oraz okoliczno ś ci naruszenia przepisów ustawy, a tak ż e uprzednie naruszenie przepisów ustawy. Analizuj ą c zasadno ść na ł o ż enia na Politechnik ę kary pieni ęż nej, o której mowa w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy, jak równie ż ustalaj ą c jej wysoko ść Prezes Urz ę du wzi ął pod uwag ę : po pierwsze, charakter i okoliczno ś ci naruszenia, jakiego dopu ś ci ł a si ę Uczelnia oraz jego skutki dla konsumentów, po drugie za ś cele, jakie winny zosta ć osi ą gni ę te na skutek wydania przedmiotowej decyzji. Praktyki stosowane przez Uczelni ę polegaj ą na wykorzystywaniu przy zawieraniu z konsumentami umów o nauk ę wzorca umownego, który – wbrew art. 160 ust. 3 ustawy – Prawo o szkolnictwie wy ż szym - nie w pe ł ni reguluje „warunki odp ł atno ś ci za studia” oraz zawiera postanowienia o tre ś ci to ż samej z postanowieniami uznanymi przez SOKiK za niedozwolone i wpisanymi do rejestru klauzul abuzywnych. Na skutek stosowania praktyk stwierdzonych niniejsz ą decyzj ą konsumenci nie tylko nie otrzymuj ą pe ł nej informacji o warunkach zawieranego kontraktu, co prowadzi ć mo ż e do stanu niewiedzy o pe ł nych kosztach pobierania nauki na studiach niestacjonarnych na tej Uczelni, ale ponosz ą tak ż e konsekwencje stosowania wzgl ę dem nich postanowie ń niedozwolonych. Zwa ż y ć przy tym nale ż y, ż e trzy z czterech stosowanych przez Uczelni ę klauzul abuzywnych wpisanych do 28 rejestru (§ 5 ust. 2 i § 5 ust. 3 wzorca umowy, przewiduj ą ce mo ż liwo ść wypowiedzenia umowy jedynie ze skutkiem na koniec semestru, § 5 ust. 5 c wzorca umowy, statuuj ą cy uprawnienie uczelni do pobrania 100% op ł aty semestralnej) stwarza istotne zagro ż enie dla interesów ekonomicznych konsumentów. Przyj ąć zatem nale ż y, ż e skutkiem stosowania tej praktyki mog ł o by ć równie ż uzyskiwanie przez Uczelni ę nieuzasadnionych korzy ś ci finansowych. Fakt, ż e opisane praktyki s ą zwi ą zane ze stosowaniem wzorca umownego, którym Uczelnia pos ł uguje si ę przy zawieraniu umów, wskazuje na ustalony i d ł ugotrwa ł y charakter ocenianego zachowania. Jak bowiem ustalono w toku post ę powania, kwestionowany wzorzec umowny by ł wykorzystywany przez Politechnik ę od wrze ś nia 2006 r. W tym miejscu nale ż y podkre ś li ć , ż e na profesjonalnych uczestnikach obrotu rynkowego zawsze spoczywa obowi ą zek dochowania nale ż ytej staranno ś ci przy ocenie zgodno ś ci ich dzia ł a ń z obowi ą zuj ą cymi przepisami prawa. Uczelnia winna posiada ć zatem ś wiadomo ść konieczno ś ci konstruowania wzorców umownych z uwzgl ę dnieniem przepisów ustawy – Prawo o szkolnictwie wy ż szym, jak i art. 385 1 i nast. k.c. Uczelnia jako podmiot profesjonalny, maj ą cy dost ę p do prowadzonego przez Prezesa Urz ę du rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone jest zobligowana dostosowywania wykorzystywanych przez siebie wzorców umownych do tre ś ci wpisów zamieszczanych w rejestrze. Zauwa ż y ć bowiem nale ż y, ż e rejestr postanowie ń wzorców umownych uznanych za niedozwolone jest jawny, powszechnie dost ę pny, publikowany na stronie www.uokik.gov.pl . Abuzywno ść postanowie ń wpisanych do tego rejestru jest jednoznaczna, a zakaz stosowania w obrocie postanowie ń w nim zamieszczonych nie powinien budzi ć jakichkolwiek w ą tpliwo ś ci. Co istotne, postanowienia wykorzystywane przez Politechnik ę , którym Prezes Urz ę du zarzuci ł zbie ż no ść z postanowieniami wpisanymi do rejestru, by ł y sformu ł owane niemal identycznie jak przywo ł ane w niniejszej decyzji postanowienia wpisane do rejestru, co ś wiadczy co najmniej o nieumy ś lno ś ci zachowania Politechniki. Powy ż sze okoliczno ś ci uzasadniaj ą na ł o ż enie na Uczelni ę kary, o jakiej mowa w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Przychód osi ą gni ę ty przez przedsi ę biorc ę w 2007 r. ustalony na podstawie o ś wiadczenia z ł o ż onego przez Kwestora Politechniki Warszawskiej z dnia 31 marca 2008 r. i Sprawozdania o przychodach, kosztach i wyniku finansowym za rok 2007 F-01/s wyniós ł …………z ł . Przy ustalaniu wysoko ś ci kary Prezes Urz ę du przyj ął jednak za podstaw ę oblicze ń kwot ę tego przychodu pomniejszon ą o uzyskane przez Uczelni ę dotacje z bud ż etu pa ń stwa, ś rodki z bud ż etów jednostek samorz ą du terytorialnego lub ich zwi ą zków, dotacje na finansowanie dzia ł alno ś ci statutowej, ś rodki na realizacje projektów badawczych, projektów celowych, projektów lub przedsi ę wzi ęć okre ś lanych przez Ministra oraz ś rodki na finansowanie wspó ł pracy naukowej z zagranic ą tj. kwot ę ………………z ł . Ustalaj ą c wysoko ść kary pieni ęż nej nak ł adanej na Uczelni ę Prezes Urz ę du mia ł m.in. na wzgl ę dzie, ż e w ś ród klauzul, których stosowanie uznano niniejsz ą decyzj ą za praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów, znajduj ą si ę klauzule, które szczególnie mocno i bezpo ś rednio godz ą w ekonomiczne interesy konsumentów. Stosowanie tych klauzul uzna ć nale ż y za powa ż ne naruszenia interesów konsumentów, bowiem nara ż aj ą one konsumentów na poniesienie dotkliwej szkody wymiernej ekonomicznie. Nale ż y przy tym zauwa ż y ć , ż e Politechnika prowadzi dzia ł alno ść o stosunkowo rozleg ł ym zakresie, wobec czego stosowane przez ni ą praktyki maj ą zasadniczo szeroki zakres oddzia ł ywania. Z uwagi na renom ę uczelni publicznej Politechnika wzbudza du ż y poziom zaufania w ś ród konsumentów. Niemniej, miarkuj ą c wysoko ść nak ł adanej kary Prezes Urz ę du wzi ął pod uwag ę , i ż by ł o to pierwsze naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przez Politechnik ę oraz, ż e w toku niniejszego post ę powania Uczelnia w stosunku do cz ęś ci 29 zarzucanych jej praktyk (pkt III B, C i D sentencji decyzji) podj ęł a czynno ś ci zmierzaj ą ce do zaniechania ich stosowania. Mimo i ż nie doprowadzi ł o to do zaniechania stosowania praktyk w rozumieniu art. 27 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i dotyczy ł o jedynie cz ęś ci praktyk zarzucanych Uczelni, Prezes UOKiK, wydaj ą c niniejsz ą decyzj ę mia ł na wzgl ę dzie fakt podj ę cia przez Uczelni ę dzia ł a ń opisanych w tre ś ci niniejszej decyzji. Kary pieni ęż ne za naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów maj ą : po pierwsze – charakter represyjny (nak ł adane s ą za naruszenie ustawowych zakazów), po drugie – prewencyjny (maj ą zapobiega ć podobnym naruszeniom w przysz ł o ś ci i zniech ę ca ć do naruszania prawa), za ś zagro ż enie nimi, czyli potencjalna mo ż liwo ść na ł o ż enia kary przez Prezesa Urz ę du – nadaje im charakter dyscyplinuj ą cy 1 . Bior ą c pod uwag ę wszystkie podniesione wy ż ej okoliczno ś ci - zdaniem Prezesa Urz ę du - karze nak ł adanej niniejsz ą decyzj ą nale ż y, z uwagi na konieczno ść podkre ś lenia naganno ś ci podejmowanych przez Uczelni ę dzia ł a ń , nada ć charakter represyjny, ze wzgl ę du natomiast na potrzeb ę zapobiegni ę cia zaistnienia podobnych sytuacji w przysz ł o ś ci - charakter prewencyjny. Poza wymiarem indywidualnym, przedmiotowa kara powinna mie ć równie ż wymiar ogólny, tj. winna pe ł ni ć funkcj ę odstraszaj ą c ą i wychowawcz ą w stosunku do innych uczestników rynku. Zdaniem Prezesa Urz ę du powy ż sze funkcje spe ł ni kara w wysoko ś ci 53 400 z ł (s ł ownie: pi ęć dziesi ą t trzy tysi ą ce czterysta z ł otych). Kara ta stanowi ok. ……% ubieg ł orocznego przychodu przedsi ę biorcy i ok. ……..kary maksymalnej, jaka mog ł aby zosta ć na ł o ż ona na stron ę tego post ę powania. Wymierzona kara jest adekwatna do stopnia naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W ocenie Prezesa Urz ę du, kara ta stanowi wystarczaj ą c ą dolegliwo ść dla strony tego post ę powania, a jednocze ś nie nie jest, bior ą c pod uwag ę charakter i okoliczno ś ci narusze ń i ich skutki dla konsumentów, kar ą nadmiernie wysok ą . Wobec powy ż szego, orzeka si ę jak w pkt IV sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury w Warszawie. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Warszawie Maria Mrówka Otrzymuje: Politechnika Warszawska Pl. Politechniki 1 00-661 Warszawa 1 wyrok SN z dnia 7 kwietnia 2004 r., III SK 31/04 30