RKT-45/2008

1 DELEGATURA UOKiK W KATOWICACH Katowice, dn. 5.09.2008r. RKT-61-60/08/SB DECYZJA Nr RKT-45/2008 Stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134, poz. 939), - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: I. na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów po przeprowadzeniu wszcz ę tego z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów przeciwko J. S. prowadz ą cej Przedszkole Niepubliczne J ę zykowe „Kropeczki” w Katowicach w którego toku zosta ł o uprawdopodobnione, ż e przedsi ę biorca stosuje praktyki, o których mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 wymienionej na wst ę pie ustawy, polegaj ą ce na wykorzystywaniu w zawieranych z konsumentami w umowach postanowie ń , które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 Kodeks post ę powania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 z zm.): 1. „(...) czesne miesi ę czne mo ż e podlega ć zmianom w ka ż dym nowym roku szkolnym. Zmiany te, je ż eli zajdzie taka konieczno ść , zostan ą okre ś lone w osobnym aneksie do niniejszej umowy. (...) ” 2. „ Przedszkole mo ż e rozwi ą za ć niniejsz ą umow ę ze skutkiem natychmiastowym oraz bez zwrotu wpisowego w przypadku, gdy: dziecko nie ucz ę szcza do przedszkola przez okres miesi ą ca, a Rodzice nie uregulowali op ł aty czesnego i nie zg ł aszaj ą przyczyny nieobecno ś ci, Rodzice zalegaj ą z op ł atami za jeden pe ł en miesi ą c ”. - po przyj ę ciu przez J. S. prowadz ą c ą Przedszkole Niepubliczne J ę zykowe „Kropeczki” w Katowicach zobowi ą zania wyeliminowania z obrotu zakwestionowanych postanowie ń . - nak ł ada si ę na J. S. prowadz ą c ą Przedszkole Niepubliczne J ę zykowe „Kropeczki” w Katowicach obowi ą zek wykonania tego zobowi ą zania w terminie do dnia 30 wrze ś nia 2008r . II. na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nak ł ada si ę na J. S. prowadz ą c ą Przedszkole Niepubliczne J ę zykowe „Kropeczki” w Katowicach obowi ą zek z ł o ż enia do dnia 30 pa ź dziernika 2008r. sprawozdania o zrealizowaniu przyj ę tego zobowi ą zania, przy czym sprawozdanie powinno zawiera ć : − informacj ę o zawarciu nowych umów z wszystkimi konsumentami, których dzieci kontynuuj ą nauk ę w przedszkolu, − potwierdzenie zawarcia nowych umów z konsumentami, których dzieci kontynuuj ą nauk ę w przedszkolu wraz z kopiami przyk ł adowych 3 podpisanych nowych umów, − kopie umów zawartych z konsumentami w pierwszym tygodniu stosowania nowych wzorców umownych licz ą c od 1 wrze ś nia 2008r. 2 Uzasadnienie W imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej organem antymonopolowym) z urz ę du przeprowadzone zosta ł o post ę powanie wyja ś niaj ą ce w sprawie wst ę pnego ustalenia, czy w zwi ą zku z dzia ł alno ś ci ą J. S. prowadz ą cej Przedszkole Niepubliczne J ę zykowe „Kropeczki” w Katowicach (zwanej dalej przedsi ę biorc ą ) wyst ę puje naruszenie uzasadniaj ą ce wszcz ę cie post ę powania w sprawie zakazu stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, o których mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (zwanej te ż dalej ustaw ą antymonopolow ą ). W dniu 17.04.2007r. postanowieniem nr 1 (Karty nr 2-3) na podstawie ustale ń dokonanych w ww. post ę powaniu organ antymonopolowy wszcz ął z urz ę du post ę powanie w zwi ą zku z podejrzeniem stosowania przez przedsi ę biorc ę bezprawnych dzia ł a ń nosz ą cych znamiona praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, co mog ł o stanowi ć naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy antymonopolowej, polegaj ą cych na wykorzystywaniu w zawieranych z konsumentami umowach postanowie ń , które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 Kodeks post ę powania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 z zm.): 1. § 4.4 Umowy o ś wiadczeniu us ł ug opieku ń czo- dydaktyczno- wychowawczych „(...) czesne miesi ę czne mo ż e podlega ć zmianom w ka ż dym nowym roku szkolnym. Zmiany te, je ż eli zajdzie taka konieczno ść , zostan ą okre ś lone w osobnym aneksie do niniejszej umowy. (...) ” 2. § 4.5. b i c Umowy o ś wiadczeniu us ł ug opieku ń czo- dydaktyczno- wychowawczych „ Przedszkole mo ż e rozwi ą za ć niniejsz ą umow ę ze skutkiem natychmiastowym oraz bez zwrotu wpisowego w przypadku, gdy: dziecko nie ucz ę szcza do przedszkola przez okres miesi ą ca, a Rodzice nie uregulowali op ł aty czesnego i nie zg ł aszaj ą przyczyny nieobecno ś ci, Rodzice zalegaj ą z op ł atami za jeden pe ł en miesi ą c ”. W odpowiedzi z dnia 29.04.2008r. na zawiadomienie o wszcz ę ciu post ę powania w sprawie powy ż szych praktyk, przedsi ę biorca wyja ś ni ł co nast ę puje (Karty nr 11-14). W ocenie przedsi ę biorcy kwestionowane postanowienia nie maj ą charakteru naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, a tym samym nie mog ą by ć uznane za niedozwolone. Pierwszy z kwestionowanych zapisów umowy w opinii przedsi ę biorcy nie narusza zbiorowych interesów konsumentów, a zatem nie powinien by ć kwestionowany. Rozwi ą zanie umowy ze skutkiem natychmiastowym jest zgodne z kodeksem cywilnym. Ka ż dej ze stron umowy mo ż e przys ł ugiwa ć prawo jej wypowiedzenia. Zasada swobody umów nie oznacza, ż e tylko jeden z podmiotów stosunku prawnego mo ż e ponosi ć konsekwencje negatywnych zachowa ń rynkowych. W sytuacji, kiedy dziecko nie ucz ę szcza do przedszkola, rodzice nie uregulowali czesnego i nie zg ł aszaj ą przyczyny nieobecno ś ci nie mo ż na jednostronnie wymaga ć , aby przedszkole „trzyma ł o” nadal miejsce dla tego dziecka, bo jest to równocze ś nie ograniczenie dost ę pu do edukacji pozosta ł ym dzieciom, które chc ą i mog ą ucz ę szcza ć do przedszkola, a ich rodzice chc ą i mog ą uiszcza ć terminowo czesne. To samo dotyczy sytuacji, w której rodzice zalegaj ą z op ł at ą czesnego za jeden miesi ą c. Przedszkole jest instytucj ą prywatn ą , dzia ł aj ą c ą w obrocie gospodarczym w oparciu o zasady gospodarki rynkowej, nie mo ż na wi ę c wymaga ć od niego, aby ś wiadczy ł o swoje us ł ugi bezp ł atnie. Takie zachowanie stanowi naruszenie praw rodziców pozosta ł ych dzieci, którzy terminowo reguluj ą swoje nale ż no ś ci wobec przedszkola. Przedszkole ś wiadczy us ł ugi opieku ń czo-dydaktyczno-wychowawcze i zapewnia ca ł odzienne wy ż ywienia. Nie mo ż na zatem od niego skutecznie żą da ć , aby ś wiadczy ł o swoje us ł ugi nieodp ł atnie. Umowa zawarta z rodzicami ma charakter dwustronny, konsensualny i odp ł atny. Jest zatem zgodna z obowi ą zuj ą cymi w tym zakresie przepisami prawa, w tym z zasad ą swobody umów przewidzian ą w kodeksie cywilnym. Przedszkole nie dzia ł a w tej sytuacji z naruszeniem prawa (a wr ę cz przeciwnie w jego granicach) bowiem pobiera op ł aty w zamian za us ł ugi, które ś wiadczy. Rodzic nie jest zobligowany do podpisywania umowy o konkretnej tre ś ci, poniewa ż na rynku istnieje wiele konkurencyjnych podmiotów. Je ś li warunki jednego z nich mu nie odpowiadaj ą mo ż e wybra ć inny. Je ś li za ś zgodzi si ę na proponowane warunki, wiedz ą c za co p ł aci, nie mo ż na takich zachowa ń traktowa ć jako nadu ż ycie prawa. 3 Przedsi ę biorca maj ą c na uwadze szczególnie chroniony interes konsumenta postanowi ł zmodyfikowa ć zapis w ten sposób, ż e przed wypowiedzeniem umowy wezwie jeszcze Rodzica do uiszczenia zaleg ł o ś ci. Zakwestionowany zapis otrzyma brzmienie: „Przedszkole mo ż e rozwi ą za ć niniejsz ą umow ę ze skutkiem natychmiastowym w przypadku, gdy: dziecko nie ucz ę szcza do przedszkola przez okres miesi ą ca, a rodzice nie uregulowali op ł at czesnego i nie zg ł aszaj ą przyczyny nieobecno ś ci, Rodzice zalegaj ą z op ł atami za jeden pe ł ny miesi ą c. Przedszkole przed rozwi ą zaniem umowy wzywa pisemnie Rodzica do uregulowania zaleg ł o ś ci w terminie 3 dni od daty otrzymania wezwania, pod rygorem wypowiedzenia umowy ze skutkiem natychmiastowym”. W sprawie drugiego z zakwestionowanych postanowie ń , przedsi ę biorca wyja ś ni ł . Ceny czesnego nie s ą cenami sztywnymi. Przedsi ę biorca zgodnie z zasadami obrotu gospodarczego, ma prawo do ich zmiany. Ogólnie wiadomym jest, ż e ceny us ł ug powszechnie dost ę pnych oraz ceny ż ywno ś ci s ą zmienne. W ci ą gu roku systematycznie dro ż ej ą takie produkty jak woda, pr ą d, gaz, ż ywno ść . Nie mo ż na wi ę c wymaga ć od przedsi ę biorcy, aby utrzymywa ł ceny na sta ł ym poziomie w sytuacji, gdy wska ź niki do ich wyliczenia systematycznie wzrastaj ą . Przedsi ę biorca przewidzia ł mo ż liwo ść zmiany czesnego jedynie w nowym roku szkolnym, zapewnia ł wi ę c ceny sztywne w ci ą gu ca ł ego okresu szkolnego pomimo, ż e wska ź niki sk ł adowe ceny mog ą ulec zmianie. Przedsi ę biorca ma prawo przewidzie ć zmian ę wysoko ś ci czesnego. Zmiany te zostaj ą rodzicom og ł oszone i mog ą zosta ć przez nich zaakceptowane w drodze pisemnego aneksu do umowy. Je ś li nie wyra żą na nie zgody po prostu nie podpisz ą aneksu. Rodzice maj ą wi ę c realne prawo wyboru. Nie mo ż na wi ę c postanowie ń , które chroni ą c usprawiedliwiony interes rodziców maj ą c równie ż na uwadze usprawiedliwiony interes przedsi ę biorcy uzna ć za niedozwolone. Daj ą one nie tylko prawo wyboru, ale równie ż gwarancje niezmienno ś ci ceny w okresie ca ł ego roku szkolnego rodzicom. W ś wietle powy ż szych rozwi ą za ń nie mo ż na uzna ć ich za niedozwolone. W ocenie przedsi ę biorcy kwestionowane zapisy umowne nie wyczerpuj ą znamion czynu niedozwolonego postanowienia umownego okre ś lonego w art. 385 k.c. Konsument sam decyduje o wyborze ś wiadczenia, a wi ę c akceptuje wszystkie warunki na jakich to ś wiadczenie ma zosta ć spe ł nione. W ocenie przedsi ę biorcy zapisy o podobnej tre ś ci s ą nierzadko stosowane przez placówki o podobnym profilu dzia ł alno ś ci, zatem powszechno ść stosowania kwestionowanego zapisu wyklucza jego sprzeczno ść z dobrymi obyczajami. Z uwagi na powy ż sze, w ocenie przedsi ę biorcy, kwestionowane postanowienia umowne nie posiadaj ą cech mog ą cych spowodowa ć uznanie ich za niedozwolone, bowiem ich tre ść zosta ł a zredagowana w oparciu o obowi ą zuj ą ce przepisy prawa, nie naruszaj ą one zbiorowych interesów konsumentów i nie posiadaj ą znamiona bezprawno ś ci. W kolejnym pi ś mie z dnia 23.06.2008r. przedsi ę biorca wyja ś ni ł co nast ę puje (Karta nr 21). Nowy wzorzec umowny zacz ął obowi ą zywa ć z dniem 29.04.2008r. Wszystkie umowy zawarte na rok 2008/2009 zosta ł y zawarte wed ł ug nowego wzorca. Wszystkie umowy, które zosta ł y zawarte na okres roku szkolnego 2007/2008 wygasaj ą dnia 31.08.2008r. W roku szkolnym 2008/2009 nie b ę d ą obowi ą zywa ł y stare wzorce umowne, wszystkie podpisane umowy s ą zawierane wed ł ug nowego wzorca umownego. Rodzicom, którzy b ę d ą korzysta ć z us ł ug w roku szkolnym 2008/2009 nowe wzorce umowne zosta ł y dostarczone w dniu 20.06.2008r. Przedsi ę biorca przedstawi ł przyk ł adow ą umow ę zawart ą w oparciu o nowy wzór umowy. Organ antymonopolowy ustali ł , co nast ę puje: W trakcie post ę powania, organ antymonopolowy ustali ł , ż e przedsi ę biorca prowadzi dzia ł alno ść gospodarcz ą na podstawie wpisu do ewidencji placówek o ś wiatowych (Karta nr 29). Umowy o ś wiadczenie us ł ug opieku ń czo-dydaktyczno-wychowawczych zawieraj ą postanowienia o tre ś ci (Karty nr 32-33): 1. § 4.4 Umowy o ś wiadczeniu us ł ug opieku ń czo- dydaktyczno- wychowawczych „(...) czesne miesi ę czne mo ż e podlega ć zmianom w ka ż dym nowym roku szkolnym. Zmiany te, je ż eli zajdzie taka konieczno ść , zostan ą okre ś lone w osobnym aneksie do niniejszej umowy. (...) ” 2. § 4.5. b i c Umowy o ś wiadczeniu us ł ug opieku ń czo- dydaktyczno- wychowawczych „ Przedszkole mo ż e rozwi ą za ć niniejsz ą umow ę ze skutkiem natychmiastowym oraz bez zwrotu wpisowego w przypadku, gdy: dziecko nie ucz ę szcza do przedszkola przez okres miesi ą ca, a 4 Rodzice nie uregulowali op ł aty czesnego i nie zg ł aszaj ą przyczyny nieobecno ś ci, Rodzice zalegaj ą z op ł atami za jeden pe ł en miesi ą c ”. W trakcie post ę powania przedsi ę biorca poinformowa ł o planowanym wyeliminowaniu z obrotu zakwestionowanych postanowie ń z dniem 31.08.2008r. Nowe umowy podpisywane z konsumentami zawieraj ą nast ę puj ą ce postanowienia. § 4.4 „Przedszkole mo ż e rozwi ą za ć niniejsz ą umow ę ze skutkiem natychmiastowym w przypadku, gdy dziecko: nie ucz ę szcza do przedszkola przez okres miesi ą ca, a rodzice nie uregulowali op ł aty czesnego i nie zg ł aszaj ą przyczyny nieobecno ś ci, Rodzice zalegaj ą z op ł atami za jeden pe ł ny miesi ą c. § 4.5 „Przedszkole, przed rozwi ą zaniem umowy, wzywa pisemnie Rodzica do uregulowania zaleg ł o ś ci w terminie 3 dni od daty otrzymania wezwania, pod rygorem wypowiedzenia umowy ze skutkiem natychmiastowym”. Natomiast zakwestionowane postanowienie § 4.4 umowy nie zosta ł o uj ę te w nowych umowach (Karty nr 22-24). W toku niniejszego post ę powania organ antymonopolowy zwa ż y ł , co nast ę puje: Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy antymonopolowej, je ż eli w toku post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione - na podstawie okoliczno ś ci sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu, o którym mowa w art. 100 ust. 1, lub innych informacji b ę d ą cych podstaw ą wszcz ę cia post ę powania - ż e przedsi ę biorca stosuje praktyk ę , o której mowa w art. 24, a przedsi ę biorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowi ąż e si ę do podj ę cia lub zaniechania okre ś lonych dzia ł a ń zmierzaj ą cych do zapobie ż enia tym naruszeniom, Prezes Urz ę du mo ż e, w drodze decyzji, na ł o ż y ć obowi ą zek wykonania tych zobowi ą za ń . Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy antymonopolowej zakazane jest stosowanie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Ustawa antymonopolowa w art. 24 ust. 2 i 3 stanowi, ż e przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy, w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, naruszanie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Zgodnie z art. 4 pkt 1 ustawy antymonopolowej, przez przedsi ę biorc ę rozumie si ę przedsi ę biorc ę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej (Dz.U. z 2007r. Nr 155, poz. 1095), a tak ż e osob ę fizyczn ą , osob ę prawn ą , a tak ż e jednostk ę organizacyjn ą nie maj ą c ą osobowo ś ci prawnej, której ustawa przyznaje zdolno ść prawn ą , organizuj ą c ą lub ś wiadcz ą c ą us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, które nie s ą dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą w rozumieniu przepisów o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej. J. S. prowadzi Przedszkole Niepubliczne J ę zykowe „Kropeczki” w Katowicach na podstawie wpisu do ewidencji placówek o ś wiatowych. Zgodnie z art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 7 wrze ś nia 1991 r. o systemie o ś wiaty (tj. Dz.U. z 2004r. Nr 256, poz. 2572 ze zm), system o ś wiaty w Polsce obejmuje m.in. przedszkola, które mog ą by ć zarówno placówkami publicznymi, jak i niepublicznymi (art. 5 ust. 1 ww. ustawy o systemie o ś wiaty). W wyroku z dnia 5 lutego 2003 sygn. akt XVII Ama 36/02, S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, stwierdzi ł co nast ę puje. „Zauwa ż y ć nale ż y, i ż ustawa antymonopolowa nie okre ś la poj ę cia przedsi ę biorcy. W ustawie (vide art. 4) znajduje si ę generalne odes ł anie do innej ustawy posi ł kowej. Odniesienie to nie dotyczy jednak podmiotów okre ś lonych w art. 4 ust. 1 a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W w/w art. ustawodawca stwierdzi ł , ż e dla potrzeb niniejszej ustawy za przedsi ę biorc ę uznane zostan ą osoby prawne organizuj ą ce lub ś wiadcz ą ce us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, które nie s ą dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą w rozumieniu przepisów o dzia ł alno ś ci gospodarczej. Zauwa ż y ć nale ż y, 5 i ż w ustawie nie zosta ł o sprecyzowane jaki rodzaj dzia ł alno ś ci nale ż y uzna ć za dzia ł alno ść o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej. (...) Zdaniem S ą du mo ż na ustali ć , i ż dana dzia ł alno ść jest dzia ł alno ś ci ą o charakterze publicznym dokonuj ą c analizy celu prowadzenia dzia ł alno ś ci. W przypadku (szko ł y wy ż szej) celem tym jest ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych z jednoczesnym zapewnieniem sobie zysku z tego tytu ł u. W ocenie S ą du przedmiotem dzia ł ania powódki s ą us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej – to jest edukacja.” Powy ż sze orzeczenie zosta ł o potwierdzone w wyroku z dnia 7 kwietnia 2004r. sygn. akt III SK 22/2004. S ą d Najwy ż szy – Izba Pracy, Ubezpiecze ń Spo ł ecznych i Spraw Publicznych, stwierdzi ł co nast ę puje. „Uczelnia niepa ń stwowa jest przedsi ę biorc ą w rozumieniu art. 4 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Tekst jednolity: Dz.U. 2003r. Nr 86 poz. 804 ze zm.) Wobec powy ż szego nale ż y uzna ć , i ż J. S. prowadz ą ca Przedszkole Niepubliczne J ę zykowe „Kropeczki” w Katowicach jako osoba ś wiadcz ą ca us ł ugi o ś wiatowe o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej jest przedsi ę biorc ą w rozumieniu art. 4 pkt 1 lit. a ustawy antymonopolowej. Jako „sprzeczne z prawem” nale ż y kwalifikowa ć zachowania sprzeczne z nakazem zawartym w ustawie, rozporz ą dzeniu wydanym na podstawie i dla wykonania ustawy, umow ą mi ę dzynarodow ą maj ą c ą bezpo ś rednie zastosowanie w stosunkach wewn ę trznych. Sprzeczne z prawem s ą czyny: zabronione i zagro ż one sankcj ą karn ą , czyny zabronione pod sankcjami dyscyplinarnymi, czyny zakazane przepisami administracyjnymi lub przepisami prawa gospodarczego publicznego, czyny zabronione przepisami o charakterze cywilnym, sprzeczne z nakazami zawartymi w prawie cywilnym lub prawie administracyjnym. Bezprawno ść jest tak ą cech ą dzia ł ania, która polega na jego sprzeczno ś ci z normami prawa lub zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego, bez wzgl ę du na win ę , a nawet ś wiadomo ść sprawcy. Dla ustalenia bezprawno ś ci dzia ł ania wystarczy, ż e okre ś lone zachowanie koliduje z przepisami prawa. /Por. Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji Komentarz, pod redakcj ą prof. dr hab. Janusza Szwaji, Wydawnictwo CH BECK, Warszawa 2000, s.117 - 118/ Wobec powy ż szego, aby okre ś lone zachowanie mog ł o zosta ć uznane za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest łą czne spe ł nienie dwóch przes ł anek: - bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy, - dzia ł anie narusza zbiorowe interesy konsumentów. Przedsi ę biorcy zosta ł postawiony zarzut stosowania postanowie ń wzorców umownych, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 § 2 K.p.c. Wzorce umowne wykorzystywane przy zawieraniu umów z konsumentami mog ą by ć poddane kontroli abstrakcyjnej. Kontroli abstrakcyjnej wzorca jako takiego (art. 479 36 – 479 45 K.p.c.) dokonuje si ę niezale ż nie od tego, czy wzorzec by ł , czy te ż nie by ł zastosowany w konkretnej umowie. Kontrola taka obejmuje klauzule pojedyncze lub zbiorowe (ca ł y wzorzec lub jego fragment). Oceny postanowie ń w wypadku kontroli abstrakcyjnej dokonuje S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wy łą cznie do kompetencji tego S ą du nale ż y uznanie postanowie ń wzorców umownych za niedozwolone. Art. 479 43 K.p.c rozszerza prawomocno ść wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocno ś ci rozszerzonej nast ę puje od chwili wpisania wzorca umowy do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, prowadzonego przez organ antymonopolowy, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. Konsekwencj ą umieszczenia postanowienia umownego w w/w rejestrze, jest to, ż e pos ł u ż enie si ę nim b ę dzie mia ł o skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzgl ę dnie przez prawo zakazanego. Wpis do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych oznacza, ż e od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów dokonuj ą c oceny postanowienia umownego ocenia okre ś lony zapis, i w momencie jego wpisania do rejestru klauzula przestaje by ć postanowieniem konkretnego wzorca umownego, a staje si ę samodzielnie funkcjonuj ą c ą zasad ą , która zosta ł a zakwestionowana. Ze wzgl ę du na rozszerzon ą skuteczno ść klauzul (art. 479 43 K.p.c.), spe ł nia ona funkcj ę podobn ą do przepisów prawa. Tak wi ę c, dokonuj ą c oceny tre ś ci postanowie ń umownych wykorzystywanych przez przedsi ę biorców we wzorcach umownych nale ż y wykorzystywa ć regu ł y interpretacji wykszta ł cone w nauce prawa i praktyce 6 orzeczniczej (wyk ł adnia j ę zykowa, systemowa, funkcjonalna i inna). St ą d te ż , niedozwolone b ę d ą takie postanowienia umów, które mieszcz ą si ę w „hipotezie” klauzuli wpisanej do rejestru, której tre ść zostanie ustalona w oparciu o dokonan ą jej wyk ł adni ę . Nie jest zatem konieczna dok ł adna, literalna identyczno ść klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z ni ą porównywanej. Czynnikiem przes ą dzaj ą cym o podobie ń stwie dwóch klauzul powinien by ć zatem zamiar, cel, jakiemu ma s ł u ż y ć kwestionowane postanowienie. Je ś li cel utworzenia spornej klauzuli odpowiada celowi sformu ł owania klauzuli uznanej za niedozwolon ą , oba zapisy mo ż na uzna ć za to ż same. Zgodnie z art. 365 § 1 k.p.c. orzeczenie prawomocne wi ąż e nie tyko strony i s ą d, który je wyda ł , lecz równie ż inne s ą dy i organy pa ń stwowe, a w wypadkach w ustawie przewidzianych tak ż e inne osoby. S ą d orzekaj ą c co do postanowienia, i ż jest to niedozwolone postanowienie umowne stwierdza, i ż kszta ł tuje ono prawa i obowi ą zki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, równocze ś nie ra żą co naruszaj ą c jego interesy. Zgodnie z art. 385 1 § 1 k.c. przez niedozwolone postanowienie umowne uwa ż a si ę , postanowienie umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie, które kszta ł tuje jego prawa i obowi ą zki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ra żą co naruszaj ą c jego interesy. Bior ą c pod uwag ę powy ż sz ą wyk ł adni ę , mo ż na stwierdzi ć , i ż praktyki polegaj ą ce na zamieszczaniu w zawieranych umowach, postanowie ń , które zosta ł y wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych s ą bezprawne i naruszaj ą zbiorowe interesy konsumentów. Powy ż sze zosta ł o potwierdzone w uchwale S ą du Najwy ż szego z dnia 13 lipca 2006r. sygn. akt III SZP 3/06 oraz wyroku SOKiK z dnia 25. 05. 2005r. (sygn. akt XVII Ama 46/04). Pos ł ugiwanie si ę w obrocie konsumenckim klauzulami uznanymi przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów za abuzywne i wpisanymi do rejestru postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone postanowienia umowne jest zakazane prawem. „Prezes Urz ę du mo ż e stwierdzi ć stosowanie przez przedsi ę biorc ę praktyki o której mowa w art. 23 a ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cej na pos ł ugiwaniu si ę postanowieniem wzorca umownego, które zosta ł o wpisane do rejestru, bez wzgl ę du na to, czy wpis dotyczy tego przedsi ę biorcy, przeciwko któremu jest prowadzone post ę powanie, czy te ż zwi ą zany jest z dzia ł aniami innych kontrahentów konsumentów” (S ą d Apelacyjny w wyroku z dnia 02.12.2005r. (sygn. akt VI ACa 760/05). Podobne twierdzenie S ą d Apelacyjny zawar ł we wcze ś niejszym wyroku, tj. w orzeczeniu z dnia 29.09.2005r. (sygn. akt VI ACa 381/05), gdzie przywo ł uj ą c stanowisko S ą du Najwy ż szego wyra ż one w uchwale z dnia 19. 12. 2003r. III CZP 95/03 (OSNC 2005/2/25), wskaza ł , ż e „wyrok uwzgl ę dniaj ą cy powództwo przez uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone i zakazanie ich stosowania ma, zgodnie z art. 479 43 K.p.c., od chwili wpisania do odpowiedniego rejestru, skutek tak ż e wobec osób trzecich.” Pomimo, i ż powy ż ej przywo ł ane wyroki zapad ł y pod rz ą dami ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów z 2000r., to orzecznictwo to nale ż y uzna ć za aktualne tak ż e w aktualnym stanie prawnym. Na gruncie obecnie obowi ą zuj ą cej ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów z 2007r. rozwa ż ana kwestia zosta ł a uregulowania w analogiczny sposób, a zatem nie wyst ę puj ą ró ż nice, które nakazywa ł yby odej ś cie od ustalonej linii orzecznictwa i w konsekwencji tego odmienn ą ocen ę prawn ą badanego zagadnienia. I.1 W zakresie punktu I.1 sentencji decyzji oceniana praktyka dotyczy stosowania w umowach w sprawie korzystania z przedszkola postanowienia wzorców umów, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 K.p.c.: § 4.4 Umowy o ś wiadczeniu us ł ug opieku ń czo- dydaktyczno- wychowawczych „(...) czesne miesi ę czne mo ż e podlega ć zmianom w ka ż dym nowym roku szkolnym. Zmiany te, je ż eli zajdzie taka konieczno ść , zostan ą okre ś lone w osobnym aneksie do niniejszej umowy. (...) ” Kwestionowane postanowienie w pkt I.1 sentencji oraz postanowienia poni ż ej przytoczone wpisane do rejestru, pomimo ró ż nic w sformu ł owaniu tre ś ci, maj ą to ż samy charakter, a skutek ich stosowania jest identyczny. 7 Postanowienie o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 10.04.2003r. sygn. akt XVII Amc 17/01 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 14.08.2003r. pod numerem 59, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Wy ż szej Szkole Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu. „ Czesne w nast ę pnych latach studiów mo ż e ulec zmianie w zwi ą zku z uzasadnionym wzrostem kosztów ponoszonych przez uczelni ę i zostanie ustalone przez rektora zarz ą dzeniem wi ążą cym strony umowy przed rozpocz ę ciem nowego roku akademickiego ”. Postanowienia o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł y uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 5.10.2005r. sygn. akt XVII Amc 20/05 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 3.04.2006r. pod numerami 642 i 643, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Wy ż szej Szkole Turystyki i Hotelarstwa w Ł odzi. „ Wysoko ść op ł at wymienionych w p. a, b, d ustala Rektor i podaje w formie zarz ą dzenia do wiadomo ś ci, przed rozpocz ę ciem roku akademickiego ”, „ Wysoko ść czesnego mo ż e ulega ć zmianom w zale ż no ś ci od inflacji i aktualnych kosztów kszta ł cenia ”. W ww. wyroku S ą d stwierdzi ł co nast ę puje. „Pierwszy z zakwestionowanych postanowie ń wzorca umowy nie gwarantuje studentowi rzetelnej informacji o zmianie tre ś ci umowy zawartej z pozwan ą w zakresie ewentualnej zmiany wysoko ś ci op ł at, które winien on ponosi ć . Umowa łą cz ą ca studenta i pozwan ą ma charakter umowy ci ą g ł ej i podlega ona rygorom umów konsumenckich okre ś lonych w art. 384 i 384 1 k.c. (...) Nie dotyczy to tylko umów powszechnie zawieranych w drobnych, bie żą cych sprawach ż ycia codziennego. Powy ż sze dotyczy równie ż zmiany wzorca umowy w czasie trwania stosunku umownego o charakterze ci ą g ł ym, je ż eli druga strona nie wypowiedzia ł a umowy w najbli ż szym terminie. Zapis powy ż szy jest niezgodny z w/w przepisami, a przyj ę ty w nim sposób powiadamiania studenta o wysoko ś ci op ł at poprzez wydanie zarz ą dzenia Rektora nie stanowi gwarancji, i ż ta informacja z pewno ś ci ą do niego dotrze, co rodzi ć mo ż e ujemne skutki w postaci powstania u konsumenta zad ł u ż enia w op ł atach z powodu braku wiedzy o ich podwy ż ce. Z tych powodów zakwestionowane postanowienie umowne kszta ł tuje prawa i obowi ą zki studenta (konsumenta) w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami a zarazem ra żą co narusza jego interes. Odno ś nie drugiego z zakwestionowanych postanowie ń wzorca umowy, to stanowi on niedozwolon ą klauzul ę umown ą okre ś lon ą w art. 385 3 pkt 20 k.c. O ile pozwana szko ł a ma pe ł ne prawo do podwy ż szenia wysoko ś ci czesnego w zale ż no ś ci od inflacji i aktualnych kosztów kszta ł cenia, o tyle studentowi (konsumentowi) powinno by ć gwarantowane prawo do odst ą pienia od zawartej umowy, gdy nie jest on w stanie ponie ść kosztów podwy ż ki. Wzorzec, którym pos ł uguje si ę pozwana takiego uprawnienia dla studenta nie przewiduje. Nie mo ż na uzna ć za s ł uszny argument pozwanej, ż e problem ten rozwi ą zuje prawo studenta do rozwi ą zania umowy w ka ż dym czasie zgodnie z § 9 wzorca umowy. W takim przypadku student do momentu rozwi ą zania umowy zmuszony by ł by do ponoszenia op ł aty w podwy ż szonej wysoko ś ci.” Postanowienie o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 21.04.2006r. sygn. akt XVII Amc 49/05 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 20.06.2006r. pod numerem 756, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Wy ż szej Szkole Edukacji Zdrowotnej. „ Uczelnia zastrzega sobie prawo zmiany warunków niniejszej umowy, które nast ą pi poprzez zarz ą dzenie Kanclerza Wy ż szej Szkole Edukacji Zdrowotnej w Ł odzi, nie wymaga to wypowiedzenia warunków niniejszej umowy. Zarz ą dzenia podane zostanie do wiadomo ś ci studentów przez og ł oszenie na tablicy informacyjnej oraz w dziekanacie ”. 8 Postanowienie o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 25.07.2005r. sygn. akt XVII Amc 46/05 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 7.10.2005r. pod numerem 547, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Wy ż szej Szkole Marketingu i Biznesu w Ł odzi. „ Zmiana wysoko ś ci czesnego w ci ą gu roku akademickiego, mo ż e nast ą pi ć jedynie proporcjonalnie do oficjalnego wska ź nika wzrostu kosztów utrzymania ”. W ww. wyroku S ą d stwierdzi ł co nast ę puje. „W ś wietle przepisu art. 385 1 k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentami nie uzgodnione indywidualnie nie wi ążą go, je ż eli kszta ł tuj ą jego prawa i obowi ą zki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami ra żą co naruszaj ą c jego interesy. (...) W ocenie S ą du kwestionowana klauzula jest sprzeczna z art. 385 3 pkt 20 k.c., który stanowi, i ż niedozwolonym postanowieniem umownym jest zapis uprawniaj ą cy kontrahenta konsumenta do podwy ż szenia ceny lub wynagrodzenia po zawarciu umowy bez przyznania konsumentowi prawa odst ą pienia od umowy. Istotnie klauzula ta pozwala na zmian ę czesnego bez mo ż liwo ś ci negocjacji czy te ż odst ą pienia od umowy przez konsumenta.” Bior ą c pod uwag ę powy ż sze, prawo do zmiany wysoko ś ci op ł at bez prawa rodziców korzystaj ą cych z us ł ug przedszkola do wypowiedzenia umowy, nale ż y uzna ć za sprzeczne z dobrymi obyczajami i ra żą co naruszaj ą ce ich interesy, a wi ę c za niedozwolone postanowienie umowne w my ś l art. 385 1 § 1 k.c. Dodatkowo w opinii organu antymonopolowego w/w postanowienie jest sprzeczne równie ż z art. 385 3 pkt 20 k.c. zgodnie z którym za niedozwolone postanowienie umowne, uwa ż a si ę w szczególno ś ci to, które uprawnia kontrahenta konsumenta do podwy ż szenia ceny lub wynagrodzenia po zawarciu umowy bez przyznania konsumentowi prawa odst ą pienia od umowy. I.2 W zakresie punktu I.2 sentencji decyzji oceniana praktyka dotyczy stosowania postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 K.p.c.: § 4.5. b i c Umowy o ś wiadczeniu us ł ug opieku ń czo- dydaktyczno- wychowawczych „ Przedszkole mo ż e rozwi ą za ć niniejsz ą umow ę ze skutkiem natychmiastowym oraz bez zwrotu wpisowego w przypadku, gdy: dziecko nie ucz ę szcza do przedszkola przez okres miesi ą ca, a Rodzice nie uregulowali op ł aty czesnego i nie zg ł aszaj ą przyczyny nieobecno ś ci, Rodzice zalegaj ą z op ł atami za jeden pe ł en miesi ą c ”. Kwestionowane postanowienie w pkt I.2 sentencji oraz postanowienia poni ż ej przytoczone wpisane do rejestru, pomimo ró ż nic w sformu ł owaniu tre ś ci, maj ą to ż samy charakter, a skutek ich stosowania jest identyczny. Postanowienie o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 27.02.2006r. sygn. akt XVII Amc 105/04 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 29.05.2006r. pod numerem 726, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Wy ż szej Szkole Ekonomii i Informatyki w Krakowie. „Nieusprawiedliwione zaleganie z uiszczeniem czesnego lub innych op ł at spowoduje skre ś lenie z listy studentów” Postanowienie o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 27.03.2006r. sygn. akt XVII Amc 40/05 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 20.06.2006r. pod numerem 754, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Katarzynie Rojkowskiej -„Leader School” w Radomiu. „ Nieop ł acenie zaj ęć w przedstawionych wy ż ej terminach powoduje skre ś lenie z listy uczestników bez zwrotu wp ł aconej wcze ś niej kwoty ”. 9 Postanowienie o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 21.11.2006r. sygn. akt XVII Amc 138/05 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 20.02.2007r. pod numerem 1028, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko IP Sp. z o.o. Internet Polska w Krakowie. „ Opó ź nienie uiszczenia nale ż nej wg umowy zap ł aty powy ż ej trzech miesi ę cy, mo ż e powodowa ć rozwi ą zanie umowy w trybie natychmiastowym z tym, ż e U ż ytkownik ma obowi ą zek niezw ł ocznego uiszczenia nale ż nej Operatorowi zap ł aty liczonej od dnia jej wymagalno ś ci. Reaktywacja us ł ugi zwi ą zana jest z ponownym pobraniem op ł aty instalacyjnej ”. Postanowienie o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 31.10.2007r. sygn. akt XVII Amc 90/07 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 3.03.2008r. pod numerem 1350, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Towarzystwo Budownictwa Spo ł ecznego TBS- Budostal-3 Sp. z o.o. „ Towarzystwo mo ż e równie ż odst ą pi ć od niniejszej umowy ze skutkiem natychmiastowym w przypadku, gdy Partycypant opó ź ni si ę powy ż ej 14 dni z wp ł at ą : a) którejkolwiek z rat okre ś lonych w par. 2 pkt. 3; b) dop ł aty wynikaj ą cej z par. 2 pkt. 4; c) odsetek okre ś lonych w par. 2 pkt. 7" Postanowienie o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 24.08.2006r. sygn. akt XVII Amc 115/05 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 27.11.2006r. pod numerem 956, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Wy ż szej Szkole Handlu i Prawa im. Ryszarda Ł azarskiego w Warszawie. „ Bezskuteczny up ł yw terminu uiszczenia raty czesnego uznaje si ę za wyra ż enie woli rezygnacji ze studiów, je ż eli zaleg ł a rata nie zosta ł a uiszczona w ci ą gu czternastu dni od dnia up ł ywu terminu uiszczenia. Rezygnacja wywo ł uje skutek pi ę tnastego dnia po up ł ywie terminu uiszczenia raty ”. W ww. wyroku S ą d uzna ł co nast ę puje. „Postanowienia zak ł adaj ą ce, i ż brak raty op ł aty za studia jest równoznaczne z rezygnacj ą ze studiów uzna ć nale ż y za sprzeczne z art. 385 1 § 1 k.c. oraz art. 385 3 pkt 9 k.c. jako nadmiernie rygorystyczne i uprawniaj ą ce pozwan ą do zastosowania wobec konsumenta wprost tak dotkliwej sankcji za nieuiszczenie op ł aty w terminie jak ą jest skre ś lenie z listy studentów, niepoprzedzone wezwaniem do zap ł aty. Za ł o ż enie, i ż brak op ł aty uznaje si ę za wyra ż enie woli rezygnacji ze studiów oznacza przyznanie szkole uprawnienia do dokonywania wi ążą cej interpretacji umowy, poprzez przyj ę cie, i ż ka ż de zaniechanie studenta w dokonaniu op ł aty jest równoznaczne z wol ą rezygnacji ze studiów.” Postanowienie o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 18.05.2006r. sygn. akt XVII Amc 64/05 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 5.07.2007r. pod numerem 1198, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Poliglota Sp. z o. o. z /s w Warszawie. „ S ł uchacz zobowi ą zany jest do op ł acenia kursu w wyznaczonych przez Organizatora terminach. Nieop ł acenie raty w wyznaczonym terminie powoduje skre ś lenie z listy uczestników kursu, utrat ę prawa do rabatu za kontynuacj ę w przysz ł o ś ci oraz naliczenie kary umownej w wysoko ś ci 0,5 % nale ż nej kwoty za ka ż dy dzie ń zw ł oki ". „W ocenie S ą du pierwsze kwestionowane postanowienie kszta ł tuje prawa i obowi ą zki konsumentów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami ra żą co naruszaj ą c ich interesy. Nak ł ada ono na konsumenta, który nieop ł aci ł w terminie kolejnej raty nale ż no ś ci za kurs niewspó ł mierne do stopnia jego zawinienia sankcje w postaci skre ś lenia z listy uczestników kursu i jednocze ś nie obowi ą zek zap ł aty kary umownej w wysoko ś ci 0,5% naliczonej kwoty za ka ż dy dzie ń zw ł oki. (...) Na ł o ż enie jednak na s ł uchacza obowi ą zku zap ł aty nale ż nej kwoty powi ę kszonej z ka ż dym dniem o kar ę w wysoko ś ci 182,5% w skali roku z jednoczesnym skre ś leniem z listy uczestników i utrat ą prawa do rabatów stawia konsumenta w szczególnie niekorzystnej sytuacji. (...) Wp ł aty 10 dokonywane s ą „z góry” przed rozpocz ę ciem kolejnych zaj ęć . Z wzorca nie wynika, ż e jest inaczej. Oznacza to, ż e konsument, który niedokona ł op ł aty w terminie nie tylko jest skre ś lony z listy uczestników bez uprzedniego wezwania, ale musi zap ł aci ć za zaj ę cia, w których utraci ł ju ż prawo uczestnictwa przy czym op ł ata jest powi ę kszona o kar ę umown ą zastrze ż on ą w analizowanym postanowieniu. Takie ukszta ł towanie pozycji konsumenta nale ż y uzna ć za szczególnie ra żą ce naruszenie dobrych obyczajów. Podkre ś lenia wymaga, ż e pozwany niew ł a ś ciwie zinterpretowa ł przepis art. 476 k.c. i wynikaj ą cy z niego obowi ą zek przeprowadzenia dowodu, który w przypadku nie spe ł nienia ś wiadczenia w terminie obci ąż a konsumenta a nie pozwanego. Do chwili, gdy konsument nie wyka ż e, ż e nie ponosi odpowiedzialno ś ci za uchybienie terminu pozwany mo ż e uwa ż a ć , ż e pozostawa ł on w zw ł oce i musi jedynie wykaza ć , i ż zap ł aty nie dokonano w terminie.” Przedsi ę biorca przewiduje sytuacje, w której umowa zostaje rozwi ą zana ze skutkiem natychmiastowym bez obowi ą zku wcze ś niejszego powiadomienia konsumenta. Maj ą c na uwadze, ż e umowa o ś wiadczenie us ł ug przez przedszkole jest kontraktem wzajemnym, dokonanie ww. czynno ś ci bez uprzedniego wezwania konsumenta do spe ł nienia ś wiadczenia jest sprzeczne z art. 491 k.c., który stanowi, ż e je ż eli jedna ze stron dopuszcza si ę zw ł oki w wykonaniu zobowi ą zania z umowy wzajemnej, druga strona mo ż e wyznaczy ć jej odpowiedni dodatkowy termin do wykonania z zagro ż eniem, ż e w razie bezskutecznego up ł ywu wyznaczonego terminu b ę dzie uprawniona do odst ą pienia od umowy. Przedmiotowe twierdzenie zosta ł o potwierdzone wielokrotnie przez S ą d w powy ż ej przytoczonych orzeczeniach. S ą d stwierdzi ł , i ż skre ś lenie z listy korzystaj ą cych z us ł ug, niepoprzedzone wezwaniem do zap ł aty nale ż y uzna ć za nadmiernie rygorystyczne i uprawniaj ą ce przedsi ę biorc ę do zastosowania wobec konsumenta zbyt dotkliwej sankcji za nieuiszczenie op ł aty w terminie, a tym samym za sprzeczne z art. 385 1 § 1 k.c. oraz art. 385 3 pkt 9 k.c. Przedmiotowe praktyki dotycz ą konsekwencji, jakie wynikaj ą dla konsumenta z uniemo ż liwienia mu wypowiedzenia umowy w sytuacji podwy ż szenia pobieranych op ł at, a tak ż e z tytu ł u niewywi ą zania si ę przez konsumenta z zobowi ą za ń terminowego wnoszenia op ł at z tytu ł u korzystania z us ł ug sprawowania opieki. W pierwszym ocenianym przypadku konsument jest zobowi ą zany do zap ł aty wy ż szego czesnego, natomiast drugie postanowienie uprawnia przedsi ę biorc ę do wypowiedzenia umowy, gdy konsument zalega z p ł atno ś ci ą przez jeden pe ł ny miesi ą c, bez wcze ś niejszego wezwania do zap ł aty. Poniewa ż zakwestionowane postanowienia s ą wa ż ne zarówno dla osób, które aktualnie realizuj ą umowy, jak i dla osób, które b ę d ą korzysta ć z us ł ug przedszkola, dlatego te ż zakwestionowane praktyki naruszaj ą interesy konsumentów, którzy zawarli umowy, a tak ż e przysz ł ych potencjalnych klientów. Umowy mog ą zawrze ć wszystkie osoby ni ą zainteresowane. Tym samym oferta korzystania z us ł ug przedszkola niepublicznego skierowana jest do nieograniczonej grupy konsumentów. W trakcie post ę powania przedsi ę biorca zadeklarowa ł zamiar dokonania zmiany tre ś ci umów w nast ę puj ą cy sposób (Karty nr 15-17). W trakcie post ę powania przedsi ę biorca poinformowa ł o planowanym wyeliminowaniu z obrotu zakwestionowanych postanowie ń . Nowe umowy zawierane z konsumentami posiadaj ą nast ę puj ą ce postanowienia. § 4.4 „Przedszkole mo ż e rozwi ą za ć niniejsz ą umow ę ze skutkiem natychmiastowym w przypadku, gdy dziecko: nie ucz ę szcza do przedszkola przez okres miesi ą ca, a rodzice nie uregulowali op ł aty czesnego i nie zg ł aszaj ą przyczyny nieobecno ś ci, Rodzice zalegaj ą z op ł atami za jeden pe ł ny miesi ą c. § 4.5 „Przedszkole, przed rozwi ą zaniem umowy, wzywa pisemnie Rodzica do uregulowania zaleg ł o ś ci w terminie 3 dni od daty otrzymania wezwania, pod rygorem wypowiedzenia umowy ze skutkiem natychmiastowym”. Natomiast zakwestionowane postanowienie § 4.4 umowy nie zosta ł o uj ę te w nowych umowach. (Karta nr 22-24). 11 W sprawie nowej tre ś ci § 4.4 i § 4.5 b i c (zast ą piony przez § 4.4 i § 4.5), organ antymonopolowy uzna ł , i ż dokonana zmiana bior ą c pod uwag ę charakter ś wiadczonych us ł ug zapewnia konsumentom otrzymanie wezwania do zap ł aty zaleg ł ych p ł atno ś ci przed wypowiedzeniem umowy przez przedsi ę biorc ę . Natomiast przez usuni ę cie postanowienia przytoczonego w pkt I.1 sentencji decyzji umo ż liwiaj ą cego podwy ż szenie warto ś ci op ł at bez prawa wypowiedzenia umowy, przedsi ę biorca gwarantuje konsumentom utrzymanie cen w sta ł ej wysoko ś ci przez okres obowi ą zywania umowy. Tym samym, prawa konsumentów s ą chronione w przedmiotowym zakresie. Dokonanie powy ż szych zmian w tre ś ciach umów zosta ł o potwierdzone przez o ś wiadczenie przedsi ę biorcy, który zadeklarowa ł , i ż umowy, w których zamieszczone s ą zakwestionowane postanowienia przestawn ą obowi ą zywa ć z dniem 31.08.2008r. a nowy wzór umowy zosta ł wprowadzony do stosowania z dniem 29.04.2008r. (Karta nr 21). W zwi ą zku z tym, ż e przedsi ę biorca przejawia inicjatyw ę maj ą c ą na celu eliminacj ę dzia ł a ń powoduj ą cych naruszenie prawa, istnieje mo ż liwo ść skorzystania z instrumentu przewidzianego w art. 28 ust. 1 ustawy antymonopolowej, który stanowi, ż e je ż eli w toku post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione - na podstawie okoliczno ś ci sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu, o którym mowa w art. 100 ust. 1, lub innych informacji b ę d ą cych podstaw ą wszcz ę cia post ę powania - ż e przedsi ę biorca stosuje praktyk ę , o której mowa w art. 24, a przedsi ę biorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowi ąż e si ę do podj ę cia lub zaniechania okre ś lonych dzia ł a ń zmierzaj ą cych do zapobie ż enia tym naruszeniom, Prezes Urz ę du mo ż e, w drodze decyzji, na ł o ż y ć obowi ą zek wykonania tych zobowi ą za ń . Z uwagi na to, ż e w toku niniejszego post ę powania uprawdopodobniono, i ż dosz ł o do naruszenia art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz ze wzgl ę du na fakt, ż e przedsi ę biorca przedstawi ł nowy wzorzec umowy, którego zapisy s ą prawid ł owe i zapewniaj ą ochron ę konsumentom w zakresie obj ę tym post ę powaniem, istnieje mo ż liwo ść skorzystania z uprawnienia wynikaj ą cego z art. 28 ustawy antymonopolowej. Celowa i uzasadniona jest akceptacja propozycji przedsi ę biorcy, z której wynika zamiar wycofania z dniem 31.08.2008r. z u ż ycia zakwestionowanych postanowie ń Usuni ę cie postanowienia przewiduj ą cego mo ż liwo ść zmiany wysoko ś ci op ł at, a tak ż e wprowadzenie postanowienia gwarantuj ą cego konsumentowi otrzymanie wezwania do zap ł aty przed wypowiedzeniem umowy w sytuacji, gdy zalega z dokonaniem p ł atno ś ci, zabezpiecza interesy konsumentów. Dodatkowo na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 ustawy antymonopolowej zakre ś lony zosta ł ostateczny termin wykonania decyzji do dnia 30.09.2008r. Na ł o ż ony zosta ł obowi ą zek z ł o ż enia do dnia 30 pa ź dziernika 2008r. sprawozdania o zrealizowaniu przyj ę tego zobowi ą zania, przy czym sprawozdanie powinno zawiera ć : − informacj ę o zawarciu nowych umów z wszystkimi konsumentami, których dzieci kontynuuj ą nauk ę w przedszkolu, − potwierdzenie wydania ww. dokumentów konsumentom, których dzieci kontynuuj ą nauk ę w przedszkolu wraz z kopiami przyk ł adowych 3 podpisanych nowych umów, − kopie umów zawartych z konsumentami w pierwszym tygodniu stosowania nowych wzorców umownych licz ą c od 1 wrze ś nia 2008r. Organowi antymonopolowemu nale ż y przedstawi ć informacje o wykonaniu zobowi ą zania okre ś lonego w pkt I sentencji decyzji do dnia 30.10.2008r. Wobec powy ż szego orzeka si ę jak w pkt I i II sentencji decyzji. Stosownie do tre ś ci art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 Kpc – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. 12 DYREKTOR DELEGATURY URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW W KATOWICACH Maciej Fragsztajn