RWA-17/2007

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW w Warszawie RWA-61-7/06/MP Warszawa, dn. 12 czerwca 2007 r. DECYZJA Nr RWA - 17/2007 I. Na podstawie art. 23c ust. 1 w zwi ą zku z art. 23a ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 244, poz. 2080 ze zm.) w zwi ą zku z art. 131 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18, poz. 172 ze zm.) w zwi ą zku z art. 136 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, po przeprowadzeniu wszcz ę tego z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów , o której mowa w art. 23a ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, dzia ł anie RWE STOEN S.A. z siedzib ą w Warszawie, polegaj ą ce na zawarciu w pkt VIII.1.a. wzorca „Ogólnych warunków sprzeda ż y energii elektrycznej i ś wiadczenia us ł ug przesy ł owych STOEN S.A.” niezgodnego z art. 6a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 89, poz. 625 ze zm.) zapisu o tre ś ci: „Dostawca mo ż e zainstalowa ć przedp ł atowy uk ł ad pomiarowo-rozliczeniowy, je ż eli Klient co najmniej dwukrotnie w ci ą gu kolejnych 12 miesi ę cy nie uregulowa ł w terminie nale ż no ś ci zwi ą zanych z dostarczaniem energii ” i nakazuje si ę zaniechanie jej stosowania . II. Na podstawie art. 23c ust. 1 w zwi ą zku z art. 23a ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 244, poz. 2080 ze zm.) w zwi ą zku z art. 131 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18, poz. 172 ze zm.) w zwi ą zku z art. 136 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, po przeprowadzeniu wszcz ę tego z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów , o której mowa w art. 23a ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, dzia ł anie RWE STOEN S.A. z siedzib ą w Warszawie, polegaj ą ce na zawarciu w pkt. IX.1.d. wzorca „Ogólnych warunków sprzeda ż y energii elektrycznej i ś wiadczenia us ł ug przesy ł owych STOEN S.A.” zapisu, który niezgodnie z zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego i dobrymi obyczajami bezprawnie przewiduje niewymienione w art. 6 ust. 3 i 3a oraz art. 6a ust. 3 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 89, poz. 625 ze zm.) przes ł anki wstrzymania przez przedsi ę biorstwo energetyczne dostarczania energii elektrycznej w przypadku „dwukrotnego w ci ą gu 14 dni kalendarzowych, udokumentowanego uniemo ż liwienia upowa ż nionym przedstawicielom Dostawcy dost ę pu do nale żą cych do niego sieci i urz ą dze ń , w tym równie ż dost ę pu do uk ł adu pomiarowego znajduj ą cego si ę w obiekcie Klienta, w celu przeprowadzenia prac eksploatacyjnych, lub dokonania odczytu” i nakazuje si ę zaniechanie jej stosowania . III. Na podstawie art. 23c ust. 1 w zwi ą zku z art. 23a ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 244, poz. 2080 ze zm.) w zwi ą zku z art. 131 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18, poz. 172 ze zm.) w zwi ą zku z art. 136 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, po przeprowadzeniu wszcz ę tego z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów , o której mowa w art. 23a ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, dzia ł anie RWE STOEN S.A. z siedzib ą w Warszawie, polegaj ą ce na zawarciu w pkt XII.2 wzorca „Ogólnych warunków sprzeda ż y energii elektrycznej i ś wiadczenia us ł ug przesy ł owych STOEN S.A.” niezgodnego z art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 89, poz. 625 ze zm.) zapisu o tre ś ci: „O zmianach Ogólnych Warunków Umów Dostawca b ę dzie informowa ł Klienta w formie pisemnego zawiadomienia przy najbli ż szej fakturze” i nakazuje si ę zaniechanie jej stosowania . UZASADNIENIE Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura w Warszawie podda ł analizie stosowany przez RWE STOEN S.A. z siedzib ą w Warszawie (dalej: Spó ł ka) w obrocie konsumenckim wzorzec umowy o nazwie „Ogólne warunki sprzeda ż y energii elektrycznej i ś wiadczenia us ł ug przesy ł owych STOEN S.A.” (dalej: „Ogólne warunki sprzeda ż y…” ). Maj ą c na wzgl ę dzie, i ż analiza zapisów przywo ł anego powy ż ej wzorca wykaza ł a, i ż niektóre spo ś ród jego postanowie ń mog ą stanowi ć naruszenie interesów konsumentów, 2 Prezes Urz ę du postanowieniem z dnia 11 sierpnia 2006 r. (skonkretyzowanym postanowieniem z dnia 6 marca 2007 r.) wszcz ął przeciwko Spó ł ce post ę powanie w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, o których mowa w art. 23a ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów 1 . Prezes Urz ę du zarzuci ł Spó ł ce naruszenie zbiorowych interesów konsumentów, poprzez: I. zawarcie w pkt. VIII.1.a wzorca „ Ogólnych warunków sprzeda ż y…” zapisu o tre ś ci : „Dostawca mo ż e zainstalowa ć przedp ł atowy uk ł ad pomiarowo-rozliczeniowy, je ż eli Klient co najmniej dwukrotnie w ci ą gu kolejnych 12 miesi ę cy nie uregulowa ł w terminie nale ż no ś ci zwi ą zanych z dostarczaniem energii” , co jest niezgodne z art. 6a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 89, poz. 625 ze zm.) i jako takie mo ż e stanowi ć naruszenie art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; II. zawarcie w pkt. IX.1.d. wzorca „Ogólnych warunków sprzeda ż y…” zapisu, który niezgodnie z zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego i dobrymi obyczajami bezprawnie przewiduje niewymienione w art. 6 ust. 3 i 3a oraz art. 6a ust. 3 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 89, poz. 625 ze zm.) przes ł anki wstrzymania przez przedsi ę biorstwo energetyczne dostarczania energii elektrycznej w przypadku „dwukrotnego w ci ą gu 14 dni kalendarzowych, udokumentowanego uniemo ż liwienia upowa ż nionym przedstawicielom Dostawcy dost ę pu do nale żą cych do niego sieci i urz ą dze ń , w tym równie ż dost ę pu do uk ł adu pomiarowego znajduj ą cego si ę w obiekcie Klienta, w celu przeprowadzenia prac eksploatacyjnych, lub dokonania odczytu” , co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; III. zawarcie w pkt XII.2. wzorca „Ogólnych warunków sprzeda ż y…” zapisu o tre ś ci: „ O zmianach Ogólnych Warunków Umów Dostawca b ę dzie informowa ł Klienta w formie pisemnego zawiadomienia przy najbli ż szej fakturze” , co jest niezgodne z art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 89, poz. 625 ze zm.) i jako takie mo ż e stanowi ć naruszenie art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Spó ł ka ustosunkowuj ą c si ę do postawionych zarzutów wskaza ł a, i ż sformu ł owanie zawarte w pkt VII.1.a wzorca „Ogólnych warunków umów…” jest oczywist ą omy ł k ą i zostanie niezw ł ocznie zmienione. Z kolei zapisy zawarte w pkt IX.1.d oraz XII.2 ww. wzorca nie s ą – w ocenie Spó ł ki – bezprawne, a tym samym nie naruszaj ą one zbiorowych interesów konsumentów. Maj ą c powy ż sze na wzgl ę dzie Spó ł ka wnios ł a o wydanie – w oparciu o art. 23d ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów – decyzji stwierdzaj ą cej, i ż praktyka nie narusza zbiorowych interesów konsumentów lub o wydanie – w oparciu o art. 23e ww. ustawy – decyzji uznaj ą cej dzia ł ania Spó ł ki za stanowi ą ce praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów z jednoczesnym jednak stwierdzeniem zaniechania ich stosowania (pisma Spó ł ki z dnia 30 sierpnia 2006 r., 4 pa ź dziernika 2006 r., 25 pa ź dziernika 2006 r. oraz 20 marca 2007 r.). 1 Zgodnie z art. 131 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331), do post ę powa ń wszcz ę tych na podstawie przepisów ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 244, poz. 2080 ze zm.) i niezako ń czonych do dnia wej ś cia w ż ycie ustawy z dnia 16 lutego 2007 t. (tj. do dnia 21 kwietnia 2007 r.) stosuje si ę przepisy dotychczasowe. Maj ą c powy ż sze na wzgl ę dzie nale ż y wskaza ć , i ż ilekro ć w uzasadnieniu do niniejszej decyzji mowa jest o ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów nale ż y przez to rozumie ć ustaw ę z dnia 15 grudnia 2000 r. 3 W toku prowadzonego post ę powania, Spó ł ka poinformowa ł a, ż e zmianie uleg ł a jej nazwa. Firma STOEN S.A. zosta ł a zast ą piona firm ą RWE STOEN S.A. Pismem z dnia 30 maja 2007 r. Prezes Urz ę du zawiadomi ł Spó ł k ę o zako ń czeniu post ę powania dowodowego w przedmiotowej sprawie i jednocze ś nie wyznaczy ł termin na zapoznanie si ę strony z aktami sprawy. Spó ł ka nie skorzysta ł a z przedmiotowego uprawnienia. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów ustali ł , co nast ę puje: RWE STOEN S.A. z siedzib ą w Warszawie jest przedsi ę biorstwem energetycznym, którego podstawow ą dzia ł alno ść stanowi przesy ł , dystrybucja oraz obrót energi ą elektryczn ą na rzecz odbiorców z terenu Warszawy. Dzia ł alno ść w tym zakresie prowadzona jest przez Spó ł k ę w oparciu o przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 89, poz. 625 ze zm.; dalej tak ż e: Prawo energetyczne) oraz aktów wykonawczych do tej ustawy. Dostarczanie energii elektrycznej odbywa si ę – stosownie do uregulowa ń art. 5 ust. 1 ww. ustawy – po uprzednim przy łą czeniu do sieci na podstawie umowy sprzeda ż y i umowy o ś wiadczenie us ł ug przesy ł ania. Ka ż dy podmiot pobieraj ą cy lub chc ą cy pobiera ć energi ę elektryczn ą jest wi ę c zobowi ą zany wyst ą pi ć do przedsi ę biorstwa energetycznego z wnioskiem o zawarcie odpowiedniej umowy. Prezes Urz ę du ustali ł , ż e Spó ł ka zawiera z konsumentami umowy, o których mowa w przywo ł anym powy ż ej art. 5 Prawa energetycznego przy wykorzystaniu wzorca umownego o nazwie „Umowa sprzeda ż y energii elektrycznej i ś wiadczenia us ł ug przesy ł owych” , którego integraln ą cz ęść stanowi wzorzec „ Ogólne warunki sprzeda ż y energii elektrycznej i ś wiadczenia us ł ug przesy ł owych STOEN S.A.” . Poniewa ż – co podkre ś lono powy ż ej – dzia ł alno ść w zakresie przesy ł ania, dystrybucji i obrotu energi ą regulowana jest przepisami Prawa energetycznego, umowa, jak ą przedsi ę biorstwo energetyczne przedstawia konsumentowi w zakresie prowadzonej dzia ł alno ś ci powinna by ć zgodna z wymogami okre ś lonymi w ww. ustawie. W toku prowadzonego post ę powania Prezes Urz ę du ustali ł , i ż w przedstawianym przez Spó ł k ę konsumentom wzorcu „Ogólnych warunków sprzeda ż y…” znajduj ą si ę postanowienia, których tre ść jest niezgodna z przepisami ustawy – Prawo energetyczne. Ad. I. Zgodnie z zapisami pkt. VIII.1.a. „Ogólnych warunków sprzeda ż y…” , Spó ł ka przewiduje mo ż liwo ść zainstalowania przedp ł atowego uk ł adu pomiarowo-rozliczeniowego w sytuacji, gdy odbiorca co najmniej dwukrotnie w ci ą gu kolejnych 12 miesi ę cy nie uregulowa ł w terminie nale ż no ś ci za ś wiadczone przez Spó ł k ę us ł ugi. Stosownie do tre ś ci przepisu art. 6a ust. 1 pkt 1 ustawy – Prawo energetyczne, przedsi ę biorstwo energetyczne mo ż e zainstalowa ć przedp ł atowy uk ł ad pomiarowo- rozliczeniowy s ł u żą cy do rozlicze ń za dostarczan ą energi ę elektryczn ą , w sytuacji, gdy odbiorca co najmniej dwukrotnie w ci ą gu kolejnych 12 miesi ę cy zwleka ł z zap ł at ą za pobran ą energi ę elektryczn ą albo ś wiadczone us ł ugi przez okres co najmniej jednego miesi ą ca. Spó ł ka ustosunkowuj ą c si ę do zarzutu sprzecznego z prawem energetycznym uregulowania w stosowanym wzorcu kwestii dotycz ą cej instalowania u odbiorcy przedp ł atowych uk ł adów pomiarowo-rozliczeniowych wskaza ł a, ż e sformu ł owanie zapisu pkt. VIII.1.a „Ogólnych warunków sprzeda ż y…” wynika z oczywistej omy ł ki. Spó ł ka 4 poinformowa ł a jednocze ś nie, i ż niezw ł ocznie dokona korekty zakwestionowanego przez Prezesa Urz ę du postanowienia wzorca. Niezale ż nie od powy ż szego Spó ł ka podnios ł a, i ż zakwestionowany przez Prezesa Urz ę du zapis jest de facto uregulowaniem martwym, poniewa ż przedsi ę biorca zajmuj ą cy si ę na zlecenie Spó ł ki instalowaniem u odbiorców przedp ł atowych uk ł adów pomiarowo-rozliczeniowych postawiony zosta ł w stan likwidacji. Spó ł ka poszukuje wi ę c nowego przedsi ę biorcy, który móg ł by wykonywa ć na zlecenie Spó ł ki ww. us ł ugi. Tym samym – co podkre ś li ł a Spó ł ka – mimo, ż e zapis wzorca nie by ł spójny z uregulowaniami Prawa energetycznego, faktycznie nie dochodzi ł o do naruszenia interesów konsumentów. W toku prowadzonego post ę powania Spó ł ka poinformowa ł a, ż e zapis pkt. VIII.1.a „Ogólnych warunków sprzeda ż y…” zosta ł zmieniony i nadane mu zosta ł o nast ę puj ą ce brzmienie: „Dostawca mo ż e zainstalowa ć przedp ł atowy uk ł ad pomiarowo-rozliczeniowy, je ż eli Klient: co najmniej dwukrotnie w ci ą gu kolejnych 12 miesi ę cy zwleka ł z zap ł at ą nale ż no ś ci zwi ą zanych z dostarczaniem energii przez okres co najmniej jednego miesi ą ca” . Wzorzec zawieraj ą cy zmienione postanowienie przedstawiany jest nowym klientom Spó ł ki od dnia 14 wrze ś nia 2006 r. W tym samym dniu wzorzec w nowym brzmieniu zosta ł umieszczony na stronach internetowych Spó ł ki. Spó ł ka o ś wiadczy ł a równie ż , ż e umowy zawarte z konsumentami w oparciu o poprzednio obowi ą zuj ą cy wzorzec b ę d ą sukcesywnie zmieniane. Ad. II. Zawarte w pkt IX.1.d wzorca „Ogólnych warunków sprzeda ż y…” postanowienie stanowi, ż e „Dostawca ma prawo do wstrzymania dostaw energii w nast ę puj ą cych przypadkach: dwukrotnego w ci ą gu 14 dni kalendarzowych, udokumentowanego uniemo ż liwienia upowa ż nionym przedstawicielom Dostawcy dost ę pu do nale żą cych do niego sieci i urz ą dze ń , w tym równie ż dost ę pu do uk ł adu pomiarowego znajduj ą cego si ę w obiekcie Klienta, w celu przeprowadzenia prac eksploatacyjnych, lub dokonania odczytu” . Nale ż y równie ż wskaza ć , i ż zgodnie z zapisami pkt. IX. 3 „ Ogólnych warunków sprzeda ż y…” , wznowienie dostaw energii do odbiorcy nast ę puje niezw ł ocznie po ustaniu przyczyn wstrzymania wed ł ug zasad okre ś lonych w Taryfie. Za wznowienie dostarczania energii po wstrzymaniu jej dostaw z przyczyn le żą cych wy łą cznie po stronie odbiorcy, Spó ł ka pobiera op ł at ę (pkt 3.3.17 „Taryfy dla energii elektrycznej” obowi ą zuj ą cej od 1 stycznia 2005 r. oraz „Taryfy dla energii elektrycznej RWE Stoen S.A. 2007 r.” stosowanej w rozliczeniach od dnia 1 lutego 2007 r.). Zgodnie natomiast z uregulowaniami zawartymi w ustawie – Prawo energetyczne, przedsi ę biorstwo energetyczne mo ż e wstrzyma ć dostarczanie energii elektrycznej je ś li w wyniku przeprowadzonej kontroli stwierdzono, ż e instalacja znajduj ą ca si ę u odbiorcy stwarza bezpo ś rednie zagro ż enie dla ż ycia, zdrowia albo ś rodowiska lub nast ą pi ł nielegalny pobór energii elektrycznej (art. 6 ust. 3 ww. ustawy). Przedsi ę biorstwa energetyczne mog ą wstrzyma ć dostarczanie energii elektrycznej tak ż e w przypadku, gdy odbiorca zwleka z zap ł at ą za pobran ą energi ę elektryczn ą albo ś wiadczone us ł ugi co najmniej miesi ą c po up ł ywie terminu p ł atno ś ci, pomimo uprzedniego powiadomienia na pi ś mie o zamiarze wypowiedzenia umowy i wyznaczenia dodatkowego, dwutygodniowego terminu do zap ł aty zaleg ł ych i bie żą cych nale ż no ś ci (art. 6 ust. 3a ww. ustawy). Oprócz wskazanych powy ż ej podstaw uzasadniaj ą cych wstrzymanie dostaw energii, ustawodawca przewidzia ł jeszcze jedn ą przes ł ank ę , której wykazanie umo ż liwia zastosowanie restrykcji w postaci wstrzymania dostaw energii. Jak wskazano powy ż ej, przedsi ę biorstwo energetyczne mo ż e zainstalowa ć u odbiorcy przedp ł atowy uk ł ad pomiarowo-rozliczeniowy s ł u żą cy do rozlicze ń za energi ę elektryczn ą , je ż eli odbiorca co najmniej dwukrotnie w ci ą gu kolejnych 12 miesi ę cy zwleka ł z zap ł at ą za pobrane paliwo gazowe, energi ę elektryczn ą lub 5 ciep ł o albo ś wiadczone us ł ugi przez okres co najmniej jednego miesi ą ca (art. 6a ust. 1 pkt 1 ustawy – Prawo energetyczne) W pkt. 2 i 3 art. 6a ust. 1 ustawodawca wskaza ł , i ż przedp ł atowy uk ł ad pomiarowo-rozliczeniowy mo ż e by ć zainstalowany równie ż wówczas, gdy odbiorca nie ma tytu ł u prawnego do nieruchomo ś ci, obiektu lub lokalu, do którego jest dostarczana energia elektryczna lub gdy odbiorca u ż ytkuje nieruchomo ść , obiekt lub lokal w sposób uniemo ż liwiaj ą cy cykliczne sprawdzanie stanu uk ł adu pomiarowo-rozliczeniowego. Nawi ą zuj ą c do przywo ł anych powy ż ej zapisów precyzuj ą cych kiedy przedsi ę biorstwo energetyczne mo ż e zainstalowa ć u odbiorcy przedp ł atowy uk ł ad pomiarowo-rozliczeniowy nale ż y wskaza ć , ż e przedsi ę biorstwo energetyczne jest uprawnione – zgodnie z art. 6a ust. 3 ww. ustawy – do wstrzymania dostaw energii w razie braku zgody odbiorcy na zainstalowanie takiego uk ł adu. Spó ł ka ustosunkowuj ą c si ę do zarzutu niegodnego z zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego i dobrymi obyczajami wskazania niewymienionych w art. 6 ust. 3 i 3a oraz art. 6a ust. 3 ustawy – Prawo energetyczne przes ł anek wstrzymania przez przedsi ę biorstwo energetyczne dostaw energii do odbiorcy podnios ł a, co nast ę puje. Spó ł ka wskaza ł a, ż e kwestionowany przez Prezesa Urz ę du zapis odnosi si ę do sytuacji, gdy konsument dwukrotnie w ci ą gu 14 dni kalendarzowych podejmuje celowo dzia ł ania uniemo ż liwiaj ą ce przedstawicielom Spó ł ki dost ę p do sieci i urz ą dze ń (w tym równie ż dost ę pu do uk ł adu pomiarowego w celu przeprowadzenia prac eksploatacyjnych lub dokonania odczytu). W ocenie Spó ł ki, nieprawid ł owa jest przyj ę ta przez Prezesa Urz ę du interpretacja pkt. IX.a. wzorca, zgodnie z któr ą Spó ł ka uprawniona jest do wstrzymania dostaw energii równie ż w sytuacji, gdy odbiorca uniemo ż liwi pracownikom Spó ł ki dokonanie ww. czynno ś ci w sposób przez siebie niezawiniony. Spó ł ka podkre ś li ł a, ż e odbiorca zobowi ą zany jest – stosownie do zapisów § 17 pkt 6 rozporz ą dzenia Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 20 grudnia 2004 r. w sprawie szczegó ł owych warunków przy łą czenia podmiotów do sieci elektroenergetycznych, ruchu i eksploatacji tych sieci (Dz. U. z 2005 r. Nr 2, poz. 6) – umo ż liwi ć upowa ż nionym przedstawicielom przedsi ę biorstwa energetycznego dost ę p do nale żą cych do niego elementów sieci i urz ą dze ń znajduj ą cych si ę na terenie lub w obiekcie odbiorcy, w celu przeprowadzania prac eksploatacyjnych lub usuni ę cia awarii w sieci, lub do uk ł adu pomiarowo-rozliczeniowego. Spó ł ka uzasadni ł a przewidzian ą w pkt. IX.a wzorca sankcj ę w postaci wstrzymania dostaw energii w sytuacji uniemo ż liwienia Spó ł ce dost ę pu do sieci i urz ą dze ń równie ż ci ążą cym na Spó ł ce obowi ą zkiem utrzymania swoich instalacji w nale ż ytym stanie technicznym oraz do natychmiastowego usuni ę cia awarii sieci. Spó ł ka wskaza ł a równie ż , i ż zgodnie z zasad ą wyra ż on ą w art. 58 kodeksu cywilnego, sprzeczny z bezwzgl ę dnie obowi ą zuj ą cymi przepisami prawa zapis umowy jest z mocy prawa niewa ż ny. Tym samym, je ś liby przyj ąć , ż e zapis pkt. IX.1.d wzorca jest niezgodny z Prawem energetycznym, nie znajdzie on – jako bezwzgl ę dnie niewa ż ny – zastosowania w stosunkach z konsumentami, a co za tym idzie – nie dochodzi do naruszenia interesów konsumentów. Niezale ż nie od powy ż szego Spó ł ka podnios ł a, i ż nie zgadza si ę z opini ą Prezesa Urz ę du, zgodnie z któr ą wstrzymanie dostaw energii mo ż e nast ę powa ć wy łą cznie w sytuacjach wskazanych w ustawie – Prawo energetyczne. Ad. III. W pkt. XII.2 „Ogólnych warunków sprzeda ż y…” okre ś lony zosta ł tryb informowania odbiorcy o zmianie wzorca. Zgodnie z ww. postanowieniem, „O zmianach Ogólnych Warunków Umów Dostawca b ę dzie informowa ł Klienta w formie pisemnego zawiadomienia przy najbli ż szej fakturze”. Stosownie natomiast do regulacji zawartej w art. 5 ust. 5 Prawa energetycznego, projekty wprowadzenia zmian w zawartych ju ż umowach – z wyj ą tkiem zmian cen lub 6 stawek op ł at okre ś lonych w zatwierdzonych taryfach – powinny by ć niezw ł ocznie przes ł ane odbiorcy wraz z pisemn ą informacj ą o prawie do wypowiedzenia umowy. Spó ł ka podnios ł a – ustosunkowuj ą c si ę do postawionego zarzutu – i ż zapis art. 5 ust. 5 Prawa energetycznego znajduje zastosowanie, w jej ocenie, wy łą cznie do zmian zapisów umów sprzeda ż y energii a nie zmian uregulowa ń ogólnych warunków umów. Spó ł ka wskaza ł a równie ż , i ż niezale ż nie od przyj ę tej przez Prezesa Urz ę du interpretacji zawartego w Prawie energetycznym poj ę cia umowy, uregulowania zawarte w pkt. XII.2 wzorca „Ogólnych warunków umów…” nie ograniczaj ą praw klienta w zakresie prawa do wypowiedzenia umowy. Spó ł ka podnios ł a równie ż , i ż sformu ł owanie pkt. XII.a. wzorca nie przes ą dza równie ż , ż e Spó ł ka nie realizuje obowi ą zku okre ś lonego w art. 5 ust. 5 ww. ustawy. Spó ł ka podkre ś li ł a, ż e zgodnie z pkt. 1 wzorca „Umowy sprzeda ż y energii elektrycznej i ś wiadczenia us ł ug przesy ł owych” , w zakresie nieuregulowanym umow ą stosuje si ę m.in. przepisy ustawy – Prawo energetyczne oraz rozporz ą dze ń wykonawczych do niej. W toku post ę powania Spó ł ka poinformowa ł a, i ż nadane zosta ł o nowe brzmienie pkt. XII.2 „Ogólnych warunków sprzeda ż y…”. Obecnie zapis ten brzmi: „O zmianach Ogólnych Warunków Dostawca b ę dzie informowa ł Klienta zgodnie z przepisami ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne”. Wzorzec zawieraj ą cy zmieniony zapis zamieszony zosta ł w dniu 14 wrze ś nia 2006 r. na stronach internetowych Spó ł ki i pocz ą wszy od tej daty przedstawiany jest nowym klientom Spó ł ki. Umowy zawarte z odbiorcami w oparciu o zakwestionowany przez Prezesa Urz ę du wzorzec b ę d ą – zgodnie z o ś wiadczeniem Spó ł ki – systematycznie zmieniane. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów zwa ż y ł , co nast ę puje: Zgodnie z art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, „przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów” . Jak wynika z przywo ł anego powy ż ej zapisu, w celu zastosowania normy wyinterpretowanej z tre ś ci 23a ww. ustawy nale ż y wykaza ć , i ż dzia ł ania przedsi ę biorcy spe ł niaj ą c łą cznie trzy przes ł anki: a) s ą bezprawne, b) godz ą w interesy konsumentów c) interesy konsumentów, w które godz ą zakwestionowane dzia ł ania przedsi ę biorcy, maj ą charakter zbiorowy. Bezprawno ść , do której odwo ł uje si ę ustawodawca, oznacza sprzeczno ść z prawem (z przepisami innych ustaw), a tak ż e z zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego oraz z dobrymi obyczajami. Stanowisko takie znajduje oparcie w uzasadnieniu projektu rz ą dowego ustawy nowelizacyjnej, która wprowadzi ł a do ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przepisy reguluj ą ce post ę powanie w sprawach praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów (ustawa z dnia 5 lipca 2002 r. o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, ustawy - Kodeks post ę powania cywilnego i ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji; Dz. U. Nr 129, poz. 1102), zgodnie z którym „ same przepisy art. 23a – 23d nie reguluj ą konstrukcji bezprawno ś ci dzia ł a ń przedsi ę biorcy . Dzia ł ania te mog ą okaza ć si ę bezprawne w razie ustalenia, ż e dosz ł o do naruszenia przepisów innych ustaw, ale tak ż e zasad wspó łż ycia spo ł ecznego i dobrych obyczajów” (druk sejmowy nr 366, s. 20). Przepisy reguluj ą ce post ę powanie w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów w przewa ż aj ą cej mierze maj ą charakter procesowy. Normy materialnoprawne istotne z punktu widzenia wydania decyzji znajduj ą si ę w innych ustawach, poza ustaw ą o ochronie 7 konkurencji i konsumentów. Prezes Urz ę du, wydaj ą c decyzje, o jakiej mowa w art. 23c ustawy, musi zatem zastosowa ć inne ustawy i na podstawie ich przepisów oceni ć , czy dzia ł anie przedsi ę biorcy by ł o bezprawne. Ad. I. Zgodnie z postanowieniami pkt. VII.1.a wzorca „Ogólnych warunków sprzeda ż y…” , „Dostawca mo ż e zainstalowa ć przedp ł atowy uk ł ad pomiarowo-rozliczeniowy, je ż eli Klient co najmniej dwukrotnie w ci ą gu kolejnych 12 miesi ę cy nie uregulowa ł w terminie nale ż no ś ci zwi ą zanych z dostarczaniem energii” . W ocenie Prezesa Urz ę du, przedmioty zapis jest bezprawny, tj. niezgodny z uregulowaniami ustawy – Prawo energetyczne, wskazuj ą cymi sytuacje, kiedy przedsi ę biorstwo energetyczne mo ż e dokonywa ć rozlicze ń za energi ę przy pomocy przedp ł atowych uk ł adów pomiarowo-rozliczeniowych. Nale ż y wskaza ć , i ż co do zasady Spó ł ka rozlicza si ę z odbiorcami w oparciu o wskazania liczników indukcyjnych. Przepis art. 6a ww. ustawy stanowi bowiem, i ż przedsi ę biorstwo energetyczne mo ż e zainstalowa ć przedp ł atowy uk ł ad pomiarowo-rozliczeniowy s ł u żą cy do rozlicze ń za dostarczane paliwa gazowe, energi ę elektryczn ą lub ciep ł o, je ż eli odbiorca: 1) co najmniej dwukrotnie w ci ą gu kolejnych 12 miesi ę cy zwleka ł z zap ł at ą za pobrane paliwo gazowe, energi ę elektryczn ą lub ciep ł o albo ś wiadczone us ł ugi przez okres co najmniej jednego miesi ą ca ; 2) nie ma tytu ł u prawnego do nieruchomo ś ci, obiektu lub lokalu, do którego s ą dostarczane paliwa gazowe, energia elektryczna lub ciep ł o; 3) u ż ytkuje nieruchomo ść , obiekt lub lokal w sposób uniemo ż liwiaj ą cy cykliczne sprawdzanie stanu uk ł adu pomiarowo-rozliczeniowego. Maj ą c na wzgl ę dzie przywo ł ane powy ż ej postanowienia ustawy nie ulega – w ocenie Prezesa Urz ę du – w ą tpliwo ś ci, ż e Spó ł ka formu ł uj ą c VIII.1.a wzorca „Ogólnych warunków sprzeda ż y…” nawi ą zywa ł a do ust. 1 pkt 1 art. 6a Prawa energetycznego. Nale ż y jednak podnie ść , i ż zapis stosowanego przez Spó ł k ę wzorca kszta ł tuje prawa konsumenta w sposób mniej korzystny ni ż uczyni ł to ustawodawca. Zgodnie bowiem z pkt. VIII.1.a „Ogólnych warunków sprzeda ż y…” , Spó ł ka mo ż e zainstalowa ć u odbiorcy przedp ł atowy uk ł ad rozliczeniowy w sytuacji, gdy ten co najmniej dwukrotnie w ci ą gu kolejnych 12 miesi ę cy nie uregulowa ł w terminie nale ż no ś ci za ś wiadczone przez Spó ł k ę us ł ugi. Spó ł ka – odmiennie ni ż uczyni ł to ustawodawca – nie przyj ęł a rozwi ą zania, zgodnie z którym odbiorca musi pozostawa ć w zw ł oce z uregulowaniem nale ż no ś ci przez okres nie krótszy ni ż miesi ą c. Przyj ę te przez Spó ł k ę rozwi ą zanie powoduje, ż e Spó ł ka uprawniona jest zmieni ć dotychczasowo stosowany wzgl ę dem odbiorcy system rozlicze ń w oparciu o wskazania uk ł adu rozliczeniowego i zainstalowa ć uk ł ad przedp ł atowy nawet wówczas, gdy odbiorca pozostaje w zw ł oce z uregulowaniem p ł atno ś ci jeden dzie ń . Nale ż y wskaza ć , i ż zainstalowanie u odbiorcy, który dotychczas rozlicza ł si ę w oparciu o wskazania licznika indukcyjnego, przedp ł atowego uk ł adu pomiarowo-rozliczeniowego poci ą ga za sob ą konieczno ść zmiany wi ążą cej strony umowy. Zgodnie bowiem z art. 5 ust. 2 pkt 1 Prawa energetycznego, umowa sprzeda ż y energii powinna zawiera ć m.in. zapisy okre ś laj ą c sposób prowadzenia rozlicze ń . Zarówno zatem w przypadku, gdy Spó ł ka rozlicza zu ż ycie przez odbiorc ę energii elektrycznej na podstawie wskaza ń liczników indukcyjnych, jak i w przypadku, gdy rozlicza je przy wykorzystaniu przedp ł atowych uk ł adów pomiarowo- rozliczeniowych, sposób prowadzenia rozlicze ń powinien zosta ć dookre ś lony w tre ś ci zawartej z odbiorc ą umowy sprzeda ż y energii. Konieczno ść zmiany dotychczasowej umowy wi ąż e si ę z kolei z konieczno ś ci ą dope ł nienia przez odbiorc ę licznych formalno ś ci. Zwa ż ywszy, i ż przes ł anki uprawniaj ą ce Spó ł k ę do zmiany sytemu rozlicze ń zosta ł y okre ś lone we wzorcu umownym w sposób niezgodny z Prawem energetycznym, nale ż y uzna ć , 8 ż e konieczno ść wprowadzenia do umowy niezb ę dnych zmian i zwi ą zane z tym obowi ą zek dope ł nienia licznych formalno ś ci narusza interesy konsumentów. Nale ż y równie ż mie ć na wzgl ę dzie, i ż w my ś l art. 6 a ust. 3 Prawa energetycznego, je ż eli odbiorca nie wyrazi zgody na zainstalowanie przedp ł atowego uk ł adu rozliczeniowego, Spó ł ka mo ż e rozwi ą za ć umow ę sprzeda ż y a nawet wstrzyma ć dostawy energii. Bior ą c zatem pod uwag ę konieczno ść dope ł nienia licznych formalno ś ci zwi ą zanych ze zmian ą umowy w przypadku zmiany systemu rozlicze ń za energi ę jak równie ż maj ą c na wzgl ę dzie sankcje zwi ą zane z brakiem zgody odbiorcy na zainstalowanie przedp ł atowego uk ł adu pomiarowo-rozliczeniowego, nale ż y – w ocenie Prezesa Urz ę du – uzna ć wprowadzony przez Spó ł k ę zapis, zgodnie z którym Spó ł ka mo ż e zainstalowa ć uk ł ad przedp ł atowy nawet wówczas gdy odbiorca pozostaje w zw ł oce z zap ł at ą nale ż no ś ci zaledwie jeden dzie ń za godz ą cy w interesy konsumentów. Nale ż y tak ż e podkre ś li ć , ż e przywo ł any przez Spó ł k ę w toku post ę powania argument, zgodnie z którym, obecnie nie dochodzi do naruszenia interesów konsumentów poniewa ż przedsi ę biorca, który dotychczas ś wiadczy ł na zlecenie Spó ł ki us ł ugi w zakresie monta ż u uk ł adów przedp ł atowych zosta ł postawiony w stan likwidacji, nie zas ł uguje na uwzgl ę dnienie. Nale ż y bowiem podkre ś li ć , ż e Spó ł ka aktualnie poszukuje przedsi ę biorcy, któremu mog ł aby zleci ć ś wiadczenie przywalonych powy ż ej us ł ug. Tym samym, z chwil ą podpisania stosowanych umów, Spó ł ka powróci do stosowania bezprawnej praktyki. Zatem fakt, ż e chwilowo Spó ł ka nie podejmuje monta ż u uk ł adów przedp ł atowych nie mo ż e wp ł ywa ć na ocen ę niniejszej sprawy. Ad. II. Zgodnie z pkt IX.1.d wzorca „Ogólnych warunków sprzeda ż y…” , „Dostawca ma prawo do wstrzymania dostaw energii w nast ę puj ą cych przypadkach: dwukrotnego w ci ą gu 14 dni kalendarzowych, udokumentowanego uniemo ż liwienia upowa ż nionym przedstawicielom Dostawcy dost ę pu do nale żą cych do niego sieci i urz ą dze ń , w tym równie ż dost ę pu do uk ł adu pomiarowego znajduj ą cego si ę w obiekcie Klienta, w celu przeprowadzenia prac eksploatacyjnych, lub dokonania odczytu” . W ocenie Prezesa Urz ę du, zapis ten jest niezgodny z uregulowaniami ustawy – Prawo energetyczne. Ustawa stanowi bowiem – jak wskazano w poprzedniej cz ęś ci niniejszej decyzji – w art. 6 ust. 3, ż e przedsi ę biorstwo energetyczne mo ż e wstrzyma ć dostarczanie energii elektrycznej je ś li w wyniku przeprowadzonej kontroli stwierdzono, ż e: 1) instalacja znajduj ą ca si ę u odbiorcy stwarza bezpo ś rednie zagro ż enie dla ż ycia, zdrowia albo ś rodowiska; 2) nast ą pi ł nielegalny pobór paliw gazowych, energii elektrycznej lub ciep ł a. Z kolei w my ś l ust. 3a art. 6 ww. ustawy, przedsi ę biorstwo energetyczne mo ż e wstrzyma ć dostarczanie energii w przypadku, gdy odbiorca zwleka z zap ł at ą za pobrane paliwo gazowe, energi ę elektryczn ą lub ciep ł o albo ś wiadczone us ł ugi co najmniej miesi ą c po up ł ywie terminu p ł atno ś ci, pomimo uprzedniego powiadomienia na pi ś mie o zamiarze wypowiedzenia umowy i wyznaczenia dodatkowego, dwutygodniowego terminu do zap ł aty zaleg ł ych i bie żą cych nale ż no ś ci. Jak podniesiono powy ż ej, ustawodawca wprowadzi ł jeszcze jedn ą przes ł ank ę uzasadniaj ą c ą wstrzymanie dostaw energii elektrycznej. Zgodnie z art. 6a ust. 3 Prawa energetycznego, przedsi ę biorstwo energetyczne jest uprawnione do wstrzymania dostaw energii w razie braku zgody odbiorcy na zainstalowanie przedp ł atowego uk ł adu pomiarowo-rozliczeniowego w sytuacji, gdy spe ł nione zosta ł y przes ł anki wskazane w ust. 1 art. 6a ww. ustawy (odbiorca co najmniej dwukrotnie w ci ą gu kolejnych 12 miesi ę cy zwleka ł z zap ł at ą za pobran ą energi ę albo ś wiadczone us ł ugi przez okres co najmniej jednego miesi ą ca, nie ma tytu ł u prawnego do nieruchomo ś ci, obiektu lub lokalu, do którego jest 9 dostarczana energia lub gdy u ż ytkuje nieruchomo ść , obiekt lub lokal w sposób uniemo ż liwiaj ą cy cykliczne sprawdzanie stanu uk ł adu pomiarowo-rozliczeniowego). W ocenie Prezesa Urz ę du, wskazane powy ż ej przypadki nie mog ą by ć traktowane jedynie jako przyk ł adowe wyliczenie przes ł anek, których zaistnienie uprawnia przedsi ę biorstwo energetyczne do wstrzymania dostarczania energii. Stanowisko Prezesa Urz ę du spójne jest z orzecznictwem S ą du Antymonopolowego (obecnie S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów), który w wyroku z dnia 1 marca 2000 r. uzna ł , ż e „ o nieuzasadnionym wstrzymaniu (przerwaniu) przez dostawc ę dostarczania paliwa gazowego mo ż na mówi ć jedynie wówczas, gdy wspomnianemu podmiotowi mo ż na przypisa ć znamiona winy, a w szczególno ś ci gdy nie zasz ł y przewidziane w tym wzgl ę dzie przes ł anki zawarte w obowi ą zuj ą cych przepisach” (sygn. akt XVII Ame 51/99). W toku prowadzonego post ę powania, Spó ł ka nie podzieli ł a przedstawionego powy ż ej pogl ą du, zgodnie z którym ustawa - Prawo energetyczne zawiera zamkni ę ty katalog przes ł anek, których zaistnienie uprawnia przedsi ę biorstwo energetyczne do wstrzymania dostaw energii. Spó ł ka podnios ł a, ż e strony zawieraj ą ce umow ę sprzeda ż y energii kszta ł tuj ą wzajemne prawa i obowi ą zki stosownie do na ł o ż onych na nie w szeroko rozumianym prawie energetycznym obowi ą zków. Ustosunkowuj ą c si ę do postawionego zarzutu Spó ł ka podnios ł a, i ż przyznanie jej mo ż liwo ś ci wstrzymania dostaw energii w przypadku dwukrotnego w ci ą gu 14 dni kalendarzowych uniemo ż liwienia upowa ż nionym przedstawicielom Spó ł ki dost ę pu do sieci i urz ą dze ń , w tym równie ż dost ę pu do uk ł adu pomiarowego znajduj ą cego si ę u odbiorcy, w celu przeprowadzenia prac eksploatacyjnych, lub dokonania odczytu jest ś ci ś le zwi ą zany z ci ążą cym na Spó ł ce obowi ą zkiem utrzymania swoich instalacji w nale ż ytym stanie technicznym oraz do natychmiastowego usuni ę cia powsta ł ych awarii sieci. Prezes Urz ę du nie kwestionuje ani nie kwestionowa ł ci ążą cych na Spó ł ce obowi ą zków wynikaj ą cych z ustawy – Prawo energetyczne. Oczywistym jest bowiem, i ż Spó ł ka – jak ka ż de przedsi ę biorstwo energetyczne zajmuj ą ce si ę przesy ł aniem i dystrybucj ą energii – zobowi ą zane jest utrzymywa ć zdolno ść urz ą dze ń , instalacji i sieci do realizacji zaopatrzenia w te paliwa lub energi ę w sposób ci ą g ł y i niezawodny, przy zachowaniu obowi ą zuj ą cych wymaga ń jako ś ciowych. Z szeroko rozumianego prawa energetycznego wynika tak ż e – czego równie ż nie podwa ż a ł Prezes Urz ę du – na ł o ż ony na odbiorc ę obowi ą zek umo ż liwienia upowa ż nionym przedstawicielom przedsi ę biorstwa energetycznego dost ę pu, wraz z niezb ę dnym sprz ę tem, do nale żą cych do niego elementów sieci i urz ą dze ń znajduj ą cych si ę na terenie lub w obiekcie odbiorcy, w celu przeprowadzania prac eksploatacyjnych lub usuni ę cia awarii w sieci, lub do uk ł adu pomiarowo-rozliczeniowego (§ 17 pkt 6 rozporz ą dzenia Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 20 grudnia 2004 r. w sprawie szczegó ł owych warunków przy łą czenia podmiotów do sieci elektroenergetycznych, ruchu i eksploatacji tych sieci (Dz. U. z 2005 r. Nr 2, poz. 6). Nale ż y jednak podkre ś li ć , i ż z przywo ł anych powy ż ej uregulowa ń nie wynika wcale, ż e sankcj ą za uniemo ż liwienie przedsi ę biorcy dost ę pu do sieci i urz ą dze ń w celu przeprowadzanie ww. czynno ś ci jest wstrzymanie dostaw energii. W ocenie Prezesa Urz ę du, sankcja taka jest sankcj ą zbyt daleko id ą c ą . Wzi ą wszy pod uwag ę powy ż sze a tak ż e przywo ł ane powy ż ej orzeczenie S ą du Antymonopolowego, który podkre ś li ł , ż e wstrzymanie dostaw energii w sytuacji nie wskazanej w przepisach Prawa energetycznego nale ż y uzna ć za nieuzasadnione . W toku prowadzonego post ę powania, Spó ł ka nie podzieli ł a tak ż e stanowiska Prezesa Urz ę du, zgodnie z którym pkt IX.1.d wzorca „Ogólnych warunków sprzeda ż y…” zosta ł tak sformu ł owany, ż e Spó ł ka powo ł uj ą c si ę na niego uprawniona jest do wstrzymania dostaw energii w sytuacji, gdy odbiorca uniemo ż liwi pracownikom Spó ł ki dokonanie ww. czynno ś ci równie ż w sposób przez siebie niezawiniony. W ocenie Spó ł ki – z czym nie zgadza si ę Prezes Urz ę du – u ż yty w pkt. IX.1.d zwrot „uniemo ż liwienie dost ę pu do sieci” wskazuje, ż e chodzi 10 o skutek, który nast ę puje wy łą cznie z woli odbiorcy, w sposób przez odbiorc ę zamierzony. Zdaniem Spó ł ki, zakwestionowany przez Prezesa Urz ę du zapis odnosi si ę do sytuacji, gdy odbiorca podejmuje dzia ł ania maj ą ce na celu utrudnienie pracownikom Spó ł ki dokonanie niezb ę dnych czynno ś ci. W ocenie Prezesa Urz ę du, jest oczywiste, ż e zapis pkt. IX.1.d uprawnia Spó ł k ę do wstrzymania dostawy energii w sytuacji, gdy odbiorca w sposób cho ć by przez siebie niezawiniony uniemo ż liwi ł pracownikom Spó ł ki dost ę pu do sieci i urz ą dze ń . Spó ł ka wskaza ł a równie ż – co przywo ł ane zosta ł o powy ż ej – ż e zgodnie z zasad ą wyra ż on ą w art. 58 kodeksu cywilnego, sprzeczny z bezwzgl ę dnie obowi ą zuj ą cymi przepisami prawa zapis umowy jest niewa ż ny z mocy prawa. Tym samym – jak podkre ś li ł a Spó ł ka – przyjmuj ą c, ż e zapis pkt. IX.1.d wzorca jest niezgodny z Prawem energetycznym, nie znajdzie on jako bezwzgl ę dnie niewa ż ny zastosowania w stosunkach z konsumentami. Wobec powy ż szego, w ocenie Spó ł ki nie mo ż na mówi ć , i ż dosz ł o do naruszenia interesów konsumentów. W ocenie Prezesa Urz ę du, przyj ę ta przez Spó ł k ę argumentacja nie zas ł uguje na uwzgl ę dnienie i przeczy obowi ą zkowi wykazywania przes ł anki bezprawno ś ci w toku post ę powania w sprawie naruszenia zbiorowych interesów konsumentów. Ad. III. Zgodnie z pkt. XII.2 wzorca „Ogólnych warunków sprzeda ż y…” , „O zmianach Ogólnych Warunków Umów Dostawca b ę dzie informowa ł Klienta w formie pisemnego zawiadomienia przy najbli ż szej fakturze” . Tymczasem, zgodnie z uregulowaniami zawartymi w art. 5 ust. 5 ustawy – Prawo energetyczne, projekty wprowadzenia zmian w zawartych umowach, z wyj ą tkiem zmian cen lub stawek op ł at okre ś lonych w zatwierdzonych taryfach, powinny by ć niezw ł ocznie przes ł ane odbiorcy wraz z pisemn ą informacj ą o prawie do wypowiedzenia umowy. W ocenie Prezesa Urz ę du, pod poj ę ciem „projektu umowy” nale ż y rozumie ć wszelkie stosowane przez przedsi ę biorstwo energetyczne wzorce umowne kszta ł tuj ą ce prawa i obowi ą zki stron umowy sprzeda ż y i przesy ł u energii, a wi ę c równie ż projekty zmian wzorca „Ogólnych warunków sprzeda ż y…” . Nale ż y bowiem wskaza ć , i ż tre ść normy maj ą cej wi ą za ć dostawc ę i odbiorc ę energii wyprowadzi ć trzeba z dwóch ź róde ł : „ Umowy sprzeda ż y energii elektrycznej i ś wiadczenia us ł ug przesy ł owych” oraz „Ogólnych warunków sprzeda ż y…” , do których zapisów znajduj ą si ę odes ł ania w umowie sprzeda ż y. Odbiorca energii nie jest wi ę c w stanie ustali ć pe ł nej tre ś ci wi ążą cego go ze Spó ł k ą stosunku zobowi ą zaniowego w oparciu o tre ść samej tylko umowy sprzeda ż y energii. Wobec przywo ł anej powy ż ej argumentacji – w ocenie Prezesa Urz ę du – nie zas ł uguj ą na uwzgl ę dnienie twierdzenia Spó ł ki, zgodnie z którymi regulacja zawarta w art. 5 ust. 5 Prawa energetycznego ma zastosowanie wy łą cznie do procedury wprowadzania zmian do umowy sprzeda ż y a nie wzorca ogólnych warunków umownych. Kwestionowane dzia ł anie Spó ł ki godzi w interesy konsumentów b ę d ą cych odbiorcami energii elektrycznej dostarczanej przez to przedsi ę biorstwo. Praktyka Spó ł ki, polegaj ą ca na naruszeniu obowi ą zku niezw ł ocznego przes ł ania odbiorcy projektu wprowadzania do tre ś ci zawartej z nim umowy zmian oraz naruszenie obowi ą zku przes ł ania odbiorcy wraz z projektem informacji o prawie do wypowiedzenia umowy, narusza interesy odbiorcy. Po pierwsze, godzi ona w prawo strony umowy, w tym wypadku konsumenta, do informacji odno ś nie tre ś ci wi ążą cej go z przedsi ę biorca umowy, a po drugie – pozbawia odbiorc ę zagwarantowanego mu w art. 5 ust. 5 Prawa energetycznego prawa wypowiedzenia umowy. W toku prowadzonego post ę powania Spó ł ka podnios ł a tak ż e, i ż brak zapisów we wzorcu umownym dotycz ą cych przys ł uguj ą cego odbiorcy prawa do wypowiedzenia umowy (je ż eli nie zaakceptuje on projektu wprowadzania zmian do umowy) nie oznacza, ż e odbiorcy takie prawo nie przys ł uguje. Ponadto, Spó ł ka podkre ś li ł a, ż e zgodnie z pkt. 1 11 wzorca „Umowy sprzeda ż y energii elektrycznej i ś wiadczenia us ł ug przesy ł owych” , w zakresie nieuregulowanym umow ą stosuje si ę m.in. przepisy ustawy – Prawo energetyczne oraz rozporz ą dze ń wykonawczych do niej. W ocenie Prezesa Urz ę du, nie sposób podzieli ć przywo ł anej powy ż ej argumentacji Spó ł ki. Ustawodawca na ł o ż y ł bowiem na przedsi ę biorstwo energetyczne obowi ą zek przes ł ania odbiorcy wraz z projektem zmiany wzorca informacji o prawie do wypowiedzenia umowy. Ponadto, do czego Spó ł ka nie odnios ł a si ę w toku prowadzonego post ę powania, przedsi ę biorstwo energetyczne zobowi ą zane jest do niezw ł ocznego przes ł ania odbiorcy projektu wprowadzania zmian, a nie zawiadomienia odbiorcy (wraz z faktur ą ) o tym, ż e wzorzec zosta ł zmieniony. Maj ą c na wzgl ę dzie, i ż konsument mo ż e by ć rozliczany za zu ż yt ą energi ę w kilkumiesi ę cznym okresie rozliczeniowym (zale ż nie od grupy taryfowej, do której zosta ł zakwalifikowany), informacj ę o zmienionym wzorcu mo ż e otrzyma ć nawet kilka miesi ę cy po jego zmianie. U ż yty bowiem we wzorcu zwrot „przy pierwszej fakturze” mo ż e bowiem odnosi ć si ę tak do faktury rozliczeniowej jak i faktury wystawionej na podstawie prognozowanego zu ż ycia energii przez odbiorc ę . W takiej sytuacji, konsument mo ż e przed bardzo d ł ugi okres nie by ć poinformowany o zakresie praw i obowi ą zków, tak swoich jak i drugiej strony umowy. Dla stwierdzenia przez Prezesa Urz ę du stosowania przez przedsi ę biorc ę praktyki, okre ś lonej w art. 23a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów konieczne jest tak ż e wykazanie, ż e w wyniku jej stosowania przez przedsi ę biorc ę naruszony zosta ł zbiorowy interes konsumentów. Zbiorowy interes konsumentów oznacza interes dotycz ą cy ogó ł u, a naruszenie tego interesu mo ż e mie ć miejsce, gdy skutkami dzia ł a ń sprzecznych z ustaw ą o ochronie konkurencji i konsumentów dotkni ę ty jest szerszy kr ą g uczestników rynku – konsumentów. Do naruszenia zbiorowych interesów konsumentów konieczne jest, by dzia ł anie przedsi ę biorcy zosta ł o skierowane nie do konkretnego adresata, lecz do adresata, którego nie da si ę z góry oznaczy ć indywidualnie. Wobec tego dzia ł anie to jest w stanie wywo ł a ć niekorzystne nast ę pstwa w odniesieniu do ka ż dego z konsumentów (a nie jedynie wobec okre ś lonego konsumenta) i zagra ż a ono, przynajmniej potencjalnie, interesom ka ż dego z cz ł onków zbiorowo ś ci konsumentów. Zgodnie ze stanowiskiem wyra ż onym w doktrynie, gdy post ę powaniem okre ś lonego przedsi ę biorcy mo ż e by ć dotkni ę ty potencjalny konsument w analogicznych okoliczno ś ciach, to wówczas mamy do czynienia z naruszeniem zbiorowych interesów konsumentów, chocia ż by faktycznie naruszono interes jednego tylko konsumenta [C. Banasi ń ski, I. Weso ł owska, Ochrona zbiorowych interesów konsumentów , (w:) Standardy wspólnotowe w polskim prawie ochrony konsumenta , pod red. C. Banasi ń skiego, Warszawa 2004, s. 283]. Zaistnienie przes ł anki naruszenia zbiorowego interesu konsumentów nie jest bezpo ś rednio uzale ż nione od liczby konsumentów, których interesy na skutek dzia ł ania przedsi ę biorcy zosta ł y naruszone. Jak wskazuje art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów wyra ż a si ę w zagro ż eniu, chocia ż by potencjalnym, interesów nieoznaczonej z góry liczby konsumentów, którzy b ę d ą c kontrahentami przedsi ę biorcy lub pozostaj ą c w kr ę gu osób, do których dzia ł anie przedsi ę biorcy mo ż e zosta ć skierowane, ponosz ą negatywne konsekwencje tych dzia ł a ń . W niniejszej sprawie, w odniesieniu do wszystkich sformu ł owanych zarzutów, istnieje to ż samo ść po stronie podmiotowej – dotycz ą one tego samego przedsi ę biorcy, którego dzia ł anie dotyka tego samego kr ę gu konsumentów. Oczywistym jest, ż e zakwestionowane przez Prezesa Urz ę du dzia ł ania Spó ł ki naruszaj ą interesy nieograniczonej liczby konsumentów, których nie sposób zindywidualizowa ć . Dzia ł anie Spó ł ki mog ł o bowiem wywo ł a ć negatywne skutki w sferze interesów wszystkich odbiorców, obecnych i przysz ł ych, 12 na rzecz których Spó ł ka ś wiadczy us ł ugi dostarczania energii elektrycznej w oparciu o wzorzec „ Ogólnych warunków sprzeda ż y…” . Tym samym, Prezes Urz ę du skutecznie wykaza ł , ż e interes konsumentów naruszony opisanym w niniejszej decyzji dzia ł aniem przedsi ę biorcy ma charakter zbiorowy. Rozstrzygaj ą c niniejsze post ę powanie Prezes UOKiK wzi ął pod uwag ę , i ż stosownie do uregulowa ń zawartych w art. 23e ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, nie wydaje si ę decyzji o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i nakazuj ą cej zaniechanie jej stosowania, je ż eli przedsi ę biorca zaprzesta ł stosowania praktyki. Odnosz ą c si ę w sposób szczególny do charakteru decyzji Prezesa Urz ę du wydawanych na podstawie art. 23e ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, nale ż y wyja ś ni ć , i ż przedmiotowa decyzja wydawana jest w przypadku, gdy zachowanie przedsi ę biorcy nie narusza ju ż w dacie orzekania przepisu art. 23a ww. ustawy. Stosownie do art. 23e ust. 3 ww. ustawy, ci ęż ar udowodnienia okoliczno ś ci, o których mowa w ust. 1 (a wi ę c sytuacji, w której przedsi ę biorca zaprzesta ł stosowania praktyki, o której mowa w art. 23a ww. ustawy) spoczywa na przedsi ę biorcy. Zatem, stosownie do powo ł anego przepisu, to przedsi ę biorca obarczony jest ci ęż arem udowodnienia okoliczno ś ci, i ż jego zachowanie przesta ł o narusza ć zakazy praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, a wi ę c uzasadniaj ą cych wydanie decyzji na podstawie art. 23e w miejsce art. 23c ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Jak wskazano powy ż ej, Spó ł ka ustosunkowuj ą c si ę zarzutu sprzecznego z art. 6a ust. 1 pkt 1 Prawa energetycznego uregulowania kwestii dotycz ą cej instalowania u odbiorcy przedp ł atowych uk ł adów pomiarowo-rozliczeniowych (pkt I niniejszej decyzji) podnios ł a, ż e sformu ł owanie pkt. VIII.1.a wzorca „Ogólnych warunków sprzeda ż y…” jest wynikiem omy ł ki. W toku prowadzonego post ę powania Spó ł ka poinformowa ł a, ż e zakwestionowany prze Prezesa Urz ę du zapis zosta ł zmieniony i nadane mu zosta ł o nowe, nast ę puj ą ce brzmienie: „Dostawca mo ż e zainstalowa ć przedp ł atowy uk ł ad pomiarowo-rozliczeniowy, je ż eli Klient: co najmniej dwukrotnie w ci ą gu kolejnych 12 miesi ę cy zwleka ł z zap ł at ą nale ż no ś ci zwi ą zanych z dostarczaniem energii przez okres co najmniej jednego miesi ą ca” . Spó ł ka odnosz ą c si ę do praktyki, o której mowa w pkt. III niniejszej decyzji poinformowa ł a, i ż zmieniony zosta ł zakwestionowany przez Prezesa Urz ę du pkt XII.2 wzorca „Ogólnych warunków sprzeda ż y…” . Nadane mu zosta ł o nast ę puj ą ce brzmienie: „O zmianach Ogólnych Warunków Dostawca b ę dzie informowa ł Klienta zgodnie z przepisami ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne” . Wzorzec zawieraj ą cy zmienione postanowienia przedstawiany jest nowym klientom Spó ł ki od dnia 14 wrze ś nia 2006 r. W tym samym dniu wzorzec w nowym brzmieniu zosta ł umieszczony na stronach internetowych Spó ł ki. Spó ł ka o ś wiadczy ł a równie ż , ż e umowy zawarte z konsumentami w oparciu o poprzednio obowi ą zuj ą cy wzorzec b ę d ą sukcesywnie zmieniane. W ocenie Spó ł ki, wprowadzone zmiany powoduj ą , ż e wzorzec „Ogólnych warunków sprzeda ż y…” zosta ł dostosowany do wymogów ustawy – Prawo energetyczne. Odnosz ą c si ę do powy ż szego, w ocenie Prezesa Urz ę du, nie mo ż na uzna ć , i ż zarzucane Spó ł ce praktyki zosta ł y zaniechane wraz z wprowadzonymi do wzorca zmianami. Przes ł ank ą konieczn ą do wykazania celem stwierdzenia zaniechania stosowania zarzucanych Spó ł ce praktyk jest – oprócz dokonania niezb ę dnych zmian we wzorcu i opracowania nowego wzorca – tak ż e zako ń czenie procedury aneksowania umów, które zosta ł y zawarte z odbiorcami w oparciu o poprzednio obowi ą zuj ą cy wzorzec. Dopiero wówczas mo ż e uzna ć , ż e umowy, jakie łą cz ą Spó ł k ę z konsumentami s ą spójne z obowi ą zuj ą cym prawem. Zadeklarowanie przez przedsi ę biorc ę sukcesywnego wprowadzania do umów zawartych przed dniem 14 wrze ś nia 2006 r. zmian mo ż e co najwy ż ej ś wiadczy ć o przejawieniu zamiaru zaniechania praktyki. Istotne w sprawie jest jednak to, czy faktycznie 13 wszystkie umowy zosta ł y dostosowane do obowi ą zuj ą cego prawa. W ocenie Prezesa Urz ę du, nawet sam fakt up ł yni ę cia zadeklarowanego przez przedsi ę biorc ę terminu do dokonania niezb ę dnych zmian nie móg ł by by ć uznany za dostateczne potwierdzenie zaniechania stosowania praktyki. Celem zastosowania normy wyinterpretowanej z art. 23e ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest bowiem faktyczne zaniechanie przez przedsi ę biorc ę stosowania zarzucanej mu praktyki naruszaj ą cej interesy konsumentów; zaniechanie w stosunku do wszystkich konsumentów, których interesy zosta ł y lub mog ł y zosta ć naruszone niezgodnym z prawem dzia ł aniem przedsi ę biorcy. Podsumowuj ą c, w ocenie Prezesa Urz ę du, nie mo ż na uzna ć , i ż podj ę te przez Spó ł k ę dzia ł ania stanowi ą dostateczn ą podstaw ę do stwierdzenia zaniechania stosowania praktyk, o których mowa w pkt. I i III niniejszej decyzji. Wobec powy ż szego, orzeka si ę jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 131 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury w Warszawie. Otrzymuje: Pan Przemys ł aw Ka ł ek Pe ł nomocnik RWE STOEN S.A. z siedzib ą w Warszawie ul. Wybrze ż e Ko ś ciuszkowskie 41 00-347 Warszawa 14