RPZ-6/2006

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA UOKiK W POZNANIU ul. Zielona 8, 61-851 Pozna ń Tel. (0-61) 852-15-17, 852-77-50, Fax. (0-61) 851-86-44 E-mail: poznan@uokik.gov.pl Pozna ń , dnia 9 marca 2006 roku RPZ – 61/17/05/BL/ DECYZJA Nr RPZ 6 / 2006 Na podstawie art. 23d w zwi ą zku z art. 23a ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r . o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jednolity - Dz. U. z 2005r. Nr 244, poz. 2080) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 ww. ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. 2002 Nr 18 poz. 172 ze zm.) po przeprowadzeniu, na wniosek Miejskiego Rzecznika Konsumentów w Lesznie, post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów – w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: uznaje si ę , ż e dzia ł ania Roberta Danielczaka oraz Joanny Sprogis - wspólników spó ł ki cywilnej DISTANCE w Poznaniu, polegaj ą ce na stosowaniu w zg ł oszeniu reklamacyjnym postanowienia o tre ś ci: „Klient proszony jest o zg ł oszenie si ę do sklepu w ci ą gu 14 dni od zg ł oszenia reklamacji celem uzyskania informacji o sposobie jej rozpatrzenia”, nie stanowi ą praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów , o której mowa w art. 23a ust. 2 ww. ustawy. U Z A S A D N I E N I E W dniu 22 sierpnia 2005 r. do Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura w Poznaniu wp ł yn ął wniosek Miejskiego Rzecznika Konsumentów w Lesznie (zwanego dalej wnioskodawc ą ) o wszcz ę cie post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, stosowanych przez Roberta Danielczaka oraz Joann ę Sprogis – wspólników spó ł ki cywilnej DISTANCE w Poznaniu. Przedmiotowa praktyka, wed ł ug wnioskodawcy, polega na stosowaniu we wzorcu zg ł oszenia reklamacyjnego postanowienia o tre ś ci: „Klient proszony jest o zg ł oszenie si ę do sklepu w ci ą gu 14 dni od zg ł oszenia reklamacji celem uzyskania informacji o sposobie jej rozpatrzenia”. Zdaniem wnioskodawcy zapis ten zosta ł wprowadzony do wzorca w celu unikni ę cia przez wspólników ww. spó ł ki skutków wynikaj ą cych z przepisu art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2002 roku o szczególnych warunkach sprzeda ż y konsumenckiej oraz o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz.U. Nr 141, poz. 1176 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem je ż eli sprzedawca, który otrzyma ł od kupuj ą cego żą danie doprowadzenia towaru konsumpcyjnego niezgodnego z umow ą do stanu zgodnego z umow ą poprzez nieodp ł atn ą napraw ę albo wymian ę na nowy, nie ustosunkowa ł si ę do tego żą dania w terminie 14 dni, uwa ż a si ę , ż e uzna ł takie żą danie za uzasadnione. Wnioskodawca podkre ś li ł tak ż e, ż e „przyj ę cie jako wi ążą cy strony umowy sprzeda ż y konsumenckiej, obowi ą zku uzyskania informacji przez kupuj ą cego o sposobie rozpatrzenia reklamacji, automatycznie zdejmuje obowi ą zek informowania ze sprzedawcy”. Zdaniem wnioskodawcy „je ż eli kupuj ą cy zaniedba ł by obowi ą zku informowania si ę , nie b ę dzie móg ł pó ź niej powo ł a ć si ę skutecznie na domniemanie uzasadnionego roszczenia” (karta 2 akt adm. RPZ - 61/17/05/BL/). W zwi ą zku z ww. wnioskiem, w dniu 31 sierpnia 2005 roku, na podstawie art. 85 ust. 2 w zw. z art. 100b ust.1 i art. 43 ust.2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wszcz ę te zosta ł o post ę powanie wyja ś niaj ą ce. Celem tego post ę powania by ł o uzyskanie dodatkowych informacji niezb ę dnych do rozstrzygni ę cia o wszcz ę ciu lub odmowie wszcz ę cia post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Informacje uzyskane dodatkowo w toku tego post ę powania da ł y podstaw ę do wszcz ę cia w dniu 27 pa ź dziernika 2005 roku – na wniosek Miejskiego Rzecznika Konsumentów w Lesznie – post ę powania w sprawach praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, polegaj ą cych na stosowaniu przez Roberta Danielczaka oraz Joann ę Sprogis – wspólników spó ł ki cywilnej DISTANCE w Poznaniu, w zg ł oszeniu reklamacyjnym, postanowienia o tre ś ci: „Klient proszony jest o zg ł oszenie si ę do sklepu w ci ą gu 14 dni od zg ł oszenia reklamacji celem uzyskania informacji o sposobie jej rozpatrzenia”. Praktyka ta, zdaniem wnioskodawcy, narusza przepis art. 23a ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów . W toku post ę powania Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów ustali ł co nast ę puje: Robert Danielczak oraz Joanna Sprogis prowadz ą dzia ł alno ść gospodarcz ą w formie spó ł ki cywilnej pod nazw ą DISTANCE od lutego 2003 roku. Przedmiotem prowadzonej przez nich wspólnie dzia ł alno ś ci gospodarczej jest mi ę dzy innymi: sprzeda ż hurtowa odzie ż y i obuwia, sprzeda ż detaliczna artyku ł ów sportowych, odzie ż y oraz wyrobów w ł ókienniczych (karty 20 i 21 akt adm. RPZ – 61/17/05/BL/). Sprzeda ż prowadz ą poprzez niewielk ą sie ć sklepów, z których jeden znajduje si ę w Lesznie przy ulicy S ł owia ń skiej 30. Przedsi ę biorcy – strony post ę powania – odbieraj ą c od konsumenta reklamacj ę zakupionego u nich towaru konsumpcyjnego (zg ł oszenie roszczenia o wymian ę b ą d ź napraw ę ) pos ł uguj ą si ę specyficznym formularzem reklamacyjnym. Takim formularzem pos ł u ż ono si ę tak ż e w dniu 19 kwietnia 2005 roku przy sk ł adaniu przez jednego z konsumentów reklamacji dotycz ą cej zakupionego w sklepie w Lesznie obuwia. Jeden z punktów ww. zg ł oszenia reklamacyjnego z dnia 19 kwietnia 2005 roku w punkcie 11 stanowi ł , ż e „klient proszony jest o zg ł oszenie si ę do sklepu w ci ą gu 14 dni od z ł o ż enia reklamacji celem uzyskania informacji o sposobie jej rozpatrzenia”. Z tre ś ci ą ww. zg ł oszenia reklamacyjnego zapozna ł si ę wnioskodawca w toku rozpoznawania z ł o ż onej u niego konsumenckiej skargi. Uzna ł on, i ż cytowany powy ż ej pkt 11 zg ł oszenia narusza zbiorowe interesy konsumentów. Dlatego te ż wezwa ł przedsi ę biorców do zaniechania stosowania tej praktyki. W odpowiedzi uzyska ł informacj ę , i ż zg ł oszenie reklamacyjne, którym pos ł uguj ą si ę Robert Danielczak oraz Joanna Sprogis, prowadz ą cy wspólnie dzia ł alno ść gospodarcz ą w formie spó ł ki cywilnej, jest „ogólnodost ę pnym wzorem udost ę pnianym przez Federacj ę Konsumentów” (karta 13 akt adm. 61/17/05/BL/). 2 W toku post ę powania wyja ś niaj ą cego, odpowiadaj ą c na wezwanie Prezesa Urz ę du, ww. przedsi ę biorcy – strony post ę powania – wskazali, i ż w ustawowym terminie 14 dni zawiadamiaj ą konsumenta o sposobie za ł atwienia reklamacji, wtedy gdy pozostawi on swój numer telefonu albo adres. W sytuacji, w której konsument odmawia pozostawienia numeru telefonu albo adresu, jednym sposobem aby dowiedzia ł si ę o sposobie za ł atwienia reklamacji jest jego osobista wizyta w sklepie. Przedsi ę biorcy wskazali wi ę c, i ż wyra ż enie zawarte w pkt 11 zg ł oszenia traktowali jako informacj ę skierowan ą do klientów, którzy przy sk ł adaniu reklamacji odmówili pozostawienia danych umo ż liwiaj ą cych z nimi kontakt. Jednocze ś nie strony podkre ś li ł y, i ż nie by ł o takiego przypadku, w którym nieuwzgl ę dniono reklamacji z powodu niezg ł oszenia si ę konsumenta w terminie 14 dni od z ł o ż enia reklamacji tzn. z powodu niezrealizowania przez niego pro ś by zawartej w pkt. 11 zg ł oszenia. Przedsi ę biorcy wskazali tak ż e, ż e formularz zg ł oszenia zawieraj ą cy kwestionowane postanowienie zosta ł opracowany na podstawie formularza, który otrzymali w Federacji Konsumentów i stosuj ą go od 2003 r. (karty 18 – 19 akt adm. RPZ – 61/17/05/BL/). W odpowiedzi na zawiadomienie o wszcz ę ciu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, Robert Danielczak oraz Joanna Sprogis wskazali, i ż wzór zg ł oszenia reklamacji, zawieraj ą cy kwestionowany zapis, stosowany by ł do ko ń ca 2004 roku. Jednocze ś nie podkre ś lono, ż e wi ę kszo ść konsumentów nie pozostawia danych dotycz ą cych numeru telefonu b ą d ź adresu. Dlatego te ż tacy konsumenci nie daj ą sprzedawcy mo ż liwo ś ci poinformowania o sposobie rozpatrzenia reklamacji i musz ą w tym celu pojawi ć si ę osobi ś cie w sklepie. Najcz ęś ciej strony post ę powania pozostawiaj ą konsumentowi swój numer telefonu, a konsument dzwoni ą c do sklepu, przed up ł ywem ustawowego terminu 14 dni, dowiaduje si ę o sposobie rozpatrzenia z ł o ż onej przez siebie reklamacji (karta 36 akt adm. RPZ – 61/17/05/BL/). Strony wyja ś ni ł y tak ż e, ż e przyj ę cie w dniu 19 kwietnia 2005 roku reklamacji na druku zawieraj ą cym kwestionowany zapis nast ą pi ł o w wyniku b łę du pracownika sklepu, który omy ł kowo pos ł u ż y ł si ę nieaktualnym ju ż wzorem zg ł oszenia (stosowanym do ko ń ca 2004 r.). Wzory zg ł osze ń reklamacyjnych przechowywane s ą w pami ę ci komputerów i zdaniem ww. przedsi ę biorców pracownik sklepu najprawdopodobniej wydrukowa ł nieaktualny formularz zg ł oszenia reklamacyjnego. Pos ł u ż enie si ę przez pracownika sklepu nieaktualnym wzorem zg ł oszenia mog ł o by ć tak ż e, zdaniem przedsi ę biorców, spowodowane awari ą komputera w sklepie b ą d ź systemu operacyjnego i co za tym idzie brakiem mo ż liwo ś ci wydrukowania aktualnego formularza zg ł oszenia reklamacji. Obecnie tj. od pocz ą tku 2005 r. stosowany jest nowy formularz, pobrany tak ż e od Federacji Konsumentów, który nie zawiera kwestionowanego postanowienia. Przedsi ę biorcy podkre ś lili tak ż e, ż e nie dzia ł ali z zamiarem naruszenia interesów konsumentów (karta 36 akt adm. RPZ – 61/17/05/BL/). Oceniaj ą c przedstawiony stan faktyczny Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów zwa ż y ł , co nast ę puje: Zgodnie z art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Stwierdzenie istnienia przedmiotowej praktyki wymaga spe ł nienia łą cznie dwóch przes ł anek: bezprawno ś ci dzia ł ania i naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. „Zbiorowe interesy konsumentów” to prawa nieograniczonej liczby konsumentów. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma interesów indywidualnych. 3 Przepis art. 23a ust. 2 ww. ustawy zawiera otwarty katalog przyk ł adowych praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Katalog ten odnosi si ę tak ż e do przys ł uguj ą cego konsumentowi prawa do informacji. Zdaniem Prezesa Urz ę du okre ś lony przez wnioskodawc ę we wniosku zarzut naruszenia przepisu art. 23a ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uzna ć nale ż y za pozbawiony podstaw. Przede wszystkim interpretacja sformu ł owania zawartego w pkt. 11 zg ł oszenia reklamacyjnego stanowi ą cego, ż e „klient proszony jest o zg ł oszenie si ę do sklepu w ci ą gu 14 dni od z ł o ż enia reklamacji celem uzyskania informacji o sposobie jej rozpatrzenia” mo ż e nastr ę cza ć szereg w ą tpliwo ś ci. Nie sposób bowiem wykluczy ć , ż e w pewnych okoliczno ś ciach taka „pro ś ba” mog ł aby by ć odczytana jako zobowi ą zanie konsumenta do okre ś lonego zachowania, tyle tylko, ż e wyra ż one w grzeczno ś ciowej formie. Niemniej jednak z okoliczno ś ci sprawy b ę d ą cej przedmiotem niniejszego rozstrzygni ę cia w ż aden sposób nie wynika aby u ż yte w zg ł oszeniu reklamacyjnym sformu ł owanie mia ł o na celu uchylenie skutku nieustosunkowania si ę sprzedawcy do żą dania konsumenta, okre ś lonego w art. 8 ust. 3 ustawy o szczególnych warunkach sprzeda ż y konsumenckiej (…) . W ocenie Prezesa Urz ę du niespe ł nienie przez konsumenta zawartej w zg ł oszeniu reklamacyjnym pro ś by i jednocze ś nie brak o ś wiadczenia sprzedawcy w terminie 14 dni od otrzymania żą dania kupuj ą cego skutkuje przyj ę ciem za ł o ż enia, ż e uzna ł on żą danie kupuj ą cego za uzasadnione. Wynika to wprost z przepisów ustawy o szczególnych warunkach sprzeda ż y konsumenckiej (…), w my ś l których milczenie sprzedawcy interpretuje si ę jako zgod ę na kierowane do niego żą dania kupuj ą cego. Nie ma ju ż znaczenia czy roszczenia kupuj ą cego by ł y uzasadnione czy nie. Nie ma tak ż e znaczenia przyczyna nieudzielania odpowiedzi w ww. terminie. Po bezskutecznym up ł ywie 14 – dniowego terminu sprzedawca nie mo ż e wi ę c skutecznie kwestionowa ć swojej odpowiedzialno ś ci. Dochodzi do prekluzji zarzutu braku odpowiedzialno ś ci sprzedawcy za zg ł oszon ą mu niezgodno ść towaru z umow ą 1 . Niezale ż nie od powy ż szego najistotniejsze znaczenie dla oceny przedmiotowej sprawy ma fakt, ż e zastosowanie zg ł oszenia reklamacyjnego zawieraj ą cego kwestionowane postanowienie, czemu Prezes Urz ę du da ł wiar ę , mia ł o charakter jedynie incydentalny i nie by ł o sta łą praktyk ą oraz ż e nast ą pi ł o na skutek b łę du pracownika sklepu w Lesznie. Przyj ę cie reklamacji na druku zg ł oszenia zawieraj ą cego kwestionowane postanowienie mia ł o miejsce w dniu 19 kwietnia 2005 r. podczas gdy tym czasie (od pocz ą tku 2005 r.) stosowano ju ż nowy wzór zg ł oszenia pobrany z Federacji Konsumentów. Ponadto, w ocenie Prezesa Urz ę du, Robert Danielczak oraz Joanna Sprogis nie dzia ł ali z zamiarem naruszenia zbiorowych interesów konsumentów. Powy ż ej wskazani przedsi ę biorcy stosowali bowiem formularze zg ł oszenia reklamacyjnego wzorowane na formularzach otrzymanych od Federacji Konsumentów b ą d ź formularze, które otrzymywali od Federacji. Nie by ł o ich celem, w ocenie Prezesa Urz ę du, udzielanie konsumentom, poprzez postanowienia zg ł oszenia reklamacyjnego, nierzetelnej, nieprawdziwej i niepe ł nej informacji o ich prawach i obowi ą zkach. Zapis zawarty w pkt. 11 zg ł oszenia reklamacyjnego, stosowanego do ko ń ca 2004 r., faktycznie dotyczy ł tylko tych konsumentów, którzy nie pozostawili danych w postaci numeru telefonu lub adresu, uniemo ż liwiaj ą c tym samym 1 B. Gnela, glosa do wyroku S ą du Najwy ż szego z 10.1.2002 r., II CKN 564/99, OSP 2002, Nr 11, poz. 144, s. 569, cyt. za J. Pisuli ń ski [w:] System Prawa Prywatnego, Prawo zobowi ą za ń – cz ęść szczegó ł owa, Tom 7, 2 wydanie, redaktor J. Rajski, Wydawnictwo C.H. Beck, Instytut Nauk Prawnych PAN, Warszawa 2004, s. 194. 4 realizacj ę ustawowych obowi ą zków sprzedawcy. W sytuacji, gdy konsument pozostawia dane umo ż liwiaj ą ce powiadomienie go o sposobie rozpatrzenia reklamacji, jest on zgodnie z prawem, w ustawowym terminie, o tym powiadamiany, czemu Prezes Urz ę du tak ż e da ł wiar ę . Z ca łą pewno ś ci ą inaczej nale ż a ł oby oceni ć dzia ł anie Roberta Danielczaka i Joanny Sprogis gdyby odmawiali uwzgl ę dnienia reklamacji zgodnie z żą daniem konsumenta, z powo ł aniem si ę na zapis zg ł oszenia reklamacyjnego (pkt 11), w przypadku, gdy ten nie stawi ł si ę w sklepie w terminie 14 dni, a sprzedawca nie ustosunkowa ł si ę w tym terminie do jego żą dania. Wyja ś nienia ww. przedsi ę biorców, którym Prezes Urz ę du da ł wiar ę , wskazuj ą ce, ż e nie by ł o takich przypadków, nie daj ą jednak podstaw do takiej oceny. Maj ą c powy ż sze na uwadze, nie sposób, zdaniem Prezesa Urz ę du, przypisa ć dzia ł aniom Roberta Danielczaka oraz Joanny Sprogis - wspólników spó ł ki cywilnej DISTANCE, polegaj ą cych na zastosowaniu w zg ł oszeniu reklamacyjnym postanowienia stanowi ą cego, i ż „klient proszony jest o zg ł oszenie si ę do sklepu w ci ą gu 14 dni od zg ł oszenia reklamacji celem uzyskania informacji o sposobie jej rozpatrzenia” cech bezprawno ś ci. Skoro nie zi ś ci ł a si ę pierwsza z przes ł anek wymienionych w art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , jak ą jest bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy, bezprzedmiotowa sta ł a si ę analiza, czy zachodzi w niniejszej sprawie druga z przes ł anek, tj. naruszenie zbiorowych interesów konsumentów. Wobec powy ż szego orzeczono, jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 Kodeksu post ę powania cywilnego – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Poznaniu. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Poznaniu Edward Stawicki Otrzymuje : 1. Miejski Rzecznik Konsumentów w Lesznie, ul. Karasia 15, 64-100 Leszno, 2. R. Danielczak, DISTANCE s. c. R. Danielczak, J. Sprogis, ul. Pó ł wiejska 33, 61 – 886 Pozna ń 3. J. Sprogis, DISTANCE s. c. R. Danielczak, J. Sprogis, ul. Pó ł wiejska 33, 61 – 886 Pozna ń , 4. aa. 5