RPZ-5/2006

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA UOKiK W POZNANIU ul. Zielona 8, 61-851 Pozna ń Tel. (0-61) 852-15-17, 852-77-50, Fax (0-61) 851-86-44 E-mail: poznan@uokik.gov.pl RPZ- 61/23/05/KO/ Pozna ń , dnia 6 marca 2006 r. DECYZJA Nr RPZ 5/2006 Na podstawie art. 23 c ust. 1 w zwi ą zku z art. 23 a ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r . o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jednolity - Dz. U. z 2005 r., nr 244, poz. 2080) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. nr 18 poz. 172 ze zm.) po przeprowadzeniu z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznaje si ę , dzia ł ania DROP S.A. z siedziba w Ostrowie Wielkopolskim, za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą c ą na wprowadzaj ą cym w b łą d oznakowaniu produktu o nazwie „Pasztet z indyka”, co wyczerpuje znamiona czynu nieuczciwej konkurencji z art. 10 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (tj. Dz. U. z 2003 r. nr 153, poz. 1503 ze zm.) oraz narusza art. 6 ust. 5 ustawy z dnia 11 maja 2000 r. o jako ś ci handlowej artyku ł ów rolno – spo ż ywczych (Dz. U. z 2000 r., nr 5 poz. 44, ze zm.) i jednocze ś nie mo ż e wprowadza ć konsumentów w b łą d co do istotnych cech produktu i nakazuje si ę zaniechania jej stosowania. Uzasadnienie W dniu 12 grudnia 2005 r. Departament Polityki Konsumenckiej Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przekaza ł Delegaturze Urz ę du w Poznaniu materia ł y G ł ównego Inspektoratu Inspekcji Handlowej, z których wynika, i ż spó ł ka DROP S.A. z siedzib ą w Ostrowie Wielkopolskim (dalej: DROP lub Spó ł ka) wprowadza do obrotu produkt o nazwie „pasztet z indyka”, którego w ł a ś ciwo ś ci nie odpowiadaj ą deklaracjom producenta zawartym na opakowaniu. Do materia ł ów do łą czone zosta ł o upowa ż nienie Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: Prezes Urz ę du) do wszcz ę cia i prowadzenia post ę powania w zwi ą zku z podejrzeniem stosowania przez DROP praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów okre ś lonych w art. 23a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (dalej: Ustawa). Poniewa ż dokumentacja uzasadnia ł a podejrzenie, i ż Spó ł ka narusza interesy konsumentów, w dniu 15 grudnia 2005 r. Prezes Urz ę du wszcz ął post ę powanie w sprawie naruszenia zbiorowych interesów konsumentów poprzez wprowadzaj ą ce w b łą d oznaczenie produktu. Prezes Urz ę du zarzuci ł DROP naruszenie art. 10 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (alej: u.z.n.k.) oraz art. 6 ust. 5 ustawy z dnia 11 maja 2000 r. o jako ś ci handlowej artyku ł ów rolno – spo ż ywczych (dalej: ustawa o jako ś ci). W odpowiedzi na zarzuty, pismem z dnia 20 grudnia 2005 r., spó ł ka DROP stwierdzi ł a, i ż spraw ę poprawno ś ci oznakowania przedmiotowego produktu reguluj ą : 1/ wspomniana wy ż ej ustawa o jako ś ci handlowej artyku ł ów rolno – spo ż ywczych oraz 2/ rozporz ą dzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 16 grudnia 2002 r. w sprawie znakowania ś rodków spo ż ywczych i dozwolonych substancji dodatkowych (Dz. U. 2002, nr 220, poz. 1856 ze zm.) – [dalej: Rozporz ą dzenie]. DROP stan ął na stanowisku, i ż s ł owo „ pasztet” informuje nabywc ę o rodzaju produktu, za ś „ z indyka” sugeruje udzia ł sk ł adnika lub grupy sk ł adników z tego rodzaju drobiu, co jednoznacznie pozwala na odró ż nienie tego produktu od pasztetów drobiowych lub wieprzowych. Zgodnie z przepisem art. 7 ust. 2 ustawy o jako ś ci, nazwa handlowa nie musi odzwierciedla ć sk ł adu ilo ś ciowego lub wymienia ć sk ł adników dominuj ą cych. DROP uzna ł , ż e dla przedmiotowej sytuacji zastosowanie ma § 9 ust. 1 pkt. 1 i 3 Rozporz ą dzenia, w my ś l którego wytwórca jest obowi ą zany do podania ilo ś ciowej zawarto ś ci sk ł adnika lub kategorii sk ł adników tego ś rodka spo ż ywczego, je ż eli: 1/ nazwa sk ł adnika lub kategorii sk ł adników wyst ę puje w nazwie ś rodka spo ż ywczego lub nazwa tego ś rodka spo ż ywczego jest zazwyczaj kojarzona przez konsumenta z zawarto ś ci ą sk ł adnika lub kategorii sk ł adników w tym ś rodku spo ż ywczym, oraz 3/ sk ł adnik lub kategoria sk ł adników jest istotny dla scharakteryzowania ś rodka spo ż ywczego i odró ż nienia go od innych ś rodków spo ż ywczych, z którymi mo ż e by ć mylony ze wzgl ę du na podobie ń stwo nazwy lub wygl ą du. DROP stwierdzi ł , i ż zastosowane na opakowaniu oznakowania zawiera w sk ł adzie surowcowym informacj ę o procentowej zawarto ś ci sk ł adnika wyst ę puj ą cego w nazwie, nie mo ż e wi ę c by ć mowy o wprowadzeniu konsumentów w b łą d. Do pisma DROP za łą czy ł wzór etykiety produktu. Prezes Urz ę du ustali ł co nast ę puje: DROP S.A. jest przedsi ę biorstwem zajmuj ą cym si ę produkcja piskl ą t, produkcj ą tuszek i elementów drobiowych (kurcz ę ta, kaczki, g ę si) oraz produkcj ą przetworów z mi ę sa drobiowego (w ę dliny, wyroby garma ż eryjne i konserwy sterylizowane). Spó ł ka realizuje swoj ą dzia ł alno ść produkcyjn ą w siedmiu jednostkach produkcyjnych na terenie województwa wielkopolskiego. Produkcj ą przetworów zajmuj ą si ę : Zak ł ad Przetwórstwa Drobiarskiego w Ostrzeszowie oraz Zak ł ad Przetwórstwa Drobiarskiego w Ostrowie Wlkp. Pozosta ł e zak ł ady zajmuj ą si ę wyl ę giem drobiu. W dniach 17 – 22 sierpnia 2005 r. Wojewódzki Inspektorat Inspekcji Handlowej w Katowicach (dalej: Inspektorat) przeprowadzi ł kontrol ę produktów spo ż ywczych sprzedawanych w sklepie „02-09 PSS Spo ł em” w Katowicach przy ulicy Chorzowskiej 5a, 2 podleg ł ym PSS „Spo ł em” w Katowicach. W toku ww. kontroli zakwestionowano m. in. oznakowanie partii konserwy mi ę snej, tj. „Pasztetu z indyka” produkowanego przez DROP. W toku kontroli ustalono nast ę puj ą cy stan faktyczny: „Pasztet z indyka” jest to tzw. konserwa sterylizowana drobiowa. W sk ł ad produktu wchodz ą mi ę dzy innymi: mi ę so z indyka mechanicznie odkostnione (8,4% masy ca ł kowitej), mi ę so mechanicznie odkostnione z kurcz ą t, w ą troba z kurcz ą t, t ł uszcz zwierz ę cy, woda, masa jajowa, m ą ka pszenna. Opakowanie produktu jest nast ę puj ą ce: • puszka w kszta ł cie walca • na ś ciance bocznej umieszczona etykieta z opisem produktu • etykieta w kolorze ż ó ł to – czerwonym z centralnie umieszczon ą nazw ą „pasztet z indyka” i „konserwa drobiowa sterylizowana” oraz wizerunkiem dwóch indyków • powy ż ej nazwy – oznaczenie firmy • z ty ł y opakowania na etykiecie – ( ż ó ł te litery na czerwonym tle) sk ł ad ilo ś ciowy produktu oraz warto ść od ż ywcza, a tak ż e dane producenta. • na wieczku puszki: data przydatno ś ci do spo ż ycia oraz numer partii. W opinii Inspektoratu opakowanie to jest niezgodne z art. 6 ust. 5 i art. 7 ust. 2 ustawy o jako ś ci, a tak ż e § 9 ust. 1 i 3 oraz § 17 ust. 7 Rozporz ą dzenia. W zwi ą zku z powy ż szym, Inspektorat, pismem z dnia 31 sierpnia 2005 r., zwróci ł si ę do DROP o podj ę cie dzia ł a ń maj ą cych na celu wprowadzanie do obrotu produktów w opakowania zgodnych z obowi ą zuj ą cymi przepisami. DROP, udzielaj ą c odpowiedzi na pismo Inspektoratu, uzna ł , i ż opakowanie nie narusza przytoczonych przepisów. W opinii DROP, oznaczenie w sk ł adzie surowcowym zawarto ś ci poszczególnych sk ł adników wyczerpuje obowi ą zki informacyjne na ł o ż one ustaw ą o jako ś ci i Rozporz ą dzeniem, z uwagi na fakt, ż e etykieta powinna by ć traktowana ca ł o ś ciowo, jako pakiet informacji dla konsumenta. W pi ś mie z dnia 27 wrze ś nia 2005 r. DROP ponownie stwierdzi ł , i ż jego dzia ł ania nie naruszaj ą przepisów ustawy o jako ś ci i Rozporz ą dzenia. Wg DROP nazwa „pasztet z indyka” jest nazw ą handlow ą , która nie musi by ć skorelowana ze sk ł adem surowcowym. W opinii producenta, nazwa ta sugeruje jedynie udzia ł mi ę sa indyczego w sk ł adzie produktu. Co wi ę cej, nie istnieje norma prawna, która nakazywa ł aby odzwierciedla ć w nazwie sk ł ad ilo ś ciowy lub produkty dominuj ą ce. Prezes Urz ę du zwa ż y ł , co nast ę puje: Zgodnie z art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Stwierdzenie istnienia przedmiotowej praktyki wymaga wi ę c spe ł nienia dwóch przes ł anek: - bezprawno ś ci dzia ł ania oraz - naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. Bezprawno ść , do której odwo ł uje si ę ustawodawca, oznacza sprzeczno ść z prawem, a tak ż e z zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego oraz z dobrymi obyczajami. Stanowisko takie znajduje oparcie w uzasadnieniu projektu rz ą dowego ustawy nowelizacyjnej z dnia 5 lipca 2002 r. (Dz. U. nr 129, poz. 1102), która wprowadzi ł a do ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przepisy reguluj ą ce post ę powanie w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, zgodnie z którym „same przepisy art. 23a – 23d ustawy nie reguluj ą konstrukcji bezprawno ś ci dzia ł a ń przedsi ę biorcy. Dzia ł ania te mog ą okaza ć si ę bezprawne w 3 razie ustalenia, ż e dosz ł o do naruszenia przepisów innych ustaw, tak ż e zasad wspó łż ycia spo ł ecznego i dobrych obyczajów.” W art. 23a ust. 2 ww. ustawy zamieszczono przyk ł adowe wyliczenia praktyk zakazanych przez ustawodawc ę . Katalog ten wymienia mi ę dzy innymi stosowanie klauzul wpisanych do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych, naruszenie prawa konsumenta do uzyskania rzetelnej i wyczerpuj ą cej informacji oraz czyny nieuczciwej konkurencji naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów. W odniesieniu do dzia ł a ń DROP, polegaj ą cych na wprowadzaj ą cym w b łą d oznaczeniu produktu, ich bezprawno ść mo ż na wywie źć z przepisów ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji oraz ustawy o jako ś ci. W my ś l art. 10 u.z.n.k., czynem nieuczciwej konkurencji jest takie oznaczenie towarów, które mo ż e wprowadzi ć klientów w b łą d co do pochodzenia, ilo ś ci, jako ś ci, sk ł adników (…) lub innych istotnych cech towarów. Do powy ż szej definicji nawi ą zuje art. 6 ust. 5 ustawy o jako ś ci, który zakazuje oznakowania produktu mog ą cego wprowadzi ć w b łą d co do (…) rodzaju, w ł a ś ciwo ś ci, sk ł adu produktu, a tak ż e sugeruj ą cego, i ż artyku ł posiada specjalne w ł a ś ciwo ś ci, je ż eli ich nie posiada. Generalnie zatem oba przepisy zakazuj ą dzia ł ania mog ą cego wprowadzi ć w b łą d poprzez nieprawdziwe oznaczenie towarów lub us ł ug. Zgodnie z dominuj ą cym w doktrynie pogl ą dem, wystarczaj ą ca jest potencjalna mo ż liwo ść wywo ł ania b łę du 1 . Dzieje si ę to wtedy, gdy informacje zamieszczone na towarze mog ą wp ł yn ąć na decyzj ę konsumenta co do nabycia towaru. W przedmiotowej sytuacji, Spó ł ka nazwa ł a produkt „pasztet z indyka”, co wi ę cej zastosowa ł a na etykiecie symbole graficzne – wizerunek dwóch indyków. Takie oznaczenie towaru wprost daje do zrozumienia, i ż produkt przynajmniej w wi ę kszej cz ęś ci sk ł ada si ę ze sk ł adników pochodz ą cych z indyka: mi ę sa lub podrobów. Po uwa ż niejszej lekturze etykiety na odwrocie opakowania okazuje si ę jednak, i ż mi ę so indycze stanowi tylko 8,4% ca ł ej masy produktu, podczas gdy pozosta ł e sk ł adniki prócz t ł uszczu i konserwantów to: mi ę so i w ą troba z kurcz ą t. Spó ł ka powo ł a ł a si ę na fakt, i ż nazewnictwa przetworów drobiowych nie reguluj ą ż adne przepisy prawne. Jednak ż e istnieje zasada uczciwego obrotu handlowego. W opinii Prezesa Urz ę du, je ż eli przedsi ę biorca wytwarza produkt, którym jeden ze sk ł adników nie stanowi nawet 10% masy ogólnej, a nazywa ten produkt w sposób wywo ł uj ą cy wra ż enie, ż e sk ł ada si ę co najmniej w wi ę kszej cz ęś ci z tego sk ł adnika, to jest to niew ą tpliwie dzia ł anie nieuczciwe. Nie ma znaczenia fakt, i ż sk ł ad podany na etykiecie (po przeciwnej stronie ni ż nazwa) jest prawid ł owy. DROP podniós ł , i ż w przypadku przetworów drobiowych, nie istniej ą normy prawne nakazuj ą ce stosowanie nazw produktów zale ż nie od ich sk ł adu surowcowego. Wed ł ug opinii Spó ł ki nazwa „pasztet z indyka” jest nazw ą handlow ą , która wskazuje na rodzaj produktu (pasztet) i sposób przetworzenia (konserwa sterylizowana), a tak ż e sugeruje, i ż w sk ł adzie znajduje si ę mi ę so indycze. W opinii Prezesa Urz ę du takie argumenty nie zas ł uguj ą na uwzgl ę dnienie. „Pasztet z indyka” to nazwa rodzajowa, podobna przyk ł adowo do mleka krowiego lub te ż szynki wieprzowej. Dlatego te ż jej brzmienie musi odpowiada ć prawdziwemu sk ł adowi produktu. Co wi ę cej, DROP, jako profesjonalny podmiot na rynku przetworów z mi ę sa drobiowego, powinien dochowa ć szczególnej staranno ś ci w oznakowaniu swoich produktów, tak aby 1 E. Nowi ń ska, M. du Val , Komentarz do ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji , LexisNexis Warszawa 2001, s. 79. 4 unikn ąć wszelkich w ą tpliwo ś ci i niejasno ś ci. Szczególnie ze wzgl ę du na fakt, i ż konsument jest s ł abszym uczestnikiem obrotu, nie zawsze uwa ż nym przy dokonywaniu transakcji i to do obowi ą zków przedsi ę biorcy nale ż y udzielenie rzetelnej i pe ł nej informacji. Oczywi ś cie przeci ę tny konsument zdaje sobie spraw ę , i ż pasztetu nie wytwarza si ę tylko i wy łą cznie z mi ę sa, gdy ż by ł by to produkt nie nadaj ą cy si ę do spo ż ycia (ze wzgl ę dów smakowych). Do produkcji pasztetu u ż ywa si ę wi ę c mieszaniny mi ę sa i w ą troby oraz dodatków m. in. t ł uszczu, skrobi i przypraw. Z informacji dotycz ą cych sk ł adu produktu wynika, i ż przewa ż aj ą cym sk ł adnikiem s ą elementy kurcz ą t, a nie indycze. W tej sytuacji produkt powinien nazywa ć si ę konsekwentnie „pasztet kurzy z dodatkiem indyka”. Poniewa ż jednak w obrocie produktami spo ż ywczymi przyj ęł o si ę nazywanie produktów z kurcz ą t zbiorcz ą nazw ą „drobiu”, nie by ł aby uchybieniem nazwa „pasztet drobiowy z dodatkiem indyka”. Z pewno ś ci ą jednak nie „pasztet z indyka”. Oceniaj ą c mo ż liwo ść wprowadzenia w b łą d nale ż y uwzgl ę dni ć przede wszystkim charakter produktu i warunki w jakich obrót tym produktem si ę odbywa, gdy ż to wyznacza wzorzec przeci ę tnego konsumenta, b ę d ą cego miernikiem zachowa ń konsumentów dokonuj ą cych zakupów. Nale ż y przy tym podkre ś li ć , i ż inaczej zachowuje si ę konsument przy zakupie towarów o wi ę kszej warto ś ci, takich jak sprz ę t RTV i AGD lub samochody, a inaczej kupuj ą c drobne towary powszechnego u ż ytku, jakimi s ą produkty spo ż ywcze. Przy tego rodzaju produktach przyj ąć nale ż y jako miernik konsumenta nieuwa ż nego, który rzadko korzysta z informacji zawartych na odwrocie opakowania produktu spo ż ywczego. Taki konsument nabywa produkt kieruj ą c si ę jego nazw ą i oznaczeniem, które jest widoczne na pierwszy rzut oka. W trakcie zakupów konsument wybiera spo ś ród kilku lub kilkunastu produktów o podobnej nazwie, wygl ą dzie i znajduj ą cych si ę na jednej pó ł ce. W tej sytuacji trudno wymaga ć od niego, aby zapoznawa ł si ę ze szczegó ł owymi informacjami zawartymi na ka ż dym produkcie, znajduj ą cymi si ę cz ę sto na odwrocie produktu i dodatkowo wydrukowanymi malutkimi literami. Z uwagi na powy ż sze Spó ł ka powinna dochowa ć szczególnej staranno ś ci przy oznaczaniu produktu tak, aby nie dopu ś ci ć do b łę dnego odbioru tego produktu ze strony konsumentów. Nie ulega w ą tpliwo ś ci, i ż oznakowanie przedmiotowego produktu mo ż e wywo ł ywa ć pomy ł ki u konsumentów. Tym samym dzia ł anie Spó ł ki jako wype ł niaj ą ce przes ł anki art. 10 u.z.n.k. oraz art. 6 ust. 5 ustawy o jako ś ci, nale ż y uzna ć za bezprawne. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie podaje definicji „zbiorowych interesów konsumentów”. Wskazuje jedynie, i ż nie mo ż na ich uto ż samia ć z sum ą indywidualnych interesów konsumentów. O tym, czy naruszony zosta ł interes zbiorowy, nie zawsze przes ą dza kryterium ilo ś ciowe, poniewa ż niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta mo ż e by ć przejawem cz ę sto lub nawet powszechnie stosowanej praktyki naruszaj ą cej interes zbiorowy. W niniejszej sprawie bez w ą tpienia mamy do czynienia z naruszeniem praw bli ż ej nieokre ś lonej liczby konsumentów, zarówno tych, którzy ju ż dokonali zakupu przedmiotowego produktu, jak i potencjalnych nabywców, zw ł aszcza, ż e produkt znajduje si ę w placówkach handlowych na terenie ca ł ego kraju. Widoczne jest wi ę c, ż e bezprawne zachowanie Przedsi ę biorcy nie dotyczy interesów poszczególnych osób, lecz mamy do czynienia z naruszonymi uprawnieniami kr ę gu klientów zarówno obecnych, jak i przysz ł ych. Jednym z podstawowych praw konsumentów jest prawo do bezpiecze ń stwa ekonomicznego, którego sk ł adow ą jest mo ż liwo ść ś wiadomego podejmowania decyzji w 5 zakresie dokonywania wyboru dóbr i us ł ug. Nie ulega w ą tpliwo ś ci, i ż wprowadzaj ą ce w b łą d oznaczenie towaru uniemo ż liwia konsumentowi podj ę cie racjonalnej, wolnej od manipulacji decyzji opartej na rzeczywistym stanie faktycznym. Z uwagi na to, i ż nieprawid ł owe oznakowanie towaru ogranicza bezpiecze ń stwo ekonomiczne konsumentów, w przedmiotowym przypadku uznano, i ż sprzeczne z prawem dzia ł ania Spó ł ki godz ą w interesy konsumentów. Reasumuj ą c, w ocenie Prezesa Urz ę du, powy ż sze dzia ł anie nale ż y kwalifikowa ć jako praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą c ą na stosowaniu czynu nieuczciwej konkurencji, tj. oznaczenia produktu wprowadzaj ą cego w b łą d co do istotnych cech tego produktu. W zwi ą zku ze spe ł nieniem obu przes ł anek, nale ż y zachowanie Przedsi ę biorcy uzna ć za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, wskazan ą w art. 23a ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Wobec powy ż szego orzeczono, jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwóch tygodni od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Poznaniu. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Poznaniu Edward Stawicki Otrzymuj ą : 1/ DROP S.A. ul. Dembi ń skiego 13 63-400 Ostrów Wielkopolski 2/ a/a 6