RPZ-4/2006

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA UOKiK W POZNANIU ul. Zielona 8, 61-851 Pozna ń Tel. (0-61) 852-15-17, 852-77-50, Fax (0-61) 851-86-44 E-mail: poznan@uokik.gov.pl RPZ- 61/21/05/KO/ Pozna ń , dnia 6 marca 2006 r. DECYZJA Nr RPZ 4/2006 Na podstawie art. 23 e ust. 1 i 2 w zwi ą zku z art. 23 a ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r . o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jednolity - Dz. U. 2053 r. Nr 244, poz. 2080) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. 2002 r. Nr 18 poz. 172; Dz. U. 2003 r. Nr 6, poz. 68), po przeprowadzeniu z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznaje si ę , ż e : dzia ł ania Marii Lubi ń skiej prowadz ą cej dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą „Meri - San” Biuro Podró ż y w Poznaniu, polegaj ą ce na niestosowaniu przez przedsi ę biorc ę norm prawnych chroni ą cych konsumentów wynikaj ą cych z przepisów art. 14 ust. 5 i art. 17 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o us ł ugach turystycznych (t. j. Dz. U. 2004 Nr 223 poz. 2268 z pó ź n. zm.), tj. stosowanie, w umowach zawieranych z konsumentami, postanowie ń wzorca umowy o ś wiadczenie us ł ug turystycznych pozbawiaj ą cych klienta prawa do odst ą pienia od umowy w sytuacji podwy ż szenia ceny us ł ugi o kwot ę mniejsz ą ni ż 10% warto ś ci us ł ugi oraz umo ż liwiaj ą cych podwy ż szenie ceny us ł ugi turystycznej w okresie krótszym ni ż 20 dni przed dniem wyjazdu, z jednoczesnym wy łą czeniem obowi ą zku poinformowania klienta o ww. podwy ż kach, stanowi ą praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, oraz stwierdza si ę , i ż : Maria Lubi ń ska prowadz ą ca dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą „Biuro Podró ż y Meri – San” w Poznaniu zaniecha ł a stosowania w/w praktyki. Uzasadnienie Urz ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura w Poznaniu (dalej: Urz ą d) przeprowadzi ł post ę powanie wyja ś niaj ą ce (sygnatura akt RPZ-62/15/05/AC) którego celem by ł o zbadanie tre ś ci wzorców umownych stosowanych przez organizatorów turystyki funkcjonuj ą cych w Wielkopolsce pod k ą tem ich zgodno ś ci z przepisami kodeksu cywilnego o klauzulach niedozwolonych (art. 385 1 - 385 3 k.c.) oraz ustaw ą z dnia 29 sierpnia 1997 r. o us ł ugach turystycznych (t. j. Dz. U. 2004 Nr 223 poz. 2268 z pó ź n. zm.). W toku post ę powania wyja ś niaj ą cego stwierdzono, i ż cz ęść postanowie ń wzorca umowy, stosowanego w umowach zawieranych z konsumentami, przez Mari ę Lubi ń sk ą prowadz ą c ą dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą „Meri - San” Biuro Podró ż y w Poznaniu (zwan ą dalej Przedsi ę biorc ą ) mo ż e narusza ć zbiorowe interesy konsumentów. W zwi ą zku z ustaleniami poczynionymi w toku post ę powania wyja ś niaj ą cego, postanowieniem z dnia 15 listopada 2005 r. na podstawie art. 44 ust. 1 w zwi ą zku z art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (dalej: ustawy o ochronie), wszcz ę to post ę powanie w sprawie stosowania przez Przedsi ę biorc ę praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie, polegaj ą cych na stosowaniu postanowie ń wzorca umowy pozbawiaj ą cych klienta prawa do odst ą pienia od umowy w sytuacji podwy ż szenia ceny us ł ugi o kwot ę mniejsz ą ni ż 10% warto ś ci us ł ugi oraz umo ż liwiaj ą cych podwy ż szenie ceny us ł ugi turystycznej w okresie krótszym ni ż 20 dni przed dniem wyjazdu, z jednoczesnym wy łą czeniem obowi ą zku poinformowania klienta o ww. podwy ż kach. Urz ą d zakwestionowa ł postanowienie wzorca umowy o tre ś ci: „Biuro zastrzega sobie prawo do zmiany ceny oferowanej imprezy/ ś wiadcze ń w przypadku, gdy zmieni ą si ę czynniki kszta ł tuj ą ce koszty us ł ugi, (np. z powodu zmiany: kursów walut, taryf przewozowych lub kosztów paliwa, op ł at urz ę dowych itp.). Wzrost ceny nie mo ż e przekroczy ć 10% ogólnej nale ż no ś ci za realizacj ę umowy i nie jest traktowany jako zmiana umowy.” jako sprzeczne z art. 14 ust. 5 i art. 17 ust. 1 i 2 ustawy o us ł ugach turystycznych. Odpowiadaj ą c na powy ż szy zarzut, pismem z dnia 24 listopada 2005 r., p. Maria Lubi ń ska stwierdzi ł a, i ż stosowany przez ni ą wzorzec umowy nigdy nie wy łą cza ł obowi ą zku informowania klienta o podwy ż ce ceny lub o zmianie jako ś ci lub ilo ś ci ś wiadcze ń . Kwestionowany przez Urz ą d zapis wzorca umowy nie znalaz ł nigdy zastosowania, a jest jedynie wyrazem nadmiernej ostro ż no ś ci. Pani Maria Lubi ń ska podnios ł a równie ż , i ż prowadzone przez ni ą Biuro Podró ż y ma doskona ł e referencje klientów i nie spotyka ł o si ę z krytyk ą . Do ww. pisma do łą czone zosta ł nowy wzorzec umowy, w którym kwestionowane postanowienie zosta ł o zmodyfikowane na postanowienie o tre ś ci: „Biuro zastrzega sobie prawo do zmiany ceny oferowanej imprezy/ ś wiadcze ń w przypadku, gdy zmieni ą si ę czynniki kszta ł tuj ą ce koszty us ł ugi, (np. z powodu zmiany: kursów walut, taryf przewozowych lub kosztów paliwa, op ł at urz ę dowych itp.), nie pó ź niej jednak ni ż 20 dni przed terminem realizacji us ł ugi. Wzrost ceny powy ż ej 10% upowa ż nia klienta do rezygnacji z imprezy/ ś wiadcze ń i odzyskania ca ł o ś ci wp ł aconej kwoty” . W rozmowie telefonicznej z dnia 8 grudnia 2005 r. p. Maria Lubi ń ska zosta ł a poinformowana, ż e dodanie zapisu stanowi ą cego, i ż zmiana ceny imprezy nie mo ż e nast ą pi ć pó ź niej ni ż do 20 dnia przed terminem realizacji us ł ugi spe ł nia warunki ustawy o us ł ugach turystycznych, natomiast zmiana postanowienia, w którym podwy ż szenia ceny us ł ugi o mniej ni ż 10% nie jest traktowane jako zmiana umowy nie czyni zado ść wymaganiom ww. ustawy. W zawi ą zku z tym p. Maria Lubi ń ska zgodzi ł a si ę poprawi ć warunku umowy zgodnie z sugestiami Urz ę du i przes ł a ć je w najbli ż szym czasie. 2 W dniu 15 grudnia 2005r. z ł o ż one zosta ł y w Urz ę dzie nowe warunki umów dostosowane do wymaga ń przepisów ustawy o us ł ugach turystycznych. Przedstawiony przez Przedsi ę biorc ę wzorzec umowy zawiera postanowienie o tre ś ci: „Biuro zastrzega sobie prawo do zmiany ceny oferowanej imprezy/ ś wiadcze ń w przypadku, gdy zmieni ą si ę czynniki kszta ł tuj ą ce koszty us ł ugi, (np. z powodu zmiany: kursów walut, taryf przewozowych lub kosztów paliwa, op ł at urz ę dowych itp.), nie pó ź niej jednak ni ż 20 dni przed terminem realizacji us ł ugi. Wzrost ceny upowa ż nia klienta do rezygnacji z imprezy/ ś wiadcze ń i odzyskania ca ł o ś ci wp ł aconej kwoty” . W toku post ę powania stwierdzono ponadto, i ż mimo zmiany z dniem 15 grudnia 2005 r. kwestionowanego postanowienia wzorca umownego, we wzorcu utrzymane zosta ł o postanowienie punktu 2.1 lit a tiret drugie, w ś wietle którego Przedsi ę biorca zwraca dokonan ą wp ł at ę w ca ł o ś ci w przypadku: „ rezygnacji Klienta z imprezy/ ś wiadcze ń w ci ą gu 3 dni po poinformowaniu go przez Biuro o konieczno ś ci zmiany warunków umowy (np. podniesienie ceny o wi ę cej ni ż 10 %)”. W rozmowie telefonicznej w dniu 3 stycznia 2006 r. Przedsi ę biorca zapewni ł , i ż by ł o to zwyk ł e niedopatrzenie i zostanie niezw ł ocznie usuni ę te. Pismem z dnia 23 lutego 2006 r. Przedsi ę biorca o ś wiadczy ł , i ż zaniecha ł stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów. Do ww. pisma do łą czony zosta ł poprawiony wzorzec umowy. Prezes Urz ę du zwa ż y ł , co nast ę puje: Zgodnie z art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie, „przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy” . Stwierdzenie istnienia przedmiotowej praktyki wymaga wi ę c spe ł nienia dwóch przes ł anek: 1. bezprawno ś ci dzia ł ania oraz 2. naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. Ad. 1. Bezprawno ść , do której odwo ł uje si ę ustawodawca, oznacza sprzeczno ść z prawem, a tak ż e z zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego oraz z dobrymi obyczajami. Stanowisko takie znajduje oparcie w uzasadnieniu projektu rz ą dowego ustawy nowelizacyjnej z dnia 5 lipca 2002 r. (Dz. U. nr 129, poz. 1102), która wprowadzi ł a do ustawy o ochronie przepisy reguluj ą ce post ę powanie w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, zgodnie z którym „same przepisy art. 23a – 23d ustawy nie reguluj ą konstrukcji bezprawno ś ci dzia ł a ń przedsi ę biorcy. Dzia ł ania te mog ą okaza ć si ę bezprawne w razie ustalenia, ż e dosz ł o do naruszenia przepisów innych ustaw, tak ż e zasad wspó łż ycia spo ł ecznego i dobrych obyczajów.” W art. 23a ust. 2 ww. ustawy zamieszczono przyk ł adowe wyliczenia praktyk zakazanych przez ustawodawc ę . Katalog ten wymienia mi ę dzy innymi czyny nieuczciwej konkurencji, stosowanie klauzul wpisanych do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych oraz naruszenie prawa konsumenta do uzyskania rzetelnej i wyczerpuj ą cej informacji. Do dzia ł a ń Przedsi ę biorcy w przedmiotowej sprawie zastosowanie ma ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o us ł ugach turystycznych. Zgodnie z art. 14 ust. 5 ww. ustawy „organizator, który przed rozpocz ę ciem imprezy turystycznej jest zmuszony, z przyczyn od niego niezale ż nych, zmieni ć istotne warunki umowy z klientem, (…), powinien niezw ł ocznie o tym powiadomi ć klienta. W takiej sytuacji klient powinien niezw ł ocznie poinformowa ć organizatora, czy: 1) przyjmuje proponowan ą zmian ę umowy albo 3 2) odst ę puje od umowy za natychmiastowym zwrotem wszystkich wniesionych ś wiadcze ń i bez obowi ą zku zap ł aty kary umownej.” Z kolei art. 17 ust. 1 ww. ustawy ustala warunki, w jakich mo ż e doj ść do podwy ż szenia ceny imprezy turystycznej. W my ś l tego przepisu „cena ustalona w umowie nie mo ż e by ć podwy ż szona, chyba ż e umowa wyra ź nie przewiduje mo ż liwo ść podwy ż szenia ceny, a organizator turystyki udokumentuje wp ł yw na podwy ż szenie ceny jednej z nast ę puj ą cych okoliczno ś ci: 1) wzrostu kosztów transportu; 2) wzrostu op ł at urz ę dowych, podatków lub op ł at nale ż nych za takie us ł ugi, jak lotniskowe, za ł adunkowe lub prze ł adunkowe w portach morskich i lotniczych; 3) wzrostu kursów walut.” Co wi ę cej ust. 2 stanowi, i ż „w okresie 20 dni przed dat ą wyjazdu cena ustalona w umowie nie mo ż e by ć podwy ż szona” . Maj ą c na uwadze powy ż sze przepisy nale ż y stwierdzi ć , i ż postanowienie wzorca umowy o tre ś ci: „Biuro zastrzega sobie prawo do zmiany ceny oferowanej imprezy/ ś wiadcze ń w przypadku, gdy zmieni ą si ę czynniki kszta ł tuj ą ce koszty us ł ugi, (np. z powodu zmiany: kursów walut, taryf przewozowych lub kosztów paliwa, op ł at urz ę dowych itp.). Wzrost ceny nie mo ż e przekroczy ć 10% ogólnej nale ż no ś ci za realizacj ę umowy i nie jest traktowany jako zmiana umowy.” kszta ł tuje prawa konsumenta w sposób sprzeczny z ww. przepisami. Po pierwsze umo ż liwia Przedsi ę biorcy podwy ż szenie ceny us ł ugi do wysoko ś ci 10% warto ś ci tej us ł ugi bez poinformowania o tym fakcie klienta. Przedsi ę biorca nie traktuje zmiany ceny imprezy do ww. wysoko ś ci jako zmiany warunków umowy. W ten sposób wy łą cza ci ążą cy na nim obowi ą zek poinformowania o podwy ż ce, a tym samym odmawia konsumentowi prawa do odst ą pienia od umowy, mimo, i ż prawo takie przyznaje konsumentowi art. 14 ust. 5 pkt. 2 ustawy o us ł ugach turystycznych. Przy czym chodzi tu o tak ą informacj ę , która wywo ł uje konkretne skutki, tj. rozpoczyna okres, w którym konsument mo ż e odst ą pi ć od umowy w zwi ą zku ze zmian ą istotnych warunków tej umowy. Po drugie uprawnia Przedsi ę biorc ę do podwy ż szenia ceny us ł ugi w okresie krótszym ni ż 20 dni przed rozpocz ę ciem imprezy. Takie dzia ł anie jest bezwzgl ę dnie zabronione przez ustawodawc ę w art. 17 ust. 2 ww. ustawy. Sprzeczno ść postanowienia umowy z ww. ustaw ą niew ą tpliwie stanowi o bezprawno ś ci dzia ł ania Przedsi ę biorcy. Postanowienie wzorca umowy o przytoczonej tre ś ci nara ż aj ą klienta na straty finansowe, pomimo tego, ż e art. 19 ww. ustawy stanowi, i ż „postanowienia umów zawieranych przez organizatorów turystyki z klientami mniej korzystne dla klientów ni ż postanowienia niniejszej ustawy s ą niewa ż ne”. Ad. 2. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie podaje definicji „zbiorowych interesów konsumentów”. Wskazuje jedynie, i ż nie mo ż na ich uto ż samia ć z sum ą indywidualnych interesów konsumentów. O tym, czy naruszony zosta ł interes zbiorowy, nie zawsze przes ą dza kryterium ilo ś ciowe, poniewa ż niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta mo ż e by ć przejawem cz ę sto lub nawet powszechnie stosowanej praktyki naruszaj ą cej interes zbiorowy. W niniejszej sprawie bez w ą tpienia mamy do czynienia z naruszeniem praw bli ż ej nieokre ś lonej liczby konsumentów, zarówno tych, którzy ju ż zawarli umow ę z Przedsi ę biorc ą , jak i jego potencjalnych klientów. Widoczne jest wi ę c, ż e bezprawne zachowanie Przedsi ę biorcy nie dotyczy interesów poszczególnych osób, których sprawy maj ą 4 charakter indywidualny, lecz mamy do czynienia z naruszonymi uprawnieniami kr ę gu klientów zarówno obecnych, jak i przysz ł ych. W ocenie Prezesa Urz ę du, powy ż sze dzia ł anie nale ż y kwalifikowa ć jako praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą c ą na naruszaniu przepisów ustawy o us ł ugach turystycznych poprzez stosowanie postanowie ń wzorca umowy pozbawiaj ą cych klienta prawa do odst ą pienia od umowy w sytuacji podwy ż szenia ceny us ł ugi o kwot ę mniejsz ą ni ż 10% warto ś ci us ł ugi oraz umo ż liwiaj ą cych podwy ż szenie ceny us ł ugi turystycznej w okresie krótszym ni ż 20 dni przed dniem wyjazdu, z jednoczesnym wy łą czeniem obowi ą zku poinformowania klienta o ww. podwy ż kach. W zwi ą zku ze spe ł nieniem obu przes ł anek, nale ż y zachowanie Przedsi ę biorcy uzna ć za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, wskazan ą w art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów . Na podstawie zebranego materia ł u Urz ą d stwierdzi ł , i ż najpó ź niej z dniem 23 lutego 2006 r. Przedsi ę biorca zaniecha ł stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów poprzez wprowadzenie nowego wzorca umowy. Wzorzec ten zosta ł przedstawiony w Urz ę dzie w dniu 24 lutego 2006 r. wraz z o ś wiadczenie o zaniechaniu ww. praktyki. Zgodnie z dyspozycj ą art. 23e ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, je ż eli przedsi ę biorca zaniecha ł stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, Prezes Urz ę du wydaje decyzj ę o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzaj ą c ą zaniechanie jej stosowania. Wobec powy ż szego orzeczono, jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwóch tygodni od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Poznaniu. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Poznaniu Edward Stawicki Otrzymuj ą : Maria Lubi ń ska Biuro Podró ż y „Meri - San” ul. Fredry 7 61-701 Pozna ń a/a 5