RPZ-6/2003

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA UOKiK W POZNANIU ul. Zielona 8, 61-851 Pozna ń Tel. (0-61) 852-15-17, 852-77-50, Fax (0-61) 851-86-44 E-mail: poznan@uokik.gov.pl Pozna ń , dnia 16 czerwca 2003 r. RPZ-61/5/03/MK DECYZJA Nr RPZ 6/2003 Na podstawie art. 23c ust. 1 i 2 w zw. z art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. nr 122, poz. 1319 ze zm.) oraz par. 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18, poz. 172), po przeprowadzeniu post ę powania administracyjnego w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów wszcz ę tego z urz ę du przeciwko Union Concept Poland sp. j. Tomasz Kmieciak, Piotr Pie ń kowski z siedzib ą w Poznaniu, przy ulicy Ko ś cia ń skiej 27, -dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: 1. na podstawie art. 23 c ust. 1 wymienionej na wst ę pie ustawy, uznaje si ę za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, praktyk ę polegaj ą c ą na stosowaniu w Statucie Systemu Zakupów postanowie ń umownych wpisanych do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych prowadzonego przez Prezesa Urz ę du i nakazuje zaniechania jej stosowania. 2. na podstawie art. 23 c ust. 2 wymienionej na wst ę pie ustawy zobowi ą zuje si ę Union Concept Poland sp.j. Tomasz Kmieciak, Piotr Pie ń kowski do przes ł ania, za potwierdzeniem odbioru, wszystkim swoim klientom, w terminie miesi ą ca od uprawomocnienia si ę decyzji, sentencji decyzji wraz z akapitami 11,12,13,14 uzasadnienia oraz o ś wiadczenia w formacie przynajmniej A5, drukowanego w rozmiarze czcionki 14, o tre ś ci: „Union Concept Poland sp.j. Tomasz Kmieciak Piotr Pie ń kowski z siedzib ą w Poznaniu, przy ulicy Ko ś cia ń skiej 27 organizuj ą ca grupy konsumentów, którzy wzajemnie finansuj ą swe zakupy, przyznaje, ż e w stosowanym przez ni ą Statucie Systemu Zakupów, w rozdz. VII, IX, X znajduj ą si ę niedozwolone postanowienia umowne, które ustanawiaj ą obowi ą zek zap ł acenia kary umownej wy łą cznie po stronie konsumenta, ograniczaj ą odpowiedzialno ść Spó ł ki za niewykonanie zobowi ą zania oraz uprawniaj ą do podejmowania arbitralnych decyzji. Wszystkie te postanowienia nie wi ążą konsumentów. Stosowanie tych postanowie ń zosta ł o uznane przez Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów”. 2 3. na podstawie art. 23 c ust. 2 wymienionej na wst ę pie ustawy zobowi ą zuje si ę Union Concept Poland sp.j. Tomasz Kmieciak, Piotr Pie ń kowski do dwukrotnej, w tygodniowych odst ę pach czasu publikacji, na w ł asny koszt, w Gazecie Pozna ń skiej i G ł osie Wielkopolskim, na jednej z pierwszych czterech stron, w terminie miesi ą ca od uprawomocnienia si ę decyzji, sentencji decyzji z pomini ę ciem tre ś ci o ś wiadczenia zawartego w punkcie drugim w rozmiarze czcionki 9, 4. na podstawie art. 100 e wymienionej na wst ę pie ustawy decyzji, w cz ęś ci obj ę tej punktem 1 sentencji nadaje si ę rygor natychmiastowej wykonalno ś ci. Uzasadnienie 1. Na zlecenie Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie, w dniach 4 i 7 lutego 2003r. przeprowadzono kontrol ę w Skote Polska sp. z o.o. z siedzib ą w Poznaniu, przy ulicy Ko ś cia ń skiej 27. Kontrola zosta ł a przeprowadzona w toku post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów prowadzonego przez Departament Polityki Konsumenckiej w Warszawie. Za praktyk ę Departament Polityki Konsumenckiej uzna ł stosowanie przez t ę Spó ł k ę postanowie ń wpisanych do rejestru klauzul niedozwolonych. Podczas kontroli ustalono, ż e obok wspomnianego podmiotu funkcjonuje pod tym samym adresem nowa spó ł ka. Union Concept Poland sp. j. Tomasz Kmieciak, Piotr Pie ń kowski (zwana dalej UPC sp.j.) prowadzi dzia ł alno ść od grudnia 2002r. Przedmiotem dzia ł alno ś ci UPC sp.j. jest udzielanie po ż yczek pieni ęż nych poza systemem bankowym w systemie grup samofinansuj ą cych. Zadaniem UCP sp.j. jest organizowanie takich grup oraz administrowanie zebranymi ś rodkami i przydzielanie produktów okre ś lonych przez klientów. 2. Z uwagi na podobie ń stwo przedmiotu dzia ł alno ś ci obu podmiotów gospodarczych, w dniu 18 marca 2003 r. wszcz ę to post ę powanie wyja ś niaj ą ce w celu wst ę pnego ustalenia czy UCP sp.j. stosuje praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą ce na stosowaniu we wzorcach umownych postanowie ń , zwanych Statutem Systemu Zakupów wpisanych do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych. 3. Materia ł y i informacje zgromadzone w post ę powaniu wyja ś niaj ą cym uprawdopodobni ł y stosowanie bezprawnych praktyk przez UCP sp.j. W zwi ą zku z powy ż szym 14 kwietnia wszcz ę to post ę powanie w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, o czym zawiadomiono Spó ł k ę . 4. Spó ł ka nie ustosunkowa ł a si ę do zarzutów sformu ł owanych w zawiadomieniu o wszcz ę ciu post ę powania, nie skorzysta ł a równie ż z prawa zapoznania si ę z materia ł em dowodowym zebranym w toku post ę powania. 5. Oceniaj ą c przedstawiony stan faktyczny Urz ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów ustali ł i zwa ż y ł , co nast ę puje: 3 6. Istot ą praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów okre ś lonych w art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów. W ust ę pie 2 tego artyku ł u ogólna definicja praktyki zosta ł a wzbogacona o przyk ł adowe wskazanie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. W przepisie tym do praktyk zaliczono stosowanie postanowie ń wpisanych do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych, prowadzonego przez Prezesa Urz ę du. 7. Wed ł ug przepisów ustawy do uznania zachowania przedsi ę biorcy za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, wymagane jest spe ł nienie dwóch przes ł anek. Po pierwsze, dzia ł anie przedsi ę biorcy musi by ć bezprawne. Po drugie, narusza ć musi zbiorowe interesy konsumentów. 8. Bezprawno ść dzia ł ania UCP sp.j. przes ą dza stosowanie postanowie ń uznanych wyrokiem S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwany dalej S ą dem Antymonopolowym) za niedozwolone. Drobne ró ż nice w tek ś cie porównywanych postanowie ń nie stanowi ą przeszkody dla uznania kontrolowanego unormowania umownego za niedozwolone. Ustawodawca nie przyzna ł S ą dowi Antymonopolowemu uprawnienia do modyfikowania wpisywanego do rejestru postanowienia, w celu nadania mu brzmienia abstrakcyjnego. Z uwagi jednak na rozszerzon ą skuteczno ść niedozwolonych postanowie ń umownych spe ł niaj ą one w zasadzie funkcj ę przepisów prawnych. Do ich interpretacji stosowa ć wi ę c nale ż y regu ł y wypracowane w nauce prawa i praktyce orzeczniczej. Niedozwolonym postanowieniem jest zatem równie ż postanowienie, które mie ś ci si ę w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru. 9. Konstrukcja prawna chroni ą ca konsumenta przed klauzulami niedozwolonymi odnosi si ę wy łą cznie do postanowie ń zaczerpni ę tych z wzorca umowy czyli formularza umowy lub regulaminu zredagowanego przez przedsi ę biorc ę przed zawi ą zaniem konkretnego stosunku umownego. Stosowanie przez przedsi ę biorc ę umów wzorcowych wskazuje na mo ż liwo ść masowego zawierania umów. Oferta Spó ł ki skierowana jest wi ę c do nieoznaczonego kr ę gu osób, w konsekwencji zagro ż ony mo ż e zosta ć interes ogó ł u konsumentów – interes zbiorowy. 10. Spe ł nione wi ę c zosta ł y obie ustawowe przes ł anki. 11. Kwestionowane przez Urz ą d postanowienia to unormowania rozdzia ł u VII, IX i X Statutu Systemu Zakupów . 12. Pierwsze z nich o tre ś ci: „Po terminie 10 dni sk ł adka cz ł onkowska nie podlega zwrotowi (...). W trakcie uczestnictwa Cz ł onka w Systemie zakupów, a po terminie 10 dni, Cz ł onek mo ż e z ł o ż y ć rezygnacj ę i wówczas uzyska zwrot wp ł aconych rat czystych (bez waloryzacji i oprocentowania) z potr ą ceniem jednej raty kompletnej tytu ł em kary umownej ” odpowiada na przyk ł ad postanowieniu o liczbie porz ą dkowej 26 w rejestrze niedozwolonych klauzul umownych. Postanowienie to, stosowane przez Europejski Fundusz Budowlany Sp. z o.o. z siedzib ą we Wroc ł awiu, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem S ą du Antymonopolowego w dniu 12 sierpnia 2002r. (Sygn. akt XVII Amc 43/01). Postanowienie powy ż sze sprzeczne jest z art. 385 3 pkt 12 i 13 16 k.c. Wskazany przepis uznaje za niedozwolone postanowienia, które wy łą czaj ą obowi ą zek zwrotu konsumentowi uiszczonej zap ł aty za ś wiadczenie nie spe ł nione w ca ł o ś ci lub cz ęś ci, je ż eli konsument zrezygnuje z zawarcia lub wykonania umowy, lub te ż przewiduj ą utrat ę prawa 4 żą dania zwrotu ś wiadczenia konsumenta spe ł nionego wcze ś niej ni ż ś wiadczenia kontrahenta, gdy strony wypowiadaj ą , rozwi ą zuj ą lub odst ę puj ą od umowy. Postanowienie to jest równie ż niedozwolone z uwagi na obowi ą zek zap ł aty wskazanej sumy wy łą cznie przez Cz ł onka 13. Drugie z niedozwolonych postanowie ń , to regulacje rozdzia ł u IX. Przewidziano w nim, ż e „Gdyby w danym miesi ą cu ś rodki wp ł acone przez Cz ł onka danej Formacji nie wystarczy ł y na zakup jednego produktu, wówczas zebrane ś rodki zasil ą fundusz w nast ę pnym miesi ą cu. Gdyby w dwóch kolejnych miesi ą cach nie zebrano funduszu na zakup jednego produktu, UCP sp.j. upowa ż nione jest do wstrzymania Spotka ń i do przyst ą pienia do likwidacji Formacji, lub podj ę cia innego rozwi ą zania, które najlepiej pos ł u ż y interesom Formacji i umo ż liwi dalsze funkcjonowanie Cz ł onkom w systemie Zakupów, którzy terminowo wype ł nili swoje zobowi ą zania”. W rejestrze niedozwolonych postanowie ń umownych postanowienie takie zapisano na przyk ł ad pod liczb ą porz ą dkow ą 4, na podstawie orzeczenia S ą du Antymonopolowego wydanego w dniu 27 lutego 2002r. (Sygn. akt XVII Amc 27/01) w sprawie wzorców stosowanych przez Biuro Po ś rednictwa Handlowo-Finansowego MeCom Sp. z o.o. z siedzib ą w Szczecinie. Zadaniem UCP sp. j. jest organizowanie i administrowanie systemu zakupów. Kwestionowane postanowienie zezwala Spó ł ce na podj ę cie szybkiej decyzji, mo ż e nieuzasadnionej dotycz ą cej likwidacji Formacji. W ś wietle powy ż szego Spó ł ka nie ponosi ż adnej odpowiedzialno ś ci za nienale ż yte wykonanie zobowi ą zania, a sam kontrahent Spó ł ki ma ograniczony wp ł yw na wykonanie umowy, co sprzeczne jest z dobrymi obyczajami. 14. Trzecie postanowienie wpisane do rejestru to zapisy rozdzia ł u X wskazuj ą ce, ż e „W sytuacjach nieprzewidzianych w niniejszym Statucie Cz ł onek upowa ż nia UCP sp.j. do podejmowania decyzji w formie Zarz ą dzenia”. Postanowienie to wyczerpuje tre ść art. . 385 3 pkt 4 i 10 k.c. a umieszczone zosta ł o w rejestrze pod numerem 22 na skutek wyroku S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 6 maja 2002r. (Sygn. akt XVII Amc 44/01) wydanego przeciwko Polskiej Grupie Kapita ł owej Kredyt Sp. zo.o. z Katowic. Na podstawie tego umownego unormowania Spó ł ka jest uprawniona do jednostronnej zmiany umowy bez wa ż nej przyczyny wskazanej w umowie. Zwrot „sytuacje nieprzewidziane” jest bowiem niedookre ś lony stwarzaj ą c tym samym mo ż liwo ś ci dowolnej interpretacji Spó ł ce. Jednocze ś nie konsumentowi odebrane zosta ł o prawo do zapoznania si ę z tre ś ci ą niektórych postanowie ń umownych i wyra ż enia na nie akceptacji. 15. Wobec powy ż szego, Urz ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów uzna ł zachowanie przedsi ę biorcy za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. 16. Na podstawie art. 23 c ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urz ę du mo ż e okre ś li ć ś rodki usuni ę cia trwa ł ych skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów w celu zapewnienia wykonania nakazu. W szczególno ś ci mo ż e zobowi ą za ć przedsi ę biorc ę do z ł o ż enia wielokrotnego o ś wiadczenia o okre ś lonej w decyzji tre ś ci i formie. 17. Poinformowanie konsumentów o stosowanych przez UCP sp.j. w Statucie Systemu Zakupów postanowieniach jest niezb ę dne. Z chwil ą wpisania niedozwolonego postanowienia do rejestru zyskuje ono skuteczno ść wobec osób trzecich. Konsumenci mog ą wi ę c w drodze indywidualnych post ę powa ń przez s ą dem dochodzi ć przys ł uguj ą cych im roszcze ń . 5 18. Stosownie do art. 101e ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urz ę du mo ż e nada ć decyzji rygor natychmiastowej wykonalno ś ci w ca ł o ś ci lub w cz ęś ci, je ż eli wymaga tego wa ż ny interes konsumentów. 19. Niewykonanie niezw ł oczne decyzji spowodowa ć mog ł oby nieodwracalne, negatywne skutki dla chronionych ustaw ą interesów konsumentów. Postanowienia przytoczone w niniejszej decyzji uznane zosta ł y przez S ą d Antymonopolowy za ra żą co naruszaj ą ce interesy konsumentów. Konsument, który jest ju ż kontrahentem UCP sp. j. powinien mo ż liwie szybko zosta ć zwolniony z obowi ą zku przestrzegania tych postanowie ń . Z kolei ewentualnego, przysz ł ego uczestnika systemu organizowanego przez UCP sp.j. nale ż y chroni ć przed przyst ą pieniem do umowy, której wykonanie jest sprzeczne z dobrym obyczajem i narusza jego interes maj ą tkowy. Postanowienia te jak wcze ś niej wskazano wy łą czaj ą obowi ą zek zwrotu uczestnikowi ś wiadczenia wykonanego wcze ś niej ni ż ś wiadczenie UCP sp.j., gdy odst ę puje od umowy oraz zezwalaj ą spó ł ce na arbitralne podejmowanie decyzji w zakresie wykonania umowy. Pouczenie Zgodnie z art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 par.2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Poznaniu. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Poznaniu Edward Stawicki Otrzymuje: Union Concept Poland sp.j. Tomasz Kmieciak Piotr Pie ń kowski Ul. Ko ś cia ń ska 27 60 – 112 Pozna ń