RPZ-43/2007

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA UOKiK W POZNANIU ul. Zielona 8, 61-851 Pozna ń Tel. (0-61) 852-15-17, 852-77-50, Fax (0-61) 851-86-44 E-mail: poznan@uokik.gov.pl Pozna ń , dnia 3 sierpnia 2007r. RPZ – 61/9/07/AC DECYZJA nr RPZ 43/2007 Stosownie do art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jednolity - Dz. U. 2005 r. Nr 244, poz. 2080 ze zm.) oraz § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 roku w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. 2002 r. Nr 18 poz. 172; Dz. U. 2003 r. Nr 6, poz. 68) w zw. z art. 131 ust. 1 i art. 136 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331), po przeprowadzeniu z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, w zwi ą zku z podejrzeniem stosowania przez Krzysztofa Barnasia, prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą „Best Nieruchomo ś ci” w Poznaniu, praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 23a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów poprzez zamieszczanie w stosowanych w obrocie z konsumentami wzorcach umów po ś rednictwa w obrocie nieruchomo ś ciami postanowie ń : a) „W razie zw ł oki w zap ł acie wynagrodzenia zleceniodawca zobowi ą zuje si ę zap ł aci ć odsetki w wysoko ś ci 1% za ka ż dy dzie ń zw ł oki”, które jest zbie ż ne z postanowieniem znajduj ą cym si ę w rejestrze postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod pozycj ą 970; b) „Ewentualne spory wynik ł e na tle niniejszej umowy rozstrzygane b ę d ą przez s ą d powszechny w Poznaniu”, które jest zbie ż ne z postanowieniem znajduj ą cym si ę w rejestrze postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod pozycj ą 210. - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, 1. na podstawie art. 23 f ust.1 i 2 w zwi ą zku z art. 23 a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jednolity - Dz. U. 2005 r. Nr 244, poz. 2080 ze zm.) zobowi ą zuje si ę Krzysztofa Barnasia, prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą „Best Nieruchomo ś ci” w Poznaniu do podpisania aneksów do wcze ś niej zawartych i nadal obowi ą zuj ą cych umów po ś rednictwa w obrocie nieruchomo ś ciami, na podstawie których w/w bezprawne postanowienia zostan ą wyeliminowane, w terminie do dnia 31 grudnia 2007r. 2. na podstawie art. 23 f ust.1 i 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jednolity - Dz. U. 2005 r. Nr 244, poz. 2080 ze zm.) zobowi ą zuje si ę Krzysztofa Barnasia, prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą „Best 1 Nieruchomo ś ci” w Poznaniu do przekazania, w terminie do dnia 31 stycznia 2008 r. informacji o realizacji zobowi ą zania na ł o ż onego w punkcie 1 decyzji i przed ł o ż enia dowodów potwierdzaj ą cych okoliczno ść przes ł ania aneksów do wszystkich kontrahentów. Uzasadnienie Pismem z dnia 31 stycznia 2007r., przekazanym Delegaturze w Poznaniu przez Departament Polityki Konsumenckiej UOKiK, G ł ówny Inspektor Inspekcji Handlowej poinformowa ł o nieprawid ł owo ś ciach ujawnionych we wzorcach umów podczas kontroli przedsi ę biorców ś wiadcz ą cych us ł ugi w zakresie po ś rednictwa w obrocie nieruchomo ś ciami, w tym we wzorcu stosowanym przez Krzysztofa Barnasia, prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą „Best Nieruchomo ś ci” w Poznaniu (dalej: Przedsi ę biorca). Analiza wzorca umowy po ś rednictwa, stosowanego przez Przedsi ę biorc ę wykaza ł a, ż e zawiera on postanowienia wpisane do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone. W zwi ą zku z powy ż szym, postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2007r. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: Prezes Urz ę du) wszcz ął z urz ę du post ę powanie w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów , w zwi ą zku z podejrzeniem stosowania przez Krzysztofa Barnasia, prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą „Best Nieruchomo ś ci”, praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 23a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów poprzez zamieszczanie w stosowanych w obrocie z konsumentami wzorcach umów po ś rednictwa w obrocie nieruchomo ś ciami postanowie ń : 1. „W razie zw ł oki w zap ł acie wynagrodzenia zleceniodawca zobowi ą zuje si ę zap ł aci ć odsetki w wysoko ś ci 1% za ka ż dy dzie ń zw ł oki”, które jest zbie ż ne z postanowieniem znajduj ą cym si ę w rejestrze postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod pozycj ą 970; 2. „Ewentualne spory wynik ł e na tle niniejszej umowy rozstrzygane b ę d ą przez s ą d powszechny w Poznaniu”, które jest zbie ż ne z postanowieniem znajduj ą cym si ę w rejestrze postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod pozycj ą 210. Przedsi ę biorca zawiadomiony o wszcz ę tym post ę powaniu, pismem z dnia 23 kwietnia 2007r. o ś wiadczy ł , ż e wyeliminuje zakwestionowane postanowienia umowne. § 2 umowy, przewiduj ą cy obowi ą zek zap ł aty odsetek w przypadku zw ł oki w zap ł acie wynagrodzenia zmieniony zosta ł w nast ę puj ą cy sposób: „W razie zw ł oki w zap ł acie wynagrodzenia zleceniodawca zobowi ą zuje si ę zap ł aci ć odsetki ustawowe”. Wy ż ej wymienione fakty Przedsi ę biorca udowodni ł przesy ł aj ą c kilka zawartych z konsumentami aneksów do umów. Przedsi ę biorca wskaza ł równie ż , ż e w oparciu o wzorzec umowny zawieraj ą cy zakwestionowane postanowienia, od pa ź dziernika 2003 roku, zawar ł [usuni ę to] umów. Pismem z dnia 22 czerwca 2007r. Przedsi ę biorca wyst ą pi ł o wydanie decyzji w oparciu o art. 23 f ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów , wnosz ą c jednocze ś nie o ustalenie 6-miesiecznego terminu na wykonanie zobowi ą zania do zmiany obowi ą zuj ą cych umów, z uwagi na istniej ą ce trudno ś ci w kontaktowaniu si ę z klientami (np.: zmiana miejsca zamieszkania, numeru telefonu itp.) 2 Prezes Urz ę du ustali ł , co nast ę puje: Krzysztof Barna ś prowadzi dzia ł alno ść gospodarcz ą na podstawie wpisu do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej, prowadzonej przez Prezydenta Miasta Poznania pod numerem 04793A/92/S. Przedmiotem dzia ł alno ś ci Przedsi ę biorcy jest m.in. po ś rednictwo w obrocie nieruchomo ś ciami. Dowód: odpis za ś wiadczenia o wpisie do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej . Na podstawie wzorca umowy zawieraj ą cego zakwestionowane postanowienia umowne Przedsi ę biorca zawar ł umowy z [usuni ę to] podmiotami. Prezes Urz ę du zwa ż y ł , co nast ę puje: Dnia 21 kwietnia 2007r. wesz ł a w ż ycie ustawa z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331). Zgodnie z art. 131 w/w ustawy do post ę powa ń wszcz ę tych na podstawie ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów i niezako ń czonych do dnia wej ś cie w ż ycie nowej ustawy stosuje si ę przepisy dotychczasowe. Z uwagi na powy ż sze, bior ą c pod uwag ę fakt, ż e post ę powanie w niniejszej sprawie zosta ł o wszcz ę te w dniu 13 marca 2007r., Prezes Urz ę du stosuje przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów z dnia 15 grudnia 2000r. (dalej: ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów). Zgodnie z art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Stwierdzenie istnienia przedmiotowej praktyki wymaga spe ł nienia dwóch przes ł anek: bezprawno ś ci dzia ł ania i naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. W art. 23a ust. 2 ww. ustawy zamieszczono przyk ł adowe wyliczenia praktyk zakazanych przez ustawodawc ę . Katalog ten nawi ą zuje mi ę dzy innymi do czynów nieuczciwej konkurencji, stosowania klauzul wpisanych do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych oraz szeroko ujmowanego przys ł uguj ą cego konsumentowi prawa do informacji. „Zbiorowe interesy konsumentów” to prawa nieograniczonej liczby konsumentów, nie stanowi ą przy tym sumy indywidualnych interesów daj ą cych si ę okre ś li ć , nawet licznej, grupy konsumentów. We wzorcu umowy po ś rednictwa Przedsi ę biorca stosowa ł postanowienie o tre ś ci „W razie zw ł oki w zap ł acie wynagrodzenia zleceniodawca zobowi ą zuje si ę zap ł aci ć odsetki w wysoko ś ci 1% za ka ż dy dzie ń zw ł oki”. Wyrokiem z dnia 6.03.2006 r. (sygn. akt XVII Amc 21/05) S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: SOKiK) uzna ł postanowienie o tre ś ci: „(…) W przypadku zw ł oki w zap ł acie II raty naliczane b ę d ą odsetki w wysoko ś ci 1% za ka ż dy dzie ń zw ł oki” za niedozwolone postanowienie umowne i w dniu 3.01.2007r. zosta ł o ono wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod pozycj ą 970. Zgodnie z art. 23a ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę m .in. stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Art. 479 43 k.p.c rozszerza prawomocno ść wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Wpis do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych oznacza zatem, ż e od tego momentu stosowanie 3 takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. Nie jest przy tym konieczna dok ł adna, literalna zbie ż no ść klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z ni ą porównywanej. Niedozwolone s ą takie postanowienia umów, które mieszcz ą si ę w „hipotezie” klauzuli wpisanej do rejestru. Niew ą tpliwie stosowane przez Przedsi ę biorc ę postanowienie umowy by ł o zbie ż ne w swej tre ś ci i skutkach z w/w postanowieniem wpisanym do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych, poniewa ż przewidywa ł o obowi ą zek zap ł aty ra żą co wygórowanych odsetek za zw ł ok ę . Przedsi ę biorca stosowa ł równie ż postanowienie o tre ś ci: „Ewentualne spory wynik ł e na tle niniejszej umowy rozstrzygane b ę d ą przez s ą d powszechny w Poznaniu”. Wyrokiem z dnia 18.22.2004 r. (sygn. akt XVII AmC 49/03) SOKiK uzna ł analogiczne postanowienie o tre ś ci: „Spory mog ą ce wynikn ąć z realizacji niniejszej umowy rozstrzygane b ę d ą przez S ą d w ł a ś ciwy miejscowo dla siedziby Po ś rednika”” za niedozwolone postanowienie umowne i w dniu 6.01.2005r. zosta ł o ono wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod pozycj ą 210. Bezprawno ść dzia ł a ń Przedsi ę biorcy równie ż i w tym wypadku jest bezsporna, gdy ż skutkiem obu wymienionych powy ż ej postanowie ń jest mo ż liwo ść narzucenia rozpoznania sprawy przez s ą d, który wedle ustawy nie b ę dzie miejscowo w ł a ś ciwy, czyli s ą d, który nie b ę dzie w ł a ś ciwy ani ze wzgl ę du na miejsce wykonania umowy (w ł a ś ciwo ść przemienna), ani te ż ze wzgl ę du na miejsce zamieszkania pozwanego konsumenta (w ł a ś ciwo ść ogólna). Dzia ł ania Przedsi ę biorcy narusza ł y równie ż interesy konsumentów, poniewa ż nak ł ada ł y one na nich obowi ą zek zap ł aty ra żą co wygórowanych odsetek za zw ł ok ę i stwarza ł y mo ż liwo ść narzucenia rozpoznania sprawy przez s ą d, który wedle ustawy nie by ł by miejscowo w ł a ś ciwy. Do stwierdzenia stosowania przedmiotowych praktyk niezb ę dne jest wykazanie, i ż bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy godz ą ce w interes konsumentów dotyczy ł o tzw. zbiorowego interesu konsumentów. W niniejszej sprawie mamy do czynienia z naruszeniem interesów nieograniczonej liczby konsumentów, których nie da si ę zidentyfikowa ć – potencjalnych klientów Przedsi ę biorcy. Niezgodnym z prawem dzia ł aniem Przedsi ę biorcy mog ł a bowiem zosta ć dotkni ę ta nieograniczona liczba osób, tzn. wszystkie osoby zawieraj ą ce z nim umowy po ś rednictwa. W toku post ę powania Przedsi ę biorca wyst ą pi ł o wydanie decyzji w oparciu o art. 23f ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów , zgodnie z którym je ż eli w toku post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione, ż e przedsi ę biorca stosuje praktyk ę , o której mowa w art. 23a w/w ustawy, a przedsi ę biorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowi ąż e si ę do podj ę cia lub zaniechania okre ś lonych dzia ł a ń zmierzaj ą cych do zapobie ż enia tym naruszeniom, Prezes Urz ę du, mo ż e w drodze decyzji, na ł o ż y ć obowi ą zek wykonania tych zobowi ą za ń . W ś wietle wy ż ej opisanych okoliczno ś ci, nie ma w ą tpliwo ś ci, ż e stosowanie przez Przedsi ę biorc ę praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów zosta ł o w niniejszym post ę powaniu uprawdopodobnione. Bior ą c zatem pod uwag ę fakt, ż e Przedsi ę biorca zobowi ą za ł si ę do zmiany wcze ś niej zawartych umów, celem przywrócenia ich zgodno ś ci z prawem, mo ż liwe sta ł o si ę wydanie decyzji w oparciu o art. 23 f ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Wyst ę puj ą c z w/w wnioskiem Przedsi ę biorca zwróci ł uwag ę na trudno ś ci w popisywaniu aneksów do poszczególnych umów, w tym k ł opoty z odnalezieniem 4 niektórych kontrahentów i wniós ł o wyznaczenie mu 6 – miesi ę cznego terminu na wykonanie zobowi ą zania. Prezes Urz ę du uzna ł , ż e wskazany przez Przedsi ę biorc ę termin stwarza realne mo ż liwo ś ci wywi ą zania si ę przez niego z na ł o ż onego obowi ą zku, pozwala jednocze ś nie roz ł o ż y ć w czasie koszty przedsi ę wzi ę cia, bior ą c pod uwag ę znaczn ą ilo ść umów podlegaj ą cych aneksowaniu. Wobec powy ż szego orzeczono, jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwóch tygodni od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Poznaniu. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Poznaniu Jaros ł aw Kr ű ger Otrzymuje: Krzysztof Barna ś „Best Nieruchomo ś ci” ul. Adama Asnyka 5/3, 60 – 832 Pozna ń 5