RPZ-42/2007

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA UOKiK W POZNANIU ul. Zielona 8, 61-851 Pozna ń Tel. (0-61) 852-15-17, 852-77-50, Fax (0-61) 851-86-44 E-mail: poznan@uokik.gov.pl Pozna ń , dnia 3 sierpnia 2007r. RPZ – 61/5/07/AC/ DECYZJA nr RPZ 42/2007 Stosownie do art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jednolity - Dz. U. 2005 r. Nr 244, poz. 2080 ze zm.) oraz § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 roku w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. 2002 r. Nr 18 poz. 172; Dz. U. 2003 r. Nr 6, poz. 68) w zw. z art. 131 ust. 1 i art. 136 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331), - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, na podstawie art. 23 e ust. 2 w zwi ą zku z art. 23 a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje si ę dzia ł ania Zdzis ł awa Paszkiewicza, prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą „Zanex” Przedsi ę biorstwo Wielobran ż owe w Poznaniu polegaj ą ce na zamieszczaniu w stosowanym w obrocie z konsumentami wzorcu umowy po ś rednictwa w obrocie nieruchomo ś ciami na zasadach ograniczonego terminem wy łą cznego prawa sprzeda ż y postanowie ń : 1. „Zawarcie przez zamawiaj ą cego lub przez bliskich zamawiaj ą cego albo osoby pozostaj ą ce z zamawiaj ą cym w zwi ą zku gospodarczym lub innym zwi ą zku umowy sprzeda ż y nieruchomo ś ci z pomini ę ciem po ś rednika powoduje obowi ą zek zap ł aty wynagrodzenia okre ś lonego odpowiednio w § 3 pkt 1 oraz obowi ą zek zap ł aty przez zamawiaj ą cego kary umownej w wysoko ś ci trzykrotnego ustalonego wynagrodzenia, jednak nie mniej ni ż 10.000 z ł , tak ż e w przypadku sprzeda ż y po up ł ywie klauzuli wy łą czno ś ci, je ż eli nabywc ę wskaza ł zamawiaj ą cemu po ś rednik w czasie trwania niniejszej umowy”, które jest zbie ż ne z postanowieniami znajduj ą cymi si ę w rejestrze postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod pozycjami 110 i 111; 2. „Wszelkie spory rozstrzygane b ę d ą przez s ą d w ł a ś ciwy dla miejsca siedziby po ś rednika”, które jest zbie ż ne z postanowieniem znajduj ą cym si ę w rejestrze postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod pozycj ą 210 za praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów, polegaj ą ce na stosowaniu postanowie ń , które zosta ł y wpisane do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone i stwierdza si ę zaniechanie ich stosowania z dniem 30 wrze ś nia 2006 r. 1 Uzasadnienie Pismem z dnia 31 stycznia 2007r., przekazanym Delegaturze w Poznaniu przez Departament Polityki Konsumenckiej UOKiK, G ł ówny Inspektor Inspekcji Handlowej poinformowa ł o nieprawid ł owo ś ciach ujawnionych we wzorcach umów podczas kontroli przedsi ę biorców ś wiadcz ą cych us ł ugi w zakresie po ś rednictwa w obrocie nieruchomo ś ciami, w tym we wzorcu stosowanym przez Zdzis ł awa Paszkiewicza, prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą „Zanex” Przedsi ę biorstwo Wielobran ż owe w Poznaniu (dalej: Przedsi ę biorca). Analiza wzorca umowy po ś rednictwa, stosowanego przez Przedsi ę biorc ę wykaza ł a, ż e zawiera on postanowienia wpisane do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone. W zwi ą zku z powy ż szym, postanowieniem z dnia 13 marca 2007r. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: Prezes Urz ę du) wszcz ął z urz ę du post ę powanie w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów , w zwi ą zku z podejrzeniem stosowania przez Zdzis ł awa Paszkiewicza, prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą „Zanex” Przedsi ę biorstwo Wielobran ż owe, praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 23a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów poprzez zamieszczanie w stosowanym w obrocie z konsumentami wzorcu umowy po ś rednictwa w obrocie nieruchomo ś ciami na zasadach ograniczonego terminem wy łą cznego prawa sprzeda ż y postanowie ń : 1. „Zawarcie przez zamawiaj ą cego lub przez bliskich zamawiaj ą cego albo osoby pozostaj ą ce z zamawiaj ą cym w zwi ą zku gospodarczym lub innym zwi ą zku umowy sprzeda ż y nieruchomo ś ci z pomini ę ciem po ś rednika powoduje obowi ą zek zap ł aty wynagrodzenia okre ś lonego odpowiednio w § 3 pkt 1 oraz obowi ą zek zap ł aty przez zamawiaj ą cego kary umownej w wysoko ś ci trzykrotnego ustalonego wynagrodzenia, jednak nie mniej ni ż 10.000 z ł , tak ż e w przypadku sprzeda ż y po up ł ywie klauzuli wy łą czno ś ci, je ż eli nabywc ę wskaza ł zamawiaj ą cemu po ś rednik w czasie trwania niniejszej umowy” (§ 4 umowy), które jest zbie ż ne z postanowieniami znajduj ą cymi si ę w rejestrze postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod pozycjami 110 i 111; 2. „Wszelkie spory rozstrzygane b ę d ą przez s ą d w ł a ś ciwy dla miejsca siedziby po ś rednika”, które jest zbie ż ne z postanowieniem znajduj ą cym si ę w rejestrze postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod pozycj ą 210. Przedsi ę biorca zawiadomiony o wszcz ę tym post ę powaniu, pismem z dnia 27 marca 2007r. o ś wiadczy ł , ż e wzorzec umowny zawieraj ą cy zakwestionowane postanowienia nie jest ju ż przez niego stosowany od pa ź dziernika 2006 roku, a na jego podstawie, w okresie od stycznia 2005 roku do wrze ś nia 2006 roku, zawartych zosta ł o [usuni ę to] umów. Przedsi ę biorca o ś wiadczy ł równie ż , ż e wymienione umowy w chwili obecnej ju ż nie obowi ą zuj ą , gdy ż okres ich obowi ą zywania wynosi ł maksymalnie 6 miesi ę cy i nie dochodzi ż adnych zwi ą zanych z nimi roszcze ń . Prezes Urz ę du ustali ł , co nast ę puje: Zdzis ł aw Paszkiewicz prowadzi dzia ł alno ść gospodarcz ą na podstawie wpisu do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej, prowadzonej przez Prezydenta Miasta Poznania pod 2 numerem 19270/95/S. Przedmiotem dzia ł alno ś ci Przedsi ę biorcy jest m.in. po ś rednictwo w obrocie nieruchomo ś ciami. Dowód: odpis za ś wiadczenia o wpisie do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej . Wzorzec umowny zawieraj ą cy zakwestionowane postanowienia by ł przez Przedsi ę biorc ę stosowany w okresie od stycznia 2005 roku do wrze ś nia 2006 roku. Na podstawie wzorca umowy zawieraj ą cego zakwestionowane postanowienia umowne Przedsi ę biorca zawar ł umowy z [usuni ę to] konsumentami. Prezes Urz ę du zwa ż y ł , co nast ę puje: Dnia 21 kwietnia 2007r. wesz ł a w ż ycie ustawa z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331). Zgodnie z art. 131 w/w ustawy do post ę powa ń wszcz ę tych na podstawie ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów i niezako ń czonych do dnia wej ś cie w ż ycie nowej ustawy stosuje si ę przepisy dotychczasowe. Z uwagi na powy ż sze, bior ą c pod uwag ę fakt, ż e post ę powanie w niniejszej sprawie zosta ł o wszcz ę te w dniu 13 marca 2007r., Prezes Urz ę du stosuje przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów z dnia 15 grudnia 2000r. (dalej: ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów). Zgodnie z art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Stwierdzenie istnienia przedmiotowej praktyki wymaga spe ł nienia dwóch przes ł anek: bezprawno ś ci dzia ł ania i naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. W art. 23a ust. 2 ww. ustawy zamieszczono przyk ł adowe wyliczenia praktyk zakazanych przez ustawodawc ę . Katalog ten nawi ą zuje mi ę dzy innymi do czynów nieuczciwej konkurencji, stosowania klauzul wpisanych do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych oraz szeroko ujmowanego przys ł uguj ą cego konsumentowi prawa do informacji. „Zbiorowe interesy konsumentów” to prawa nieograniczonej liczby konsumentów, nie stanowi ą przy tym sumy indywidualnych interesów daj ą cych si ę okre ś li ć , nawet licznej, grupy konsumentów. We wzorcu umowy po ś rednictwa w obrocie nieruchomo ś ciami na zasadach ograniczonego terminem wy łą cznego prawa sprzeda ż y Przedsi ę biorca stosowa ł postanowienie o tre ś ci: „Zawarcie przez zamawiaj ą cego lub przez bliskich zamawiaj ą cego albo osoby pozostaj ą ce z zamawiaj ą cym w zwi ą zku gospodarczym lub innym zwi ą zku umowy sprzeda ż y nieruchomo ś ci z pomini ę ciem po ś rednika powoduje obowi ą zek zap ł aty wynagrodzenia okre ś lonego odpowiednio w § 3 pkt 1 oraz obowi ą zek zap ł aty przez zamawiaj ą cego kary umownej w wysoko ś ci trzykrotnego ustalonego wynagrodzenia, jednak nie mniej ni ż 10.000 z ł , tak ż e w przypadku sprzeda ż y po up ł ywie klauzuli wy łą czno ś ci, je ż eli nabywc ę wskaza ł zamawiaj ą cemu po ś rednik w czasie trwania niniejszej umowy” (§ 4 umowy). Wyrokiem z dnia 10.03.2004 r. (sygn. akt XVII Amc 34/03) S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: SOKiK) uzna ł postanowienie o tre ś ci: „Zleceniodawca zobowi ą zuje si ę nie zawiera ć umów przeniesienia prawa w ł asno ś ci z osobami figuruj ą cymi w rejestrze Po ś rednika, którym nieruchomo ść wskazana zosta ł a jako potencjalnym nabywcom pod rygorem zap ł acenia prowizji w wysoko ś ci okre ś lonej w § 7 pkt 2 w potrójnej wysoko ś ci. Dotyczy to równie ż cz ł onków rodziny i znajomych osoby wskazanej” za niedozwolone postanowienie umowne i w dniu 20.08.2004r. zosta ł o ono wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za 3 niedozwolone pod pozycj ą 110. W tym samym wyroku SOKiK uzna ł postanowienie o tre ś ci: „Zleceniodawca zobowi ą zuje si ę do: (…) niezawierania umów przenosz ą cych prawo w ł asno ś ci z pomini ę ciem Po ś rednika, z osobami figuruj ą cymi w rejestrze Po ś rednika, a których mieszkanie-nieruchomo ść zosta ł y wskazane przez Po ś rednika, pod rygorem zap ł acenia prowizji w wysoko ś ci okre ś lonej w pkt 2 w potrójnej wysoko ś ci, w terminie 7 dni od daty zawarcia aktu notarialnego. Zleceniodawca zobowi ą zuje si ę równie ż nie zawiera ć takich umów w przypadku rozwi ą zania niniejszej umowy. Dotyczy to równie ż ma łż onka, cz ł onków rodziny i znajomych” za niedozwolone postanowienie umowne i zosta ł o ono wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod pozycj ą 111. Zgodnie z art. 23a ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę m .in. stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Art. 479 43 k.p.c rozszerza prawomocno ść wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Wpis do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych oznacza zatem, ż e od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. Nie jest przy tym konieczna dok ł adna, literalna zbie ż no ść klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z ni ą porównywanej. Niedozwolone s ą takie postanowienia umów, które mieszcz ą si ę w „hipotezie” klauzuli wpisanej do rejestru. Niew ą tpliwie stosowane przez Przedsi ę biorc ę postanowienie § 4 umowy by ł o zbie ż ne w swej tre ś ci i skutkach z w/w postanowieniami wpisanym do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych, poniewa ż przewidywa ł o obowi ą zek zap ł aty prowizji, jak i kary umownej w wysoko ś ci potrójnej kwoty prowizji w przypadku sfinalizowania transakcji bez udzia ł u po ś rednika, a co za tym idzie stanowi ł o praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. Przedsi ę biorca stosowa ł równie ż postanowienie o tre ś ci: „Wszelkie spory rozstrzygane b ę d ą przez s ą d w ł a ś ciwy dla miejsca siedziby po ś rednika”. Wyrokiem z dnia 18.22.2004 r. (sygn. akt XVII AmC 49/03) SOKiK uzna ł analogiczne postanowienie o tre ś ci: „Spory mog ą ce wynikn ąć z realizacji niniejszej umowy rozstrzygane b ę d ą przez S ą d w ł a ś ciwy miejscowo dla siedziby Po ś rednika” za niedozwolone postanowienie umowne i w dniu 6.01.2005r. zosta ł o ono wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod pozycj ą 210. Z uwagi na powy ż sze bezprawno ść dzia ł a ń Przedsi ę biorcy by ł a bezsporna. Dzia ł ania Przedsi ę biorcy narusza ł y równie ż interesy konsumentów, poniewa ż nak ł ada ł y one na nich obowi ą zek zap ł aty ra żą co wygórowanej kary umownej, istotnie ogranicza ł y prawo do zawarcia transakcji z kontrahentem bez udzia ł u po ś rednika przez d ł ugi czas po wyga ś ni ę ciu umowy i wreszcie stwarza ł y mo ż liwo ść narzucenia rozpoznania sprawy przez s ą d, który wedle ustawy nie by ł by miejscowo w ł a ś ciwy. Do stwierdzenia stosowania przedmiotowych praktyk niezb ę dne jest wykazanie, i ż bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy godz ą ce w interes konsumentów dotyczy ł o tzw. zbiorowego interesu konsumentów. W niniejszej sprawie mamy do czynienia z naruszeniem interesów nieograniczonej liczby konsumentów, których nie da si ę zidentyfikowa ć – potencjalnych klientów Przedsi ę biorcy. Niezgodnym z prawem dzia ł aniem Przedsi ę biorcy mog ł a bowiem zosta ć dotkni ę ta nieograniczona liczba osób, tzn. wszystkie osoby zawieraj ą ce z nim umowy po ś rednictwa. W toku post ę powania ustalono, i ż Przedsi ę biorca zaniecha ł stosowania w/w praktyk. z ko ń cem wrze ś nia 2006 roku. Od pa ź dziernika 2006 roku Przedsi ę biorca stosuje bowiem 4 inny wzorzec umowny, nie zawieraj ą cy zakwestionowanych postanowie ń umownych, a umowy zawarte na podstawie przedmiotowego wzorca umowy przesta ł y obowi ą zywa ć . Z uwagi na powy ż sze nale ż a ł o uzna ć , ż e Przedsi ę biorca zaniecha ł stosowania zarzucanych mu praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Zgodnie z art. 23e ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , je ż eli przedsi ę biorca zaniecha ł stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, Prezes Urz ę du wydaje decyzj ę o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzaj ą c ą zaniechanie jej stosowania. Wobec powy ż szego orzeczono, jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwóch tygodni od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Poznaniu. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Poznaniu Jaros ł aw Kr ű ger Otrzymuje : Zdzis ł aw Paszkiewicz „Zanex” Przedsi ę biorstwo Wielobran ż owe ul. Kazimierza Tymienieckiego 32, 60 – 681 Pozna ń 5